top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5405 sonuç bulundu

  • Bu deli ve öfkeli şehrin içinde, insan olmak ne anlama geliyor?

    Londra’nın varoşlarında üç genç adamın ayakta kalma mücadelesi, geçmişin hayaletleriyle ve bugünün yakıcı gerçekleriyle iç içe geçiyor. 2018 yılında Man Booker uzun listeye kalan ve 2019 yılında Dylan Thomas Ödülü’nü kazanan Deli ve Öfkeli Şehrimizde , metropollerin kenar mahallelerinde büyüyenlerin sesini yükselten, sarsıcı, keskin ve nefes kesici bir anlatı. Sokaklar kaynıyor. Öfke ve korku, dalga dalga yayılan isyanlarla birlikte her kapıyı çalıyor. Bu kasırganın tam ortasında ise üç genç adam var: Selvon, Ardan ve Yusuf. Biri sokakların atletik hayalperesti, diğeri müziğin içinde kendine bir dünya kurmaya çalışan bir şair, öteki ise çocukluk ile yetişkinlik arasındaki ince çizgide yürüyen, köklerine sadık kalmaya çalışırken sokakların sesine kulak vermekten de kendini alamayan bir genç… Onlar için bu şehir harita üzerindeki bir noktadan ibaret değil, onları şekillendiren, ezmeye ve savurmaya hazır devasa bir güç. Bu hikâyede yalnızca gençlerin sesi yok. Caroline ve Nelson gibi eski kuşaklara mensup insanlar da kendi travmalarını, yaslarını ve umutlarını sırtlarında taşıyor. Fakat şehir, kimseye uzun uzun geçmişi düşünme fırsatı tanımıyor. Günün getirdiği öfke ve umutsuzluk, hem gençlerin hem de yaşlıların omuzlarına çöküyor. Deli ve Öfkeli Şehrimizde , Guy Gunaratne’nin göz kamaştıran dili ve ritmik anlatımıyla, günümüz Britanyası’nın çok katmanlı kimliklerini, ırksal gerilimlerini ve kaynayan öfkesini derinlemesine işliyor. Bu kitap, yalnızca Londra’nın varoşlarında büyüyenlerin değil, modern dünyanın her köşesinde, kendine bir yer açmaya çalışan herkesin hikâyesi. Gerçekçi, sarsıcı ve bir solukta okunan bu roman, yalnızca sokakların öfkesini değil, insanın içindeki hayatta kalma direncini de anlatıyor. Şimdi, bu şehirde kimin sesi duyulacak? Kim unutulacak? Ve en önemlisi: Bu deli ve öfkeli şehrin içinde, insan olmak ne anlama geliyor? Guy Gunaratne İngiliz gazeteci, film yapımcısı ve romancıdır. Gunaratne kendisini ikili olmayan olarak tanımlar ve o/onlar/onlar zamirlerini kullanır. 2019 yılında ilk romanları Deli ve Öfkeli Şehrimizde Dylan Thomas Ödülü'nü, Jhalak Ödülü'nü ve Yazarlar Kulübü En İyi İlk Roman Ödülü'nü kazandı. DELİ VE ÖFKELİ ŞEHRİMİZDE Guy Gunaratne Livera Yayınevi, 2025 Çeviri: Fatih Yiğitler Tür: Roman 283 s.

  • Öykü: 7 Gün, 7 Ay, 7 Yıl 

    "Rüyasında görmüş beni köyde keçilerle, Hızırlarla. Aklına düşmüşüm, herhalde. Sorgu sualin bittiyse uyumaya devam edeceğim." Tuğba Poyraz K. “Berk, Berk?  “Alarmın çalıyor, uyansana. Duymuyor musun!” “Alarm değil ki! Senin telefonun çalıyor”  “Hay Allah saat kaç?” “Tamam ver bana” “Alo, Umay abla, ben köyden Baran. Ninem tutturdu, Umay’ı arayacağım diye. Kusura bakma, böyle sabahın köründe aradık. Mühim bir diyeceği varmış sana.”  “……” “Umay, kuzum nasılsın, iyi misin?” “İyiyim, iyiyim de hayırdır inşallah. Sen nasılsın, bir şey mi oldu Kadife Nine?” “Şükür bu halime yavrum. Rüyamda bizim yaylada öldürülmüş dağ keçisi gördüm.” “Anlayamadım nine. Kim, hangi keçiyi öldürmüş?”  “Dağ keçisi mübarektir, kuzum. Hızır’ın davarıdır. Ölümü haneye uğursuzluk getirir. Yine de korkma sen. Mevlam, dilerse rahimde kırk katın içinde saklar, sağ salim kucağına alırsın” “Nine henüz kimsenin haberi yok sen, nereden biliyorsun? Hem söylediğinden de hiçbir şey anlamadım.” “Sen Umay’sın sakın unutma. Haydi selametle.” “Betin benzin attı. Umay iyi misin? Neden kimsenin haberi yokmuş?” “Bir bardak su verir misin? Dilim damağım kurumuş ya.”  “Kendimi hiç uyumamış kadar yorgun hissediyorum.” “Ne söyledi ninen?”  “Annem geçenlerde söylediğinde abartıyor sanmıştım ama hakikaten kafası gitmiş iyice” “Seninle ilgili ne öğrenmişte pazar sabah erken demeden saat altı buçukta aramış Umay?”   “Ben de anlamadım ki saçma sapan bir şeyler geveledi. Rüyasında görmüş beni köyde keçilerle, Hızırlarla. Aklına düşmüşüm, herhalde. Sorgu sualin bittiyse uyumaya devam edeceğim.” &&& Yataktan kalkar kalkmaz Berk’in filtre kahvesinden aldığım bir yudumla, ağzıma gelen midem kürtaj için randevu aldığım gerçeğini hatırlattı. Duştan çıkan Berk’e henüz giyinirken bu bebeği istemiyorum, anneliğe hazır değilim -muhtemelen de hiçbir zaman hazır olamayacağım- yarın sabah kürtaj randevuma benimle gelirsen iyi olur dedim. “Berk duyuyor musun? Endişelenecek bir şey yok. Küçük bir operasyon.  “……..” “Hay Allah aradığımız kişiye ulaşılamıyor…”  “Aman Allah’ım! Sen hamile misin? Harika bir haber bu, kulaklarıma inanamıyorum. Yoksa büyük babaannen sabahleyin bunun için mi aramıştı? “Ayy bir de Ninem meselesi var di mi? Onu daha sonra düşüneceğim.”  “Şaka mı yapıyorsun, yoksa?” “Bence sen şaka gibisin. Neredeyse havai fişek patlatacaksın! Babalığa bu kadar meraklı olduğunu bilmiyordum. Kusura bakma, hevesin kursağında kalacak.” “Haah haaa! Çok komik! Umay, nasıl bu kadar bencil olabiliyorsun? Hayatımıza dair böyle önemli bir kararı tek başına verme hakkını nerden buluyorsun?” “Çünkü hamile olan benim, karar da benim kararım. “Ben de babasıyım.” “Sana soran yok ki!” “Canım bak lütfen, düşünsene ne güzel bir şey. Senden, benden bir parça o. Hem niye ikimizin bir çocuğu olmasın?” “Vay, vay Berk Bey’e bakın. Sen ne zamandan beri evlat sevgisine hasret bir adam oldun? Nereden çıktı bu babalık hevesi? Klüpten arkadaşlarınla playstation oynarken böyle bir dünyaya çocuk getirmek, ölmeden mezara girmek diye attığın nutuklar nerede kaldı Berk Efendi?” “Umay yeter bu kadar, bırak artık zevzekliği.” &&& Kapıyı ne kadar şiddetli çarptığını konsüldeki nar biblosunun düşüp paramparça olmasıyla fark ettim. Hindistan’daki mindfulness eğitim programından dönerken almıştım, kırılmasın diye özene bezene taşımıştım güzelim bereket narımı. Bütün keyfim kaçtı. Sahil kenarında dinginlikle başlamayı hayal ettiğim bu pazar günü için bir sürü planım vardı. Ne enerjim kaldı ne de hevesim. Kırılan narımla selfi çekip “Nazara geldik iyi mi “diye story attım. Berk bakmadı bile. Sosyal medyada gezinmekten sıkılınca yeni sezonunu izlemeye bir türlü fırsat bulamadığım dizimi açtım. Birkaç bölüm sonra o da sıktı, devam etmedim.  Midem nasıl kazınıyor. Hem çok açım hem de canımın ne yemek istediğini bilmiyorum. Sabahleyin yediğim muzla duruyorum. En iyisi kaşarlı-domatesli bir tost yapayım.  Bir gürültü var içimde. Tarif edemediğim bir huzursuzluk hissi kafamdan ayaklarıma kadar yokluyor beni. Bebek, şimdiden vücudumun fabrika ayarlarını bozdu. Berk nereye gitti şimdi? Bakalım ne zaman dönecek beyefendi? Çoktan gelir sanmıştım. Hayret!  Tostun yanına limonlu çayımı hazırlarken daha fazla beklemeye dayanamayıp telefon ediyorum. Meşgule alıyor. Ardından gelen whatsup mesajı: “Bu akşam eve gelmeyeceğim, boşuna bekleme. Canımın istediği yerde kalacağım.” Allah kahretsin yaa! Bir Berk’in afrası tafrası eksikti. Cumartesi günü klinikten aldığım kürtaj onay formunu imzalamasını nasıl isteyeceğim? Ne yapacağım şimdi? Sinirden telefonu ayağımın altında parçalamamak için zor tuttum kendimi.  Bir çözüm yolu bulmalı diye düşünürken ne Berk’i ne de doktorumu duruma uyandırmadan imzasını taklit edersem. “Aferin Umay, çok mantıklı sen de çareler tükenmez “diye kendimi alkışladım.  Bütün gün aylak aylak evin içinde bir salonda, bir mutfakta aptalca saatlerin geçmesini bekledim. Zor bitirebildiğim tosttan başkaca bir şey yiyemedim. Yattığım yerden boş boş tavana bakmaktan, hiçbir şey düşünmemek için düşünmekten yoruldum. Ruhum, Berksiz yatağa sığamayınca TV’nin karşısındaki kanepede uyumaya çalışarak sabahı zor ettim. &&& Yıllardır rutin kontrollerimi takip eden jinekoloğumun sekreteri Yağmur Hanım kayıt-bilgi işlemlerini yaparken beklediğim soruyu sordu:  “Eşiniz yok mu?“  Sabah erkenden ofise evrak bırakıp gelecekti trafiğe takılmıştır, birazdan burada olur herhalde diye yalan söyledim. Aslında gözüm kapıda, kulağım telefonda dünyanın en son hastasıymış gibi çaresizce bekliyorum. Berk'siz çok eksik hissediyorum. Oturduğum koltuğun tam karşısındaki duvarı boydan boya kaplayan yeni doğan fotoğraflarına bakıyorum. Bebeklerin hepsi buruş buruş ve çok tatlı. Sanki kucağıma atlayacaklar ve güzellikleri bana da bulaşacak. Bir anlığına pamuk elleri, pamuk ayakları öpüp koklama düşüne kapılıyorum. Kariyer hedefime ulaşmama son bir viraj kalmışken, kucağıma canlı bir bomba alamayacağım gerçeğiyle irkiliyorum. Dünyanın kürtaj olacak ilk kadınıymış gibi korkuyorum. Berk'siz çok eksik hissediyorum. Kendimi mavili-minik pötikareli bir önlükle, ameliyathanede çalan Vivaldi’nin “Dört Mevsimi’nde buldum. Soğuk. Beyaz ışık. Çok soğuk. Çok beyaz ışık. Monitörler. Maskeler. Boneler. Galoşlar. Yeşil önlüklüler. Beyaz önlüklüler. Metalik sesler. Beyaz eldivenler. Birden gelen susama hissi. Birden gelen üşüme hissi. Birden gelen an’dan kaçabilme arzusu. İçimdeki inşaat. Doktorumun güven vermeye çalışan gülümsemesi. Berk'siz çok eksik hissediyorum. “Umayyy 5’ten geriye say, hadi bakalım.”  “5 neydi ya gerisi?”  “Hadi Umay’cığım sakince say.  5,4,3…” “Korkma, uyandığında her şey bitmiş olacak.” &&& Dağ keçisiyle, göz göze geldik babamın köyü Ovit’te. Parlak, çengel boynuzları göğü delecek. Sade bu yamaçların, bu tepelerin değil yerin de göğün de sahibiymişcesine dimdik duruyor. Öyle keskin, öyle sert ki bakışları, tüylerim diken diken oldu. Bir şeyler fısıldadı. Bir şeyler fısıldayıp hızlıca kayboldu.  