Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Öykü: Kalpleri Soğutma Merkezi, KAS
Kadın bilgece bir tavırla, "Şairin kalbi biraz yanık olmalı. Meslek hayatını bitmiş bil," diyor. "Boşver. Biraz da neşeli şiirler yazar." Feraye Gün KAS'ın geniş bir bekleme salonu var. Bekleme salonunda altıdan fazla kişinin bulunması yasak. Tüm mobilyalar, koltuklar, ortadaki masa beyaz. Aksesuarlar bile beyaz. Salona girdiğimde huzurlu bir sisin içindeki kavak ağacı gibi sallanıyor gövdem. İki KAS memuru kadın var. Biri bilgi veriyor, diğeri randevusu olan yanan kalbe, seans işlemi için eşlik ediyor. KAS memurları çivi gibi dimdik. İkisi de aynı estetik operasyondan geçmiş, sivri çeneli, hokka burunlu. "Sen bunlara niye memur diyorsun?" diyor içimdeki ses. "Burası devlet kurumu gibi," diyorum. "Saçmalama, hiç mi devlet kurumu görmedin. Nüfus müdürlüklerinde beklediğin sırayı, doğalgaz aboneliği açtırmak için gittiğin yerleri bir düşün. İmzan gerekirdi yerine biri gidemezdi. Sıralar, insanlar, kalabalık. Renkler soluk. Bir de şuraya bak tertemiz, sakin burası." "Tamam, sessiz ol. KAS memurunu dinleyelim." "Basit bir düzenekle, kalbinize bağladığımız cihazlarla soğutma işlemi gerçekleşiyor. Yaklaşık yirmi dakika süren işlemde kalbinizde iki sene boyunca serinlik hissediyorsunuz. Tekrar edilmesi gerekli, botoks ve dolgu bile tekrar istiyor," diyor KAS memuru. "Ah ablacım ne dolgu ne botoks, bize bu cenneti veremez," diyor ortamın kişisi olmayan alt sınıftan bir kadın. Her yıl KAS'ın düzenlediği çekilişte bir seans hakkı kazanan talihli. Seansı bitmiş rötuş işlemi için gelmiş. KAS memuru, yüzyılın icadından bir kaş alma işlemi kadar basitmiş gibi bahsediyor. "Sen kaş almayı basit bir iş mi sanıyorsun. Doğru kaşçıyı bulman yedi seneni aldı," diyor içimdeki ses. Bekleme salonuna göz atıyorum. Şu karşımdaki sarışın, puantiyeli elbiseli kadın, bu işlem sayesinde iki yıl terapi parası vermekten kurtulacak gibi. Kim bilir kaç sabah kalbi ateş gibi uyandı. İç sesim devreye giriyor, "Sen her yeni çıkan şeyi denediğin için herkesi dertli sanıyorsun. Aldığın ekmek yapma makinesini bir kere bile kullanmadın. Robot süpürgeye alışamadın. Gerek olmadığı halde böyle bir işleme geldin. Sen akıllanmazsın. Belki karşındaki kadın da senin gibidir," diyor. "Yok, kadının gözlerinde dertli, yaramaz çocuklar var," diyorum içimden, iç sesim bir öneride bulunuyor, "Bence hata ettin. Randevuna daha on dakika var. İptal edip paranı al. O parayla bir pırlanta yüzük alırsın." İçimdeki sesin melek mi şeytan mı olduğunu yıllardır çözemedim. KAS'ın salonuna otuzların sonunda bir çift giriyor. Yanıma oturuyorlar. "Hiç akıl kârı değil ama yaptır bakalım," diyor kadın erkeğe fısıltı halinde. "Sana söylemeyi unuttum, bizim şair arkadaş vardı ya Tarık, o da yaptırmış. Buraya gelen herkes çok memnun," diyor adam. Randevumu iptal etmekten vazgeçiyorum. Kadın bilgece bir tavırla, "Şairin kalbi biraz yanık olmalı. Meslek hayatını bitmiş bil," diyor. "Boşver. Biraz da neşeli şiirler yazar." Seans odasının kapısı açılıyor. KAS memurunun eşlik ettiği yaşlı bir kadın, ağır ağır yürüyor. Kendimi tutamayıp ayağa fırlıyorum. "Merhaba, geçmiş olsun. Randevu sırası bende de, merak ediyorum. Nasıl hissediyorsunuz?" Buruşmaya başlamış göz çevresinden incecik bir ışık geçiyor. "Çok iyiyim evladım," diyor. Uzun bir iç çekiyor. Gözleri konuşur gibi bakıyor. İç sesimin bile meraklandığını hissediyorum. "Kalbimde nurlanma oldu," diyor. Üç yıl önce trafik kazasında kaybettiği kızının verdiği acının kalbinden silindiğini anlatırken. "Keşke maddi durumumuz olsa da beyim de gelse. İlahi bir şey bu icat. Kızımı hep özleyeceğim ama acısı dindi. Kalbim kuş tüyü gibi hafifledi," diyor. KAS memuru bana dönüp, "Randevunuza girebilirsiniz," derken aklıma bir fikir geliyor, yaşlı teyzeye dönüp "Kabul ederseniz, yeni randevu alalım, benim yerime eşiniz gelsin," teklifinde bulunup, teyzeyi ikna ediyorum. İnsanlığın yeni umudu Kalpleri Soğutma Merkezi'nden düşüncelerle ayrılıyorum.
- Öykü Gazetesi’nin Eylül sayısı yayınlandı
2016'dan beri gerçekleri yazmadığını alenen söyleyen tek yayın organı olan Öykü Gazetesi 'nin Eylül sayısı yayında! Veveya.net ’in yayıncılığını üstlendiği Öykü Gazetesi , PDF formatta ücretsiz indirilebilir ve/veya web tarayıcısı üzerinden okunabilir. Öykü Gazetesi ’nin Eylül sayısında; Şefik Karakoç, Filiz Aydın, Didem Gülçin Erdem, Uğur Ataş, Elif Kalay, Elif Kaymazlı, Nesrin Erek, Mete Akçok, Efe Eğilmez, Ayşegül Kula’nın öyküleri var.
- “Kalbini kırdığın sert konuşur.”
