Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Titizlikle damıtılmış bir duygular kitabı
Fransız bir baba ve Güney Koreli bir annenin çocuğu olarak dünyaya gelen Elisa Shua Dusapin’in kaleme aldığı Paçinko Bilyeleri , aile ilişkilerinin doğasındaki dengesizliği, yalnızlığı, yanlış anlaşılmaları ve sevgiyi ustalıkla aktaran bir duygular kitabı. Fransız bir baba ve Güney Koreli bir annenin çocuğu olarak dünyaya gelen yazar Elisa Shua Dusapin’in Can Yayınları’ndan çıkan Paçinko Bilyeleri romanı okurla buluşuyor. Paçinko Bilyeleri, keskin ve yalın diliyle okuru sakin bir şiddetin hüküm sürdüğü samimi bir atmosfere çekerken, aile ilişkilerinin doğasındaki dengesizliği, yalnızlığı, yanlış anlaşılmaları ve sevgiyi ustalıkla aktarıyor. Anne ve babasıyla İsviçre’de yaşayan yirmilerinin sonundaki Claire, yaz tatili için Tokyo’daki büyükanne ve büyükbabasını ziyarete gider. Niyeti, elli yıl önce içsavaş yüzünden memleketlerinden ayrılmak zorunda kalan, o zamandan beri de Kore’ye bir daha ayak basmayıp Tokyo’da bir paçinko salonu işleten büyükanne ve büyükbabasının ölmeden önce yurtlarını yeniden görmelerini sağlamaktır. Ancak elli yıllık sürgünün ardından “dönüş” fikri bu yaşlı insanlar için hiç kolay değildir. Onları nasıl ikna edeceğini bilemeyen genç kadın bu sessiz hüzünden kaçınmak, duyduğu yabancılık hissini hafifletmek için kendine bir uğraş bulur ve ileride bir tür kardeşlik ilişkisi geliştireceği küçük bir Japon kıza Fransızca dersleri vermeye başlar. “Shiny’ye varıyorum. Büyükbabam ışıklı tellerin, neonların ve spotların fişini çekmiş. Ön cepheyi ilk kez karanlık görüyorum. Sokağın bu köşesinde sadece iki lamba var, taksi durağının iki yanında. Bu kadar az olduğunu daha önce fark etmemiştim. Paçinko her şeyi aydınlatıyordu. Gecenin tüm böceklerini kendine çekiyordu.” PAÇİNKO BİLYELERİ Elisa Shua Dusapin Can Yayınları, 2024 Çeviri: Şirin Etik 128 s.
- Frankfurt Kitap Fuarı’nın açılışını bu yıl Elif Şafak yapacak
Dünyanın en büyük kitap fuarı olarak kabul edilen Frankfurt Kitap Fuarı’nın 15 Ekim’deki açılış konuşmasını Elif Şafak yapacak. Çağdaş edebiyatın en önemli seslerinden biri olan Elif Şafak, 13’ü roman olmak üzere yirmiden fazla eser yayımladı. Kitapları tüm dünyada 50’den fazla dile çevrilen Elif Şafak, 2019’da Kraliyet Edebiyat Derneği üyesi ve başkan yardımcısı seçildi. Aynı yıl yayımlanan ‘On Dakika Otuz Sekiz Saniye’ adlı romanı Booker Ödülleri finalisti oldu. Kraliyet Edebiyat Derneği Üyesi ve Başkan Yardımcısı olan Elif Şafak, BBC tarafından 2019 yılında ‘En ilham verici ve etkili 100 kadın’ arasında gösterildi. Romanlarında insan hakları, ifade özgürlüğü, kimlik, LGTBQ+ ve kadın hakları önemli bir rol oynayan Elif Şafak’ın özellikle Kayıp Ağaçlar Adası , 10 Dakika 38 Saniye , Aşk , Ustam ve Ben gibi eserleri dünyada pek çok okur tarafından tanınmış ve pek çok uluslararası ödül aldı.