Ardından bakakaldım. Bir kapı açıldı önümde. Bir ışık huzmesinin içinden geçtim. Zaman yarıldı. Köyün en yüksek noktası Gakkar Tepesine doğru çıkarken buldum kendimi. Ayağım kayalıklara takıldı tam yere kapaklanacakken, birden önümde beliriveren ninem tuttu elimden. Hiç konuşmadan el ele yürümeye başladık. Birkaç dakika sonra aynı keçiyi mağaranın girişinde gördüm. Beklediğine değmiş gibi bir mana vardı bu kez bakışlarında.  Yerde perişan halde yatan tanımadığım genç bir kadın ağlıyordu. Kan lekeleri vardı pembe çiçekli elbisesinde. Ninem, içerde sarı kundağa sarılmış bir bebeği kucağına aldı. Kadının feryadını duymuyor muydu yoksa duymazlıktan mı geliyordu, bilmiyorum. Ninem sırtındaki çıkından bir bohçayı bıraktı yanına. Kadın “Bir kerecik emzireyim, bir kerecik emzireyim” diye yalvarıyordu. Ninem,” Bir kere emzirirsen, yüzü ömrün boyunca gitmez gözünden.   7 gün sonra güneş yeniden doğacak. 7 ay sonra üşümeyeceksin.  7 yıl sonra kucağın dolacak,“ dedi. “Sadece kucağıma alayım, bir kerecik koklayayım… Lütfen, bunu bana çok görme”  Ninem, “Bir kere kokusunu alırsan ömrün boyunca unutamazsın. Sen bana güven. Sen bana güven,“ diye tekrarladı, şefkatle. Zavallı kadın yattığı yerden güçlükle doğrulmaya çalıştı, tam bebeğe doğru uzanacakken ninem bu defa öfkeyle bağırmaya başladı:  “Sabredersen, eğer sabretmeyi bilirsen, 7 yıl, 7 ay, 7gün sonra zaman, seni bağışlayacak. Ancak o vakit geldiğinde kucağın dolacak… &&&  Uyandığımda ağrıdan başım çatlıyordu. Ellerimle karnımı yokladım.  “Yetiştim de. Berk… Yalvarırım, Berk.”  “………..” “Yağmur Hanım, arayınca hemen çıktım. Geldiğimde seni ameliyathaneye almışlardı.” “Neden? Neden? Neden ya? O, beni seçmişken. O, beni anneliğe layık bulmuşken… Ben neden vazgeçtim? Ben nasıl vazgeçtim? Nasıl kıydım ona?”  “Şimdi narkozun etkisindesin. Hem sen değil miydin, anne olmaya hazır değilim diyen.”  “………..” “Umay sakin ol, lütfen geçecek.”  “Mağaradaki o genç kadın kimdi, o bebeğe ne oldu?”  “Canım, hayatım anlayamıyorum söylediklerini. Sakin ol bitti artık.” “Ninem demişti ya hani ben Umaydım? Beyaz önlüklü hemşirenin sesi geliyor:  “Merak etmeyin kısa bir zaman sonra atlatacak bu şok halini”  İğneyi kalbime saplıyor sanki. Göz kapaklarım ağırlaşıyor. Berk küçülüyor. Gözlerim kapanıyor. Berk kayboluyor. &&& Pembe çiçekli elbiseli kadın susmuş. Karanlık bir yarına bakıyor gözleri. Elleri karnında bebeğinin bıraktığı boşluğu seviyor. Ninemin elinde ben, kucağında bebek mağaradan çıkıyoruz. Dikkatli ol, yere sağlam bas diyor…Tamam demek istiyorum nedense sesim çıkmıyor. Gri kayalıklardan köye doğru inmeye başlayınca kan birikintisinin ortasında onu görüyoruz. Bu defa donuk bakışları, gözlerinde yaş var sanki. Eyvah diye bağırıyor ninem. Eyvahlar olsun! Hızır’ın davarını vurmuşlar.

  • Umuda tutunmak için iki kişi yeterdi

    Amerikalı yazar Peyton Corinne’in kaleme aldığı Kararsız, tutku, travma ve ikinci şanslarla dolu sürükleyici bir hikâye sunuyor. NOX Yayınları, çağdaş romantik kurgu türündeki en yeni eseri Kararsız ’ı okurlarına sunuyor. Amerikalı yazar Peyton Corinne ’in kaleme aldığı bu etkileyici roman, tutku, travma ve ikinci şanslarla dolu sürükleyici bir hikâye sunuyor. Kararsız , hayatının en zorlu dönemini atlatmaya çalışan Rhys Koteskiy  ve ailesi için her şeyini feda eden Sadie ’nin yollarının kesişmesiyle başlıyor. Buz hokeyi ve artistik patinaj dünyasında geçen bu hikâye, okurları sadece bir aşk hikâyesine değil, aynı zamanda geçmişin hayaletleriyle yüzleşmeye ve kendiyle barışmaya dair derin bir yolculuğa çıkarıyor. Rhys, bir kazanın ardından kendini buzda yeniden kanıtlamaya çalışırken, Sadie’nin yükü çok daha büyük: Ailesini bir arada tutmak, geçmişin hatalarından kaçmak ve ayakta kalabilmek… Ancak bazen hayatta kalmanın yolu, hiç beklenmedik birinden destek almaktan geçer. Peyton Corinne’in akıcı anlatımı ve derinlikli karakterleriyle dikkat çeken Kararsız , romantizm ve dramın harmanı olarak kitapseverlerin kalbini fethetmeye aday. Arka Kapak Yazısı: Rhys Koteskiy geri dönmüştü ya da en azından deniyordu. Hokey takımının kaptanı ve geleceğin yıldız oyuncusu Rhys, beyin sarsıntısı geçirmesine neden olan sert bir darbe almıştı. Hızla iyileşmesine rağmen piste adımını attığı anda onu ele geçiren panik ataklara bir türlü çözüm bulamıyordu. Sezon başlamadan önce tek başına antrenman yapmak için piste gittiğinde ise… yalnız olmadığını gördü. Sadie Brown başarılı olmak zorundaydı yoksa ailesi dağılacaktı. Bitmeyen borçlar, küçük kardeşlerini kaybetme korkusu ve paten antrenmanları arasında boğulan Sadie, ertesi günü sağ salim atlatmaktan ötesini düşünemiyordu. Nefes alabildiği tek yer olan buz pistinde, dağılmış durumdaki Rhys’le karşılaşmayı ise hiç beklemiyordu. Aralarında kurulan bu özel ilişkide soru sormak ya da yarını düşünmek yoktu. Bazı yaralar kolay iyileşmezdi ama umuda tutunmak için iki kişi yeterdi. KARARSIZ Peyton Corinne Nox Yayınları, 2024 Türü: Roman Çeviri: Neslin Gizem Şahin 416 s.