Neslihan Bağlaç yazdı: " Zellenbur’un Sıradan Bir Günü, Metin Nart’ın 2022 yılında İthaki Yayınları’ndan çıkan ilk öykü kitabı. Kitap, üzerine titizlikle düşünülmüş, zekice kurgulanmış, ironik bir dille yazılmış dokuz öyküden oluşuyor." “Kalbini kırdığın sert konuşur.” Kitap, Kül Tablası adlı ilk öyküsüyle, gayet dramatik bir konunun esprili dille anlatımı sayesinde okuru içine çekmeyi başarıyor. Aynı zamanda daha ilk satırlarından itibaren, yazarın güçlü gözlem yeteneğini de ortaya koyuyor bu öykü. Mizahi bir üslupla başlayan öyküler, ilerledikçe derinleşiyor. İlk öyküler okurun zihnine ısınma turları attırırken, ilerledikçe jimnastiğe dönüşüyor. Süslü cümlelerden uzak durarak, atmosfere göre şive kullanımını dozunda ve betimlemeleri yerinde yaparak, sonuna kadar açık nükteli bir sesle yazmış öykülerini yazar. “Bir lahavle bir euzibillah çektiler. ‘Lâ havle velâ kuvvete illâ billâhil aliyyil azim- Euzubillahi mineşşeytanirracim.’ Kâfurun kokusu, Allah’ın adı, Zellenbur sıkıştı, böğürdü, daha fazla dayanamadı, arkaya kaçtı. Arka camdan dışarı, ön camdan tekrar içeri.” (s.21) Şeytan bu… besmeleyle kapıdan kovarsın, mızrağıyla bacadan girer, dürter de dürter. Peki, şeytan mıdır insanı dürten, yoksa insan mıdır şeytanı kötü düşüncelerine dahil eden? Kötülükten beslenmeye alışan, kurnazlığı kendine yol edinmiş her insan tabii ki günün sonunda şeytanı suçuna ortak eder. Tam da bu doğrultuda; şeytana uydum, şeytan aklımı çeldi diyebilecek, şeytana pabucunu ters giydirecek planlar yapan insanların anatomisini çıkarıyor kitabında Metin Nart ve “Dikkatli bakarsan şeytan ayrıntıda gizlidir!” diye fısıldıyor okurun kulağına. Kurnaz insanın zihninde yolculuğa davet eden bu öyküler, gündelik üslubu sayesinde okurun empati kurmasını daha da kolaylaştırıyor. “Hatıralar gerçekte yaşadıkların değil, uydurduklarındır.” Kitapta çokça Kemal Koton ismiyle karşılaşılıyor. Her öyküde Kemal Koton’dan bir epigraf paylaşıyor yazar. Tabii okurun da, kim bu Kemal Koton deyip, kendini bu ismi araştırırken bulması kuvvetle muhtemel. Ama bunun nafile bir çaba olduğunu belirtmek isterim çünkü bu ismin sırrı kitabın sonunda saklı ve ancak okuyanlar bu sırra ulaşabilir. “Sahile demir atmış şu hurda tekneler var ya, denize açılmayı çoktan unutmuşlardır. Dalgalar olmasa denizi bile hatırlayamazlardı. Metruk görüntüleri ürkütücü fakat onların da bir gayesi var. Gece balıkçılara, gündüz evsizlere barınak olurlar. En yenisi bir yüz yıllık vardır. Dilleri olsa neler anlatırlardı kim bilir. Sense kalkmış, daha birkaç yıllık ömrünle, yorulduğundan, yıprandığından bahsediyorsun! Hay babam vay…” (s.96) Postmodern tarz ve üstkurmaca tekniklerinin kullanıldığı kitapta; Yanlış Anlaşılan Masumiyet , Arabacı Meyhanesi , Sahile Demir Atmış Şu Hurda Tekneler Var Ya, Denize Açılmayı Çoktan Unutmuşlardır adlı öyküler, bu anlatım tarzlarının öncülüğünü yapıyor. Özellikle Yanlış Anlaşılan Masumiyet, Orhan Pamuk eserleri ve eserlerindeki karakterleriyle kurgu içinde kurgu sunan bir öykü. Düşündürürken gülümsetmeyi ihmal etmeyen yazar, aynı zamanda yazma gönüllülerine de kılavuzluk etmiş oluyor kitabıyla. Metin Nart, izahı olmayan şeylerin mizahı olur düşüncesiyle kaleme aldığı öykülerinde, mizahın hafife alınmayacak etkileyiciliğini ortaya koyuyor. Zellenbur’un Sıradan Bir Günü, melankoliyle beslenen edebiyat dünyasına gönderilmiş bir gülümseme… Keyifli okumalar. ZELLENBUR'UN SIRADAN BİR GÜNÜ Metin Nart İthaki Yayınları, 2022 Tür: Öykü 128 s.
- 2023 Booker Ödüllü ''Peygamberin Şarkısı'' okuruyla buluştu
İrlandalı yazar Paul Lynch'in 2023 Booker Ödülü'ne değer görülen ''anıtsal'' romanı Peygamberin Şarkısı , totaliter güçlerce iç savaşa sürüklenen bir toplumun kodlarını sorgulayan sarsıcı bir direniş distopyası. Başkalarının kâbusu sizin kâbusunuz olmasın! Pek çok eleştirmen tarafından son 10 yılın en etkileyici yapıtlarından biri olarak gösterilen kitap, dört çocuklu bir annenin ailesini güvende tutmak için verdiği büyük mücadeleyi edebî hazzı doruğa tırmandıracak bir anlatıyla buluşturuyor. Okurları en karanlık ve hatta klostrofobik düşleriyle yüzleştiren Lynch, nefes kesici özgünlükte yepyeni bir dünya kuruyor ve sonra onu muazzam bir beceriyle paramparça ediyor. Şimdi görebiliyorum özgürlük sandığım şeyin aslında sadece mücadele olduğunu ve özgürlük diye bir şeyin hiç olmadığını. Bir insan ailesini kurtarabilmek için ne kadar ileri gidebilir? Dört çocuk annesi biliminsanı Eilish Stack çok yakında ailesinin üzerine çökecek kara bulutlardan habersizdir. Ta ki puslu ve yağmurlu bir Dublin akşamında evlerinin kapısı çalınana değin. İrlanda istihbaratının yeni kurulan biriminden iki polis memuru Öğretmenler Sendikası'nda yönetici olarak çalışan kocası Larry'yi sorgulamaya gelmiştir. Olayların akışı kusursuz bir sistematikle işler. Apar topar gözaltına alınarak sorgulanan eşi bir süre sonra kayıplara karışır. Yaşananlar elbette ki giderek otoriterleşen bir hükümetin radarına takılanların trajik hikâyelerinden sadece biridir. Ülke hızla çökerken toplumun uçurumdan yuvarlanması kaçınılmazdır. Gelecek karşısında gözleri körleşmiş insanlara hayretler içinde bakakalan Eilish, ömrünü adadığı yaşam düzenini sürdürebilmek için yapması gerekenlerle, kontrolünün tamamen dışında gelişen olaylara teslim olma ya da direnme ikilemi arasında sıkışıp kalmıştır. Yakında ailesini bir arada tutabilmek uğruna ne kadar ileri gidebileceğine dair hayatî bir karar vermesi gerekecektir... Dünyamız ve zamanımız hakkında böylesine bıçak sırtı bir konuyu kâbusları andıran gerçekçi bir kurgu ve dilin sınırlarını zorlayan bir üslupla anlatan Paul Lynch, edebiyatta hem içeriği hem de estetiği önemsediğini ortaya koyarak hayranlık uyandırıyor. Ateşle karanlık arasında mahsur kalmış insanların yolunu ışıtan Peygamberin Şarkısı , lirizmin doruklarında gezinen şiirsel bir manifesto. ''Duygusal hikâye anlatıcılığının zaferi... Ruhu sarstığı kadar da gerçek.'' Esi Edugyan , 2023 Booker Ödülü Jüri Başkanı Paul Lynch Peygamberin Şarkısı (Prophet Song, 2023), Beyond the Sea, Grace (2019), The Black Snow (2013) ve Red Sky in Morning (2013) olmak üzere beş romanın ödüllü yazarıdır. Son romanı Peygamberin Şarkısı , 2023 Booker Ödülü'nü kazanmıştır. Bu roman için Booker Jürisi Başkanı Esi Edugyan, ''Zamanımızın sosyal ve politik kaygılarını yakalayan bir roman'' tanımlamasını yapmıştır. Lynch, ele aldığı konularla birlikte dili olabildiğince zorlayan, teknik ve biçimin yanı sıra şiirsel ve zengin diliyle de çağa damgasını vuran bir yazardır. Lynch'in eserleri daha önce Kerry Group Yılın Romanı ve Fransa'da En İyi Yabancı Roman dalında Prix Libr'à Nous ödüllerine de layık görülmüştür. Ayrıca W. Scott Ödülü ve Fransa'nın Prix du Meilleur Livre Étranger, Prix Littérature-Monde ve Jean Monnet Avrupa Edebiyatı Ödülü de dâhil olmak üzere birçok uluslararası ödülde finale kalmıştır. Lynch hâlen Dublin'de yaşamakta ve çalışmalarına devam etmektedir. PEYGAMBERİN ŞARKISI Paul Lynch Delidolu Kitap, 2024 Çeviri: Mert Doğruer 240 s.
