Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5405 sonuç bulundu
- Öykü: Gitme Eleni
"Aslında biliyordum, ben ondan değil, hatırlattıklarından korkuyordum. Ama karşı da koyamıyordum. O sesi, sesindeki hüznü, o maziyi yakalamak istiyordum sanki." Nazan Çinko Hafta sonuydu. Evdeydim. Pervaza yaslanmış, bir sigara yakmış, hafifçe esen rüzgâra karşı üflüyordum. Karşımızdaki kırık kiremitli, bakımsız, tek katlı evin bulunduğu bahçe kapısının önüne bir kamyonet yanaştı. Pos bıyıklı, dazlak bir adam atlayıp arabanın arkasına geçti. Sağ ön kapı açıldı. İnce topuklu, sivri burunlu bir çift siyah parlak ayakkabı göründü önce. Ardından dizlerinin hemen üzerinde biten kırmızı kolsuz elbisesi, dekolte yakasından taşan süt beyaz teni ile o indi. Dudağının üzerinde kocaman siyah beni seçiliyordu. Tanıdık gibiydi. Çıkaramadım. Pos bıyıklı adam eğilip arabadan siyah bir şal aldı. Bir şeyler söyleyip omuzlarına koydu. Kadın hiç oralı olmadı. Bahçe kapısına yürüdü. Ellerini göğsünün üzerinde kavuşturarak şöyle bir göz attı çevreye. Yüzünü buruşturup başını sağa sola salladı. Kamyonetten sesler gelince döndü. Mor kadife döşemeli ve kollarının ucundan püsküller sarkan koltukları indiriyordu iki hamal. “Hey yavaş olun bre, hepsi çok değerlidir,” diye tatlı bir şiveyle seslendi. Ardı sıra yürüyen siyah takım elbiseli, pos bıyıklıya bir şeyler anlattıkça sarı ipek saçları omuzlarında dalgalanıyor, ince beyaz elleri bir orkestra şefininki gibi boşlukta gidip geliyordu. Benimle beraber bütün mahalleli tül perdelerin arkasından izliyordu yeni gelenleri. Zil çaldığında suç işliyormuş da yakalanmışım gibi hissettim. Karım da, “ Ay, ödüm patladı,” deyip koştu kapıya. Yan komşumuz Feride Hanım’dı. “Kız bir kahve yap da içelim.” İçeriden sesleri duyuyordum. Biraz kınama, biraz kıskanma, karışık konuşuyorlardı. “O pos bıyıklının dostuymuş biliyor musun? Eleni’ymiş adı. Elbisesini gördün mü, memelerinin çatalı meydanda vallahi,” diye diye kahvelerini höpürdettiler. Hiç âdetim değilken, sigaramı sıkıntıyla attım kaldırıma, çektim perdeleri. İlk geceden Eleni’nin sesi yayıldı sokağa. Penceremin perdesini havalandıran rüzgâr. Önce kaldırım taşlarına sızdı, sonra duvarlara, toprağa. Sakin sokakta bütün perdeler titredi. Taş plaktan yayılıyor gibiydi ahenkli, billur sesi. Penceremdense ölü bir kuş gibi süzüldü içeri, kocaman bir kütleye dönüşüp oturdu yüreğimin tam ortasına. Kalem çekilmiş sürmeli gözleri, iri birer zeytin tanesi. Nereden çıktı bu Eleni! “ Kapatın şu pencereleri,” diye bağırdım içeridekilere. Bana inat edercesine Eleni’nin perdeleri hiç kapanmadı. Rüzgârda efil efil havalandı bütün gece ve sonraki gecelerde. Şarkılar makamdan makama gitti geldi. Beyaz badana ile boyandı ev. Bahçe girişinden iç kapıya kadar uzanan yola sağlı sollu renk renk papatyalar ekildi. Nar ağacının altına ise beş yapraklı mor çiçekler. Karım, “Bizim gibi Kasımpatı, Fatmagül ekmedi, gördün mü? Cezayir menekşesiymiş bunların adı.” Her gece komşularından öğrendiklerini anlatıyordu bana da. “Bir sürü belalısı varmış. Pavyondan çıkmaymış. Pos bıyıklı bütün borcunu ödeyip kurtarmış.” Çocukluğum. Yaşadıklarım ya da yaşayamadıklarım. Yoksulluk içinde geçen hayatımız. Para yüzünden geceler boyu yalnızdım. Para yüzünden annem ayık gezemedi. Para yüzünden ruhsuz yurtlarda, soğuk demirli ranzalarda… Eleni şarkısına başlayınca elimde olmadan yaklaşıyordum pencereye. Bazen nefret ediyordum ondan. Yıllar öncesinde çok derinlere sakladıklarımı gün yüzüne çıkarmaya ne hakkı vardı ki? Aslında biliyordum, ben ondan değil, hatırlattıklarından korkuyordum. Ama karşı da koyamıyordum. O sesi, sesindeki hüznü, o maziyi yakalamak istiyordum sanki. Rahatım kaçmıştı. Eli ayağı oynayan, durduğu yerde bacağını sallayan huzursuz bir adama dönmüştüm. Şaşırıyordu karım, ne oldu bu sessiz sakin adama, diye… Bir bilse, ah bir bilse! Kendime dair hiç bir şey anlatmadım ki ona. Hatta geçmişimin olduğuna dair tek kanıtım kimden geldiğini bilmediğim parlak kırmızı küçük bir demir arabaydı. Çocukluğumdan, demiştim. Ama söylememiştim, evimize her gece değişik adamların gelip gittiğini. Kiminin amca, kiminin enişte, kiminin dayımız olduğunu. Her türlü erkek sıfatını tanımıştım da, bir baba kelimesi yoktu lügatımızda. İçkiler içilir, şarkılar söylenirdi. Bazen de salonun gerginliğini duvarın ötesinden hissederdim. Öfkeli erkek sesleri, kavgalar, itiş kakışlar… Sokak kapısı kapandıktan sonra annemin hıçkırıklarını duyardım. Kırmızı arabamla kaçardım oyunun sonsuz mutlu dünyasına. Bazen sızmış bulurdum onu. Kaldırmaya çalışırdım. Kusardı üzerime. Sabahları uyanır uyanmaz çaktırmadan kafamı kaldırıp başucumdaki pencereden karşı eve bakmaya başladım. Öğlene doğru kalkardı Eleni. Perdeyi iyice kenara çeker, penceresinin kanadını açardı. Sonra kollarını kaldırıp gerinerek gözlerini kapatır, derin derin nefes alır, uzun süre bırakmazdı. O temiz hava sanki bütün damarlarında dolaşırdı. Gece paket paket içilen sigaraların ziftini eritir, devrilen rakı şişelerinden bedenine sızan alkolü temizlerdi. O da sabaha karşı gelirdi eve çoğu zaman. Gelmeden alkol kokusunu duyardım kapının dışından. Kara, iri, zeytin gözleri kıpkırmızı olmuş. Koku katranlı bir bulut gibi dolaşırdı evi. Acı üflerdi soluğu. Mırıldanırdı akşam barlarda söylediği şarkılardan bir şeyler. Ders çalışıyor olurdum, çoğu zaman. Kanlı gözlerini kaçırırdı, bakamazdı. Eleni buradan gitmeli, diye takmıştım kafama. Kahvede arkadaşlarla toplanınca konumuz bu olurdu. “Mahalleye ne idüğü belirsiz adamlar gelip gitmeye başladı” “Çocuklara, hanımlara kötü örnek” Bazen içimden, “Siz ne bilirsiniz o evde yaşananları,” diye haykırasım gelirdi. Ama tutardım kendimi. Körüklerdim konuşmalarını. O giderse sanki hortlayan geçmişim tekrar karanlığa gömülecekti. Huzur gelip yine beni bulacaktı. İyice gözüm dönmüştü bu konuşmalardan sonra. Gece sessizliğinde usulca süzüldüm dışarı. Duvarlara sürtüne sürtüne bahçe kapısından girdim. Nasıl da korkuyordum. Belalı adamdı içerideki. Beyaz duvarlara sürdüm fırçayı. Kara birer leke gibi kaldı izleri parça parça… Kadınlar bu sefer taraf değiştirdiler. “Yok artık, kim yapar bu acımasızlığı!” Ben de lafa karıştım. “Oh, olmuş, bakmayın siz onun masum hallerine. Bu kadının mahzun halleri var ya. Nasıl da oyuncu. Mahallemize kalabalık geçmişiyle gelip yerleşiverdi, kimse fark etmiyor.” Zaman geçtikçe geceleri mahallenin etrafında ceketleri omuzda, yumurta topuk ayakkabılarının üzerine basıp dolaşan adamlar çoğalmıştı. Hepsi benim için çok tanıdıktı. Eski şarkılar, eski sarhoşlar… Kimisi evin karşısındaki ağacın arkasına saklanıp gözler, kimisi de sarhoş naralarıyla mahalleyi çınlatırlardı. “Ah, ulan Eleni!” Perdeler kıpırdamaya başlardı. Öfkem kabarırdı. “Her gece aynı şeyler işte. Kapatın şu pencereyi.” Karım en sonunda dayanamayıp, “Başına bir şey gelecek bu kadının, üzülüyorum valla,” demişti. “Gebersin,” diyesim geldi, diyemedim. İnsan en sevdiğinin ölmesini ister miydi? Ölüverse üzerime bulaşan kusmuklarını yıkayıp temizlenecektim; ak pak olacaktım. Sonunda su testisi su yolunda kırıldı. İkimiz de dört duvar arasına. O mahpusa ben yurtlara… Kimsesizim dedim herkese. Hem yetim, hem öksüz… Adını unuttum. Şarkılarını, billur sesini. Sürme çekilmiş gözlerini. Aynada her akşam dudağının üzerine koydurduğu benini. Yüreğime gömdüm onu. Ah, Eleni! Sen geldikten sonra açıldı yaralarım. Ne zamandır saklayıp, tuz bastığım, Yel alsın götürsün bütün o geçmişi,*diye içimden bağırdığım. Tam evden çıkmıştım ki karşı kaldırımdaydı. Hızlı hızlı adımlarla yürüyordu. Takıldım peşine, gayri ihtiyari. Ne bu ısrar, ne bulmayı, ne öğrenmeyi bekliyorsun ki… Bıraksana şu kadını rahat. Sokaklardan geçtik aceleyle, köşeleri döndük, sağa sola bakıp caddelerden yürüdük. Bir oyuncakçının önünde durdu. Kırmızı bir kamyonla çıktı. Kocaman. Yine ilerledik o önde, ben arkasında. Bir okulun önündeydik. Zil çalınca çocuklar avaz avaz bağırarak koştular bahçeye. Başını uzatıp aranıyordu. Kamyonu bahçe kapısındaki görevliye verdi, hızla yok oldu. Nasıl bir ağırlık çökmüştü üzerime. Görevli, çocuğu çağırıp verdi kamyonu. Sevinçle koştu arkadaşlarının yanına, ileri geri sürmeye başlamıştı bile. O da gelmiş miydi ki okulumun önüne. İkiyüzlü hayat. Yalpalatıyorsun beni karşında. Geceleri mahalle bekçiliği yapmaya başlamıştım bir nevi. Pencereyi hiç kapatmıyordum, Sesini duymayınca evhamlanıyordum. Şarkı söylüyorsa içim rahatlıyordu. O eski huzurlu halime dönüyordum yavaş yavaş. Dönemedim. Gece yarısı karımın, “Öldürecekler Eleni’yi,” sesiyle atlet, pijama fırladım evden. O iri, kara gözleri… Dudağının üzerinde siyah beni… Bülbülleri susturan billur sesi… Yok saydıkların, derine ittiğin duyguların bir gün gelir sızar mıydı kan gibi. Zaman yaraları iyileştiriyor muydu gerçekten? Yoksa üzeri bir kabuk bağlar saklanır mıydı yine? Terliksiz, yalınayak koşuyordum tüm gücümle.