  • Şuursuzun önlenemez düşüşü…

    Zeynep Tandoğan, Gaye Boralıoğlu’nun  Dünyadan Aşağı adlı romanı üzerine yazdı: "Yazarın, mitoloji ve edebiyatta da sıkça yer alan kadim mesele baba-oğul çatışmasını bir kez daha, salt konu ederek, bir roman oluşturmadığını kurduğu yapıda gördüm. Romanda, sözün, çoklu anlatıcıyla aynı düzleme çekilerek bir karşılaşma metni oluşturması kadim meseleyi tekrarlamak olmadığının göstergesiydi." Bir romanı ikinci kez okuduğunuzda sorular tekrardan zihninizde dolanıyorsa, bir düşünce ummanına uzanıyorsanız, yazarın üslubuyla hikâyenin edebi hazzında yol alırken, aklın anlağında duruyorsanız, edebiyattan bahsediyoruz demektir. Gaye Boralıoğlu’nun Dünyadan Aşağı romanını ilk okuyuşumda ironik anlatımla aktarılan anti-kahraman Hilmi Aydın’ın peşine takılmış, yalanlarla bezeli traji-komik hikâyesine kendimi kaptırmıştım. Hilmi Aydın’ın araladığı kapıdan girmiş, Ali Cemal’in kapısından çıkmıştım. Romanı ikinci okumamda başlangıç ve bitişten öte o ara bölgede dolandım. Yazarın, mitoloji ve edebiyatta da sıkça yer alan kadim mesele baba-oğul çatışmasını bir kez daha, salt konu ederek, bir roman oluşturmadığını kurduğu yapıda gördüm. Dünyadan Aşağı romanında, sözün, çoklu anlatıcıyla aynı düzleme çekilerek bir karşılaşma metni oluşturması kadim meseleyi tekrarlamak olmadığının göstergesiydi. Romanın sonundaki “itiraf” bölümü okurda salt şaşırma yaratmak değil, kadim olanın mutlak olmadığı imkânının göz kırpmasıydı.    Dolaştığım ara bölge, meselenin kadim olması açısından, romana teolojik referans ve anlatımın iki ayrı zihni yansıtan yapısı dolayısıyla psikanalitik alandan da bakmamı sağladı. Baba-oğul ve kutsal ruhun düşüşü… Baba-oğul çatışması, insanlık tarihi boyunca mitolojinin, sözlü ve yazılı edebiyatın can yakıcı ana konularından biri olagelmiştir. İlahi dinlerde ise bu söylem oğlun babaya teslimi, koşulsuz itaati olarak ıslah edilir. Oğul, tanrı-baba söyleminin aktarıcısı elçisidir.    Hıristiyan teolojisinde Tanrı’nın, Baba-Oğul ve Kutsal Ruh’tan oluşan üçlü tabiatının sırrını ifade eder. “Teslis” olarak adlandırılan bu üçlü tabiat, birbirinden ayrılmaz ve tek Tanrı’nın birbirini tamamlayan farklı yansımaları olarak görülür. Üç unsur, özleri bakımından bir, fakat şahsiyet olarak ayrıdır. Teslisin simgesi üçgendir. Buna göre babanın görevi yaratma, oğlun görevi kurtarma, kutsal ruhun görevi ise kutsamadır.*  Baba oğul ve kutsal ruh’un yorumlanışı baba-anne-çocuktan oluşan aile fertlerini de işaret eder. Dünyadan Aşağı romanında yazar, üç karakteri bir arada betimlerken teslis anımsanacaktır. “…bir tarafı kör bir üçgen oluşturdular. Aslında dağınık üç çizgiydiler, üçgen olma gayreti içindeki.” (s.109) Modern toplumun aileye kutsiyet yüklemesinin, politik ve ekonomik çıkarların korunması pragmatizmi ile oluştuğunu düşünsem de arkaik bilginin yol gösterici olduğu gerçeği de yadsınamaz. “Kutsal aile” tamlaması baba-anne-çocuk üçlüsünün esin kaynağı ilahi olsa da modern toplumda kutsiyetini çoktan yitirmiş ailenin varlığı tartışılır durumdadır. Teolojinin kendi içinde tutarlı teslisi iyilik gayesi taşısa da “tanrı kendi oğlunu neden öldürdü?” sorusu yanıtsız. İlk kaideyi kim bozdu? İlahi ışık ne zaman söndü? Önce baba mı oğlunu öldürdü oğul mu babayı? Kutsiyet tılsımını ne zaman yitirdi? Önce baba(tanrı) mı zuhur etti oğul mu?    Ahh Lazarus!  “Adının kaynağı İncil’de geçen Lazarus, ölümünden dört gün sonra İsa peygamber tarafından yaşama döndürülür.”* “Ölüyü diriltmek” dinler tarihinde İsa peygamberin mucizelerinin gerçekleşmesinin en güçlü delili olarak mitleşmiştir. Bunun düşünce dünyasına yansıması, insanın, günah-suç-hata içine düştüğünde kendini dönüştürebilme mümkünatı ile yeni bir yaşam, ikinci bir şansı temsil etmesidir. Edebiyat tarihinde pek çok yapıtta bu mite göndermeler yapılmıştır. Dostoyevski’nin Suç ve Ceza romanında Raskolnikov vicdan azabı ile boğuşurken, Sonya ona Lazarus’u hatırlatır. Lazarus’un hikâyesi, suçunun ağırlığıyla ezilen Raskalnikov’un içinde varlığını kurtarma, yeniden oluş umudunu yeşertir. Dünyadan Aşağı romanında ana karakter Hilmi Aydın’ın hikâyesi, başından vurulmuş halde, yaşam-ölüm arasında durduğu bir yerde başlar. Bilinci yerinde olmayan Hilmi Aydın yaralı bedeni, kabahatli bilinç altıyla hülya-rüya arası cehennemin kapısından yaşama geri döner. Lazarus misali ikinci bir şans bahşedilmiştir; bir mucize sonucu değil de titrek bir el, ambulans sesi, yoğun bakım ünitesi sonucu! Türk edebiyatında şuursuzluğun temsili niteliğindeki Hilmi Aydın karakteri, idrak ve yorumlama melekeleri kapalı olduğundan, ne Lazarus mucizesini ne de Raskolnikov’un azabından kurtuluşunu anımsayacaktır. Günümüz modern toplum insanının, kendi benliğini oluşturmada ne dönüp kadim hikâyelere ne de edebi edebe bakmadığı gibi. “Benliksiz ben” hastalığının müptelasıdır son yüzyıl çeyreğindeki insan denen mahlûkat. Gaye Boralıoğlu’nun Dünyadan Aşağı romanı, baba-oğul çatışmasını benzersiz bir üslupla oluşturduğu kurgunun yanı sıra, Hilmi Aydın karakteri ile edebiyatımızda unutulmaz bir ironik bir anti-kahraman da yaratmış oluyor. Hilmi Aydın’ın hikâyesi iki anlatıcı tarafından aktarılsa da karakterin benliğini inkar ve yalana yasladığı gerçekliğinin değişmemesini yazara has edebi hüner olarak değerlendiriyorum. Vurulduktan sonra ölmeyip ikinci bir yaşam şansı kazanan Hilmi Aydın daha iyi biri olmak için bazı girişimlerde bulunur. İnançlı bir mümin olmak, hayır işlerinde bulunmak, baba mirası lokantayı usulüyle işletmek, aldattığı karısına kendini affettirmek gibi… “Bugüne kadar yapmadığımı bundan sonra yapacağım. Madem rabbim bana bir şans daha verdi… o halde ben de bugüne kadar yapmadıklarımı yapacağım… 'bana bak Nihan, sana kendimi affettireceğim,'"(s. 27) der. Fakat yalan ve inkârına yaslanmış Hilmi Aydın, tüm yalancılar gibi verdiği sözleri unutacaktır. Cennet için Tanrıyla pazarlığa girişir. Nihan’a kendini affettirmek yerine kendi ihtiyacından hareketle ondan sevgi, şefkat, ihtimam bekler. Ahh Lazarus, vah Hilmi Aydın.  