- İnsansız Tanrılar
Hari Kunzru'nun kaleme aldığı İnsansız Tanrılar, farklı zamanları, mekânları, hikâyeleri aynı prizmada birleştiren, rengârenk bir anlatıdan bembeyaz bir çöl aydınlanması çıkaran tersine bir elmas. Hari Kunzru, teknoloji ve popüler kültür alanlarında gazetecilik yaparak geliştirdiği bilgi birikimini, post-kolonyal edebiyat anlayışı ve insan hakları hassasiyetiyle birleştirerek siyasi boyutu eksik olmayan modern romanlar yazıyor. Granta dergisinin 2003’teki en iyi 20 genç Britanyalı yazar listesinde yer alan Kunzru, zamanında kazandığı John Llewellyn Rhys Ödülü’nü, sponsor Mail on Sunday ’in göçmen karşıtı haber anlayışından dolayı reddetmişti. Çölde bir rahip, siyanürlü bir gümüş madeni, gizemli bir yerli dili, bir Amerikan bombardıman uçağı, bir UFO kültü, kafası kıyak bir rock yıldızı, figüranlık yapan bir Irak göçmeni... Belki de hepsini birbirine bağlayan bir “çakal”... New York’ta finans algoritmaları yazan, Sih kökenli matematik dehası Jaz ile yayıncı eşi Lisa, dört yaşındaki otizmli çocukları Raj’ı Mojave Çölü’ne yaptıkları gezide kaybederler. Binbir maceradan sonra tekrar bulunduğunda Raj değişmiş, bambaşka biri olmuştur... İyi de kim? İNSANSIZ TANRILAR Hari Kunzru İthaki Yayınları, 2024 Çeviri: Burcu Denizci
- Yeni yolculuk, yeni tecrübe ve yeni keşiflerin hikâyesi
İzzet Güldoğan, Benim Küçük Evim adlı kitabında, karavanda yaşamaya karar veren ailenin zorlu ve keyifli macerasını anlatırken, dünyayı daha iyi bir yer haline getirmek için de fırsatlar sunuyor. Hep yaşadıkları büyük evden küçük bir karavana taşınmak, çocuk için heyecan verici bir macera olduğu kadar zorluklarla da dolu bir süreçtir. Ancak aile olmanın getirdiği dayanışma duygusunu hissetmek her şeyden önemli! Benim Küçük Evim , karavanda yaşamaya karar veren ailenin zorlu ve keyifli macerasını anlatırken, dünyayı daha iyi bir yer haline getirmek için de fırsatlar sunuyor. İzzet Güldoğan, 1982 Diyarbakır/Çüngüş Doğumludur. Erzurum Atatürk Üniversitesi Okulöncesi Öğretmenliği Mezunudur. Evli ve bir çocuk babasıdır. Karahindiba, Tıkır Tıkır Merdiven Adlı Resimli Çocuk Kitaplarının Yazarıdır. Alternatif Eğitim üzerine araştırmalar yapmaktadır. Doğayı, bisiklete binmeyi, baba olmayı ve minik kalplerin öğretmeni olmayı çok sevmektedir. BENİM KÜÇÜK EVİM İzzet Güldoğan Masalperest Yayınları, 2024 Resimleyen: Ece Karadayı
- 2024 Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibi Han Kang’ın insanı: Dehşet ve masumiyet!
“Dupduru, sade bir dili vardı ve insani varoluşun dehşeti, yeryüzünün şiiriyle aynı anda ses buluyordu bu dilde. Su kadar duru ve yine en az su kadar gizemli bir ses… Soruyordu: İnsan olmaktan kurtulabilir miydi insan? Ve nasıl?” Oylum Yılmaz, birbiri ardına yazdığı romanlarla insanlığın vicdanını arayan Koreli yazar Han Kang’ın kısa bir portesini kaleme aldı. Onu, Kore’nin ötesinde, tüm dünyayla birlikte bir roman aracılığıyla tanıdık. Hem çok farklı hem de çok tanıdık bir sesi vardı. Bu ses bunca kötülüğü ve iyiliği aynı anda kucağında taşıyan dünyamızı sevebilmeyi becerebilecek miyiz diye soruyordu sanki insanlığımıza ve eğer varsa hala öyle bir şey, vicdanlarımıza sesleniyordu… Adı Han Kang’dı, romanı ise Vejetaryen. Büyük reklam kampanyaları, kollarını sıvamış aracı ajanlarla falan parlayan görkemli bir çoksatar ateşi değildi onunki. Edebiyatseverlerin birbirine kulaktan kulağa fısıldadığı ve çabucak yayılan bir sır gibi romanı elden ele dolaşmaya başlıyordu. Sıradan bir ev kadınının farkındalık, uyanış ve delirişinin hikayesini anlatıyordu bu romanında Han Kang. Romanın kahramanı Yonğhe, insan değil bitki olmak istiyordu. Önce içindeki insani vahşetten kurtulmak için de bir gün aniden et yemeyi bırakıyordu. İnsanın ve kadın cinsinin kendi bedenine kültürün, dinin, ataerkinin çizdiği sınırların ötesinde sahip olmaya çalışmasının nasıl bir imkansız hayal olduğunun hikayesiydi bir yanıyla Vejetaryen . Söz gelimi damadına daha fazla mahcup olmamak için kızını döverek ona zorla et yediren babanın sahnesinin okurun aklına kazınmaması imkansız ya da iş yemeğinde onun et yememesi üzerine dönen korkunç sohbeti. Bu ve benzeri sahneler için Han Kang Elif Bereketli’ye verdiği söyleşide şöyle diyordu: “Roman, hem bir soru hem de bir alegori içeriyor. Yani insan olmayı bu denli istemeyen bir kadın var ve o kadının tercihi o kadar kati ki ölümden bile korkmuyor. Onu anlayabilecek kimse de