- YKY'den minik okurlara yeni kitaplar
YKY Doğan Kardeş Dizisi'nin yeni kitapları arasında Mini Bilim 3 – Bitkilerin Dünyasına Yolculuk, Her Durun Bir Geçişi Vardır ve Çocukluğumun Karpuzu yer alıyor. Çocukluğumun Karpuzu Karpuz deyip geçmeyin! Ece Zeber’in yazıp resimlediği Çocukluğumun Karpuzu ninesinin hatıralarındaki karpuz tadının peşine düşen torunun tatlı mı tatlı hikâyesini anlatıyor... Ece Zeber resim yapmayı anne ve babasından öğrendi. Küçüklüğünden beri de resimle ilgili oldu, kitaplar okudu, çizgi film izledi. Balıkesir Güzel Sanatlar Lisesi’nde resim, Anadolu Üniversitesi’nde de çizgi film okudu. Eskişehir’de eşiyle birlikte evinde çalışmaktadır. Hâlâ çocuk kitapları okuyup resimleyip hayaller kurmaktadır. ÇOCUKLUĞUMUN KARPUZU Yazan ve Resimleyen: Ece Zeber Yapıkredi Yayınları, 2024 Editör: Hazel Bilgen Okul öncesi 44 s. Her Durun Bir Geçişi Vardır Düt Düüüüüüt! Tren kalkıyor! Tren yolculuğuna çıkmaya ne dersiniz? Öyleyse herkes trene! Tren pek çok istasyondan, hatta tünellerden geçecek. Bazen hızlanacak bazen de yavaş yavaş gidecek. Margo Linn Her Durun Bir Geçişi Vardır adlı kitabında bir trenyolculuğunun nasıl gerçekleştiğini anlatırken karşıt kavramları da meraklı okurlara tanıtıyor. HER DURUN BİR GEÇİŞİ VARDIR Margo Linn Yapıkredi Yayınları, 2024 Resimleyen: Brian Fitzgerald Çeviren: Tuğçe Özdeniz Editör: Hazel Bilgen Okul öncesi 36 s. Mini Bilim 3 – Bitkilerin Dünyasına Yolculuk Bir tohum bir vaşağın postuna tutunursa ne olur? Peki çiçek açan ağaçların yardımcıları kimlerdir? “Mini Bilim” serisinin üçüncü kitabı Mini Bilim: Bitkilerin Dünyasına Yolculuk doğa, bitkiler, ağaçlar, hayvanlar, böcekler, canlıların doğaya katkılarıyla ilgili merak uyandıran sorular ve yanıtlar içeriyor. Minik araştırmacı Şıp bu yeni macerasında bitkilerin dünyasında heyecan verici bir keşif yolcuğuna çıkıyor. Laura Ertimo’nun çocukları bilimle tanıştırmak için karmaşık konuları samimi bir dille anlattığı bu muhteşem kitaba ilgi çekici resimleriyle Sanna Peliccioni eşlik ediyor. MİNİ BİLİM 3 – BİTKİLERİN DÜNYASINA YOLCULUK Laura Ertimo Yapı Kredi Yayınları, 2024 Resimleyen: Sanna Pelliccioni Çeviren: Nil Deniz Çidanlı Editör: Hazel Bilgen Okul öncesi 36 s.
- Suçüstü’nün 5. sayısı Celil Oker özel dosyasıyla yayında
2024 yılında yayın hayatına başlayan ve iki aylık periyotlarla, dijital olarak yayınlanan SUÇÜSTÜ Dergisi’nin Eylül – Ekim periyotlu beşinci sayısı yayınlandı. CELİL OKER DOSYASI Dosyada Celil Oker’in oğlu Ali Oker’in babasını ve kült karakteri Remzi Ünal’ı anlattığı “Yazarlar ve Karakterleri” köşesinin yanı sıra Semih Gümüş, Murat S. Dural, Devrim Kunter, Elçin Kazancı, Melih Günaydın ve Selin Bak’ın yazıları da yer aldı. Pek çoğu ilk kez görülebilecek özel fotoğrafların yanı sıra Celil Oker’in yeni kitabının ilk müjdesi de SUÇÜSTÜ’nün 5. Sayısında, dosyada okuyucuları bekleyen sürprizler arasında. POLİSİYE ÖDÜLLERİ Ekim ayında sahibini bulacak olan iki ödüle detaylı bakış atılan bu sayıda, Kristal Kelepçe Ödülleri adaylarının listesini ve Zehirli Kalem Öykü Ödülü’ne dair bilgileri bulabilirsiniz. DİSİPLİNLERARASI İÇERİKLER Aras Gençtürk’ün Piraye Şengel ve Lalehan Bosnalı ile gerçekleştirdiği röportajların yanı sıra disiplinlerarası içerikler de derginin beşinci sayısında devam etti. Gizem Şimşek Kaya The Ministry of Ungentlemanly Warfare filmine, Evliya Çelebi Mare of the Easttown dizisine dair birer kritik yazarken; Ahmet Ziya Yıldırım da Orient Ekspresi’nde geçen yeni bir oyuna dair detaylı incelemesiyle SUÇÜSTÜ’nün beşinci sayısında yer aldı. N. Bengisu Günaydın’ın Charles Bukowski’den çevirdiği “Kalabalığın Dehası” şiiri ile Ercan Akbay’ın yağlıboya tablolarından hareketle Alper Kaya’nın yazdığı mikro öyküler de bu sayının farklı disiplinleri kapsayan içerikleri arasında. Elbette kitap incelemeleri olmazsa olmaz: Aysu Şahlı’nın Karanlık ve Yalnız Kadın Cinayetleri kitaplarına dair incelemeleri de SUÇÜSTÜ’nde okuyucuları bekliyor. Tefrika kültürünü canlı tutmayı sağlayan Didem Kazan Sol ve Azime Güç öykülerinin yeni bölümleriyle devam ederken; Günay Gafur’un “Bağlantı” ve Ufuk Tekin’in üç bölümlük “Bıçak, Muska, Ağaç” öykülerinin son bölümleri derginin beşinci sayısında yer aldı. Bu sayıda Talin Azar’ın “Nefes” isimli öyküsünün yanı sıra Bünyamin Tan’ın çevirisiyle “Scotland Yard Hikâyeleri” de okurlarla buluşan içerikler arasında. www.sucustu.net adresinden ulaşılabilen dergi, 2019 yılında aramızdan ayrılan Türk polisiye ve suç yazınının en önemli isimlerinden birisi olan Celil Oker’e dair geniş bir dosya hazırladı.