- Zamanın kaotik çeyrekleri: Edebiyat ve sinemada kaos teorisi
Gönül Malat, Gediz Akdeniz'in Edebiyat ve Sinemada Kaos, Karmaşıklık ve Zuhur adlı kitabı odağında yazdı: "Gediz Akdeniz, kitabında, kaos bağlamında sinema ve edebiyat eserlerinin incelemesini örnekleriyle metnine almıştır." “Ay inceldi ve orman bir tortu gibi çöktü dibe büsbütün balçıktı yeryüzü Öfkemizden şimşeği yarattık İnsanı yarattık (hayır, balçıktan değil) O gün bugün arayıp dururuz onu hangi cehenneme gitti, bilmeyiz* Sevgili okur, kaleme aldığım bu yazı bir inceleme yazısı değil de bir kitap tanıtımı niteliğindedir. Çünkü Edebiyat ve Sinemada Kaos, Karmaşıklık ve Zuhur adlı kitabında yazar Gediz Akdeniz, zaten kaos bağlamında sinema ve edebiyat eserlerinin incelemesini örnekleriyle metnine almıştır. İncelediği örneklerin kaos ardından beliren zuhuru da çok güzel betimlemiştir. Serendiplerini açıkça ortaya koymuştur. Bu anlamda okuduğum metin, edebiyat ve sinema için kıymetli bir kaynak niteliğini de taşımaktadır. Kitapta olduğu gibi yazımda da Kaos Teorisi’nden biraz bahsetmem gerek. H. Poincare “Kaosun babası” olarak anılır. “Fiziksel gerçeklikte, bir etkiyi yalnız bir sebep doğurmaz; birbirinden farklı birçok sebep onun doğuşuna katkıda bulunur ve içlerinden her birinin payını ayırt etmek için elimizde hiçbir vasıta yoktur,” der. Rus matematikçi A. Lyapunov, Poincare’yi anlamanın ötesine geçip düzensiz matematik denklemlerde düzeni düzensizlikten ayıracak teoremler yazmaya başlar. 1963 yılında E. Lorenz, atmosferdeki ısı hareketlerini modelleyen denklem sistemi için yaptığı o günlerin ilkel bilgisayarında binde bir ile bile ifade edilemeyecek ısı farkının belli bir süre sonra hava tahmininde büyük farklılıklar yarattığını keşfetti. Öyle ki, başlangıçtaki bu küçük farklılık bir kelebeğin kanat çırpmasında ortaya çıkan ısıya eşitti. Lorenz bu “Kelebek Etkisi’ni” hem tanımladı hem de şöyle betimledi: Amazon ormanlarında bir kelebeğin kanat çırpması, Kaliforniya’da fırtına kopmasına neden olabilir. Bu tanımdan sonra kaos kuramı -2K- bilim dünyasına girmiş oldu. 2K sadece mekanikçi düzenli planlı bilinen sonuçları olan aklı kritik etmiyor, bu sistemlerde -kaotik- öngörülme sınırları hakkında da bilgi veriyordu. Daha önce bizleri uyutan -demek istiyorum- determinist nedenselliğin aksine, bize buzullardaki çok küçük bir ısınmanın dünyamızda öngörülmeyen iklim değişikliğine neden olacağını söylüyordu. Karmaşıklık Bilimi denilen fizikten bağımsız yeni bir bilim alanı oluşuyordu. Simülasyon tekniklerinde gerçeklik ilkeleri üzerine yeni yollar ve tartışmalar açıyordu. Ayrıca 2K felsefede yapıbozum, yapısöküm teorilerine ışık tutuyordu. Böylece sinema ve edebiyat dünyasında yeni kritik teorilerin oluşmasında, kendine özgü yer edinmeye başladı. Özellikle doğrusal algılamaya zorlandığımız “Zaman” olgusunda okuyucunun ve izleyicinin zamansızlık, zaman ya da çağ bozumu-anakronizm- ve mobius eğrisi şeklinde anlatılan zamanı edebiyat ve sinemada daha da belirgin şekilde öne çıkardı. Zamansız ve çağ bozumlu anlatılar hep vardı fakat 2K ile gerçeklik bağlamında daha derin ve daha felsefik irdelenmesi sağlanmış oldu zamanın. Zygmunt Bauman, Modernlik ve Müphemlik adlı kitabında, düzen ve kaos kavramlarını ikili karşıtlık içinde ele alarak onlar için “modern ikizler” yakıştırmasında bulunur. Bauman’ın kuramsal çerçevesi, dil ve edebiyat çalışmaları için büyük bir imkâna dönüşmüştü artık. 1980 ve özellikle 1990’lı yıllarda dil ve edebiyat çalışmalarında kaos teorisinin kavramsal çerçevesinin yol göstericiliği iyice gün yüzüne çıktı. Ilya Prigogine, Kesinliklerin Sonu: Zaman, Kaos ve Doğa Yasaları adlı kitabında “Kararlı ve kararsız devinimler arasında bir ayrıma giderek kararlı dinamik sistemlerin başlangıç koşullarındaki küçük değişikler, küçük etkiler bırakır; buna karşılık özellikle kararsız sistemin uç örneği olan dağınık sistemlerde başlangıç koşullarına uygun olarak farklılık gittikçe büyür,” der. Ancak kaos teorisinin öngörülemezlik düşüncesine karşılık determinizmi reddetmediği de vurgulanmalıdır sıklıkla. Hâl böyleyken yaşadığı tarihsel ortam ve toplumdan etkilenen ve onu etkileyen şair veya yazarın, kaotik evreni ve kaotik bilinci eserlerinde yansıtmaması beklenemez. Böylelikle kaotik evren ve kaotik bilinç, hem içerik hem de biçim olarak eserlerde izdüşümsel yankısını bulur. Daha önce de bahsedildiği gibi kaos teorisi ortaya çıktığı andan itibaren hızla disiplinlerarası bir yapıya dönüşür. Adeta Homo Faber’lere yeni bir bakış açısı vermeye çalışır. Sanatta bazen de karmaşadan beklenmedik, şaşırtıcı ve güzel sonuçlar -serendipler– doğar demek hiç yanlış olmaz. Tanıtımını yaptığım kitabın yazılma nedenini arka kapak notlarından şöylece aktarabiliriz: Kaos Kuramı, bilgilenmeyi kendi iktidarına göre programlayan mekanikçi aklın hegemonyasına karşı bilim dünyasında simülasyon kuramları, karmaşıklık bilimi ve kendiliğinden örgütlenme alanlarını ortaya çıkardı. Bazılarının postmodernizm veya yapısöküm olarak tanımladığı bazılarının Üçüncü Kültür dediği bilimdeki bu değişimin metaforları edebiyat ve sinema dünyasını da etkiledi. Böylece ortaya çıkan paradigmaların temelleri üzerinde kısa bilgiler veren kitap, Gediz Akdeniz’in önerdiği Kaotik Farkındalık Simülasyon Kuramı ile bu gelişmelerden esinlenen yazarların ve sinemacıların nasıl yeni bir dil arayışı içirişinde olduklarını göstererek yeni ufuklar açıyor. Tabii mitolojideki yerinden bahsetmeden edebiyat ve sinemada kullanılan 2K yı anlamlandırmamız hayli zor olur. Kaos, ilk bilinmezlerin uçurumların kargaşa ve boşluğun tanrısı olarak üç tanrı üretir: Erebos-karanlığın temsilcisi-, Nyks- gecenin temsilcisi ve Gaia-ataana veya toprakana-. Mezopotamya ‘dan yola çıkarsak şayet Kaos un eşiti bu topraklarda Tiamat’tır. Dolayısıyla bizlerin yani okuyucu ve izleyici ile yazar ve senaristlerin kollektif bilinçdışını etkileyen, edebiyatımıza ve sinemamıza yön veren bir Tiamat zihnimizin derinliklerinde bir yerlerde durup durmaktadır. Kaos’un ya da karmaşanın diyelim, düzensizliğinin içinde de kendini sonsuz şekilde tekrar eden fraktalleri yani düzeni vardır. Yazar Gediz Akdeniz, bu fraktalleri kitabında bizlere önerdiği Kaotik Farkındalık Simülasyon Kuramı ile zuhur olarak nefis bir şekilde yorumlamıştır. Yazarın Kaos bağlamında irdelemesini yaptığı kitapların ve filmlerin sadece isimlerini sizlerle paylaşacağım. Şayet böyle yapmazsam çokça spoiler vermiş olacağım. Bu güzel incelemeleri ve zuhura bağlamını mutlaka okumanızı salık vereceğim ayrıca: Umberto Eco’nun Baudolino romanı. Orhan Pamuk’un Kara Kitap ve Benim Adım Kırmızı romanları. Edip Cansever’in o vurgunu olduğum Masa da Masaymış Ha şiiri. Şemsettin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat romanı. Kelebek Etkisi’nin hayli güzel irdelendiği okuduğumda içine Sisifos gizlenmiş diye düşündüğüm Sabahattin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna romanı. Yaşar Kemal’in Deniz Küstü romanı. Ernest Hemingway’in İhtiyar Balıkçı romanı. Herman Melville’in Moby Dick romanı. Pierre Loti’nin vurgunu olduğum İzlanda Balıkçısı romanı. Sevgili Latife Tekin’in aşığı olduğum iki romanı Sevgili Arsız Ölüm ve Zamansız’ı. Samed Behrengi, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Lean Baudrillard ile ilerler satırlarında. Edebiyat bölümü yazarın kendi romanı Kara Kefali irdelemesi ile son bulur. Bu bölümün en önemli kısmı gerçeklik, simülasyon, hipergerçeklik, göstegeler ve dil ile simülakr kavramlarının derin incelemesiyle biter. Sinema kısmında bizleri Hamam ile Ferzan Özpetek’e, Mavi Kadife filmiyle David Lynch’e götürür Gediz Akdeniz. Psycho-sapık- ile A. Hitchock’a uğrarız. Yavuz Turgul’un Gönül Yarası’nı ve Lütfü Akad’ın Vesikalı Yârim’i irdeledikten sonra Şarlo’nun Modern Zamanlar filmine ulaştırır okuyucu/izleyiciyi. Christopher Nolan’ın bol ödüllü filmi Oppenheimer filminin kaos ve zuhur bağlamında irdelemesinin ardından Kemal Sunal, Meraklı Köfteci filmine ek olarak Yanıklar ilçesinde “Yanmışların-yakılmışların” anıldığı Emin Alper’in Kurak Günler’inin irdelemesiyle devam eder. Sinemada kaotik kotlamaların, kelebek etkisinin ve yapısökümün irdelendiği bölüm ile kitap sonlanır. Yukarıda da belirttiğim gibi gerçekten Kaos ya da 2K konusunda sıklıkla başvurulabilecek kaynak bir kitap Edebiyat ve Sinemada Kaos, Karmaşıklık ve Zuhur. Okurken sıklıkla epifaniler yaşadığım bu metin kitap-roman–sinema incelemelerimi yaparken bilimsel ve farklı bir bakış açısı kazandırdı doğrusu. Kaynaklar: Gökhan TUNÇ, DergiPark, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, e-ISSN: 2147-6152, Yıl 10, Sayı 27, Temmuz 2021,Kaos Teorisi ve Behçet Necatigil’in “Karışık Tarife” Adlı Şiiri, Serkan Demir, DergiPark, SDÜ ART-E, Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, Aralık’22 Cilt: 15 Sayı: 30, ISSN 1308-26981239, Yaratım Sürecinde İstisnai Çözümler ve Mutlu Kaza Wikipedia *Kaos şiiri, Ahmet TELLİ
- Doğa tutkunları, gezgin ruhlular ve dünyayla daha derin bir bağ kurmak isteyenler için ilham dolu bir kitap: Gezegen-Hayallerin Ötesi
Kurumsal hayatta üst düzey yönetici olarak çalışırken “hayallerinin peşinde gitmeye” karar veren Sait Eruçar ikinci kitabı Gezegen-Hayallerin Ötesi ’nde sadece bir gezginin anılarını değil, aynı zamanda gezegenimizin ruhunu, sesini ve değişen yüzünü anlatıyor. Milyon yıllık buzullar, dev ormanlar, kadim uygarlıklar ve ilkel kabileler... Sait Eruçar, doğanın büyüsüne kapılarak çıktığı bu yolculukta, insanın ve doğanın iç içe geçmiş hikâyesine tanıklık ediyor. Küresel ısınmanın izlerini yerinde gözlemliyor, canlı çeşitliliğinin zenginliğini belgeleyip unutulmaya yüz tutmuş kültürlerin hafızasına ışık tutuyor. “Bu kez kendi serüvenimden çıkıp üzerinde yaşadığımız bu mucize gezegenin serüvenini anlatmak istedim,” diyen Sait Eruçar okurlarını sadece dünyayı gezmeye değil, aynı zamanda ona kulak vermeye davet ediyor. YAZAR HAKKINDA: Sait Eruçar, 1974 yılında Samsun’da doğdu. 1992’de Samsun Anadolu Lisesi’nden, 1997’de İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat Bölümü’nden mezun oldu. Askerliğini 1998-1999 yılları arasında Siirt-Pervari kırsalında uzun dönem asteğmen olarak tamamladı. Üniversite yıllarında bir grup arkadaşıyla çıkardığı Çakıltaşı edebiyat dergisi o dönem çok ses getirdi. Sait Eruçar, 2009 yılından beri aktif olarak dağcılık sporuyla ilgileniyor, bir gezgin olarak dünyanın çeşitli coğrafyalarına seyahat ediyor. Bugüne kadar 52 ülke ve 200’ün üzerinde şehre gitti. Aynı zamanda bir ultra maraton koşucusu olan Sait Eruçar, son yıllarda merak saldığı binicilik sporunu seyahatleriyle birleştirerek at üzerinde gezilere çıkıyor. Yazarın, dağcılık faaliyetlerinden ve gezilerinden bazı önemli bölümleri içeren ilk kitabı Serüven-Hayallerin Peşinde 2021 yılında yayımlandı. İkinci kitabı Gezegen-Hayallerin Ötesi ile hem kaldığı yerden anlatmaya devam ediyor hem de üzerinde hayat bulduğumuz gezegene karşı bir sorumluluk oluşturmayı ve okura farkındalık katmayı amaçlıyor. Eruçar, aynı zamanda global kurumsal bir firmada yönetici olarak çalışmaya devam ediyor. GEZEGEN-HAYALLERİN ÖTESİ Sait Eruçar Doğan Solibri, 2025 Tür: Gezi 368 s.