yok. O yüzden tuhaf ve aşırı bir alegori kullanıyor ve okuru insanoğluna dair birlikte düşünmeye davet ediyor.” Bitki olmak isteyen ev kadınının sesini roman boyunca bize hiç duyurmadığı bir teknik kullanmıştı Han Kang. Üç farklı anlatıcı Yonğhe’nin uyanışını, kendinden vazgeçişini ve delirişini kendi bakış açılarından anlatıyorlardı. Kahramanın sesi sadece bu kişilere anlattığı rüyalarda duyuluyordu. “Rüyamda, tam kesilmediği için sallanan kafayı tutup son bıçak darbesini vurduğumda, kaygan surat kısmını avucumun içine aldığımda, bu haldeyken uyandığımda. Gerçek hayatta, yalpalayarak önümden geçen güvercini öldürmek istediğimde, uzun süre gözlemlediğim komşunun kedisinin boğazını kesmek istediğimde, bacaklarım zangırdayıp soğuk terler döktüğümde, sanki başka biriymişim gibi hissettiğimde, başka biri içimden fışkırıp beni yuttuğunda, işte o zaman...” Peki her şeyiyle dehşete yakın bu hikayenin en çarpıcı yanı neydi? Bitki olmak isteyerek deliren sıradan bir kadının hikayesi bütün dünyayı neden böylesine ilgilendirmişti? İnsan olmaktan kurtulabilir mi insan? Dupduru, sade bir dili vardı ve insani varoluşun dehşeti, yeryüzünün şiiriyle aynı anda ses buluyordu bu dilde. Su kadar duru ve yine en az su kadar gizemli bir ses… Soruyordu: İnsan olmaktan kurtulabilir miydi insan? Ve nasıl? Han Kang Koreli orta sınıf geleneksel bir hayatı, evrensel bir hikayeye dönüştürüyordu. Türkçeye çevrilen Vejetaryen ’i, Çocuk Geliyor izledi sonra. Han Kang bu romanında da 1979 yılında Kore’de kanlı bir şekilde bastırılan muhalif bir ayaklanmayı merkeze alarak yine devletle, aileyle, kültürle olan dehşetli insani hesaplaşmasını sürdürüyordu. İnsanlık suçu ve insanlık onuru arasındaki o incecik çizgiye yerleştiriyordu sarsıcı hikayesini. Tıpkı Vejetaryen ’de olduğu gibi Çocuk Geliyor ’da da gündelik siyasetin ve yaşadığı zamanın/kültürün dışına çıkarak insana ve dünyaya dair evrensel bir soruyu roman haline getirmeyi başarıyordu. Biz her ne kadar onu bu romanıyla tanımış olsak da Vejetaryen yazdığı ilk roman değildi ama. Yazar bir ailenin küçük yaştan itibaren yazdıkları ses getiren ve ödüller alan bir üyesiydi Han Kang, bu romanının İngilizceye çevrilmesiyle de ünü Kore’nin dışına taşarak tüm dünyaya yayılmıştı. 2016 yılında İngilizcede yayınlandığı yıl, Man Booker Ödülü’nün sahibi oldu. Bir önemli parantez açarak Han Kang’la bizi tanıştıranın onu Korece aslından çeviren Göksel Türközü olduğunu söyleyeyim. Yazarın ülkemizde de çok sevilmesinin ve okunmasının en büyük sebeplerinden biri de pek çok yazarın başına gelmeyecek bu şansa sahip olmasıydı, yani onu İngilizce çevirisinin üzerinden Türkçeye çevrilmiş haliyle değil, aslından çevrilmiş bir şekilde okuma fırsatı bulduk. Yazarın diğer iki romanı da yine aynı şekilde Korece aslından dilimize kazandırıldı Göksel Türközü sayesinde. Şair, deneme, öykü, roman yazarı, bestekar, şarkıcı! Hem bir şair hem bir öykü ve roman yazarı hem de bir müzisyen Han Kang. Kendi bestelerini seslendirdiği bir albümü bile var hatta. Deneme kitapları da yazıyor bütün bunların yanı sıra ve yaratıcı yazarlık dersleri veriyor. 1999 yılında yazdığı novellası Bebek Buddha ’nın ve Vejetaryen ’in beğenilen sinema uyarlamaları var ve yazdığı kitaplarla ona verilmiş olan on tane ödülün de sahibi. Ve şimdi uzun zamandır beklenen romanı Beyaz Kitap ’la yeniden karşımızda. Daha önce yazdığı kitapları okuyanlar Han Kang’ın romanlarında bir leitmotif olarak masumiyeti işlediğini fark etmişlerdir. Bu romanda ise masumiyet bir leitmotif olmaktan çıkıyor romanın kahramanına dönüşüyor. Yani, doğduktan sonra sadece iki saat yaşayıp ölen bir bebeğe, Kang’ın ondan önce dünyaya gelen ablasına. Bu yanıyla otobiyografik bir roman denilebilir Beyaz Kitap için. Daha doğrusu bu defa karşımızda tam anlamıyla bir roman da yok, belli konular ve kavramlar etrafında yazılmış pasajlardan oluşan bir metin söz konusu. Yazar, romanın her bölümünde bir imgeden yola çıkarak beyaza ve beyazın çağrıştırdığı nesnelere ve kavramlara yoğunlaşıyor. Ölen bebeğin son nefesi onun ilk nefesi olana dek, Varşova şehri tüm varlığıyla yeniden inşa edilen kendi bedenine dönüşene dek ilerliyor. Beyaz Kitap belki tam anlamıyla bir roman değil ama hem insanı arayışta romanın sınırlarını zorlayan usta bir yazarı okumak açısından önemli hem de yazdıklarıyla vicdanın sesi olan bu dikkat çekici yazara yeniden kulak vermek açısından kıymetli.