- Can Yayınları Eylül kitapları
Can Yayınları’nın eylül programı belli oldu. Ödüllü yazarlardan klasik eserlere uzanan farklı türdeki nitelikli yapıtlar yayınevinin listesinde yerini aldı. 2010 Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülen Mario Vargas Llosa’nın Zor Zamanlar adlı eseri Guatemala’nın tarihindeki en acılı döneminin öyküsünü sunacakken; Amerikan edebiyatının kara mizah ustası Kurt Vonnegut, Wampeter’lar, Foma’lar ve Granfalloon’lar adlı yapıtının yanı sıra Bagombo Enfiye Kutusu eseriyle okurla buluşacak. Eylül ayında Japon edebiyatının önemli kalemlerinden Osamu Dazai Pandora’nın Kutusu adlı eseriyle, Yasunari Kawabata Uyuyan Güzeller romanıyla okurun karşısında olacak. Charles Darwin’in evrim teorisine ve Türlerin Kökeni ’ne kapı açan gezisinde aldığı notları içeren Beagle’ın Yolculuğu , Ayfer Tunç’un memleket insanına dair panoramalar sunduğu Memleket Hikâyeleri, Fatma Nur Kaptanoğlu’nun ilk romanı Babam, Ev ve Yumurta Kabukları, küçük İskender’in papağana silah çekme! ve flu’es kitapları da Can Yayınları etiketiyle raflarda olacak . Can Yayınları eylül programını açıkladı. Yayınevi eylülde de ödüllü yazarlardan klasik eserlere farklı türdeki nitelikli kitaplarıyla okurların karşısında olacak. İşte Can Yayınları’nın eylül ayı kitaplarından tadımlık bir sunum: küçük İskender / papağana silah çekme! / flu’es Hem gündelik yaşamında hem de yazınsal metinlerinde iktidarın, egemen kültür ve sanatın baskıcı söylemine karşı başkaldırıyı bir yaşam biçimi olarak benimseyen küçük İskender’in iki önemli eseri okurla buluşuyor. Şiirin yanı sıra yazınsal alanın hemen her türünde yapıtlar veren İskender’in, ilk baskısı 1998’de yapılan sekizinci şiir kitabı papağana silah çekme! ve yazarın aşkları, rüyaları, ayrılıkları, dünya görüşü, duyarlılık ve hassasiyetleriyle kaleme aldığı romanı flu’es e ylül ayında yeniden raflardaki yerini alıyor. Mario Vargas Llosa / Zor Zamanlar (çev. Süleyman Doğru) Zor Zamanlar ’da Soğuk Savaş yıllarında bütün dünyayı kasıp kavuran uluslararası komplolar ve çıkar çatışmalarından nasibine düşeni fazlasıyla alan küçük Orta Amerika ülkesi Guatemala’nın tarihindeki en acılı döneminin öyküsünü anlatan Vargas Llosa; iktidar, yalan ve açgözlülük daimi zulme dönüştüğünde olabilecekleri gözler önüne seriyor. 2010 Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülen Llosa, dehasıyla tarihsel gerçekleri kurgu kahramanlarla ustaca harmanlamakla kalmıyor, Teke Şenliği ’ndeki kötülük timsallerini de bir kez daha karşımıza çıkarıyor. Osamu Dazai / Pandora'nın Kutusu (çev. Peren Ercan) Modern Japon edebiyatının en ünlü romanlarından İnsanlığımı Yitirirken ’in yazarı Osamu Dazai’nin kaleme aldığı Pandora’nın Kutusu , Koşiba Risuke adlı bir gencin içsel çatışmaları üzerinden savaş sonrası Japonya’sında yaşanan toplumsal değişimleri ele alıyor. 1944’te intihar eden Dazai’nin ölümünden dört yıl önce yayımlanan bu roman, 20 yaşındaki Koşiba’nın zatürree tedavisi için yattığı sanatoryumda, hastalığıyla mücadele ederken yakın arkadaşına yazdığı mektuplardan oluşuyor ve yazarın diğer birçok eseri gibi otobiyografik öğeler taşıyor. Fatma Nur Kaptanoğlu / Babam, Ev ve Yumurta Kabukları Kaplumbağaların Ölümü , Homologlar Evi , Ateşten Atlamak isimli öykü kitaplarından sonra Fatma Nur Kaptanoğlu ilk romanı Babam, Ev ve Yumurta Kabukları ’yla okurun karşısına çıkıyor. Roman, bir eve dönüş ve hesaplaşma hikâyesini merkezine alıyor. Üzerinden ne kadar zaman geçerse geçsin kişinin çocukluğundan, ilk gençlik yıllarından ve ilk heyecanlarından hiçbir zaman kopamayışını, Bilge’nin kendisiyle, annesiyle ve en çok da babasıyla giriştiği sessiz hesaplaşmaları son derece özgün bir dille dışa vuruyor. Yasunari Kawabata / Uyuyan Güzeller (çev. Burcu Çokbilir) 1968’de Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan ilk Japon yazar Yasunari Kawabata’nın en ünlü eserlerinden olan Uyuyan Güzeller , okuru insan ruhunun derinlikleriyle buluşturuyor. 1962 yılında 16. Mainichi Yayıncılık Kültür Ödülleri’nin Edebiyat ve Sanat kategorisinde ödüle layık görülen roman, İkinci Dünya Savaşı sonrasında yaşlı erkekler tarafından ziyaret edilen bir evde geçiyor. Roman, García Márquez’in Benim Hüzünlü Orospularım romanıyla karşılaştırılıyor. Ayfer Tunç / Memleket Hikâyeleri Çağdaş Türk edebiyatının önde gelen isimlerinden Ayfer Tunç’un ilk olarak 2012’de yayımlanan Memleket Hikâyeleri kitabı, memleket kavramı ve bir yerin yerlisi olmak üzerine yazılardan, fotoğraf okumalarından ve hikâyelerden oluşuyor. Eserinde Tunç, “Memleket nere?” sorusuna cevap arıyor ve bir kurgu yazarı gözüyle memlekete, memleket insanına bakışını, bu bakıştan damıttıklarını bir araya getiriyor. Mevsim Yenice / Tekme Tokatlı Şehir Rehberi Mevsim Yenice’nin 2019 yılında Notre Dame de Sion Edebiyat Ödülleri’nde Mansiyon Ödülü’ne layık görülen ilk öykü kitabı Tekme Tokatlı Şehir Rehberi , insanın şehir ve gündelik yaşamla olan bağını araştıran on bir öyküden oluşuyor. Eserinde Yenice, sıradan insanların trajikomik hikâyelerini oyunbaz bir dille anlatırken, okura yeni düşsel pencereler açmaktan geri durmuyor. Kurt Vonnegut / W ampeter’lar, Foma’lar ve Granfalloon'’ar (çev. Elif Dinçer) / Bagombo Enfiye Kutusu (çev. Işıl Özbek Arslan) Amerikan edebiyatının kara mizah ustası, Billy Pilgrim ve Kilgore Trout gibi eşsiz karakterlerin yaratıcısı Kurt Vonnegut’un anlatı türündeki eseri Wampeter’lar, Foma’lar ve Granfalloon’lar ve yazarın İkinci Dünya Savaşı’nda yaşadıklarından esinlenerek kaleme aldığı öykü kitabı Bagombo Enfiye Kutusu raflardaki yerini alıyor. Wampeter’lar, Foma’lar ve Granfalloon ’lar kitabında ailesine, gençliğine ve bir yazar olarak kariyerine dair anılarını açık yüreklilikle paylaşan Vonnegut, 23 öyküden oluşan Bagombo Enfiye Kutusu ’ndaysa içindeki karanlık, komik ve sarsıcı sesi ilk kez duyuran öykülerini bir araya getiriyor. Bu ay klasiklerde Charles Darwin’in Pasifik Adaları ve Güney Amerika’ya yaptığı seyahatin günlük kayıtlarından oluşan ve ilk kez 1839’da Journal and Remarks adıyla yayımlanan Beagle’ın Yolculuğu jeoloji, doğa tarihi, insanlar, yerler ve olaylarla ilgili sabırlı gözlemler yapan bir doğabilimciyi karşımıza çıkarıyor. Evrim teorisine ve Victoria döneminin en tartışmalı kitabı olan Türlerin Kökeni ’ne kapı açan, pek çok entelektüel akımı da harekete geçiren Beagle’ın Yolculuğu ’nda volkanlardan yerli topluluklara, çok çeşitli kuş ve böceklerden doğa olaylarına ve afetlere dair pek çok gözlem yer buluyor.
- Yaratıcılık Ritüelleri 33 / Ethem Baran: “Yazmak, tek çaresi yazmak olan bir derttir.”