- “Amacım yalnızca bir kitap yazmak değil, yıllar sonra elime aldığımda bile bana okuma hazzı verebilecek bir eser yaratmaktı.”
Aynur Kulak, Hasan Türksel ile ilk romanı Zamanın Dalgaları odağında söyleşti: “Kendimi bu romanı yazmaya ikna etme aşamasındayken yapmak istediğim en önemli şey, kendimin okumak isteyeceği gibi bir kitap yazmaktı. Kitabın anlattığı zaman, baba, göçmenlik, yazar, yazarlık vb. diğer konular yalnızca bir bütünün parçalarıydı.” “Girişteki epigrafı anımsayın: Bir kitabı bir fotoğrafa bakar gibi okumak mümkün müdür ? Roman boyunca yazı ve imge arasındaki ilişkiyi sorgulamaya çalıştım. Zaman zaman imge o kadar baskın bir hale geliyordu ki yazının önüne geçebiliyordu. (…) Roman bittiğinde, bir hikâye mi, bir fotoğraf albümü mü, yoksa ikisinin iç içe geçtiği bir his mi kaldı sizde? Kitabı okuyanlara sormak istediğim sorulardan biri bu.” Biyografinizden başlamak istiyorum söyleşimize fakat şöyle bir yorumla: 2025 yılı başlar başlamaz bir ilk romanla, Zamanın Dalgaları’nın yayımlanmasıyla tanıdık sizi. Bu kadar iyi bir ilk roman okumanın şaşırtıcılığı bir yana siz aslında çevirilerinizle ve çeşitli mecralarda yayınlanmış olan öykülerinizle yayın dünyasının içindesiniz. Niye daha erken tanımadık sizi, mesela bir öykü seçkisiyle? Öncelikle sözleriniz için teşekkürler. Bu süreç hem benimle hem de doğal olarak ortaya çıkan koşullarla alakalı elbette. Kendimle ilgili kısımdan bahsedecek olursam, saklanmak ya da görünür olmamayı tercih etmek gibi bir isteğim hiçbir zaman olmadı. Benim tek derdim zaman meselesine takılmadan yapabileceğimin en iyisini yapmak, artık hazırım dedikten sonra ortaya çıkmaktı. Bu yüzden beklenildiğinden biraz daha geç bir tarihte ilk kitabımı yayımlamış olabilirim. Bilindiği üzere, 2012’den beri çoğu Kitap-lık Dergisi’nde olmak kaydıyla farklı mecralarda öykülerim yer aldı. Dolayısıyla bir öykü dosyası hazırlamak başta oldukça mantıklı duruyordu, ancak çocukluğumun geçtiği İzmir’deki evime yaptığım bir ziyarette eski çalışmalarımın arasında on altı yaşında yazmaya başladığım bir roman taslağını buldum. O yaşın getirdiği acemiliklere rağmen, ayrıntılı biçimde romanın kaç bölüm olacağını, bölümlerin içeriğinde neler anlatılması gerektiğini planlamış olduğumu gördüm ve içimde birdenbire tuhaf bir his oluştu. Yine aynı ziyarette ilk gençlik yıllarımda satın alıp okuduğum kitapların neredeyse tamamının roman olduğunu fark ettim. Bir başka deyişle, roman yazmak benim ilk tutkumdu. Hollanda’ya döndüğümde bu his peşimi bırakmadı ve zaman içinde beni tamamen ele geçirdi. Zamanın Dalgaları’nın bileşenleri farklı sanat disiplinlerinin (resim, fotoğraf, şiir, mekânlar ve mimari, nesneler) bir araya gelmesiyle oluşmuş. 16 yaşınızda başlattığınız bir roman yazma süreci var ama sonraki süreçlerde de çok okuma, gözlem yapma, düşünme, not alma süreleri var gibi geldi. Bu yine roman yazma isteğinin içimde belirdiği zamanla kesişiyor aslında. Bahsettiğim ziyaretten önce, tıpkı roman kahramanım Otto’nun yaptığı gibi, W.G. Sebald’ın Benelüks Bölgesi’nde dolaştığı yerleri ziyaret ediyor, kitaplarında yer verdiği bölümlerin araştırmasını yapıp kaleme alıyordum. Aslında amacım bu deneme yazılarımı bir araya getirip bir W.G. Sebald dosyası hazırlamaktı. Ancak zaman içinde yazdıklarım beni çok yönlü bir çalışmaya yöneltti ve Zamanın Dalgaları’nı aşağı yukarı beş buçuk senede tamamladım. Bahsettiğiniz sanat disiplinlerini ele alırken sabırla, gerekiyorsa tekrardan başlayarak, yani yıkıp yeniden yaparak oluşturmaktan çekinmedim. Hollandacada buna yakın bir anlam içeren ‘ Monnikenwerk’ diye bir kelime vardır ve manastırdaki keşişlerin karşılık beklemeden yaptıkları, çok uzun zaman ve sabır gerektiren işleri anlatır. Yola çıkarken ve yol boyunca motivasyonum buydu, ama artık kitap yayınlandığına göre umarım okurlarda hak ettiği karşılığı bulur. Resimler, fotoğraflar, mekanlar, Avrupa şehirleri, sanatı ve bu şehirlerin dünya edebiyatına kazandırdığı muhteşem yazarlar, bu yazarların dahil olduğu bir hikaye okumamız, metinlerinin ince ayrıntılarına girmemiz, zamandaki sıçramalar, hafıza… Çok fazla konuşulacak şey var ve konuşacağız fakat tüm bu konu başlıkları düşünüldüğünde romanı yazmak adına sizi masanızın başına oturtan temel meselenizi, derdinizi konuşarak başlayabilir miyiz? Söyleyeceğim nasıl yorumlanacak bilmiyorum ama kendimi bu romanı yazmaya ikna etme aşamasındayken yapmak istediğim en önemli şey, kendimin okumak isteyeceği gibi bir kitap yazmaktı. Kitabın anlattığı zaman, baba, göçmenlik, yazar, yazarlık vb. diğer konular yalnızca bir bütünün parçalarıydı. Amacım yalnızca bir kitap yazmak değil, yıllar sonra elime aldığımda bile bana okuma hazzı verebilecek bir eser yaratmaktı. Daha sonra kollarımı sıvayıp, her şeyin farkında olan bir bilinçle, kurgu ile kurgu dışı, geçmişle gelecek arasında farklı türden bağlar geliştiren bir metin yazmaya başladım. Yeni yılın ilk Pazar günü Alberto Manguel ile bir söyleşi yapmak üzere Den Haag’a (Lahey – Hollanda’da bir şehir) doğru yola çıkan Otto ile tanışıyoruz. Otto ilk olarak size nasıl geldi ve yazdıkça değişen dönüşen bir karakter mi oldu? Ve neden söyleşi için Manguel’i seçmiş olabilir Otto? Borges’le yakınlığı sebebiyle mi? Otto aslında hep oradaydı ve harekete geçmek için doğru zamanı bekliyordu. Yeni yılın ilk Pazar günü gerçekten de Alberto Manguel söyleşisindeydi. Oraya gitme sebebi, bir zamanlar Borges’in görmeyen gözlerine bakmış olan adamı görme isteğiydi. Söyleşi sonrasında o günün bir dönüm noktası olduğunu çok iyi biliyordu. Hatta bundan oldukça emindi. J.L. Borges- Alberto Manguel- W.G. Sebald- Susan Sontag- James Joyce- Marcel Proust- Georges Perec… Tüm bu yazarlar arasında var olan ince bir hattın er ya da geç yazdıklarında vücut bulacağını derinden hissediyordu. Otobiyografik tarafları olabilir mi Otto’nun? Sanatın ve özellikle de edebiyatın içine o kadar güzel çekiliyoruz ki, yazarından bağımsız düşünemediğim bir karakter oldu Otto. Otto’nun yaşamında seçmiş olduğu yol, aldığı eğitim ve kısmen hayatında olanlar için bunu söyleyebiliriz elbette. Ancak fiziksel özellikleriyle ve aile yapısıyla tamamen bir kurgudan ibaret. Roman Otto’nun üzerine kurulu aslında fakat öyle açılımlarla ilerliyor ki ne Otto’dan kopuyoruz, ne anlatılan şehirlerden, ne gezilen mekanlardan, ne yazarların ve onların edebi metinlerin izinden gitmekten kendimizi alamıyoruz. Bu kadar parça varken merkezdeki hikayeyi konsantrasyonumuzu neden kaybetmiyoruz? Sanatın, edebiyatın hayata ilişkin yadsınamaz güçlü yansımaları mı, kurmaca ile kurmaca dışı olanın çok güzel yer değiştirmeleri mi ya da Otto’nun kendini hikayenin içine iyi konumlandırıp o şekilde anlatabilmesi mi? Kurmaca ile kurmaca dışı olanın yer değiştirmesi yerine, kurmaca ile kurmaca dışı olanın iç içe geçmesi olarak vurgulamayı daha doğru buluyorum ben. Bir süre sonra aradaki ayrım ortadan kalktığında hem ilgi dağılmamış oluyor hem de okurda gerçekçi bir his oluşmasına sebep olup metni sahiplenme duygusu ortaya çıkıyor çünkü. Evet, romanda Otto karakteri her şeyin merkezinde, öyle ki, Otto’nun ortadan kaybolduğu anlarda bile anlatılanlar onunla ilgili. Annesinin, babasının, eşinin gözünden onu anlamaya çalışıyoruz mesela. Dolayısıyla Otto’nun hikâyesi yalnızca bir olay örgüsüne bağlı olmak yerine daha çok farklı zamanları içine alabilen bir yolculuk adeta. Hikâyenin katmanlı anlatımı Otto’nun varlığını ve bu içsel yolculuğunu daha ilginç hale getirdiği için ilgi odağının dağılmadığını düşünüyorum. Kullandığım dilin de bunda etkili olması üzerine çalıştığımı eklemek istiyorum tabii. İnanılmaz güzel kitapları ve çok ilginç bir biyografisi var Sebald’ın. Siz de hem yazarın biyografisi adına hem de Satürn’ün Halkları ve Hava Savaşı ve Edebiyat kitapları özelinde hikayenin kurgusu içerisine harika detaylar yerleştirmişsiniz . “ …, onunla aynı çizgide buluşuyor olmanın yarattığı titreşimdi de aynı zamanda.” Sebald’la ilgili bahsettiğiniz şu “ titreşimden” konuşabilir miyiz? Niye Sebald’ı seçtiniz? Burada titreşim olarak bahsettiğim şey, W.G. Sebald’ın bundan tam yirmi sene önce ilk kitabını okuduğum anda hissettiğim hayranlık ve şaşkınlık duygusunun somutlaştırılmasıydı aslında. Onun yazdıklarında bulduğum yakınlık hissi peşimi hiçbir zaman bırakmadı ve romanda da dile getirdiğim gibi zaman içinde adeta bir hastalığa dönüştü. Bu hastalığın diğerlerinden farkıysa asla iyileşmek istemeyeceğiniz bir tür olması. Bana neden Sebald’ı seçtiniz sorusu sorulduğunda -kulağa biraz garip gelse de- ben onu değil, o beni seçti demek geçiyor içimden nedense. Zamanın Dalgaları’nı yazarken Sebald’ın zaman ve mekân anlayışı bana hep ışık oldu, dolayısıyla sadece bunun izlerini göstermek yerine onu bir şekilde metnimin içine dahil etmeye karar verdim. Sebald ve Susan Sontag ikilisini de çok güzel yan yana getiriyorsunuz. Ki Susan Sontag’ın Sebald’ı yazdığı metinler vasıtasıyla tesadüfen tanıdığını, çok sevdiğini, sonra