- Toplumsal değişim süreçlerinde psikanalizin gücü
Psikanalist Ian Parker ile psikoloji ve felsefe profesörü David Pavón-Cuéllar’ın birlikte kaleme aldığı Psikanaliz ve Devrim: Özgürleşme Hareketleri İçin Eleştirel Psikoloji , okuruyla buluştu. Her ikisi de Marksist olan yazarların daha iyi bir dünya için hazırladığı manifesto, özellikle özgürlük mücadeleleri ve toplumsal değişim süreçlerinde psikanalizin eleştirel bir araç olabileceğini savunuyor. Psikanalizin örgütlü mücadeleye nasıl dahil olabileceğini, örgütlü mücadelenin psikanalizden ne gibi faydalar elde edebileceğini anlatan Psikanaliz ve Devrim , psikanalizin ne olduğunu ve nasıl geliştiğini; analiz edilen ve analizan arasındaki ilişkiyi; bilinçdışı kavramını ve tüm bunların hem bireysel hem de toplumsal yaşama etkilerini anlatıyor. Çalışma, başka bir dünyanın psikanaliz sayesinde kurulmasını mümkün görenler için önemli bir kaynak kitap niteliği taşıyor. Ian Parker ve David Pavón-Cuéllar ’ın dünya çapında 20’nin üstünde dile çevrilen Psikanaliz ve Devrim: Özgürleşme Hareketleri İçin Eleştirel Psikoloji adlı çalışması, Eser Sandıkçı ’nın Türkçe baskıya özel yazdığı önsözle birlikte Ayrıntı Yayınları ’nın İnceleme dizisi kapsamında yayımlandı. Psikanaliz ve Devrim ’in Türkçe çevirisi ise Müyesser İrem Temel, Baran Şengül, Ayçe Feride Yılmaz, Eda Kaya, Pelşin Ülgen Kurtul ve Y. Can Derdiyok ’un ortak çalışmasıyla okurlarla buluştu. Parker ve Pavón-Cuéllar , bu manifestoda son derece eleştirel bir yaklaşımla psikanalizi, özgürleşme hareketleri için etkili bir kaynak olarak yeniden inşa etmeyi amaçladıklarını ifade ederken diyalektik bir kavrayışla anlaşılan, kusurları kabul edilen ve güçlü tarafları vurgulanan psikanalizin insanları bizi diğer yaklaşımların ötesine götüreceğini vurguluyor. Freud, psikoloji dünyasıyla eleştirel ve şüpheci bir ilişki içindeydi. O, psikolojiyi, nesnel bir biçimde bilinebilecek; belirli, gerçek, tamamen açık ve her insanda her zaman aynı olabilecek bir olgu olarak görmedi. Bütün bunlar, Freud’un insan acısının doğasının tarihsel bağlamına ve acının diyalektik bir sürecin içinde kendini semptomlarda gösterdiğine dair değerli çıkarımlar yapmasını sağlamıştır. Bu çıkarımlar aynı zamanda kavrayış ve özgürleşme arasındaki ilişkiye de ışık tutmaktadır. Tarihi ve psikanalizi sevsek de sevmesek de tarihin kendisi mevcut düzeni alaşağı etme girişimlerinin ve bunların yenilgilerinin tekrar ettiği bir süreçtir. Bir kalemde yinelemeyi bırakıp başarılı olamayız; çünkü tarihi kendi seçtiğimiz koşullarda yazamayız. Verili koşullar içerisinde ve sömürücü yabancılaştırıcı üretim ve tüketim koşullarını oldukları yerde tutan farklı baskı örüntülerine göre hareket ederiz. Bu örüntülerin çok önemli bir işlevi vardır ki o da hayati gereksinimler olan kolektif öz-örgütlenmelerin inşasına engel olmaktır. Bu manifesto özgürlük hareketleri için, daha iyi bir dünya için hazırlandı. Günümüzün baskıcı, sömürücü, yabancılaştırıcı gerçekliğiyle mücadele eden birey ve gruplara hitaben ve onlar için yazıldı. Bu manifesto bugünkü yaşamın sefil dış gerçekliği ve adına “psikoloji”miz denebilecek, derinlerde “içimizde” olduğunu hissettiğimiz, sıklıkla gerçekliğe teslim olan ya da umuyoruz ki ona isyan eden “içsel” yaşamlarımızın karşılıklı ilişkisi üzerinedir. IAN PARKER İngiltere’nin kuzeyindeki Manchester şehrinde bir psikanalist olarak çalışmaktadır. Bir Marksisttir ve farklı sol gruplara ve kampanyalara üyedir. Akademik çalışmalarının büyük çoğunluğu eleştirel psikoloji alanı üzerine yazmaya ve bu alanın tanıtılmasına odaklanmaktadır. Bu bağlamda, ana akım psikolojiye teorik alternatifler geliştirmenin farklı yollarının bulunmasına ve insan sıkıntısını ele almak için pratik girişimler geliştirilmesine katkı sağlamıştır. DAVID PAVÓN-CUÉLLAR Meksika’nın Michoacán eyaletinin Morelia şehrinde bulunan Universidad Michoacana de San Nicolás de Hidalgo’da psikoloji ve felsefe fakültelerinde profesördür. Marksisttir ve Meksika’daki radikal sol kolektiflerle çalışmaktadır. Akademik çalışmaları Lacancı psikanaliz, Marksist teori ve eleştirel psikolojinin kesiştiği noktada bulunmaktadır. PSİKANALİZ ve DEVRİM Ian Parker - David Pavón-Cuéllar Ayrıntı Yayınları, 2024 160 s.