Talepkarlıkla donanmış bir ben… Hep talep edendir Hilmi Aydın. Önceliğini kendi istek ve ihtiyaçları belirler. Diğerini anlama yetisi gelişmediği gibi kendini anlamada da zayıftır. Tutkusu yoktur, merakı yoktur, dolayısıyla yaratıcılığı ve amacı da yoktur. Talepkarlıkla donanmış bir “ben” Hilmi Aydın.  Nihan’dan sevgi ve anlayış, sürekli aşağıladığı Ali Cemal’den yardım, gizli ilişkisinden özen ve kuşatıcılık ister. Kendisinde olmayan her şeyi şuursuzca talep eder. Kendine ve diğerine  körlüğü gerçek bir ilişki kuramamasını ve de acınası yalnızlığını doğurur.    Boralıoğlu’nun unutulmaz bir karakter yaratımının becerisini, bütün çelişkileriyle ruh savrulmalarından geçen absürdü arındırdığı halde, inandırıcı bir karakter yaratma gayretinde buluyorum. Yazarın, çoklu anlatımla kurduğu parça-bütün ilişkisini aynalayan yapıda, karakterin özelliklerinin savunu-izah-gelgiti içinde pekişmesinde olduğu kadar ironik anlatımdaki ustalığında da görüyorum. “”…yüzlerce hatayla, çok eksiklerle, dile gelmemiş suçlarla, telafi edilmemiş ihmallerle dolu bir hayat. Hangisini, ne ara düzelteceğim? Nereden başlayacağım kendi cennetimin yolunu döşemeye? Kader, insanın başına gelen değil midir? Bu sonsuz ihtimalli dünyada Allah katında mükemmel bir düzenek kurmak mümkün müdür? Çok zor… İşim çok zor. En iyisi, çekyatta derin bir uyku.” (s.41)  Hilmi Aydın karakteri, zihninden geçirdiğini, çaba gerektiren eyleme dönüştürmemek için sürekli bahaneler üretir. Ne arzu ettiği tanrı katına yükselebilir ne de alemin bastığı yüzeyde durabilir. Aşağı daha aşağısıdır düştüğü. Dünyadan Aşağı romanında, karakterlerin durumlar karşısında aldıkları tutumu, düşünce ve davranışlarındaki sapmaları çarpıcı biçimde yansıtan kurgu, yaratıcı ve dinamik bir okumaya olanak veriyor. Roman, Hilmi Aydın’ın şuursuzluğuna kızıp-geçen bir okur yerine, her bir anlatım dili değiştiğinde duraklayarak gülümseyen, şen-zihin açıklığıyla anlamaya çalışan bir okur da yaratmış oluyor. Boralıoğlu, bu yaratımı, hem karakterlerin özelliklerinin pratik karşılığını göstermedeki marifeti, hem de “ben” ve “diğeri” arasındaki görüş farkı meselesini aynı düzleme çekerek başarmış oluyor. “Sırlar” kitabı Dünyadan Aşağı kitabı, içinde bir kitap daha barındırır. Hilmi Aydın’ın tesadüfen bulduğu bu kitap, babası Selim Aydın’ın itiraf ve hatıratını yazdığı el yazmalarıdır. Hilmi Aydın’ın çocukluk yaralarına ilişkin hatıralar da mevcuttur. Babayla bir yüzleşme alanı yaratabilecek kitap Hilmi Aydın tarafından bir tehdit olarak algılanır. İnkara dayalı benliği itirafnameleri doğru anlamamayı tercih edecektir. “Sırlar” kitabı baba-oğul çatışmasını bir önceki nesil üzerinden de okumamızı sağlayarak baba-oğul çatışmanın veraset misali aktarıldığının ve insanın tarihsel süreç içinde çaresizce silsileyi nasıl da devam ettirdiğinin belgesi niteliğini  taşıyor.  Romanın içinde yer alan Sırlar kitabı, kurguya ayrı bir boyut katarak, genişleten, güzelleştiren, o ara bölgede dolaşmamızı sağlıyor. Selim Aydın’ın “tarif” ve “terkib”in önemini hatırlatan, birbirinden güzel eski İstanbul yemek tarifleri içermesi açısından da edebiyatta ayrı bir yerde duracağını düşünüyorum. Tahsin Yücel’in “Mutfak Çıkmazı” kitabını anımsayarak. Hilmi Aydın, babasının “Sırlar” kitabında, bu kitabı okuyana -bir nevi vasiyet- ifadesiyle yer alan -Türkiye’nin dört bir köşesinde biner adet ekmek dağıtma-  isteğini yerine yetirme girişiminde bulunur ama yapısı gereği kibir ve öfke ile. Bu girişimin yer aldığı “Hayat Bayat” bölümü “ekmek” ve “uzaklar” üzerinden “memleket alegorisi” olarak okunabilecek geri döndüğüm ara metinlerden. Edebi bağlam... Baba-oğul çatışması mitsel anlatıların, sözlü ve yazılı edebiyatın temel meselelerindendir.. Antik Yunan’da Sophocles’in Oedipus’u, babayı öldürmeye yazgılıdır. Klasik edebiyatta Hamlet’in kâbusu olarak yer alır. Edebiyatın unutulmaz yazarlarından Dostoyevski, Turgenyev, Kafka da baba-oğul çatışmasını eserlerinde temel meselelerden biri olarak ele almışlardır. Modern edebiyatın başyapıtı Joyce’un Ulysses ’inde,  baba-oğul olmadıkları halde Bloom ve Dedalus’un ilişkisinde baba-oğul meselesi yansımalarını ve de yoksunluğunun sızısını görürürüz. “...bir çocuğu kemiren ya bir babadır ya da yokluğu.”(s. 6) Modern ve çağdaş edebiyatta da bir çok baba-oğul çatışmasının örneğini okumuşuzdur.   Dünyadan Aşağı romanının bana en heyecan veren yanı şimdinin dönüştürücü imkânıyla günümüze bakıyor olması. Roman, Hilmi Aydın’ın “ben” anlatımı ile başlar, tekil anlatımı bozuntuya uğratırcasına “kurgusal yazar” anlatımı devreye girer. Kitaptan alıntıyla aynı anı betimleyen iki anlatımı aktarmak isterim: “Ben Hilmi Aydın, pamuksu, beyaz bulutların salındığı gökyüzünün altında, dalların beni korumak istercesine aşağı sarkıtmış olan şu devasa söğüt ağacının dibinde, alnımın ortasında bir kurşun deliği ile yatıyorum…” (s. 9)   “Dallarını aşağı doğru sarkıtmış devasa bir söğüt ağacının dibinde, uçsuz bucaksız bir çayırda, alnının ortasında bir kurşun deliğiyle boylu boyunca yattığını sanıyordu. Ama gerçekte Balat sahilinde, ölgün ışıklı bir sokak lambasının altında uzanıyordu ve alnında da pek derin olmayan bir yara vardı. (s.19)" Romanın yapısı çoklu anlatıcı üzerinden kurulduğundan muhakeme alanı da yaratır. Romanda ilk bölümün babanın bakışıyla, son bölümün oğlun itirafıyla son bulması, arkaik olanın anımsanması ile şimdinin zihninin dahli ile kurulan “dualite denkliği”nin, gerçeğe yaklaşma imkanı olarak yansıyacağını düşünüyorum. Şimdinin