tanıştıklarını ve Sontag’ın birçok romanı yayınlanmış olmasına rağmen Sebald’ı edebiyat çevresiyle tanıştırıp dünya edebiyatına kazandırılmasında büyük rol oynadığını biliyoruz. Otto da kişisel hikayesinde böyle bir arayış içerisinde sanki. Kendi ailesi başta olmak üzere, babasının hikayesini aktarırken özellikle öz benliğinin görülmesini arzu ediyor diyebilir miyiz? Çok doğru bir tespit. Otto babasının hikâyesini hiç okumadan yok etmek yerine onu açığa çıkarma ve bu sayede de geçmişin izleri ile kendi benliğini yeniden inşa etme çabasına girişiyor. Onun en büyük uğraşlarından biri de, yarı göçmen olarak dile getirdiği ve bir yanıyla hep eksik kalan varlığını daha belirgin bir şekilde konumlandırıp (kendi kimliğini bulma çabası) hayatına o noktadan devam edilmek aslında. Sebald ve Sontag arasındaki ilişkide olduğu gibi burada söz konusu olan şey için bir tür arayış ya da belki de başlı başına bir keşif diyebiliriz. Metnin içindeki fotoğrafları konuşmak istiyorum. Hem fotoğrafların hikayesini hem de hafızaya etkileri adına kurgudaki birleştirici tarafları önemli. Nasıl bir karar süreciydi fotoğrafları metnin içine yerleştirmek? Hikayeleri hep fotoğrafik unsurlarıyla düşünürmüşsünüz gibi geldi bana, bütünleyici, hatırlatıcı yanlarıyla çok önemli olduklarını metnin tamamında görüyoruz. Üstelik kişi fotoğrafları da değil yalnızca, mekan fotoğrafları da mevzu bahis. Fotoğraflar en başından itibaren vardı, hatta onlar için kitabımın yapı taşları diyebilirim. Ayrıca W.G. Sebald’ın dahil olduğu bir metni fotoğrafsız düşünmeniz çok zordur kanımca. Bu, Alman yazarın kendime yakın gördüğüm en önemli özelliklerinden biri olmasının yanında aynı zamanda yazdığım metnin yapısıyla da oldukça örtüşüyordu. Girişteki epigrafı anımsayın: Bir kitabı bir fotoğrafa bakar gibi okumak mümkün müdür ? Roman boyunca yazı ve imge arasındaki ilişkiyi sorgulamaya çalıştım. Zaman zaman imge o kadar baskın bir hale geliyordu ki yazının önüne geçebiliyordu. Fotoğraflar bazen bir belge yerine geçiyor bazen tüm bölümü kapsayan bir imgeye dönüşüyor bazen de tüm anıları yansıtmasının yanında karakterlerin kendi kimliklerini konumlandırmasını sağlıyordu. Roman bittiğinde, bir hikâye mi, bir fotoğraf albümü mü, yoksa ikisinin iç içe geçtiği bir his mi kaldı sizde? Kitabı okuyanlara sormak istediğim sorulardan biri bu. Romana ismini de veren zamanda dalgalanmalara ve sıçramalara da değinmek istiyorum. Kitabın tamamına hakim bir zaman kurgusu var fakat özellikle son çeyrekte, Otto’nun geçmişine dönük olarak hafızasının devreye girdiği zaman sıçramalarını daha çok hissediyoruz. Bu dalgalanmalar sadece hafıza unsurunu mu tetikliyor yoksa Otto’nun son sahnede deniz kıyısında durup düşündüğü gibi geleceğe doğru yeni alanların açılmasını mı sağlıyor? Zaman oldukça kırılgan bir mesele. Yaşanan dalgalanmaların yapısını yorumlamak için hangi hislerin iç içe geçtiğini ve şiddetini bilmemiz gerekiyor. Ancak bu bölümdeki dalgalanmaları soruyorsanız yalnızca geçmişi anlamaktan ibaret olmayıp geleceğe doğru bir açılımı da işaret ediyor elbette – özellikle bahsettiğiniz gibi Otto’nun deniz kıyısında durup düşündüğü anlarda. Romanı dikkatle okuduğunuzda, Otto’nun Sebald ile kurduğu ilişkinin bir tür baba oğul ilişkisi olduğunu fark edersiniz. Sebald Otto’yu bir zamanlar kendisinin bulunduğu mekânlara davet ederken/çağırırken aslında amacı ona hem kendisinin nasıl yazdığını göstermek hem de zaman içinde nasıl ilerleyeceğini anlamasına yardımcı olmaktır. Son bölüme gelindiğindeyse Otto, Sebald ile tamamen olmasa da yollarının artık ayrıldığını, bundan sonra yola tek başına devam edeceğini dile getirmeye çalışır. Ayrıca kız kardeşi çok yakınındadır. Başka bir deyişle geçmiş gelecekle tamamen iç içe girmiştir. Eksik kalan hikâye er ya da geç tamamlanmıştır. Bunun için yapılması gereken tek şey fotoğrafı doğru okumaktır. Roman yazarak mı devam edeceksiniz edebiyat içerisindeki yolculuğunuza? Sizin öykülerinizi de merak ediyorum, okuma gibi bir durum söz konusu olacak mı? Roman yazmaya devam etmeyi düşünüyorum. Umarım okumaktan keyif alacağım yeni bir kitap daha yazabilirim. Ama öykü yazmak, yazdığım öyküleri yayımlamak ve bir öykü kitabı fikri her zaman planlarımın arasında olacaktır.
- "Hiçbir şey yapmamak" bir hizmete dönüştürülebilir miydi?
Shoji Morimoto, gerçek bir yaşam öyküsü olan kitabı, Rental San - Zamanını Kiralayan Adam'da, sıradışı işindeki birbirinden ilginç deneyimlerini bizlerle paylaşırken bir bağ kurma ve amaç arayışımızda ilişki, dostluk, iş ve aile kavramlarını nasıl değerlendirdiğimizi son derece sade bir anlatımla gözler önüne seriyor. "Bir hizmet başlatıyorum... Yanınızda birinin olmasını dilediğiniz herhangi bir durum için kullanabilirsiniz. Belki gitmek istediğiniz bir restoran vardır ama tek başınıza gitmekten çekiniyorsunuzdur. Belki oynamak istediğiniz bir oyun vardır ama bir kişi eksiktir. Ya da belki kiraz çiçeklerini izlemek için otoparkta yer tutacak birine ihtiyacınız vardır." Shoji Morimoto'ya patronu sürekli, işe gelmesinin hiçbir fark yaratmadığını, varlığının şirkete fayda sağlamadığını söylüyordu. Morimoto da "hiçbir şey yapmayan" birinin bu dünyada yeri ve gerçek bir değeri olup olmayacağını sorgulamaya başladı. "Hiçbir şey yapmamak" bir hizmete dönüştürülebilir miydi? Böylece tek bir tweet'le "Kiralık İnsan" doğdu. Kiralık İnsan; yalnız, sosyal kaygıları olan, yakın çevresinden biri yerine bir yabancının yanında olmasını tercih edenlere ilgi çekici bir hizmet sunuyor. Güvenilir, yargılayıcılıktan uzak ve yabancı kalmaya kararlı. Morimoto, sıradışı işindeki birbirinden ilginç deneyimlerini bizlerle paylaşırken bir bağ kurma ve amaç arayışımızda ilişki, dostluk, iş ve aile kavramlarını nasıl değerlendirdiğimizi son derece sade bir anlatımla gözler önüne seriyor. RENTAL-SAN Shoji Morimoto Epsilon Yayınları, 2025 Çeviri: Şebnem Tansu 152 s.
- Su damlasından Lacivert Ülke’ye
Behice Özden yazdı: "Edisyon Kitap etiketiyle raflardaki yerini alan Lacivert Ülke ’de, geçmişin ölümsüz çığlığını bir su damlasının çağrışımıyla çoğaltıyor Fatih Balkan." Şişe Işıklı Gemi isimli şiir kitabı ve yine Edisyon Kitap tarafından 2022 yılında yayımlanan Anahtarım Cebimde isimli romanının ardından okurlarıyla yeniden buluşan yazar: Aşk ve yalnızlık, cinayet ve ölümsüzlük, sevgi ve nefret gibi; yeryüzünde olduğu kadar, çağlar öncesinden bugüne, tanrılar katında da karşılığı bulunan duyguları ustaca işliyor ve parçalar halinde bir bütün oluşturuyor Lacivert Ülke ’de. Rastlantıların bir kelebeğin kanat çarpmasıyla zorunluluğa dönüştüğü ayrıntılar her geçen sayfada biraz daha belirgin hale gelerek yepyeni bir okuma serüvenine davet ediyor okuru. Tanrıların öldüğü, geride kalan Dionysos’la Poseidon’un da artık varlığını ve gerekliliğini yitirdiği zamanlardan, belki de Poseidon’un sadece saçının bir teliyle olabildiği kadar günümüze bağlanan, kaybetme, kendini arama, kendini bulma, dayanışma, yok olma, yok edilme üzerine bir roman Lacivert Ülke . Bizleri, yaşadıklarımızla unutmak istediklerimiz arasında, bilinç dışımızın oynadığı, türlü türlü oyunlarla yüzleştiriyor. Fatih Balkan, Poseidon’un tridentini, belki de son kez, tam üç kere yere vuruyor ve çalkalanan denizlerden lacivert renginde bir ülke yaratıyor. Kendi depremlerinin sarsıntısıyla kıyıya vuruyor karakterleri, peşi sıra şehirleri sürükleniyor. Sebebi ne olursa olsun, tanrılar varsa eğer, olağan günlük hayatlar da var. Olağanüstülükler olduğu gibi ölümsüzlük ve elbette ölüm de var. Sonsuz aşklar zamana ağarken karşılıksız aşkların acısı ve seyriyle kaçmanın ve öylece durmanın ağırlığı da var Lacivert Ülke sayfalarında. Kaybedenler ve bulamayanlar, hiç şüphesiz aynı sarmalın içinde başka ayrıntıları deşiyor. Denizin sonsuzluğu bir yanda, çetrefil duygular, dağların ve güllerin sonsuzluğu bir diğer yanda. Tüm bunlar Lacivert Ülke ’de iç içe ve karşı karşıya, tek bir zamanın sonsuz döngüsünde. Zaman sonsuz olduğunda ne kadar sıkıcı olabilir bir hayat ve bir ömrü anlamlı kılmanın arayışı ne kadar sürer. Ölüm, ölümsüzlük, aşk, marazi tutku, denizler, balıklar, dağlar, zirveler ve cinayetler… Yok edişler sonra, boşluğu asla dolmayacak kayıplar, atlar, güzellikler ile ah! umutlar… Biraz kara da olsa, karanlıkta, sıkışmışlık içinde umutsuzca yok oluşa giderken duyulan bir ses gibi. Kentler var romanda, gitmenin ağır adımları ve kalmanın çakılı acısı elbette. Şehirler var, her karakterin kendisine ait ve en az kendisi kadar özgün olan. Bir nebze de olsa acılar azalıyor bu şehirlerde. Poseidon var, Arşipel de Dionysos da. Sakallı var, A var, Deniz de Çınar da Yıldız da. E de var, K, B, H, G de tabii. Tri de var, Ari de Pega da... Yitik bir acının, tutkulu bir aşkın, öfkeli cinayetlerin haritası saklı Lacivert Ülke ’de. Adım adım katederek, katman katman çoğalarak varıyor sona. Çok gerçek her şey ve belki de hepsi bir yalan. LACİVERT ÜLKE Fatih Balkan Edisyon Kitap, 2025 Tür: Roman 296 s.