- Nobel Edebiyat Ödülü’nün en güçlü adayı Can Xue!
Ne Margaret Atwood ne Haruki Murakami, tahminlere göre bu yılın Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanma ihtimali en yüksek olan edebiyatçı Çinli avangart yazar Can Xue. Yine her yıl beklenenin aksine ne Margaret Atwood ne Haruki Murakami, tahminlere göre bu yılın Nobel Edebiyat Ödülü’nün kazanma ihtimali en yüksek olan edebiyatçı Çinli avangart yazar Can Xue. Onu César Aira, Gerald Murnane ve Thomas Pynchon izliyor. Ama tabii haklarını yemeyelim, hemen her yılın gediklisi Murakami ve Atwood’un da şansı oldukça yüksek. Peki neden Can Xue? Her şeyden önce geçen yılki Nobel Edebiyat Ödülü’nü Jon Fosse’ye kıl payı kaptırmıştı 71 yaşındaki yazar Can Xue. Gerçek adı Deng Xiaohua olan Can Xue, “Love in the New Millennium” adlı romanıyla ve “I Live in the Slums” adlı kısa öykü kitabıyla iki kez uluslararası Booker ödülüne aday gösterildi. 1953'te Hunan eyaletinin Changsha kentinde doğan ve Kültür Devrimi yüzünden eğitimini ilkoulda yarıda bırakan yazar Nobel ödülü sahibi olursa, ödülü kazanan 18. Kadın ve üçüncü Çinli edebiyatçı olacak. 2024 ödülünün sahibi yarın açıklanacak ve 11 milyon İsveç kronu alacak. Kaynak: The Guardian
- 2024 Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibi Han Kang
2024 Nobel Edebiyat Ödülü'ne, " tarihsel travmalarla yüzleşen ve insan yaşamının kırılganlığını ortaya koyan yoğun şiirsel düzyazısı" nedeniyle Güney Koreli roman yazarı Han Kang layık görüldü . İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nde düzenlenen basın toplantısında, 2024 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülen isim İsveç Akademisi Daimi Sekreteri Mats Malm tarafından açıklandı. Açıklamaya göre, "tarihsel travmalarla yüzleşen ve insan yaşamının kırılganlığını ortaya koyan yoğun şiirsel düzyazısı" nedeniyle Güney Koreli roman yazarı Han Kang, bu ödüle layık görüldü. 2024 Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibi olan Han'ın diğer eserleri arasında ise The Vegetarian, The White Book, Human Acts ve Greek Lessons gibi dünyaca bilinen romanları yer alıyor. Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan 18. kadın olan Kang, 11 milyon İsveç kronunun (1.1 milyon dolar) sahibi oldu. Nobel Edebiyat Ödülü, 1901-2024 yıllarında 117 kez verildi. Toplam 121 kişiye layık görülen ödüllerden 4'ü 2'şer yazar arasında paylaştırıldı. 2023 Nobel Edebiyat Ödülü "Söylenemez olana ses veren yenilikçi oyunları ve düz yazıları" nedeniyle Norveçli yazar Jon Fosse'ye verildi. 2022 yılında bu ödüle layık görülen Fransız yazar Annie Ernaux ise Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan 17. kadın olmuştu.