temsili oğuldur. Yazar, baba-oğul meselesini işlerken yazgıyı anımsamış ama oğulun bunu mutlak kabul etmeyip şimdinin dinamiğiyle dönüştürebilme cesaretine bırakmıştır. Gaye Boralıoğlu’nun bu romanında ve külliyatında rastlayacağımız edebiyatında, iyi olmak, iyilik ilkesi salt etik kavramıyla açıklanamayacak, kavram dışı sezgisel algının yönelimi şeklinde de yer alır. Buna rağmen gerçekliğe dair olan vahşi ve yabanıl olan gerçeklik asla göz ardı edilmeden işlenir. Mistik bir iyilik söz konusu değildir. Boralıoğlu edebiyatı, iyi olma gücünü arkaik olana sırt dönmeden, tragedyayı günümüz bilgisiyle analiz edebilme yetisinden alır. Ali Cemal’in Hilmi Aydın’ı vurması ama öldürmemesi tam da böyle anlama yetisinin işaretidir. Roman, İtiraf bölümüyle açık edilen, babadan intikam alma romanı olarak okunabilir. Aynı zamanda, Ali Cemal’in “Babalar ve Oğullar Savaşları”na dur çağrısı “savaşı sürdürmeyeceğim ama hesabını sormam gerek” niteliği de taşıdığını düşünüyorum.     Romanın tek kahramanı… Dünyadan Aşağı romanının, temel meselesi baba-oğul çatışması olsa da, aynı zamanda evlilik, kadın-erkek ilişkileri meselelerine, toplumsal normlar üzerinden dayatılan şekline, eleştirel bakışı da yansıtıyor.  Hilmi Aydın’ın Nihan’la evliliği, şefkat ve sığınma isteği ile aile modelinin babasız inşa arzusudur. Oğul yoksa baba da yoktur. Ali Cemal’i inkârı bundandır. Ev, sıcak, konforlu sığınağı, ihtiyaçlarının karşılandığı, Nihan’ın onun için yarattığı yerdir! Baba tahakkümünden marazlı olması, kendi tahakkümünü kurmasına mani olmamıştır. Evde kendi sözünden başka bir söze tahammülsüzlüğü –oğlunun varlığını inkârı, kendi baba kimliğinin reddi- şeklinde yansıyacak bir hikâyeye dönüşür.  Ev cennetidir! ta ki yasak elmaya uzanana dek! Hilmi Aydın kendinden oldukça genç Mine ile gizli ilişkiye girmekte, tüm korkusuna rağmen beis görmez. Hilmi Aydın hem cennetini hem de yasak elmayı ister. Cennetten kovulma düşüncesine katlanamaz. Cennetten kovulmaktansa yasak elmadan haz etmediği yalanını, cennetin yaratıcısına Nihan’a riyakârlıkla söyler. Cennetin yaratıcısı Nihan, kadın cesareti ve şuuruyla cennetten kapı dışarı eder Hilmi Aydın’ı, cenneti de tarumar eder. Kutsiyetten de kendini azad ederek. Romanda Nihan karakterinin baba-oğul denli yer almaması hem romanın meselesinin baba-oğul çatışması olduğu kadar hem de Nihan karakterinin gerçeklik karşısında marazi bir oluş göstermemesi dolayısıyla -ne de olsa edebiyat daha çok marazi olanın alanıdır- olduğunu düşünüyorum. Nihan, Hilmi Aydın gibi ne inkara düşer ne de Ali Cemal gibi gerçekliğe ulaşmak için kurguya başvurur. Zihninin dürüst açıklığı acı çekmesine yol açsa da gerçeklikten kaçmaz. Romanın tek kahramanını Nihan kabul edebiliriz diye düşünüyorum.     Psikanalitik değini.. Yazar, Dünyadan Aşağı romanı oğul-baba çatışmasını, üç nesil üzerinden işleyerek, geçmişin travması, bugünün  “hasta kişi”si Hilmi Aydın karakterini yaratarak,   psikanalizin alanına da göz kırpar. Roman, Hilmi Aydın’ın oğlu Ali Cemal ile çatışmasının yanı sıra,  Hilmi Aydın’ın otoriter babası Selim Aydın’la başa çıkamamasının da hikâyesidir. Hilmi Aydın’ın babaya bir reddiye oluşturamaması ve bir hesaplaşmanın gerçekleşememesi dolayısıyla, öfkenin hedefine yönlendirilememesi sonucu, pasif-agresif bir benlik oluşumunun yansımalarının da romanıdır Dünyadan Aşağı. Hilmi Aydın’ın, Dünyadan aşağı düşme hikâyesi, roman boyu gördüğü rüyalarla da aktarıldığından, bilinçaltının yansımalarıyla, psikanalitik okumaya da yer açıyor. İnkârda tutarlı karakterimiz Hilmi Aydın, gerçekliğine olduğu kadar rüyalarına da kör kalacaktır. Hilmi Aydın ilk rüyasında kendini baba değil, baba şiddetine maruz oğul olarak görür. Buna rağmen tam da yaralı olduğu yerden oğlunu yaralar.   Karen Horney, “Psikanalizde Yeni Yollar”** kitabında  “kaygıyı” tehlikeye yönelik tepki olarak açıklar.  Kaygının  açıklamasına üç sorunun cevap vermesi gerektiğini söyler: Tehlikede olan nedir? Tehlikenin kaynağı nedir? Tehlikeye karşı çaresizliğe neden olan şey nedir? Hilmi Aydın’ın ne bu soruları soracak zihin açıklığı ne de cevapları arayacak cesareti olmadığından kaygıyı inkâr ile perdelemeyi seçeceği aşikârdır. Romanın çoklu anlatıcı üslubu, zihin karşılaşması yarattığından okur da bu soru ve yanıtların yansı bulacağını düşünüyorum.    Hilmi Aydın cehenneme gitme, Nihan’ı yitirme, işini-evini kaybetme korkusuyla yüzleşemez. Yaşantısını analiz edebilme yetisinden yoksunluğundan inkârı seçer; ‘yüzleşemeyen yadsır’ çıkarsamasıdır. Karakterin bu eğilimi kitapta şöyle yer alıyor: “kendini hakikatle ilişkisi olmayan bir duruma ikna etmek, insanoğlunun en temel özelliklerinden biridir. Başka hiçbir canlıda böyle bir yetenek yoktur. Bu tür insanlar, etraflarında, hatta kendi hayatlarında olup bitenlerin dışında, tamamen zihinlerinin içinde, sadece kendilerine özgü bir sebep-sonuç zinciri kurarak bir gerçeklik icat ederler ve ona inanırlar. Kendi inandığına ikna olmuş bu soydan bir kişiyi yolundan döndürmek, hele de somut gerekçeler, açık seçik kanıtlar göstermek, beyhude bir çabadır, çünkü olgular tamamen başka evrenlerden derlenmiştir. Hilmi de gördüğünüz gibi bu yeteneğe sahip insanlardan biridir” (s.126)   Edebi değini… Romanın “ben” dili başlayıp, son bölümün “kurgu yazar” tarafından aktarılmış olmasının  rastlantı olmadığını düşünüyorum. İlk sözün söylenmesi ile diğeri tarafından duyulup yorumlanması meselesinin,  karşılaşma formunda yazma yaratımını, yazarda doğurmuş olduğunu düşünüyorum.  İnsan, dünyaya bir yerlerden fırlatılmış ise ya da bir şeylerden üremiş ise de  kendi zihni-hissiyatı ile çıldırmamak için yarattığı en yakın sen-tanrı sesine muhtaçlığını ilkel çağlardan modern zamanlara dek şaşkınlıkla arayış içinde yaşam sürmekte. Romanın yapısını böyle bir düşünceye yakın olarak da değerlendirmek istiyorum. O sesin yansısını bazen duyan ama attığı her adımda kendi hakikatinin gitgide uzağına düşen, kendi varlığını herkesten üstün gören günümüz modern insan temsili Hilmi Aydın nezdinde.  