- Yazmak Atölyesi Nisan programı
Ayfer Tunç’un kurucusu olduğu Yazmak Atölyesi, Nisan ayında sanatla iç içe atölye ve söyleşi programıyla sizleri bekliyor. “Dev bir hikâyeyi başlatan küçük bir fikrin peşine düşmek…” Geçtiğimiz ay başlaması planlanan, film eleştirmeni, yazar ve senarist Burak Göral ile İlk Senaryoma Başlıyorum atölyesi Nisan ayında katılımcılarla buluşuyor. Sekiz hafta sürecek atölyede, olay örgüsü, karakter yaratma, yapı oluşturma, sinopsis ve tretman hazırlama, diyalog yazma, hikâyedeki durumları sahneleştirme konuları ele alınacak. Atölyenin son haftası, katılımcıların tamamlanan sinopsislerinin değerlendirmesi yapılacak ve proje dosyası hazırlamanın gerekleri üzerinde durulacak. Burak Göral ile İlk Senaryoma Başlıyorum atölyesi, senaryosunun tek sayfalık sinopsisini ve proje dosyasını oluşturmak isteyen her katılımcıyı bekliyor. Rus, İrlanda, Arjantin, Norveç ve İtalyan Edebiyatını ele alan Edebiyatla Dünya Turu, Nisan ayında Macar Edebiyatı ’nı konu alıyor. Macar Edebiyatı, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Hungaroloji Bölümü’nden Macar Çocuk Edebiyatı lisans teziyle mezun olan, araştırmasının bir kısmı “Macar Çocuk Edebiyatından Örnekler” (2002) adıyla yayınlanmış Nesrin Gürkan’ dan dinlenecek. 2023’te yayınlanan “Macar Masalları” adlı kitabın da çevirmenlerinden olan Gürkan, mimari üzerine çeviriler yapmayı sürdürmektedir. Strasbourg Marc Bloch ve Galatasaray Üniversitesi’nde felsefe (lisans, yüksek lisans) okumuş, Jean Moulin Lyon III Üniversitesi’nde “Ortaklık” (Communauté) üzerine siyaset felsefesi doktora çalışması yürütmüş. Uzun süredir yayıncılık dünyasında çevirmen, editör ve danışman olarak faaliyet gösteren, özellikle felsefe alanında Fransızca ve İngilizce’den seksenden fazla kitabı Türkçeye kazandırmış olan Murat Erşen, Felsefe Buluşmaları ve Duyguların Felsefesi atölyeleriyle Nisan ayında da Yazmak Atölyesi’nde. “Ayaklanma, başkaldırı, isyan: Öfkenin ateşi, şenlik ile şiddet arası, neşe ile hınç arası öngörülmedik bir olaya yol açar; bu öfke, eğer kendisine başkaldırılan otorite tarafından öylece ezilmediyse ya da kanalize edilmediyse, daima çatallanmaya ya da yolundan çıkmaya elverişlidir. Yani başkaldırı özgürleşmenin eşanlamlısı değildir.” (Didi-Huberman) Yalnızca geçmişinden değil geleceğinden de koparılan kitleler; Seattle’da, Tahrir Meydanı’nda, Gezi Park’ında vb. haksızlıklara ve yolsuzluklara karşı isyan ateşini yaktı. Peki, neden bilinçli kolektif eylem, kitleselliğine ve kimi kez küreselliğine rağmen bir şeyleri değiştirmeyi başaramadı? İsyan nasıl etik bir hareket olmakla kalmayıp, insanlar arası duygulanımları değiştiren ve toplumsal ilişkileri dönüştüren bir güç haline gelebilir? İki oturumluk seminer programıyla Felsefe Buluşmaları ’nda, bu saptamalar ve sorunlar çerçevesinde; Didi-Huberman’da öfke ve başkaldırı, Julia Kristeva’da isyan, Rancière’de uyuşmazlık gibi kavramlara ve Berardi’nin çözümlemelerine başvurularak isyanın geleceği ele alınacak. Yazmak Atölyesi söyleşi programında yine oldukça değerli isimleri sevenleriyle buluşturuyor. Film eleştirmeni ve senarist Burak Göral’ ın Nisan ayı konuğu, Türk sinemasının kendine özgü anlatım diliyle tanınan yönetmen ve senaristi Onur Ünlü . Göral’ın moderatörlüğünde gerçekleşecek bu özel söyleşide, Onur Ünlü ’nün sinema ve televizyon dünyasındaki üretim süreçleri, absürd ve kara mizahı harmanlayan anlatım tarzı, bağımsız film üretim süreçleri ve senaryo yazımına dair deneyimleri konuşulacak. Güneşin Oğlu, Beş Şehir, Sen Aydınlatırsın Geceyi, İtirazım Var, Put Şeylere filmleri ve Şubat, Dudullu Postası, Beş Kardeş, Leyla ile Mecnun gibi unutulmaz dizilerin sahibi aynı zamanda şair olan Ünlü’yle gerçekleşecek keyifli söyleşi sinemaseverleri bekliyor. Elif Karadağ ’ın moderatörlüğünde gerçekleşen Bağımsız Tiyatro Buluşmaları söyleşi dizisi, tiyatronun özgün ve yenilikçi isimlerini ağırlamaya devam ediyor. Söyleşi dizisinin Nisan ayı konuğu, Taksim Ara Sahne ’nin kurucularından, başarılı oyunculuğu ve etkileyici performanslarıyla tanınan oyuncu Uğur Uzunel . Uzunel’in tiyatroya bakış açısı, bağımsız projelerde yer almanın getirdiği zorluklar ve özgürlükler, sahnede karakter yaratma süreci ve Türkiye’de tiyatronun değişen dinamikleri üzerine keyifli bir sohbet gerçekleşecek. Katılımcıların, Uzunel’in sahne deneyimlerini ve oyunculuk serüvenini yakından dinleme fırsatı bulacağı söyleşiye tüm tiyatroseverler davetlidir. Modern bireyin kendini temsil alanı olan modaya dair başarılara imza atmış ikonik isimleri ağırlayan, moda yayıncılığının değerli ismi Işık Şimşek, Moda Söyleşileri ’nde bu ay Muse For All ’un kreatif direktörü, gardıropların zamansız parçalarının yaratıcısı Yasemin Öğün’ ü konuk edecek. Söyleşide, evrensel bir tasarım dili kurmanın yolları, sürdürülebilir modanın dinamikleri ve zamansızlık kavramının tasarıma etkileri masaya yatırılacak. Ayrıca Öğün’ün ilham kaynakları, kişisel tarzını yaratma süreci ve Muse For All markasının doğuş hikâyesi de konuşulacak. Katılımcıların, moda dünyasının perde arkasına dair ilham veren bir yolculuğa çıkacağı söyleşiye tüm moda tutkunlarını bekleriz. Yazmak Atölyesi Yazar Buluşmaları’ nda Türk bilimkurgu yazarı ve mühendis Afşin Kum bizlerle olacak. Afşin Kum’un sevenleriyle buluşacağı söyleşinin moderatörlüğünü Pınar Elmasoğlu üstlenecek. Nisan ayı Yazar Buluşmaları’nın bir diğer konuğu klinik psikolog Ezgi Taboğlu, yeni kitabı “Bir Narsiste Aşık Olmak” üzerine gerçekleştirilecek söyleşinin moderatörlüğünde Meriç Çağlar yer alacak. Taboğlu, narsistik ilişkilerin dinamiklerini, narsistin partnerinin nasıl biri olduğunu, psikolojik etkilerini ve bu tür ilişkilerden çıkış yollarını ele alırken, kitabın ortaya çıkış süreci de konuşulacak. Türkiye’de Polisiye Yazarları Derneği kurucularından Elçin Poyrazlar okuyucularıyla buluşacak, söyleşinin moderatörlüğünü editör Hülya Balcı gerçekleştirecek. Yazmak Atölyesi Yazar Buluşmaları ’ nın son konuğu ise yeni romanı “Her Şey Konuşacak” ile Melida Tüzünoğlu, moderatörlüğünü Ömer Çeşit ’in yapacağı söyleşiye tüm edebiyatseverleri bekleriz. ATÖLYELER Burak Göral ile SENARYO YAZMAK 07 Nisan - 26 Mayıs Pazartesi Saat 19.30 - 21.30 (Yüz Yüze & Online) (Nisan / Mayıs) Nesrin Gürkan ile EDEBİYATLA DÜNYA TURU - MACARİSTAN 08 - 29 Nisan Salı Saat 19.30 - 21.00 (Online) Murat Erşen ile FELSEFE BULUŞMALARI 17 - 24 Nisan Perşembe Saat 19.30 - 21.30 (Yüz Yüze & Online) Murat Erşen ile DUYGULARIN FELSEFESİ 30 Nisan - 21 Mayıs Çarşamba Saat 19.30 - 21.00 (Yüz Yüze & Online) (Nisan / Mayıs) (Online ve hibrit olan atölyelerimizde süreli olarak ders kaydı paylaşılmaktadır.) SÖYLEŞİLER Işık Şimşek ile Moda Söyleşileri: Yasemin Öğün 12 Nisan Cumartesi 16.00 / 18.00 (Yüz Yüze) Onur Ünlü ile Sinema ve Hikâye Anlatıcılığı Üzerine Onur Ünlü ve Burak Göral 13 Nisan Pazar 16.00 / 18.00 (Yüz Yüze) Yazar Buluşmaları: Elçin Poyrazlar - Moderatör: Hülya Balcı 17 Nisan Perşembe 17.00 / 18.30 (Yüz Yüze) Yazar Buluşmaları: Afşin Kum - Moderatör: Pınar Elmasoğlu 19 Nisan Cumartesi 16.00 / 18.00 (Yüz Yüze) Yazar Buluşmaları: Ezgi Taboğlu - Moderatör: Meriç Çağlar 20 Nisan Pazar 16.00 / 18.00 (Yüz Yüze) Bağımsız Tiyatro Buluşmaları: Uğur Uzunel - Moderatör: Elif Karadağ 26 Nisan Cumartesi 15.00 / 17.00 (Yüz Yüze) Yazar Buluşmaları: Melida Tüzünoğlu - Moderatör: Ömer Çeşit 27 Nisan Pazar 16.00 / 18.00 (Yüz Yüze)
- Dan Brown’a intihal iddiası!
Yazar Aydın Türkgücü, Dan Brown’ın 2017 tarihinde basılan Başlangıç adlı romanında, kendi eserlerinden izinsiz alıntılar yapıldığını öne sürerek, intihal davası açtı. Aydın Türkgücü , Dan Brown ’ı telif hakkı ihlaliyle suçladı. Türk yazar, 2017 yılında yayımlanan Başlangıç (Origin) kitabında intihal yapıldığı iddiası ile Amerikalı yazar aleyhinde hukuki bir süreç başlattı. Hürriyet ’ten Oya Armutçu’nun haberine göre Türkgücü’nün avukatı Dr. Yavuz Selim Sarıibrahimoğlu , T.C. Arabuluculuk Daire Başkanlığı aracılığıyla 21 Mart 2025 tarihinde zorunlu arabuluculuğa başvurdu. Talepler arasında maddi ve manevi tazminat bulunuyor. Arabuluculuktan netice alınamaması durumunda, Brown ve New York ’taki yayınevi aleyhine dava açılması planlanıyor. Aydın Türkgücü, 1995 yılından bu yana yapay zekâ , sanal gerçeklik ve din-bilim etkileşimi konularında kitaplar kaleme alıyor. Yazar, Brown’ın Başlangıç romanında kendi eserlerinden izinsiz kurgu, fikir ve anlatım unsurları kullandığını belirterek 348 maddelik bir karşılaştırma tablosu sundu. Dilekçede, Türkgücü’nün eserlerinin ISBN numarasıyla tescillendiği ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunduğu belirtildi. Türkgücü, benzer bir intihal iddiasının daha önce Da Vinci Şifresi (The Da Vinci Code) kitabı için de 2006 yılında gündeme geldiğini hatırlattı. Yazılı bildirimlerle iyi niyetli çözüm arayışına girildiğini belirten avukat Sarıibrahimoğlu, Brown tarafından “erişimim yoktu” şeklinde yanıt alındığını ve uzlaşma sağlanamadığını ifade etti. Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterildi Aydın Türkgücü , yazdığı kitapların 2015 ve 2017 yıllarında Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterildiğini, kitaplarının İngilizceye çevrildiğini ve “Dan Brown ile Aramızdaki 348 Tesadüf” adlı raporunu 2022 yılında e-kitap formatında kamuoyuyla paylaşıldığını da belirtti. Türkgücü, “Okuyanlar açıkça benim haklı olduğumu söylediler,” derken; arabuluculuk sürecinden sonuç alınamaması hâlinde, Brown ve New York’taki yayınevine dava açılacağı bildirildi.