“Yazarın görünür olması meselesi ayrı bir konu başlığı, çok şeyler söylenebilir. Kimi değerli yazar beş-sekiz kitaptan sonra ancak görülüyor, hatta hiç görülmeyebiliyor. Yazarın derdi bu olmamalı. Yazmak, tek çaresi yazmak olan bir derttir.” Semrin Şahin Yaratıcılık Ritüelleri’nde bu hafta Ethem Baran’ı ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Kurala dönüşmüş bir alışkanlıktan söz edemem ama yanımdan eksik etmediğim defterlerim, dolma kalemlerim vardır. Bunlar olmazsa yazamam diye bir şartım da yok. Her günüm yazma isteğiyle başlar. Disiplinli olmayı gerektiren, ciddi bir iş olarak görürüm yazmayı. Doğrudan bilgisayarda veya deftere, kâğıtlara yazarım. Roman ve öykü için ayrı defterlerim vardır. Üzerinde çalıştığım birkaç metin vardır her zaman, o yüzden aklıma gelenleri not alırım. Asıl çalışmayı bilgisayarda yaparım. Çay içmeyi severim. Yazdığım metne uygun olduğunu düşündüğüm, beni o atmosfere taşıyacak müzikler seçerim. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Kafamda yazmayı düşündüğüm konularla dolaşırım gün içinde. Yazma hevesi hep vardır ama yazı bazen kaçar, uzak durur, o anlarda farklı kitaplara, daha çok şiir kitaplarına yönelirim. Film izlerim. Zor yazan biriyim, daha doğrusu her cümle üzerinde ayrıntılı olarak dururum. Bazen bir cümle etrafında günlerce dolaştığım olur. Konuya ilişkin araştırma yapmam gerekiyorsa bu da epey zamanımı alır, ona göre okumalar yaparım. Bir öykü ilerlemediğinde önceden notlarını aldığım başka bir öyküye yönelirim. Böyle başlanmış ve tamamlanmamış pek çok metnim vardır. Zaman içerisinde kimi tamamlanarak bir öyküye dönüşür, kimi de taslak olarak kalır. Ama roman yazarken başka bir metinle uğraşamıyorum. O süreçte öyküyü aklımdan uzak tutuyorum beni bölmesin diye. Bazen günlerce, hatta aylarca yazamadığım olur. Okumak için sanırım bu tür aralara ihtiyacımız var. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Otuz üç yıl devlette çalıştıktan sonra emekli oldum. O açıdan şanslı bir çalışma hayatım oldu; yıllarca yayıncılık dünyasının içinde oldum, Millî Eğitim Bakanlığının dergilerinde çalıştım, okuyup yazmak hep hayatımın merkezinde yer aldı. Bakanlıktan sürülüp okula gittiğimde de gençlerin dünyasına yakınlaşma fırsatı yakaladım ve yazmaya her zaman vakit bulabildim. “Dönüşsüz Yolculuklar Kitabı”nı bitirdiğimde ne yapacağımı bilmiyordum. Bakanlık yayınları arasında çıkan iki kitaptan sonra başka bir adım atmalıydım. Bu konuda beni cesaretlendiren iki kişi oldu: Cemil Kavukçu ve Selim İleri. İkisi de dosyamı okumuşlardı ve iyi bir yayınevinden çıkması için teşvik etmişlerdi. O cesaretle Doğan Kitap’a gönderdim. Asıl sürpriz sona kalmıştı: Kitap çıktığında Selim İleri’nin arka kapak yazısıyla karşılaştım. Onun bu inceliğini ve Cemil Kavukçu’nun bir söyleşi vesilesiyle merhabalaşmanın ardından tanımadığı halde dosyamı okumasını, beni arayıp cesaretlendirici sözler söylemesini unutamam. Aynı şekilde Selim İleri ile de bir söyleşi için bir araya gelmiştik ve beni tanımıyordu. Yazıp yazmadığımı sorduğunda iki kitabımdan, “Kurutulmuş Gül Mevsimi”nin aldığı ödülden, yeni dosyamdan söz etmiş ve dosyamı vermiştim. Hemen o akşam mesaj geldi Selim İleri’den. İlk öyküyü okuduğunu ve çok beğendiğini yazıyordu. İki değerli yazarımıza da şükran borçluyum. Yazarın görünür olması meselesi ayrı bir konu başlığı, çok şeyler söylenebilir. Kimi değerli yazar beş-sekiz kitaptan sonra ancak görülüyor, hatta hiç görülmeyebiliyor. Yazarın derdi bu olmamalı. Yazmak, tek çaresi yazmak olan bir derttir. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Benim yolum dergilerde başladı. Önce çizdiğim resimler sonra yazılarım yayınlandı. Günümüzde basılı dergilerin yerini dijital olanları aldı. Eskisi kadar izleyemesem de dergiler her zaman ilgi alanımdadır. Yazmaya başladığım dönemden bugüne çok zaman geçti. Okudukça, yazdıkça ve öğrendikçe ne çok eksiğim olduğunun farkına varıyor, bilmediklerimin çokluğu karşısında şaşkına dönüyorum. Bilmediğim, her gün okuduğum halde okumadığım çok kitap var. Yazmaya başladığım çocukluk yaşlarımdan beri aynı hevesi taşıdığımı hissediyorum. Kimse yayımlamasa da yazmayı sürdürürüm ben. Yazının içinde olmayı seviyorum. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Sabahın erken saatlerini severim. Hava çok kötü değilse sabahları yürür ve öykü ya da roman dinlerim. Pek çok kitabı bu yürüyüşler sırasında ‘okumuşumdur.’ Buna klasiklerin yeniden ‘okunması’ ve yeniler dahil. Okumakta olduğum ve beni çok heyecanlandıran bir kitap varsa bu yürüyüşler kısa süreliğine aksayabilir. Kahvaltıyı ben hazırlarım. (Yemek yapmayı çok severim. Gurme programlarının hepsini takip ederim.) Çay demleme işini sabah da olsa akşam da olsa başkasına bırakmam. Kahvaltıdan sonra çalışmaya başlarım. O gün yapmam gereken başka bir iş varsa önce onu hallederim, o iş kafamı meşgul ediyorken yazmak için oturmam. Birçok kitabı aynı anda okurum. Yazarken, bir yerde takıldığımda kitaplara dönerim. Ve -kendime kızdığım bir konu- okumaya o kadar çok zaman ayırırım ki, yazmaya çok az zamanım kalır. Yazarken ya da okurken, elimdeki kitaptan veya yazdıklarımdan/yazamadıklarımdan sıkıldığımda sevdiğim yazar veya şairlerden birinin kitabını açar, rastgele bir sayfasından okumaya başlarım. Bu, gerçek bir okuma değildir aslında, aklım kendi yazımda, kaldığım yerdedir. Roman yazarken böyle olmaz ama. O, çok başka bir disiplin… Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Ressam Hoca Ali Rıza’nın peyzajlarını ben yapmayı ya da en azından o dönem İstanbul’unda yaşayıp onun çırağı olmayı isterdim. Çocukluğumdan beri manzara resimlerini severim. O resimleri doğanın kendisine yeğlerim. Bazı filmleri izlediğimde keşke başka bir hayatım olsaydı ve ben film yönetmeni olmak için çabalasaydım diye düşünürüm. Bir müzik aleti çalamadığım için kızarım kendime. Bağlama ve keman aklımı başımdan alır her zaman. Edebiyata gelince, “Yüzyıllık Yalnızlık”ı keşke ben yazsaydım derim. Karakterleri, hikâyeleri, atmosferi ve baş döndürücü, akıl almaz anlatım biçimi, zamanı parmağında oynatması ile hayallerimin başucunda oturmaya devam edecek.