Romanın öteki anlatıcısı-kurgu yazarı Ali Cemal’dir. Diğerine bakma cesareti gösteren. Romanı, İtiraf bölümüyle babası tarafından sürekli aşağılanan, kabul görmeyen Ali Cemal’in, babadan intikamı olarak kabul etsek de aynı zamanda babayı yok etmek değil babayı, bir anlama alanına çağrı, töze doğru bir ses olarak da görebiliriz. İzaha muhtaç dünyada o ses tılsımımız belki de tek muhatabımız olarak kalacak olsa da. Ben o sesi, edebiyatta bulduğumdan,  bana varlığımı hissettiren, hatırlatan  kendi teslisim addettiğim,  yazar-eser-okur üçlüsüne yüzümü döndüğüm kudret olarak açıklıyorum. Yaratıcı yazarların, ilhamını bu sesten, yazma kudretini de bu tılsımdan aldıklarını düşünüyorum.   Edebiyat, çağ ne kadar değişirse değişsin klasik, modern, postmodern olsun bize o sesi, ben ve diğerinin varlığının açıklanamayan tılsımının fısıltısını farklı biçimlerde duyuracaktır.     Romanın olaylar zinciri akışını ayrıntılı olarak bu yazıda aktarmaktan imtina edişim, olay romanı olmamasının yanı sıra, içerdiği son ile, okuru, ilk başa atacağı bilgisi. Kitabı karakterlerin durumlar karşısında konumlanışı ile ruh dünyalarındaki etkisi şeklinde okumamdan kaynaklanıyor. Dünyadan Aşağı romanını “hal-i pür-melal”imizin yansıtması olduğu kadar, bu melalin cehennemine düşmenin sarhoşluğu ile mutlak kader olarak algılanmaması ayıklığını, bir arada içermesi bakımından da önemli buluyorum. Gaye Boralıoğlu Dünyadan Aşağı romanıyla, kendi üslubuyla ördüğü kurgu ile zamanın ruhunu yansıtma yaratımının yanı sıra, tılsımın da varlığını fısıldayan, romanın sınırlarını genişleten senfonik bir eser yaratıyor. * www.kutsalkitap.org . ** Karen Horney, Psikanalizde Yeni Yollar, Öteki yay. 2007, İstanbul. DÜNYADAN AŞAĞI Gaye Boralıoğlu İletişim Yayınları, 2018 274 s.

  • Öykü: Dünyaya Fırlatılmış

    “Kadınların dualarına kulak kabartıyor, katılmak ister gibi. Kadınlar rahatsız oldu, yer değiştirdiler.” Sevil Eryaşar Nisi Dominus: Cum dederit - Largo İyi ki üç gün önce verdiler randevuyu. Başka türlü fikren dağılırdık. Düşündük, hazırlandık çocuğumla. Dün parka indik. Provalarda takılıp duran notalar parmaklarımda... Süs havuzunun donmuş yüzeyi durgun. Çalıştığım keman partisyonu zihnimde canlı, notalar gözümün önünde. Kızım buzun üzerinde. Her adımında çatırdıyor buz. Zihnimde önce yalnız çello ve viyolalar. Kayma denemeleri yapıyor. Kucaklayıp havuzdan çıkarıyorum. Müzik kesintiye uğrayıp tekrar başlıyor. Konserler, provalar olmasa daha erken getirirdim, haftalardır ağrı çekiyor çocuk. Koridorlar uzun. Sedye parlak zeminde kayar gibi gidiyor. Tıkır tıkır tıkır... Tekerleklerin ritmi aklımdaki müziğe karışıyor. Notalar uzadıkça koridorlar daha dar, daha karanlık. Melodi tamamen duruyor. Temiz soprano ses hayali yüksek kubbeli hayali mekanı dolduruyor.                                                                                             ‘Cum dederit dilectis suis somnum,                                                                                              Ecce haereditas Domini, filii:                                                                                              Merces, fructus ventris,                                                                                              Fructus ventris.’ Çocuk ameliyathanesine hazırlık ve uyanma odalarına anneler de giriyormuş meğer. Mavi önlüklü kadınlara karışıyorum. Aklımdaki melodi yüksek tavanlı, kar beyazı hazırlık salonunu dolduruyor. Çığlık çığlığa ağlayan çocuklar, sedyelerin etrafında pervane olmuş mavi şekilsiz önlükler… Anneler müziğin ritmiyle yavaş. Sesler çıktığı yerde asılı kalıyor, hiçbiri bana ulaşmıyor. Oynamaya varım ama dehşetten nasıl kaçırırım onu bilmiyorum. Yüzüne bakıyorum, zihnimdeki kemanları duyabilse. Şaşkın. Ağlamıyor şükür. Sonra sırası geliyor. Hasta bakıcı adını sesleniyor, sedyesini itip götürüyorlar. Hemen bitecek merak etme diyorum. Buradayım kızım, bekliyorum. Dışarı çıkıyorum sonra.  Sözleri sopranodan alto bir ses devralıyor, zihnimde parçanın tonu koyulaşıyor. Volta atanlar... Ellerinde dua kitaplarıyla bekleşen kadınlar birbirini teselli ediyor. Pencere önünde dikilip duvardaki ekrana bakıyorum. O zaman fark ediyorum, ne giymişim gelirken. Kot pantolonun beli sıkıyor. Ayağıma rahat bir spor ayakkabı almışım, iyi. Ayakkabımın yanında masmavi naylon terlikler içinde kara, tozlu erkek ayakları beliriyor. Bakıyorum. Adam genç ve çok esmer. Yabancı. Kravat kumaşı gibi kalın, parlak gri kumaştan bir şalvar giymiş, aynı kumaştan bir yelek. İçinde de spor salonlarında giyilen kolay kurur, naylon tişörtlerden. Kadınların dualarına kulak kabartıyor, katılmak ister gibi. Kadınlar rahatsız oldu, yer değiştirdiler. Gözüm bir yandan saatte, diğer yandan ekrandan kızımın adını takip ediyorum. Ne kadar uzun sürdü. Yabancı, volta atan adamlara baktı bir süre, sonra onların peşine düştü. Onlarla koridorun bir ucundan öteki ucuna gidip geliyor. Zihnimde müzik yok, yalnız kadınların mırıltıları. Yandaki bekleme odasında ekran büyük, ortam daha sakin. Ekrandaki isimler hep çocuk mu? Kısa süre sonra tekrar dışarı çıkıyorum. Uzun oturmak mümkün değil beklerken. On beş dakika diye içeri yolladığım kızımın adı iki saat sonra monitörde görünüyor. Adının karşısında çıktı yazıyor. Ben tam ayaklanırken kapıdan adını sesleniyorlar. Uyanıyor, gelin.  Çalışırken Latinceden deşifre ettiğim sözler tekrar ediyor.. İlahi nefes solistlerin göğsünden benimkine doluyor, orada sıkışıyor.                                                                          