- Ateşten dünyada bir edebî şölen: Akrebin Kışı
Gökhan Serdar Özaktaş, Emine Altınkaynak’ın Türkiye Yazarlar Birliği tarafından ödüle layık görülen kitabı, Akrebin Kışı üzerine yazdı: "Hikâyelerde genel olarak geçmişin, hayat tecrübelerinin, yaşantının şekillendirdiği bilincin derin kuyularından çıkıp insanın psikolojisine, davranış ve düşüncelerine yansıyan insanlık halleri kusursuz bir edebî dille anlatılır." “Delirmek bazen gerçekliğe verilebilecek en uygun tepkidir.” Philip K. Dick “Geçmiş yok, gelecek yok; her şey ebedi bir şimdide akar.” James Joyce “Bilinç ete batmış bir kıymıktan çok, saplanmış bir hançerdir.” Emil Michel Cioran Walter Benjamin, Rus hikâyeci Nikolay Leskov’un eserleri üzerine düşüncelerini kaleme aldığı Hikâye Anlatıcısı başlıklı yazısında, artık dikkate değer hikâyelerimizin olmadığından, çünkü olayların bizlere hazır açıklamalarla ulaştıklarından yakınır ve ekler: “Hikâyeyi açıklama katmadan anlatabilmek, anlatma sanatının yarısı eder.” (Benjamin, 2014:82). Gerçekten de bir hikâye tüm açıklığıyla anlatılıp okuyucuya kendi anladığı biçimde yorumlama alanı bırakmayınca kalıcılığını yitirerek anında tüketilen bir enformasyona dönüşür. Dolayısıyla Walter Benjamin’in yakaladığı yerden hareketle iyi bir hikâyenin her okuyucunun zihninde birbirinden farklı yorumlara yol açma gücüne sahip olması gerektiğini söyleyebiliriz. Heredot’tan bu yana bazı hikâyelerin hâlâ anlatılıyor olmasındaki tılsım, tam da buradadır. Emine Altınkaynak’ın Türkiye Yazarlar Birliği tarafından ödüle layık görülen Akrebin Kışı kitabında yer alan hikâyeler de Heredot’tan günümüze kalıcı olma gücüne sahip hikâyelerdeki tılsımı taşıyor. Birbirinden derinlikli on iki hikâyeden oluşan Akrebin Kışı , okuru âdeta bir edebî şölene davet ediyor. Ağaçta hikâyesiyle başlayan kitap, Bir Kuş Uçumu’yla son bulurken okurun zihninde gerilen tellere sığırcıklar konuyor. Zamanı Tanrı Yaşar, İnsanoğlu Hep Öl dür mek İçin Akrebin Kışı ’nda, Augustinus’un “Kimse bana sormayınca biliyorum, birine açıklamaya çalışınca da bilmiyorum.” sözleriyle tanımladığı zaman, matematiksel, nicelik ifade eden bir unsur olmanın dışında Bergson’un ayrımındaki psikolojik olgulara dayanan, içsel durum ve şuurla ifade edilen hafızayla ilişkili bir gerçeklik olarak zuhur eder. Kitabın ilk öyküsü Ağaçta’da, kısa süreli bir hasta ziyareti için doğup büyüdüğü kasabaya gelen Selim, çocukluk arkadaşı Ömer’le karşılaşınca birlikte işledikleri bir cinayeti hatırlar. Ziyaretine geldikleri kişi, on beş yıl önce oyun oynamak ve eğlenmek maksadıyla ormanda ağaca asarak ölümüne sebep oldukları Ali’nin annesidir. Kadriye teyze, her fırsatta Ömer’le Selim’in kendisini ve oğlu Ali’yi hiç yalnız bırakmadıklarını şükran ve minnet duyarak dile getirir. Zira Ömer’le Selim dışında herkes Ali’nin intihar ettiğine inanır. Hiçbir şey göründüğü ve anlatıldığı gibi değildir. Hakikat, bahçede esen rüzgârdan esinlenip Selim’in zihninde uğuldamaya başlar. Selim’in bilincindeki akışla on beş yıllık sır, okur karşısında ortadan kalkar. Ali’nin nasıl öldüğü/öldürüldüğü Selim’in bilincindeki akışla açığa çıkar. Bu noktada geçmişin, şimdinin içinde barınıp devam ederek geleceğe uzandığını görürüz. Matematiksel olarak on beş yıl geçmiştir ama Bergson’un ifade ettiği biçimiyle süre, geçmişle ilişkisini koparmaz ve geçmişin anılarını korur. Selim’in hâl içinde tezahür eden geçmişi hiçbir şeyin aslında göründüğü gibi olmadığını; fiziksel zamanla, içsel zamanın birbirinden farklı işlediğini gösterir. Dışardan bir seslenmeyle irkilip fiziksel zamana dönen Selim kapıdan girerken dolabın aynasında kendi yansısını görerek “Bana arkası dönük bir ben gibi durdum aynada.” (s.12) der. O anda, Per Petterson’un At Çalmaya Gidiyoruz romanındaki kahramanı Trond’un olmaktan en çok korktuğu adamdır Selim. Burada yazar, “Gördüğümüz her şey bir başkasını gizler ve biz her zaman görünenin gizlediğini merak ederiz” diyen Rene Magritte’in Kopyalanmamış tablosuna atıfta bulunur. Nitekim tablo, gördüğümüz şeylerin aslında oldukları gibi olup olmadıklarını sorgulatır. Aynı zamanda da korkunç bir sırla yaşamanın getirdiği derin, ıssız, buz gibi bir yalnızlığı çağrıştırır. Leopold von Sacher – Masoch olsaydı şöyle derdi: “Yalnızlığım öyle bir tablo çizer ki bu gece/Aynadaki yansımam bile bana sırtını döndü.” Bergson, “Her şuur, hafızadır; geçmişin şimdi içre barınması ve yığılmasıdır.” (Gündoğan, 2013: 85) der. Dolayısıyla geçmişle bağını koparmış bir hafıza düşünülemez. Geçmişten kopuş ancak bir şuursuzluk halidir. Kitaptaki hikâyelerden Yaratma, SF. 100’de bilinci kapalı bir halde hastaneye getirilen kadın, doktorun müdahaleleri sonucu gözlerini açamasa da etrafında olup bitenlerin farkındadır. Bilinç kuyusunda biriken ve o hastane odasında yüzeye çıkan geçmişten sahneler, kadının o an orada değil, çok önceden ölmeye başladığını gösterir. Bir babanın “Benimle kal.” diyemeyişinin başlattığı ölüm, araba çarpması sonucu ölen bir köpeğin toprağa verilmesiyle hızlanır ve bir hastane odasında doktorun “Benimle kal.” seslenişine “Kalmam.” diyen bilincin bir daha açılmamak üzere kapanmasıyla tamamlanır. Kadın, babasının susuşundan beri ölüm ilmeklenen şuurunun altında kalır. Kitaba adını veren Akrebin Kışı hikâyesinde maddi evrende geçen zamanla insan ruhu ve bilincinde cereyan eden zaman ayrımı, anlatıya psikolojik derinlik katar. Bergson’a göre maddi evrende geçen zaman mekânsal bir durumu ifade eder, saatin akrep ve yelkovanının hareketiyle belirlenir. İnsan ruhu ve bilincinde geçen zaman ise (Bergson bu durumu süre kavramıyla açıklar) bilinç ve ruh hallerinin sürekli bir akışıdır; mekândan bağımsız olarak “Şimdiki hal ile evvelki haller arasında bir ayrılık yapmaksızın kendini serbestçe yaşamaya bıraktığı zamanlardaki şuur hallerimizin aldığı bir tevali şeklidir.” (Bergson, 2017:76). Hikâyenin kahramanı Naci Bey bir kış akşamı saatçinin camındaki yansımada geçmişteki kendiyle karşılaşır. Yazar bu karşılaşma anında geçen zamanı ifade ederken “Ne kadar sürdüğünün tek doğru tanığı olmayan bir zaman öylece durdular” (s.30) der. Nitekim geçmişteki (mevsim yazdır) Naci Bey ile şimdiki zamandaki (mevsim kıştır) Naci Bey’in şuur ve psikolojik halleri aynı değildir. Dolayısıyla birbirlerinden gözlerini ayırmadan durdukları o anda geçen süre de ikisi için farklıdır. Hikâyenin devamındaki şu ifadeler, insan hayatındaki matematiksel zamanla içsel zamanın ayrımını imler: “Doğrusu birkaç adım gerideki Naci Bey diğerinden daha şaşkındı. Bu yüzün yansısına eski bir fotoğrafa bakar gibi dalmıştı öndeki. Arada yalnızca iki mevsim olmasına rağmen çok uzak bir geçmişten geliyor gibiydi. Yüzündeki ifadeye bakılırsa yaşam onun için dünyada bir kapı tokmağı gibi durmakla eş değer değildi henüz.” (s. 30). Bu karşılaşma anı sonlandıktan sonra kış mevsimini yaşayan Naci Bey’le başlayan hikâye yaz mevsimini yaşayan Naci Bey’le devam eder. Geçmişteki kendiyle karşılaşan Naci Bey yıllar önce babasının yaptığı gibi bir daha dönmemek üzere tren istasyonuna doğru gider. Zira artık onun için hiçbir şeyin anlamı yoktur. Yaz mevsimini yaşayan Naci Bey ise evine döner. Bu karşılaşmanın tesiriyle o da artık aynı Naci Bey değildir. Gelecekteki kendini düşünür: “Şimdi gitsem hâlâ bütün kışıyla onu orada bulacağım belki de. Yani beni. Bulursam hangisi olacağım? Belki de karıştı o camda zamanlarımız. Ben içime onun kışını alıp da döndüm.” (s.32). Hikâyede Naci Bey’in bilinci geçmiş ile gelecek arasında bir köprü kurar. Köprünün sonunda onu bekleyen ölüm gerçeği ise her şeyi anlamsızlaştırmaya başlar. Ölüm karşısında zaman ve var oluş anlamını yitirir. Aklın aynadaki negatif yansıması: Delilik Michel Foucolt, Deliliğin Tarihi adlı eserinde Orta Çağ’dan modern dönemlere uzanan tarihsel süreçteki delilerin sosyal tarihini anlatır. Orta Çağ’da suçlu ve lanetli kabul edilseler de toplumsal yaşamın bir parçası olan deliler Aydınlanma Çağı’yla birlikte toplumun diğer ötekileriyle (cüzzamlılar, hırsızlar, kimsesizler) birlikte hastanelere, tımarhanelere kapatılırlar. Deliler, toplumda “öteki” olarak değerlendirilen sınıfa aittir. Çoğu zaman bir tehdit, asayişi ve nizamı bozan uzak durulması gereken meczuplar olarak telakki edilirler. İslam dünyasında ise delilerin veli makamında kabul edildiği görülür. Deliliğin birçok halleri, görünümleri, dereceleri vardır. Shakespeare’in Hamlet’inde deliren Ophelia ile Tarkovski’nin Nostalji filmindeki deli bir ve aynı değildir, farklı düzlemdedirler. Emine Altınkaynak, Öteki Yolcu adlı hikâyesinde üçüncü tekil anlatıcı ile birinci tekil anlatıcıya aynı bağlamda yer verir. Hâkim anlatıcının başladığı cümleyi kahraman anlatıcı tamamlar. Yer yer hâkim anlatıcı ile kahraman anlatıcı çatışır. Hikâyede kahraman anlatıcı bir delidir. Dolayısıyla onun zaman algısı ve nesnelere verdiği anlamlar hâkim anlatıcıdan farklıdır. Kahraman anlatıcının hikâye boyunca muziplikler yaparak hâkim anlatıcının anlatısına dahil olması ve yer yer çatışarak, karşı çıkarak hatta hâkim anlatıcının yerini alarak hikâyenin seyrini değiştirmesi deliliğin edebî biçimdeki görünümüdür. Hikâyenin başında kahraman anlatıcı parantez içindeyken hikâyenin yarısında hâkim anlatıcı parantezin içine girer. Hikâyenin sonunda ise her iki anlatıcı da parantezden kurtularak tekil şahıslar birbirine karışır. Michel Foucault, “Delilik, insanın kronolojik ve toplumsal, psikolojik ve organik bir cins çocukluk halidir.” (Foucault, 2015: 734) der. Öteki Yolcu’nun kahramanı ilerlemiş yaşına rağmen bir çocuk gibi davranır. Zamanı algılayış biçimi ve nesnelere verdiği anlamlar maddi dünyadakinden farklı, davranışları toplumsal normların dışındadır ancak geçmişte karşılaştığı olaylara yaklaşımı, hâkim anlatıcıyla konuşmaları yer yer akıllıcadır. Sevinç (kahramanımızın adı) annesi tarafından istenmeyen bir çocuktur. Belki de annesinin kocasından değildir. Annesi Berna Hanım onu düşürmek için çok çabalar; ilaçlar içer, yüksekten atlar, annesi sandalyeyi ters çevirip Berna Hanım’ın karnına koyup üstüne oturur lakin çocuk vakti gelince doğar. Sevinç beş yaşına geldiğinde baş ağrıları başlar, doktora götürürler. Sevinç’in baş ağrılarının nedeni, nasıl olduğu bilinmeyen bir kafa travmasıdır. Sevinç daha sonra istenmeyen bir çocuk olduğunu, annesinin onu dünyaya getirmemek için çok uğraştığını öğrenir. Anneannesinin ölümü ve ölüm üzerine sürekli düşünmesi de aklını zorlar. Nihayetinde Sevinç delirir. Çocuk aklının dizginleri hayatın sert gerçekleri karşısında kopup gider. Kitabın son hikâyesi Bir Kuş Uçumu da bir delilik hikâyesi olarak okunabilir. Aksayan yaşamlar Kitaptaki Deniz Soğudu adlı hikâyede kendine yeni bir geçmiş biçmek isteyen lâkin kendi geçmişinden kurtulamayan, ihanete