- Öteki olmanın Almancası üzerine
Hatice Bakanlar Mutlu yazdı: "Gökhan Duman, 11. Peron adlı kitabında, 60’lı yıllarda işçi olarak Almanya’ya davet edilmiş Türklerin hikâyesini okura gazete yazıları, resimler, resmi evraklar ve röportajlar üzerinden aktarırken edebi bir tat yakalamayı başarmış." Gökhan Duman’ın 11. Peron isimli eseri: Bir göçmenlik hikâyesi. “İngiliz edebiyatı” tamlamasındaki milliyet sıfatı yanıltıcıdır. İngiliz edebiyatı coğrafi sınırlarla şekillenmez. Bugün haritada gördüğümüz İngiltere- Galler- İskoçya ve Kuzey İrlanda’nın çok ötesine, yüzyıllara yayılır. Eski sömürgelerin önceleri sömürge düzenini sorgulamak sonraları da yeni kimlikleriyle uzlaşmak için yazdığı eserler İngiliz edebiyatı çalışmalarının önemli bir kısmını oluşturur. Kimlik çatışması, farklı kültürlerle çok sık, çok yakın ve çok sorunlu karşılaşmalar yaşamış olan İngilizlerin edebiyatı açısından temel bir konudur. Farklı kültürlerle karşılaşma ve kimlik çatışmaları yaşama elbette İngilizlere has bir durum değil. Türklerin de her ne kadar sömürgecilik tarihi kapsamında olmasa da farklı kimliklerle deneyimleri oldu; özellikle yakın geçmişte Avrupa’ya işçi statüsünde giden ve oraya yerleşen Türklerin deneyimleri ilk akla gelenlerden. Ben tam da bu noktada kendime “Bizde bu deneyimleri konu edinen bir edebiyat var mı?” sorusunu sorarken Gökhan Duman’ın 2024 yılında çıkan 11. Peron kitabı uzun süredir aklımı meşgul eden bu soruya cevap aramama vesile oldu. Öncelikle, Türk üniversitelerinin Türk edebiyatı bölümlerinde “Göçmen Türk Edebiyatı”, “Diaspora Edebiyatı” gibi bir dersin olup olmadığını merak ettim. Erişebildiğim eğitim programlarında (Ege- Anadolu- Ankara- Manisa Celal Bayar üniversitelerinin eğitim programları) bu veya benzeri isimde bir derse rastlamadığımı belirtmek isterim. Elbette konu olarak ele alınıyordur; fakat ben başlı başına bir ders adı göremedim. Bununla birlikte, alanda akademik çalışmalar elbette yapılmış. Duayen hocamız Nermin Abadan Unat’ın Turks in Europe: From Guestworker to Transnational Citizen (2011) kitabı alanının önemli referans kitaplarından biridir, diye tahmin ediyorum. Dergipark’a da yansıyan akademik çalışmalar var. Örneğin, Hacettepe Üniversitesi’nden Abide Doğan, 2003 yılında bu konuda “Almanya ’daki Türk İşçilerini Konu Alan Romanlar (Türkler Almanya ’da, Sancı... Sancı..., A ’Nın Gizli Yaşamı) Üzerine Bir Değerlendirme” başlıklı bir makale yayımlamış. Bu demek oluyor ki bizim de böyle bir edebi birikimimiz var. Yine de Türk işçilerinin Avrupa’daki mevcudiyetinin çok uzun yıllara dayandığını düşünürsek bu alanda hem edebi hem akademik anlamda çok daha zengin bir külliyat olmalıydı hissine kapılmadan edemiyorum. Benim aile geçmişimde Almanya deneyimi olduğu için bu konuya duygusal olarak yaklaştığımı söylemeliyim. Özünde bir rençber olan dedemin davet edilen ilk işçilerden oluşu nedense beni onurlandırırdı ve 60’lı yıllarda hiç dil bilmeden Almanya’ya gitmiş olması da hem gururlandırır hem şaşırtırdı. Almanya macerasını rahmetli dedemin kendisinden dinlemeye fırsatım olmadı; ama bu konular açıldığında “Egal” diye konuları geçiştiren ananemden ara sıra bazı anılar dinlerim. Almanlar ne kadar disiplinli, ne kadar çalışkan, ne kadar temiz bir ülkeleri var, çalışana hakkını nasıl veriyorlar, ona oradan emekli olmadan döndüğü halde nasıl emekli aylığı bağladılar… Hayranlık ve minnet dolu ifadeler. Hislerine pek yer yok, acı tecrübelerine de. Sorarsak, ilk başlarda çay bardağı bulamamış olmanın sıkıntısını anlatırlar, küçük bira bardaklarından çay içmelerini. Bir de taze patlıcan bulamamışlar hiç. O zamanlar buldukları patlıcanlar Türkiye’de hayvanların önüne bile atılmazmış, öyle “kart”mış patlıcanlar. Beni bu yoksunluk halleri duygulandırırdı hep. Belki de bu yüzden Gökhan Duman’ın 11. Peron kitabını gözümde yaşlarla okudum. Gökhan Duman, 60’lı yıllarda işçi olarak Almanya’ya davet edilmiş Türklerin hikâyesini okura gazete yazıları, resimler, resmi evraklar ve röportajlar üzerinden aktarırken edebi bir tat yakalamayı başarmış. İbrahim isimli bir işçinin hikâyesini merkeze aldığı için altta işleyen bir olay örgüsü var ve bu da kitabı roman türüne yaklaştırıyor. Bir karakter olarak İbrahim’in hisleri okuyucuya yalın ama dokunaklı bir şekilde aktarılıyor. Neticede her göç hikâyesi, münferit bir hikâyedir. Kalan için de giden için de karşılayan için de travmatiktir, zordur. 