- Deniz Erbulak’tan yepyeni bir seri: ARBEN: Hiperkuleden Kaçış
Gençlik edebiyatının sevilen ismi Deniz Erbulak’ın distopik serisi Arben’in ilk kitabı Hiperkuleden Kaçış, okuruyla buluştu. Arben 16 yaşındaydı ve oldukça usta bir hırsızdı. Antika bir kutu çaldığı o uğursuz köşkten kaçarken, hayatının altüst olacağından ise kesinlikle habersizdi. Binlerce siber muhalifin katıldığı bir gösteriye sürüklediğinde her şey kontrolden çıktı. Güvenlik birimleri ve otonomlar her yerdeydi. Yanında, çoktan vazgeçtiği yine de onsuz olamadığı Reftar vardı. Ona güvenebilir miydi? Kaçmak zorundaydı. Ama daha ne olduğunu anlamadan şoklandı. Gözlerini Reformatoryum denen korkunç hapishanede açtığında birinin onu ispiyonladığını ve bu korkunç sürüklenişi planladığını anlamıştı. Reformatoryum'dan çıkmalı, Reftar'ın nerede olduğunu öğrenmeli ve ispiyoncuyu bulmalıydı. Ama o kutuyu çaldığından beri işler planladığı gibi gitmiyordu ve bu Arben için alışıldık bir durum değildi. İstanbul'un en büyük hiperkulesindeki tuhaf bir şirkette çalışması karşılığında serbest kalacağını öğrendiğinde hissettiği tek şey şüphe olmuştu. Reformatoryum'da kalamazdı. Kusursuz bir hırsız olarak yetiştiği Kuşlar İmparatorluğu'na geri dönerse öldürüleceğini bildiren esrarengiz bir mesaj almıştı. Ayrıca o ürpertici savcı, Arben'i ömür boyu hapiste tutmaya yemin etmiş gibi görünüyordu. Her biri birbirinden tekinsiz bilinmezliklerle boğuşurken Arben’in emin olduğu tek şey vardı: Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı. Şimdi bir seçim yapmalıydı... 2146 yılında İstanbul’da geçen bu distopik macerayla Deniz Erbulak farklı türde edebi tatları kurguya katarak muhteşem bir esere imza atıyor. Bilim kurgu ve polisiyenin yan yana koştuğu satırlarda yer yer steampunk esintileri, yer yer mistik dokunuşlar göze çarpıyor. Var olma mücadelesindeki bir genç kızın kimlik arayışı, temposu hiç düşmeyen aksiyona eşlik ediyor. “Adım Arben. Ben bir hırsızım. On altı yaşında bir kız için tuhaf bir isim ve tatsız bir iş. İkisini de ben seçmedim. Ama ikisinin de üstesinden geliyorum. O gece de üstesinden gelmem gereken şey, eski bir köşkten, eski bir enfiye kutusunu çalmaktı. Yakutlarla kaplı küçük ve değerli bir kutuydu ve onu kafama sokan Reftar olmuştu. Üstelik ne yaparsam yapayım çalamayacağımı söylemişti. Bu da gidip o kutuyu aşırmak için güzel bir sebepti.” Deniz Erbulak 1971’de Manisa’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini aynı kentte tamamladı. Akdeniz Üniversitesi’nden 1992 yılında jeoloji mühendisi olarak mezun oldu. 1996-1999 yılları arasında KKTC’de ve sonrasında Manisa’da, jeoloji mühendisi olarak çalıştı. İlk ve orta öğrenimi boyunca çeşitli hikâyeler ve roman taslakları yazan Erbulak, mühendis olarak çalıştığı dönemde de yazmaya ve roman denemelerine devam etti. 2003 yılında kendi çocukları için yazıp resimlediği hikâye kitapları, K Yayınları tarafından yayımlandı. 2007 yılında ilk gençlik romanı 14 Yaşında Bir Genç Kızım Ben Doğan Egmont Yayınları tarafından basıldı. Ardından serinin diğer üç kitabı geldi. Devamında ise 15 Yaşında Bir Genç Kızım Ben serisi dört kitabıyla daha okuyucuyla buluştu. Liseli gençlerin arkadaşlıklarını anlattığı Bu Hayat Benim serisi ve ardından gelen Ölü Bir Kızın Maceraları adlı seriler de genç okurlardan çok yoğun ilgi gördü. Ardından Mete adlı karakterin eğlenceli maceralarının anlatıldığı METE-Centilmen Sporcu ve METE-Bu Gezegeni Seviyoruz kitapları okuyucuya ulaştı. Öğretmen adlı romanında ise genç bir müzik öğretmeninin birbiriyle hiç anlaşamayan beş öğrencisiyle kurduğu imkânsız koronun hikâyesini ele aldı. Yazarın polisiye-macera türünde yazdığı son romanı Tuhaf Tesadüfler - Şifreli Kâğıt, içindeki çizgi roman sayfalarıyla da okuyucunun ilgisini çekti. Yetişkin okurlara yönelik romanları da bulunan Deniz Erbulak, eşi ve iki oğluyla Manisa’da yaşamakta ve yazı hayatını sürdürmektedir. ARBEN: Hiperkuleden Kaçış Deniz Erbulak XLiris Kitap, 2024 316 s. 14+yaş
- Kartal ölünce soğur koyağın rengi ve ırmak donar
Üç yıldır mücadele ettiği kanser sebebiyle 31 Temmuz’da aramızda ayrılan Efrahim Nevzat’ın Gecenin Çanları [Kara Haykular] adlı ilk ve son şiir kitabı, Ayrıntı Yayınları tarafından yayımlandı. Gecenin Çanları ’nda, Efrahim Nevzat’ın içinden geçtiği sürecin açığa çıkardığı “haykular” yer alıyor. Efrahim Nevzat’ın kaleme aldığı ancak şimdiye kadar yayımlamayı tercih etmediği şiirlerini bir araya getiren kitap, şairin yaşadıklarının ağırlığını ve derinliğini yansıtan, hayatla ölüm arasındaki sarkaçta gidip gelen şiirlerinden oluşuyor. Ayrıntı Yayınları’nın 50. şiir kitabı olarak edebiyatseverlerle buluşan Efrahim Nevzat’ın kişisel bir veda niteliğindeki kitabı Gecenin Çanları [Kara Haykular] ’da şairin üç yıllık tedavi sürecinde içinde kopan fırtınaları yansıtan şiirleri yer alıyor. Kartal ölünce soğur koyağın rengi ve ırmak donar. Ege’de, solmakta olan bir son yaz gecesinin tavanına asılı eski bir çanın halatını çeken iğrenç bir iblistir karanlık. Kış, ölü bir ağacın yumuşaklığını giyinmiştir. Kumrular hüzünle susar ve yaprakların altında ıslanır yağmur ve gamsız bir ölüyü sürükler rüzgâr. Damar yolu zehri akıtmak için hep açıktır ama sözün açtığı yara daha derindir zehirin açtığından. Ayva ağacının gölgesinde soğuyan küldür ölüm. Örste dövülür soluğu, hep tan vaktinde, pus çökerken geçer. Ve dilsiz taşları gibi hep susar, kıyısında adanın, sonsuzluğun kıyısında hep susar. Ve şair, gecenin çanları çalarken can kulesinde, Quasimodo’nun sesini duyuramadığı haykırıştır, sınır taşıdır, önünde hayat uzanıp giderken peşinde ölümün koştuğu... Gecenin Çanları’nda sis içinde kalmış yağmur serpintisinin, yakıp kavuran bir acının imbiğinden süzülmüş şiirler yer alıyor. Ölümün en büyük hakikat olduğunu bilen, hayatla ölüm arasındaki sarkaçta gidip gelen Kara Haykular... GECENİN ÇANLARI Efrahim Nevzat Ayrıntı Yayınları, 2024 Tür: Şiir
- Son Bakış romanında bakışın öldürücü gücü