uğramış bir adamın, ruhundaki aksaklığı, fiziksel bir aksaklıkla dengeleme düşüncesiyle karşılaşırız. İhanete uğradığı evini yaktıktan sonra kayıkhane barakasında iki topalla yaşamaya başlayan adamın geçmişinin ve hayatının nesneleşerek bir gazete haberine sığdırıldığını görürüz. Hikâyede gazete, geçmişin katılaşıp donduğu bir nesnedir. Şimdiki zamanın içinde elden ele dolaşan bu nesne hikâyedeki aksiyonu tayin eder. Hikâyedeki anlatıcının Ali’yle Kenan’a (ikisi de topaldır) okumaları için verdiği gazetedeki haber okunduktan sonra Ali elindeki bıçakla gazeteyi kendisine veren adama saldırır. Gazete haberi topal erkeklerin neden topal kadınlara ilgi duyduklarıyla ilgilidir. Ali’nin ilk eşi de evlenmeyi düşündüğü kadın da topaldır. Ancak burada Ali’yi neyin bu kadar öfkelendirdiği anlatılmaz. Haber iğrençtir, o kadar. Ali’nin neyi iğrenç bulduğu okurun yorumuna bırakılır. Bu hikâyedeki ruhsal bir aksaklığın fiziksel bir aksaklıkla dengelenebileceği düşüncesi benzer bir psikolojik durumla Duvardan Önceki Duvarlar hikâyesinde karşımıza çıkar. Yedi yaşından beri tek kolu çolak olan bir baba, hayatı boyunca fiziksel olarak sağlayamadığı üstünlüğü oğlunda görmek ister. Okulun koridorundaki panolara asılmış resimlere bakarken oğluna, “Neden kimseyi dövmüyorsun oğlum? Kolların da sağlam. Yumruk atabilirsin.” (s.59) der. O güne kadar oğlunun kimseye yumruk atmamış olmasından memnun değildir. Baba, fiziksel kusurunun/eksikliğinin sebep olduğu ruhsal ve fiziksel durumu arasındaki dengesizliğin, oğlunun sağlam kollarıyla birini dövmesiyle dengeleneceği hissini, belki de umudunu taşır. Babanın bu durumu oğlunun birini dövdüğü haberini alınca yüzüne yayılan mutluluktan okunur, sözcüklerle ifade edilmez. Kitapta yer alan Ateş hikâyesinde de fiziksel bir eksikliğin zorunlu bir ayrılığa sebep oluşunu okuruz. Kitaptaki diğer hikâyelerden Sonra Durmadan Yağdı, kaçakçılığın yoğun olduğu bir sınır şehrinde göreve başlayan gümrük memurunun karşılaştığı insanlık dışı durumu; Bir Direği Yıkmak baba-oğul ilişkisini; Çimenlerin Unuttuğuna Dair, direk işçilerinin zor yaşamlarını konu alır. Yepisyeni Dünya adlı hikâye ise harikulade bir kara mizah örneğidir. Hikâyelerde genel olarak geçmişin, hayat tecrübelerinin, yaşantının şekillendirdiği bilincin derin kuyularından çıkıp insanın psikolojisine, davranış ve düşüncelerine yansıyan insanlık halleri kusursuz bir edebî dille anlatılır. Kitapta tekdüze bir yazma biçimi yoktur; hikayelerin içeriği biçimi belirler. Edebî dilin imkânlarından yararlanılarak farklı biçim ve üsluplarda inşa edilen hikâyeler zengin bir anlatım oluşturur. Tek bir cümleyle ifade edecek olursam Akrebin Kışı ateşten dünyada bir edebî şölendir. Kaynakça Altınkaynak, E. (2024). Akrebin Kışı . İstanbul: Dergâh Yay. Benjamin, W. (2014). Son Bakışta Aşk . İstanbul: Metis Yay. Bergson, H. (2017). Şuurun Doğrudan Doğruya Verileri . İstanbul: Dergâh Yay. Foucault, M. (2015). Deliliğin Tarihi . Ankara: İmge Kitabevi Yay. Gündoğan, A.O. (2013). Bergson . İstanbul: Say Yay. AKREBİN KIŞI Emine Altınkaynak Dergah Yayınları, 2024 80 s.
- Öykü: (E)mine
"Üzerime basma elbisemi giydim, sarı saçlarımı tülbentle örttüm. Yatağımı topladım, hayal kırıklıklarımı topladım, yüzüme iliştirdiğim her zamanki eğreti gülümsemeyle çıktım odadan." Tuğba Kocaman Bulut Sobanın üzerinden aldığım güğümle odama gittim, yatağın altından bakır leğeni çıkarıp odanın ortasına koydum. Dışarıdan gelen çocuk seslerinin üzerine aklıma kapıyı kilitlemeyi unuttuğum geldi. Ağır adımlarla gidip ahşap kapının anahtarını sessizce çevirdim. Perdesiz pencereye göz ucuyla baktım, duvara bakan pencereden sinek bile geçmediğini bildiğimden anadan üryan oturdum leğenin ortasına. Lifi beyaz sabunla güzelce köpürttüm, başladım vücudumu ovmaya, maşrapadan akan sıcak suyla iyice gevşedim. Keşke saatlerce burada kalabilsem diye düşünürken kapıya şiddetle vuruldu. “Efendim!”, “Saat kaç oldu, ne yapıyorsun hala odanda?”, “Yıkanıyorum hanımım.”, “Bu saate kadar aklın nerdeydi?”, “Su soğuktu, önce sobayı yaktım o yüzden geciktim biraz.”, “Daha fazla oyalanmadan çık, daha ineği otlatmaya götüreceksin.” Buse öğretmen sayesinde bu yılki 23 Nisan gösterimiz çok renkli oldu. Sınıfa getirdiği küçük televizyondan bize izlettiği gösteriyi aylarca hazırlanmamız sonucunda köy meydanında sergiledik. Herkes bayıldı, gösteri sonunda alkış, kıyamet meydan inledi resmen. Ben de gösterinin yıldızıydım. Bunu öğretmenin takdirinden de diğer çocukların haset bakışlarından da anlayabiliyordum. Gösteri sonunda öğretmenin anne ve babamla konuştuğunu gördüm. Ne konuştuklarını çok merak ettim ama yanlarına gitmedim. Akşam yemekte babamın ağzından dökülen birkaç cümleyle aydınlanma yaşadım. “Dans gösterisine bayıldım, gerçi mini etek giymemenizi tercih ederdim ama siz daha sabi çocuksunuz.” Ben mahcup gülümserken babam yanaklarımı sıkıp devam etti konuşmasına. “Okuldaki gösterilerde dans etmen de benim için sakınca yok ama ilerde beyaz önlüklü bir doktor, başarılı bir mühendis ya da Buse Hanım gibi idealist bir öğretmen olman daha çok makbule geçer. Ben de omzum kabara kabara köy meydanında dolaşırım.” Durulandım, yavaşça leğenden çıktım. Üzerimi giyerken dün tarladan topladığım rengârenk çiçekleri kokladım. Nasıl da güzel kokuyorlar, Emirgan gibi, İstanbul gibi... Göz pınarlarımdan kaçmaya çalışan damlaları yerlerine hapsettim. Şimdi zamanı değildi. Duvardaki yağlıboya tabloda mavi ipek elbisesiyle kırlarda mutlulukla gezinen Mine bana alaycı bakıyordu, ona bu zevki tattıramazdım. Üzerime basma elbisemi giydim, sarı saçlarımı tülbentle örttüm. Yatağımı topladım, hayal kırıklıklarımı topladım, yüzüme iliştirdiğim her zamanki eğreti gülümsemeyle çıktım odadan. Haşim'in küçük oğlu kucağıma atlayınca sendeledim. Düşmemek için bastonuma sıkıca tutundum. "Ben de seninle Maşallah’ı otlatmaya geleyim mi Eminenne?" Bulaşık yıkarken nasıl sıktıysam bardağı elimde parçalandı. “Bırak bulaşığı, gel sarayım yaranı, bir sakinleş sen de artık.”Annem sakin olmamı söyledikçe daha çok geriliyordum. İçerde Buse öğretmen babamla konuşuyordu. Biliyorum odadan babam razı olmuş bir şekilde çıkacak. Çünkü kıyamaz kızına. Yıllardır bu anı bekliyordum. Çalıştım, didindim, kazandım Güzel Sanatlar Fakültesi’ni. Gönderecek beni İstanbul’a. İneği kattım önüme, eteğimde Haşim'in küçük oğlu Mehmet, ağır aksak yürümeye başladık. Epey uzaklaştık evden. Hazırladığım küçük çıkını çıkardım: yaş çökelek, domates ve mısır ekmeği. Mehmet hemen yanıma çömeldi. Çok severdi benimle piknik yapmayı. Bir yandan ekmeğine katık ettiği çökeleğini yiyor bir yandan da koşturuyordu. Bir süre sonra geldi, tekrardan oturdu yanıma, çipil gözlerini dikti. “Masala bugün de devam edecek miyiz?” Çakmak çakmak bakan gözlerini öptüm. “Bıkmadın gitti bu İstanbul masallarından.” Bugün Can’la Emirgan’a gidiyoruz. Baharda her yer rengârenk lalelerle dolu oluyormuş, bayılırsın dedi. İstanbul’un her yeri ayrı güzel, burayı da çok seveceğime eminim. Ben de jestine karşılık olarak geçen ay hediye ettiği mavi elbiseyi giydim. Normalde dizde elbise pek giymem, bizim oralarda böyle giyinmeyiz ama burası İstanbul; hem köydekilerin görme ihtimali de yok. İrem de saçlarımı düzleştirdi, hafiften de bir makyaj, oh değmeyin keyfime. Canımı tek sıkan Viyana konusu… Artık eve dönüş vakti. Mehmet’in yardımıyla yerden kalktım, ağır adımlarla eve doğru yürümeye başladık. Babamların evinin önünden geçerken annemi gördüm, avluyu süpürüyordu, son birkaç yılda daha da yaşlanmıştı sanki. Seslendim. “Emine kız sen misin, gelsene.” Mehmet’i ineğin yanında bıraktım, annemin yanına doğru yürüdüm. Haşim’i sordu. İyidir herhalde pek yüzünü gördüğüm yok, arada bir geceleri yanıma uğrar, işini görür gider, bunları söyleyemedim anneme, sırtı daha da kamburlaşsın istemedim. “İyi.” Cevabımdan şüpheye düşse de üzerinde durmadı. Yanındaki sandalyeye ilişti. Alnında biriken teri yazmasıyla sildi. “Sen nasılsın? Çok yoruyorlar mı seni?” Yalan söylemek istemiyordum ama doğruyu söylemenin de hiçbir anlamı yoktu. Olanla ölene çare mi vardı? “Ben de iyiyim işte.” Gözleri bulutlandı, haftaya camide mevlit okutacağını söyledi. Ölümünün üçüncü yılı. Unutmamış. “Bizimkiler gelemiyor, tarla tapan işleri bitmemiş.” Asıldı yine yüzü. “Kardeşimi gönderiyorlar ama yarın yola çıkacak.” Bu haber gülümsemesine yetmedi, illa anne babamla tanışmak istiyor, ilişkimizin resmiyet kazanmasını ben de istiyorum ama elimden bir şey gelmiyor. Son bir çabayla güldürmeyi denedim. “Bak söylemeyi unuttum, Buse öğretmenim de gelecek.” Dolaptan çıkardığı gömleği giyerken hafiften bir tebessüm etti. “O seni severse, ailemin kabullenmesi de kolay olur, biliyorsun.” Bu sefer gerçek bir gülümseme yayıldı gamzelerine doğru. Gülen gözleriyle bana döndü, içim ısındı, nasıl seviyorum seni Can, bir bilsen… “Tamam, söz mezuniyetten sonra köye birlikte gideceğiz.” Çekmeceden büyükçe bir zarf çıkardı. Tek tek inceledim: uçak biletleri, burs başvuruları, Viyana’da sanat eğitimi veren üniversitelerin ayrıntılı broşürleri… Her ayrıntıyı planlamış, benim geleceğimi benden çok düşünüyor. Elini cebine attı, minik bir kutu var şimdi avucunda. Dizlerinin üstüne çöktü, yoksa bu sandığım şey mi? Heyecandan kalbim duracak sanırım! “Mine, canım sevgilim, benimle evlenir misin?” , “Sonsuza kadar evet Can, sonsuza kadar.” Konuşmalarımıza uzaktan şahit olan kardeşim hızla yanımıza geldi, Haşim’le mecburi evliliğimden beri aileme tavırlı, evden boğaz eksiltmek uğruna kuma gidişimi, ben affetsem de o affetmedi. Diplomamın kilitli sandıklara kaldırılmasını, sağ ayağımla birlikte kaybettiğim hayallerimi unutmaya çalıştıkça hatırlatıyordu. Ben sustukça o haykırmak istiyordu, fark ediyordum. Sitem dolu baktı anneme, sözünü esirgemedi: “Mevlidi Mine için de okut anne…” Neşe içinde başladık yolculuğumuza, ailemle tanışacak sonunda. Ailemin de haberi var. Her zor anda olduğu gibi Buse öğretmen girdi devreye. Defalarca telefonda konuştular, arada Viyana konusunu bile çıtlatmış, çocuğun geleceği demiş, sebep olmayın demiş, sevdiği adam da yanında olacak, nişan, nikâh siz nasıl isterseniz, ailesi her şeye tamam diyor demiş. Bana bir tek tanıştırmak kaldı. Aslında Buse öğretmen de bizimle gelecekti de kızının lise mezuniyeti varmış, gelemedi. Bizim keyfimiz yerinde yine de, her şeyin olumlu geçeceğine inanıyoruz. Can’ın telefonu çaldı. “Ben açayım, sen yoldan gözünü ayırma.” Babasının ofisinden biriymiş, önemli olabilir dedi, kendi açtı telefonu. “Merhaba, evet Mine ile yoldayız.” Radyoyu açtım, nostalji kanalını buldum, doksanlar hep favorim olmuştur. Keskin bir korna sesiyle kafamı kaldırdım, son gördüğüm bir tırın kasasındaki yazı oldu: “Şoförün hatasını, toprak örter.”