11. Peron ’la özünde göç konulu bir araştırma-inceleme kitabı okurken edebiyatın sınırlarına da giriyor, zengin ve duygulu bir okuma deneyimi yaşıyorsunuz. Bu kitap ilk işçilere vefa borcu ödüyor sanki. Bence sırf bu yüzden bu alanda akademik ve sanatsal çalışmaları olan yazar Gökhan Duman da bir teşekkürü hak ediyor. Yakın geçmişimizin temel bir gerçeğini bu gerçeği tecrübe eden insanların hisleriyle birlikte bize aktardığı için. İlgilenenler için kitaptan bazı kesitler aktarmak isterim: İlk işçilerimiz Almanya’ya uğurlanırken ayrıntılı bir tıbbi muayeneden geçirilmiş. Belli ki dönemin Alman hükümeti “hastalıklı” veya “hastalığa yatkın” kişileri almak istememiş. İşçilerimize dönemin Türk hükümeti tarafından hazırlanmış bir yönerge okunmuş; nasıl davranmalılar, nelere dikkat etmemeliler. Belli ki dönemin Türk hükümeti giden işçiler “yüz akımız” olsun istemiş. Daha iyi bir gelecek umudundaki binlerce insan tıbbi ve ahlaki sınavlarla gitmiş Almanya’ya (ss. 24-25). Bunu kaldırmak çok zor değil mi? İnsan olarak Almanya’ya gitmeyi hak edenler ve etmeyenler ayrımı yapılmış bir nevi. Buna değenler ve değmeyenler. Berlin Duvarı’nın henüz yıkılmadığı zamanlarda nehre düşen Çetin Mert. Boğularak ölmüş. İki tarafın askeri de çocuğun çırpınışlarını görmüş. Kurtaran olmamış. Doğu Almanya Batı Almanya’ya atmış sorumluluğu, Batı Almanya Doğu’ya. Çetin Mert’in ölümü sonrası siyasi sınırları tanımayan nehirde yaşanacak olası tehlikeler için bir komisyon kurulmuş, ama neye yarar (ss. 133-35). Ölen bir Alman olsaydı? Almanya’da 70’li yıllarda ülkenin petrol kriziyle sarsılmasından sonra yükselen ırkçılığı önce açlık grevi yaparak sonra kendini yakarak protesto eden Semra Ertan. Hoş geldiniz pankartlarıyla karşılanan Türklerin “pis ve ikinci sınıf” görülmesine karşı gelmiş. Dönemin gazetelerinde kendisi için “akıl hastasıydı” denmiş (ss. 208-10). Irkçılık mağduru, değil. Bunlar benim açımdan en çarpıcı kesitler. Bölünen aileleri, herhangi bir entegrasyon politikası olmadığı için Almanlarla aynı okullara alınan ve dolayısıyla başarısızlığa mahkûm çocukları varın siz düşünün. Bu kitabı okurken aklımın bir tarafında kendi ailem vardı ve bir tarafında da bugünkü göçmen krizi. Anne babasıyla yıllar sonra bir araya gelen yakınlarım, Almanya’da dil sorunu nedeniyle okula devam edemeyen annem… Atlatılan badireler, ödenen bedeller. Göçmenlik toplumsal olduğu kadar bireysel de bir deneyim. Bugün göçmen sorununu konuşurken ve sınırlarımızın “delik deşik” olmasına karşı bir göçmen politikamız olması gerektiğini söylerken kendi göçmenlerimizin deneyimlerini de düşünmeliyiz, öyle değil mi? Türk-Alman edebiyatına yapılan her türlü katkı bence bu açıdan da çok değerli olacak. Yaşananları bilmeden yaşanacaklara hazırlanamayız. 11. PERON Gökhan Duman Everest Yayınları, 2024 256 s.
- Hayattan umduklarımızla bulduklarımız arasındaki tutarsızlık
Sinemacı kimliğinden tanıdığımız Sezen Kayhan'ın, hayattan umduklarımızla bulduklarımız arasındaki tutarsızlığa dikkat çektiği Gamsız Ruhlar Arasında, insan yaşamında ani kırılmalara neden olan ''o kısa anlardan'' çarpıcı kesitler sunan on öykülük küçük bir dünya. Öykülerini, hafızasında yer eden kolay anlamlandıramadığı anılara yaslandıran yazar, sözcüklerini âdeta bir film şeridi gibi yan yana dizerek anlatısını görselleştirmeyi başarıyor. Arafta kalan ruhların ağzından dökülen sözlerin altını kazıyan bu etkileyici kitap okurunu, her arzulanın görünür kılındığı bir dünyanın henüz yaratılmağı gerçeği ile baş başa bırakıyor. ''Hoş geldiniz veda etmeyi bilmeyenler! Sakındıkları vedalar ile yitene ölümsüzlük bahşettiklerini düşünenler. Gözyaşlarıyla birini baştan yaratmak isteyenler. Gerçeğin sonsuzluğu kaldıramayacak kadar kırılgan olduğunu kabullenemeyenler. Siz de hoş geldiniz!'' Gündelik yaşamın küçük tedirginliklerinden insanın evrensel korkularına açılan bir kapının önündeyiz. Sezen Kayhan bizi zarifçe davet ediyor, gamsız ruhların arasına. Güvercin misali ürkek adımlarla yürüyen mevsimlik tarım işçisi kadınlardan, unutmaktan ve unutulmaktan tedirgin yaşlılara, ilk tensel temasın ahlaki baskısıyla ateş yutan gençlerden, ''papaz büyüsü'' yapıldığına inanılan oysa sadece karanlıktan korkan çocuklara... Bir erik zamanı, sevdiğini yitirmiş herkesin dünyasının tam içindeyiz. Mükemmel dil işçiliğini, sinemasal bir gözlem gücü ve yalın bir anlatımla buluşturan Gamsız Ruhlar Arasında, insanın içini kemiren kibre, riyakarlıklara, samimiyetsizliklere öykülerin diliyle meydan okuyor. ''Sal gecenin bilinmez seslerini üzerime! Yitik hayaller koleksiyonundaki yerimi almaya hazırım.'' GAMSIZ RUHLAR ARASINDA Sezen Kayhan Delidolu Kitap, 2024 Tür: Öykü 72 s.