Gülhan Davarcı yazdı: " Bakmak, görmekle ilintili olarak, gizli olanı açığa çıkarmaz, karanlıktakini aydınlatmaz, görülmeyeni görünür kılmaz mı? Bu sorunun cevabını, Irmak Zileli’nin Son Bakış adlı romanında Orpheus ile aynı yazgıyı paylaşan Tina’nın hikâyesinde arayacağım." Gülhan Davarcı Helen mitolojisinin en ilginç aşk öykülerinden biri onlarınki, Trakyalı Orpheus’un genç yaşta yitirdiği karısı Eurydike’e olan aşkı. Olimpos’ta şarkılar söylerken tasvir edilen, mükemmel bir şarkıcı, müzisyen ve şair Orpheus. Öyle ki o şarkılar söylerken, vahşi hayvanlar peşinden gider, ağaçlar ve bitkiler ona doğru eğilir, en haşin yaratılışlı insanlar bile yumuşarmış müziği karşısında. Hatta bir seferinde, bir savaş sırasında, bir fırtına çıkmış da şarkılarıyla gemi mürettebatını sakinleştirip dalgaları yatıştırmış. Lakin, dünyanın, müziğine hürmeten önünde eğildiği Orpheus, kötü kaderden kaçamamış. Bir gün, Eurydike ırmak kenarında gezinirken, otların arasından çıkan bir yılanın saldırısına uğrayınca, Ölüler Diyarı Hades’e inivermiş. Bu kayıp karşısında bir türlü teselli bulamamış Orpheus, sonunda karısını aramak için o da Hades’e inmiş. Lirinin nağmeleriyle, yalnız Ölüler Diyarı’nın canavarlarını değil, onun tanrılarını da mest edip, Hades’i ve Persephone’yi, karısını geri vermeleri için ikna etmiş. Yalnız bir şartı varmış tanrıların; Orpheus, karısı arkasından gelirken, asla arkasına bakmayacakmış. Kabul etmiş yorgun aşık; önde o, arkada karısı, Ölüler Diyarı’ndan çıkmak için yola koyulmuşlar. Bu süre boyunca dönüp arkasına bir kez bile bakmamış Orpheus ama tam gün ışığına çıkacakken içine bir şüphe düşmüş, ya Eurydike arkasından gelmiyorsa? Korku ve şüpheyle arkasına dönüp bakmış. Eurydike peşindeymiş! Peki ya tanrılar, onların şartı? Olimpos tanrıları acımasızlığıyla bilinir, hiç acımamışlar, anında almışlar karısını Orpheus’tan. Sevgilinin arzusuyla dolu o bakış, o ölümcül bakış, sevileni yok etmiş. Orpheus miti, bakışla düşüş arasında bir bağ kurar. Bakmak, ölümcül bir güç olarak belirir mitte. Yoğun duyguların gücüyle bezenmiş bakış, ötekini yok eder, yeraltına, karanlığa gönderir. Oysa bakmak, görmekle ilintili olarak, gizli olanı açığa çıkarmaz, karanlıktakini aydınlatmaz, görülmeyeni görünür kılmaz mı? Ancak mit tersini söyler gibi. Eurydike tam gün ışığına çıkacakken sevgilinin bakışıyla karanlığa gömülmüştür. Nedir onu öldüren, bakan nasıl olur da bakışıyla karşısındakini öldürür? Bu sorunun cevabını, Irmak Zileli’nin Son Bakış adlı romanında Orpheus ile aynı yazgıyı paylaşan Tina’nın hikâyesinde arayacağım. *** Gürcistan uyruklu Tina Gelaşvili, Türkiye’de hasta bakıcılık yapan bir göçmendir. Bir gün çalıştığı evin anahtarlarını unutup içeri giremeyince, çatıya çıkıp oradan eve girmeye çalışır ve bu esnada düşer. Ölmeden önce asfaltta uzandığı o birkaç dakikada, Tiflis’te geçen çocukluğu, ailesinin Çarlık Rusyası’ndan, İkinci Dünya Savaşı’na ve Stalin dönemine uzanan hikâyesi, İranlı kaçak sevgilisi Kaveh ile anıları, göçmen bir kadın olarak yaşadığı sıkıntılar parça parça gözlerinin önünden geçer. Tina ile Orpheus ortak bir yazgıya sahiptir. Tina, Kaveh ile Türkiye’ye gelirken, sınırda arkasını dönüp öyle korkuyla bakar ki sevgilisine, dikkatleri Kaveh’in üzerine çeker. “Bana öyle geliyor ki Kaveh’i benim bakışım öldürdü,” der. Sevgilisinin felaketine yol açacak son bakışı atmıştır o, hem de birlikte kurtuluşu planlamışlarken. “Kaveh’im sınırdan geçerken çektim ben üzerine dikkatleri, ah o bakışlarım yüzünden, o son bakışım sevdiğime ele verdi de onu, tuttular birden…” Sınırdan geçemez Kaveh, kapı kapanır, ayrılır sevgililer sonsuza dek. Tıpkı Eurydice’nin Hades’te kalması gibi, Kaveh de geride kalır. Polis tarafından yakalanıp hapse atılmış, daha da korkuncu idam edilmiş olması muhtemeldir. Kaveh’i yeraltına/ölüme gönderen Tina’nın bakışıdır. Suçluluk duygusu peşini bırakmayacaktır artık, “İdam sehpasına beni hatırlayarak gitmiştir belki… İstemeden de olsa sınır polisinin dikkatini üzerine çekerek sevdiğimin ölümüne sebep oldum, bunun vicdan azabıyla daha ne kadar yaşayabilirim ki ben? İyi oldu çatıdan düşmem, Tanrı sonumu bana bırakmayarak çok iyi etti.” Roman, aynı zamanda Tina’nın ölmeden önce birkaç dakika içerisinde hayatına son bakışıdır. Çatıdan düşerek layığını bulmuştur kendince. O, sevgilisinin düşüşüne sebep olmuş, bu yüzden de tanrısal bir cezalandırmayla kendisi de düşmüştür, düşüşü de tekrar o son bakışı doğurmuştur; bu sefer sadece sevgiliye değil, sevgiliyle birlikte bütün geçmişe yöneltilmiş bir bakış. Sonu böyle olsun istememiştir elbette Tina. Kaveh ile Türkiye üzerinden Avrupa’ya kaçmayı planlamışlardır ama Kaveh yakalandıktan sonra Tina ne Avrupa’ya gitmiş ne de eve dönebilmiştir. Oysa “Eve dönmeyi hep istedim,” der. Zileli, ilk romanı Eşik ’ten beri, karakterlerini hep bir eşikte tutar, bazen mecazi bazen gerçek anlamda kapı/eşik Zileli’nin romanlarında kendini gösterir; geçmişle şimdinin, ölümle yaşamın eşiğinde gezinir Zileli karakterleri. Tina da arada kalmıştır, eşikte; tıpkı ölümle yaşam arasında asfaltta uzanırken geçirdiği zaman gibi. Eve dönememiş ama evinin anahtarlarını yanında taşımıştır hep, “Anahtarlarımı hep tuttum cebimde, çantamda, nereye giderse gideyim, sanki akşam olunca kendi evime dönecekmişim gibi,” der, avucunun içindedir hâlâ asfaltta uzanırken, ama yanlış anahtardır avucunda tuttuğu, “Yanlış anahtar. Yanlış kapı. Yanlış ev.” Bakıcılık yaptığı kadın yatalaktır, kapıyı açamaz ona, işvereni Seval Hanım’ı da arayamaz, korkar, bu yüzden çatıya çıkıp balkondan eve girmeye çalışmıştır. Kendi deyişiyle “korkudan ölmüştür”, “…çatıdan balkona atlayabileceğime inanacak kadar, su borusuna tutunacak kadar, ha pamuk ipliği ha su borusu deda, aynı kapıya çıkıyor. Araftan, öte dünyaya geçişimi sağlayacak olan kapı buymuş meğer. Yanlış anahtarı almakla başladı bu hikâye, üstüne biraz aptallık ve epey bir korku ekleyince deda, her şey tereyağından kıl çeker gibi oldu.” Gürcistan’daki evin anahtarları Türkiye’deki evin kapısını açmaz, dışarıda kalır Tina. Göçmen, ‘farklı’ bir kilit olarak, yuvaya uymayandır; göçmenin yuvası uzaktadır. “Yine de bırakmadım anahtarları. Boruyu da bırakmadım yalnız, o neden bilmiyorum. Hiçbir duvarla bağlantısı olmayan bir boru ile çok uzaktaki bir yuvaya ait anahtarlarım dışında tutunabileceğim hiçbir şey yoktu oysa.” Pamuk ipliğine bağlıdır hayatı, pamuk ipliğiyle bağlıdır içinde yaşadığı bu topluma, dillerini bilmez, kendini açıklayamaz, karşısındaki anlamaz, yanlış anahtarla gezer, kapıları açamaz Tina. Hiçbir yuvaya uymaz elindeki