- Milliyet Sanat'ın Nisan sayısı çıktı
44. İstanbul Film Festivali, Türkiye İş Bankası İktisadi Bağımsızlık Müzesi, Vision Art Platform’un Londra adımları, Müzik sahnelerinde yapay zekâ, Haruki Murakami edebiyatı, Seda Türkmen ve Tuğrul Tülek’in “Kutsal” röportajı ve çok daha fazlası, Milliyet Sanat’ın Nisan 2025 sayısında! Türkiye’nin ve dünyanın kültür sanat gündemine ışık tutan Milliyet Sanat’ın Nisan 2025 sayısı, kapağına 44. İstanbul Film Festivali’ni taşıyor. Festivale dair bir dosyayla açılan yeni sayıda ayrıca Türkiye İş Bankası İktisadi Bağımsızlık Müzesi; müzik sahnelerinde yapay zekâ kullanımı; Haruki Murakami’nin edebiyatı üzerine inceleme ve gözlem yazıları yer alıyor. Vision Art Platform’un kurucu direktörü Nisa Savaş’ın, yeni adımların heyecanını anlattığı sayıda, dikkat çeken “Kutsal” oyununun yönetmeni Tuğrul Tülek ve başrol oyuncusu Seda Türkmen’in röportajı da okurları bekliyor. Milliyet Sanat’ın Nisan 2025 sayısı merak uyandıran özel röportajları, dikkat çekici yazıları ve güncel haberleriyle raflarda, dijital uygulamalarda ve Getir, Trendyol, HYPERLINK " https://www.dergikapinda.com/kategori/milliyet-sanat"dergikapinda.com ve HYPERLINK " http://www.shopier.com/milliyet_yayinlari"shopier.com ile Türkiye’nin tüm şehirlerinde! Türkiye’nin sanat hafızası Milliyet Sanat, Nisan 2025 sayısı kapak dosyasını 11-22 Nisan tarihleri arasında gerçekleşecek 44. İstanbul Film Festivali’ne ayırıyor. Festivalin yeni yarışmalarını ve zengin programı okurlarla buluşturan sayfalarda bu yıl Berlin’de Altın Ayı kazanan “Drømmer/Hayaller” in yönetmeni, altı filmlik bir seçkiyle festivale konuk olmaya hazırlanan Dag Johan Haugerud’un özel röportajı; festival direktörü Kerem Ayan’ın söyleşisi ve program içerisinden 15 filmlik bir kılavuz da okurları bekliyor. SİNEMA Yeni sayının sinema sayfalarında, seçimlerin etkisinde gerçekleşen 75. Berlin Film Festivali’nin değerlendirmesi ve 43. İstanbul Film Festivali’nde dört ödül kazanan ve bu ay vizyona giren “Bildiğin Gibi Değil” filminin senaristi ve yönetmeni Vuslat Saraçoğlu’nun röportajı okurları bekliyor. Attila Dorsay ise “Sinemanın Hazineleri” köşesinde bu ay, usta oyuncu Gene Hackman’ın filmografisindeki unutulmaz yapımlardan “Mississippi Burning/Mississippi Yanıyor” u yazıyor. PLASTİK SANATLAR Milliyet Sanat Nisan 2025 sayısının plastik sanatlar sayfalarında Ankara Ulus’ta Atatürk Kütüphanesi’ne de ev sahipliği yapan Türkiye İş Bankası İktisadi Bağımsızlık Müzesi’ne; Baksı Müzesi’nin kurucusu Prof. Hüsamettin Koçan’ın Merkür Galeri’de açılan “Gölgenin Arkasındaki” sergisine; Seçkin Pirim’in Dirimart Dolapdere’de açılan “Günübirlik İnşa” sergisine dair inceleme yazıları yer alıyor. Vision Art Platform’un kurucu direktörü Nisa Savaş’ın ve 1989 yılından beri ürettiği dokumaları “Zamanla Dokunanlar” sergisiyle Anna Laudel İstanbul’da sanatseverlerin beğenisine sunan Belkıs Balpınar’ın röportajları da okurları bekliyor. Sabiha Kurtulmuş “Biz, Vesaire” köşesinde uluslararası sanat fuarı Arco Madrid’i; Ayşegül Sönmez “Sanatatak” köşesinde 18. İstanbul Bienali’nin basına tanıtıldığı Beyoğlu Spor Kulübü’nün az bilinen ama dokunaklı hikâyesini; İrem Maro ise “Uzak Yakın Mimarlık” köşesinde 2025 Pritzker Mimarlık Ödülü’ne değer görülen mimar Liu Jiakun’u kaleme alıyor. SAHNE SANATLARI Sahne sanatları sayfaları, büyük beğeni toplayan “Kutsal” oyununun yönetmeni Tuğrul Tülek ve başrol oyuncusu Seda Türkmen’in röportajıyla açılırken, İstanbul Devlet Opera ve Balesi’nin yeni bir kastla sahneye taşıdığı “Kötülüğün Döngüsü” üzerine bir yazı da okurları bekliyor. Seçkin Selvi “Ve Perde…” köşesinde Şahika Tekand’ın yazıp yönettiği “Ölüyor Mu Ne?” oyununa; Onur Şimşek “Oyun Hafızası”nda “Haberci” , “Aşk Bize Masal Olur” , “İnsanlar Mekanlar Nesneler” ve “Man-La” oyunlarına yer veriyor. EDEBİYAT Edebiyat sayfalarında, son kitabı Şehir ve Belirsiz Duvarları ’nı edebiyatseverlerle buluşturan Haruki Murakami’nin ar içerisindeki dönüşümünü ve kedilerle dolu dünyasını, eserlerini dilimize kazandıran Ali Volkan Erdemir anlatıyor. Hindistan’da düzenlenen Yeni Delhi Kitap Fuarı, Kerala Edebiyat Festivali ve Chennai Uluslararası Kitap Fuarı’na ve Charles Dickens Müzesi’nin 100. yılı nedeniyle ev sahipliği yaptığı özel sergiye dair kapsamlı yazıların yanı sıra Aslı Perker’in Kaybedilen Bütün Savaşlar adlı son kitabıyla; Yavuz Ekinci’nin ise son romanı Aziz ’le ilgili röportajları da okurlarla buluşuyor. Hülya Avtan ise “Sayfayı Çevir” köşesinde her zamanki gibi edebiyatseverlere geniş bir öneri seçkisi sunuyor. MÜZİK Yapay zekânın müziğin yalnızca yaratım ve dağıtım sürecini değil aynı zamanda canlı konser deneyimini de nasıl değiştirdiğine dair detaylı bir yazıyla açılan müzik sayfaları, Anadolu’nun zengin müzik mirasını modern sound’larla buluşturan müzisyenlerle ilgili bir dosya ve Kıbrıslı besteci, prodüktör İnal Bilsel’ın üçüncü stüdyo albümü “Once Upon a Cloudtop Meadow” üzerine bir incelemeyle devam ediyor. Eray Aytimur “Bırak Dağınık Kalsın” köşesini Arter’de gerçekleşecek Show of Hands Festival’e; Kemal Küçük “Diapason” köşesini kemancı Nilay Sancar ve piyanist Beril Eren’in “Yansımalar/Reflections” albümüne; Mehmet Tez “Müzik Dünyasından” köşesini yapay zekâ ve telif ödemeleri konusuna ayırıyor. Naim Dilmener ise her zamanki gibi geçen ayın müzik gündemini değerlendiriyor. PODCAST Milliyet Sanat Nisan 2025 sayısı, “Merak Kabineleri” adlı podcast serisinde müzeleri “korkulan mekân” olmaktan çıkartan kapıyı aralayan Ayça Bayrak ve Gülşah Akın’ın verdiği röportajla sona eriyor.
- Irmak Zileli'den yeni roman: Şimdi Buradaydı
Kitaplarında yarattığı karakterle insan psikolojisini derinden işleyen Irmak Zileli'nin yeni kitabı Şimdi Buradaydı okuruyla buluştu. Şimdi Buradaydı, her sayfasında yeni soruların ve ihtimallerin ortaya çıktığı, son sayfasına kadar sürekli yükselen bir merak ve şaşkınlıkla ilerleyen bir roman. Bir cinayeti önleme sezgisiyle hareket eden Psikiyatrist Birkan, tehlikeli bulduğu hastasını dikkatle izlemektedir. Hatırlamalar ve soru cevaplar eşliğinde seanslar akıp giderken birbirine geçen olaylar, mekânlar, kayıplar; anneler babalar ve sevgililer; tutkular ve hesaplaşmalar boy gösterir. İpuçları, işlenmiş suçları mı yoksa işlenecek olanları mı göstermektedir? Her romanında yeni bir tarz, yeni bir teknik, yeni bir atmosferle karşımıza çıkan ödüllü yazar Irmak Zileli, soluksuz ilerleyen bu yeni romanında okurunu hızla dönen bir çarkın içinde tutuyor. ŞİMDİ BURADAYDI Irmak Zileli Everest Yayınları, 2025 Tür: Roman Editör: Didem Ünal Demir, Melisa Ceren Hasmaden 184 s.