- Gizli Akıntılar ve Düzen Ordusu
Parşömen Fanzin ve Oggito ve gibi mecralardan öykülerini bildiğimiz Aysun Doğan Terzi’nin ilk öykü kitabı, Gizli Akıntılar ve Düzen Ordusu okuruyla buluştu. Gizli Akıntılar ve Düzen Ordusu ‘ndan “Yıldıza bak, küçücük görünüyoruzdur ona. Bakıyorum. O da bize küçücük görünüyor, yani birbirimize eşit mesafedeyiz. Kahkahası asma köprüde bir kuş çınlaması gibi yankılandığı an düşündüm, o, varlığına inanmadığım yaratıcıdan gelen özel bir hediyeydi. Hem sonsuzdu hem sonlu. İçim içime sığmazken bir yandan gideceğini biliyor olmanın sızısı düştü içime. Yıldıza baktım tekrar, ışıklı tarihi konaklara, altımızda yılan gibi incecik kıvrılan suya. Termosumu çıkardım, ikimizi birer kahve doldurdum. Kahvesinden bir yudum aldı. Bu anın ikimiz için de unutulmaz olduğunu biliyordum. Nereye gitse beni içinde götürecekti. Nereye baksam onu bulacaktım.” Aysun Doğan Terzi, Gizli Akıntılar ve Düzen Ordusu’nda , sıradan hayatlara sahip insanların, derinlerde taşıdıkları hayati yaralardan yola çıkarak, karakterlerin içine doğdukları evlerde ve yaşadıkları toplumda maruz kaldıkları aile içi şiddetin, toplumsal baskının, istismarın, yok sayılmanın, yoksulluğun ve savrulmaların izlerini sürüyor… Kitapta yer alan öyküler, zorluklara rağmen sadece var olmanın bilinciyle hayata tutunmaya çalışan, tıpkı Ouroboros gibi kendi döngüsünde yaşamaya devam eden insanların çetrefilli dünyalarını yansıtıyor. Aysun Doğan Terzi, karakterlerinin içsel çatışmalarını ve toplumsal dinamikleri ustalıkla harmanlayarak, okuyucularını derin bir yolculuğa çıkarıyor. Her bir öykü, sıradan hayatların ardındaki karmaşık duygusal yapıları ve yaşanan travmaların etkilerini gözler önüne seriyor. Gizli Akıntılar ve Düzen Ordusu , yalnızca bir öykü kitabı değil; insan ruhunun derinliklerine inen, sosyal adalet ve insan hakları üzerine düşündüren bir yapıt niteliğinde. Her bir öykü, okuyucuyu kendine çekerken, aynı zamanda toplumsal meseleler üzerine sorgulamalar yapmaya teşvik ediyor. Yazar bu eserle, edebiyatın gücünü kullanarak, görünmeyen yaraları açığa çıkarıyor ve insanın dayanıklılığı üzerine derin bir bakış sunuyor. GİZLİ AKINTILAR VE DÜZEN ORDUSU Aysun Doğan Terzi Mahal Edebiyat Yayınları, 2024 Tür: Öykü 72 s.
- Marquez’in efsaneleşmiş romanı “Yüzyıllık Yalnızlık”ın dizi uyarlaması Aralık ayında gösterime giriyor
Gabriel García Márquez'in 1967'de piyasaya çıkan ve 50 milyondan fazla satan kitabı, Yüzyıllık Yalnızlık'ın dizi uyarlaması Aralık ayında izleyici ile buluşuyor. "One Hundred Years of Solitude" ve "Cien Años de Soledad" adlarıyla da kendisine yer bulan dizinin yapımcıları arasında 2014'te hayatını kaybeden usta yazarın oğulları Rodrigo Garcia ve Gonzalo García Barcha da bulunuyor. 16 bölümden oluşan ve iki parça halinde hazırlanan uyarlamayı José Rivera, Natalia Santa, Camila Brugés ve Albatros González kaleme aldı. Yapımını Dynamo üstlendi. Çekimleri Kolombiya'da yapıldı, dili İspanyolca. 1967'de piyasaya çıkan ve 50 milyondan fazla satan Yüzyıllık Yalnızlık, José Arcadio Buendía’nın gördüğü bir düş sonrası nehir kenarında Macondo adından bir kasaba kurması ve Buendia ailesinin yedi nesle yayılan hikâyesi üzerine kurulu.