anahtar, sahibiyle aynı yazgıyı paylaşır. Tina’nın bakışı Kaveh’in felaketi olurken, göçmen olarak ona yöneltilen bakışlar da Tina’yı yok eder. Ama Tina göçmen olarak görülmeyen değil miydi? Roman boyunca görülmemekten şikâyet etmez mi? Çalıştığı evin karşı dairesindeki komşu görmez onu, “Sormuyor ki bir şeye ihtiyacım var mı? Kapı yüzüme kapanıyor. Ben öyle dilenci gibi kalıyorum. Dilenciyi bile görür insan, o beni görmüyor. Bu ülkede bir hayaletim ben deda. Kimse beni görmüyor.” Belki sorsaydı, diye düşünür Tina, yardıma ihtiyacın var mı dese o da korkudan çatıya çıkmazdı. Tuhafiyeci Hasan da görmemiştir onu hakkınca; bedenine izinsiz dokunabileceği yabancı bir kadındır o. Hasan taciz ederken Tina’yı, mahalleden Gülşen girer içeri ama başını çevirir. Gülşen de görmez onu. Ekmek almak için fırına girdiğinde fark edilmez Tina, bu yüzden sıra en son ona gelir, hep aynı kafeye gitmesine rağmen garson her seferinde ilk defa görmüş gibi bakar. “Avto’yu görürsen ona de ki, Tina bir daha hiçbir yerin müdavimi olamayacak, hayır öldüğünden değil, ölmeden öncesinden beri, Gürcistan sınırlarından dışarı başını uzattığı gün hakkını kaybetti kızım, ne yazık ki bir yıldır her izin gününde sabahları kahvaltı için gittiği kafede onu müdavimden saymadı kimse, garson aynı garson, hep aynı kahvaltıyı sipariş veriyor Tina ama garson her seferinde ilk kez görmüş gibi karşılıyor onu.” Tina’yı öldüren, görülmemişliğidir ona göre. “Zaten bilir misin deda, burada insan göze batmadan kenardan kenardan yürümeyi bile öğreniyor.” Oysa kendi ülkesinde görülendir o, Avto’nun Yeri’nde olduğu gibi. “Tina Hanım gelmiş,” der Avto, “kahvesi sert olsun, hazırla oğlum Tina’nın sevdiği gibi, Tina Hanım cam kenarını sever, sokaktan geçip giden insanları seyretmek en büyük zevkidir onun, kendisi kalıcı, onlar gelip geçici olsun…” *** Ben bu romanda, Tina’nın görülmediğini değil, çok fazla görüldüğünü, Tina’yı öldürenin görülmemek değil, görülmek olduğunu iddia ediyorum. Tina görülür çünkü o yabancıdır , birbirine benzeyenlerden ayırt edilir. Birbirine benzeyenler tek vücut gibidir, uyum içinde hareket ederler, jestler, mimikler, davranışlar, kıyafetler, birbirine benzer, birbirini taklit eder, birbirini üretir. Oysa genele uymayanlar fark edilir, yabancı/farklı/öteki olmak izlenen olmak, görülmek, bakılmaktır, sevgiyle değilse de hoşnutsuzlukla, nefretle, korkuyla. Bazen öyle yüksektir ki bakanın içindeki hoşnutsuzluk, otomatikleşmiş hareketlerden uzaklaştırır kişiyi, baş çevrilir, gözler yere devrilir. Kimliği toplumsal olarak onaylanmayan kişiler kamusal alanda rahat edemez. Bu rahatsızlık, kişinin üzerine dikilmiş bakışlar kadar, Gülşen’in ya da fırıncının yaptığı gibi, normun temsilcilerinin bakışlarını kaçırmasıyla hissedilir. Nedir onu öldüren, bakan nasıl olur da bakışıyla karşısındakini öldürür, diye sormuştum bu yazının başında. Sorunun cevabına tekrar dönecek olursam, ister toplumsal olarak olumlu bir değer atfedilmiş olan aşk gibi bir duygu olsun, ister olumsuz olarak işaretlenmiş nefret; ötekinin otantikliğini onaylamayan, yararını gözetmeyen, ötekini yutan bir bakışın öldürücülüğüdür söz konusu olan. Irmak Zileli, Son Bakış romanında bakışın tam da bu iki yönüne işaret eder. Romanın başkahramanı Tina, sevgilisini aşkla bakarak öldürecek, kendisi de ona yöneltilen hoşnutsuz bakışlar yüzünden ölecektir. Tina’nın çatıdan düşmüş olmasını, bakışla düşüş arasındaki bağı göstermesi açısından ayrıca manidar buluyorum. Çatı, bir evin, yapının damını kuran parçaların bütünü, birbirine çatılmış çakılmış şeylerin bir bütünüdür. Aynı zamanda, barınılan, sığınılan yer, belli bir maksada yönelik kimselerin oluşturduğu birlik anlamında kullanılır. Tina’nın çatıdan düşmesi tesadüf değil. O, göçmen olarak bir araya getirilmesi imkânsız olandır, elinde yanlış anahtar vardır, o binaya ait olmayan bir anahtar, o binadaki kapıları açamayacak, kendisine uygun bir yuva bulamayacak bir anahtar. Bu yüzden çatıdan düşer, çatı tutmaz onu, yabancıdır o yapıya, nihayetinde bina atar onu, bir mikrobun vücuttan atılması gibi düşer Tina, “Dokunmaya korkuyorlar deda. Dokunurlursa üzerlerine bir şey bulaşabilir çünkü.” Tina için sınırda başlayan düşüş, sembolik olarak yaşadığı apartmanda son bulmuştur, elinde boru ile yatar asfaltta. İnsanlar, Tina’ya bakar, ilk defa hakkıyla bakarlar ona, hakkıyla diyorum çünkü ötekinin kim olduğunu ilk defa merak ettikleri andır bu. Tina’ya yöneltilen son bakış, ilk bakışa dönüşür o an. Tina’nın yaşadığı apartmanı bir beden/ülke olarak düşünürsek, (Seval Hanım, karşı komşu, bu bünyenin/toplumun temsilcileridir) borular damarlarıdır bu bedenin. Tina düşerken elinde bir parça da boru kalmıştır. Her ötekiyle, ötekinin her düşüşüyle bina da damarlarından birini kaybeder. Ötekine yöneltilen o ölümcül bakış, bakışın sahibini de eninde sonunda yok eder, tıpkı Orpeheus’un o bakıştan sonra iflah olmayıp öldürülmesi gibi. SON BAKIŞ Irmak Zileli Everest Yayınları, 2019
- Yakındaki Uzak
Rebecca Solnit Yakındaki Uzak kitabında farklı hayatlara ve farklı zamanlara ait hikayeleri ustalıkla ve büyüleyici bir akışla birbirine bağlıyor. “Sizin hikâyeniz ne? Aslında hepimiz hayat hikâyemiz dediğimiz şeyi kendimiz seçiyoruz. Her şey insanın o hikâyeyi nasıl anlattığına bağlı. Bazen yönümüzü bulmak için bir pusula, bazen de tapınaklarımızı ya da hapishanelerimizi inşa ediyoruz kendi hikâyemizle. Hikâyesi olmadan yaşamaksa ta kutuplardaki buzullarla kaplı denizlere ya da arktik tundraya kadar uzanan bu koskoca dünyada kaybolmak.” Alzheimer hastası annesinin bahçesinden toplanan kasalar dolusu kayısı önüne yığılmışken çocukluğuna, gençliğine, annesiyle yaşadığı anlara geri dönüyor. Bu yolculuk sürecinde birçok limana uğruyor Solnit; Binbir Gece Masalları ’ndan Mary Shelley’nin Frankenstein ’ına, Che Guevara’nın Bolivya’daki direniş günlerinden İnuit yerlilerine ait öykülere uzanan bir yolculuk bu. Anlatılan hikâye kadar hikâyenin nasıl anlatıldığı da önemli Solnit’e göre. İnsanın anlattığı hikâyenin, içinde yaşadığı evden farksız olduğunu söylüyor. Yine de eve saplanıp kalmaktansa arada bir dışarı çıkıp tekrar geri dönmenin mümkün olduğunu hatırlatıyor bizlere. YAKINDAKİ UZAK Rebecca Solnit Minotor Kitap, 2024 Çeviri: Asude Küçük