Rab, sevdiklerine bunu uykularında verecektir.                                                                          Rabbin armağanı çocuklardır,                                                                          Onun lütfu,                                                                          rahmin meyvesidir. Yeniden mavi önlük, bone, galoş. Giriştekinin neredeyse aynısı bir salona alınıyorum. Büyük, yüksek tavanlı, buz gibi. Kör edici bir aydınlık. Koşuyorum, koşuyoruz diğer annelerle. Örtülerin kabloların arasından kızımı seçiyorum. Kıpırdanıyor, ağrısı var gibi. Titriyor. O uğursuz yeşil örtünün altında çıplak, üşür tabii. Sıkıca örtüyorum. Gözleri kapalı. İnliyor. Hemen yanımızda Yabancı, salondaki tek erkek. Önünde şeffaf bir bebek beşiğiyle bekliyor. Beşiğin içinden bebek sesi yükseliyor, yeni mi doğmuş, ağlayamıyor bile. Yabancı’nın eli şeffaf beşiğe uzanırken geri dönüyor. Adam ellerini önünde birleştirmiş, başını eğmiş, gözleri kırmızı. Yeni doğmuşsa anne yukarılarda, serviste bir yerlerde bekliyordur. İçimden kötü düşünceleri kovalamaya çalışıyorum. Kızım kıpırdanıyor, geçecek anneciğim diyorum. Bak bitti gitti işte, ben seni sarıyorum, ısınacaksın birazdan. Duymuyor beni, anlamıyor. Kıvranıyor. O kıpırdandıkça üzerindeki yeşil örtü açılıp vücudu görünüyor. Yabancı bebeğini bırakmış, kafasını kaldırmış kızımın vücuduna bakıyor. Kan beynime sıçrıyor. Hızlıca çocuğu örtüp adamla kızımın sedyesi arasına geçiyorum. Paravan olayım, görmesin. Bakmasın bize. Biraz sonra hemşireler geliyor, sedyenin üzerinden dosyayı alıp birbirlerine anlamadığım tıbbi laflar ediyorlar. Sonra bana dönüp, servise çıkacağımızı söylüyorlar. Aynı hemşireler sonra Yabancı ve bebeğine yöneliyor. Arkama dönüyorum. Adamın yüzüne bakıp, Türkçe bilmiyor, kod 520 diyorlar. Yukarıyı aramışlar, gelip alacaklarmış. Üç beş dakika geçmeden bir görevli gelip bizi sedyeyle koridorlara çıkarıyor.  Sanki daha aydınlık koridorlar şimdi. Sedye asansörünün önünde Yabancı’ya rastlıyoruz. Beklerken bebek tüm sesiyle bağırıyor, babanın çağıramadığı yardımı ayağına getiriyor. Genç bir sağlık çalışanı gelip şeffaf beşiği sallıyor. Yabancı’ya bakıp sessizce teselli ediyor. Adam başını eğip, ellerini birleştiriyor yine. Zihnimdeki parça forte’ye geçiyor. Adama arkamı dönüp hızlıca gözlerimi siliyorum.  Tüm gece kafamın içinde aynı müzik. Ertesi gün taburcu oluyoruz, eve sürerken telefonumu arabanın teybine bağlıyorum. Sandrine Piau yorumundan parçamı açıyorum. Sesi arka koltuktaki kızımı rahatsız etmeyecek kadar ayarlayıp yola koyuluyorum.  Melodi yavaşladı. Parça sona yaklaşıyor. İki gün sonra genel provadayım. Orkestra sözlere kadar hatasız, gergin. Solistin sesi de katılınca ruhen birleşiyor, tamamlanıyoruz. Konser sonrası üzerimi değişirken hareketlerim ağır, zihnim dingin. Parktaki buzlar geliyor gözümün önüne. Kızımla yine parka gittiğimizi, buzların ağır ağır eriyip plastik yer döşemesinin arasından büyüyen filizlere su verdiklerini hayal ediyorum.

  • "Kitaplarımda acı bilincini ideolojikleştirmeden estetize etmeye çalışıyorum"

    Aynur Kulak, Özlem Göncü ile üçüncü romanı  Kibrit Kokusu odağında söyleşti: "Karakterlerin her birini zihnimde bir ezgiyle, müzikal eserle eşleştiririm. Böylelikle yazmaya ara versem bile geri döndüğümde karakteri bıraktığım yerde bulabilir, duygu dünyasına giriş yapabilirim." “Kibrit Kokusu’nu yazmadan önce diğer iki romanımda da yaptığım gibi sıkı bir araştırma-okuma sürecine giriştim. Üç İbrahimi dinin kutsal metinlerine dair okumalar yaptım. Özellikle Yunus peygamberin izini sürdüm diyebilirim. Kutsal metinlerde yazılı olan hikayelerin/kişilerin edebi eserlerde yeniden hayat bulması, estetize edilmesi fikrini hep ilgi çekici bulmuşumdur. Kutsal metinler sadece kutsal mesajlarıyla değil, lanetlediği veya sorumluluk altında ezilen figürleriyle de evrensel mesajlar verir.” Dokuz Eylül Üniversitesi Devlet Konservatuarı Keman Bölümü mezunusunuz. Keman sanatçısı olmak sizi nasıl besledi? Çünkü diğer yandan müzik ve bir enstrümanı profesyonel olarak çalmak sanat disiplinleri adına da önemli bir konu.  Kesinlikle haklısınız. On senelik bir konservatuar eğitiminden bahsediyoruz. Dile kolay. Bir enstrümanı profesyonel çalabilmek keşişvari bir adanmışlık ister sizden. Küçük, havasız etüt odalarında geçirilen saatler demektir. Ağrıyan kaslar, sızlayan parmaklar yahut dudaklar. Dinleyiciden önce siz mükemmeli talep edersiniz kendinizden. Hep daha iyisini hedeflediğiniz Sisifos benzeri sonsuz bir çaba. Sabır, detaylı çalışma, zamanı örgütleyebilme ve odaklanabilme becerisi kazandırır. Duyguları tekniğin ibriğinden geçirmeyi öğrenirsiniz. İfade yeteneğiniz zenginleşir.  Toparlarsak profesyonel müzik icrası sanatın her alanına sirayet edebilen bir derinlik, yaşamın nabzını yakalayabilmenize yardımcı olan güçlü bir ritim algısı, soyut düşünebilme ve zengin bir imge gücü katar. Müzik eğitiminiz edebiyat ile olan bağınızı nasıl etkiledi? Şimdi geçmişe dönüp baktığımda okul yıllarımı minnetle anıyorum. Kelimelerin ezgisini duyabilmemi sağladığı için en başta. Notaları ezberden çalma mevzusunu da unutmamak gerek. Bu sayede güçlü bir hafızaya küçük yaşta sahip oluruz. Bu da bir edebiyatçı için avantaj olsa gerek. Disiplinli çalışma, yazı öncesi titizlikle araştırma yapma, metnin armonisini oluşturma, cümlelerin sıralanışındaki metronomu tutturabilme gibi mevzularda müzik eğitiminin katkısı çok büyük. Edebiyat da müzik gibi gücünü seslerden alır. Harfler ve notalar aynı kaynaktan çıkar. Notaları doğru basmak, güzel tınlatabilmek için senelerce uğraştım. Şimdi de aynı şekilde kelimelerle çalışıyorum. Thomas Berhnard’ın dediği gibi: “Başkasının notalarla yaptığını ben kelimelerle yapıyorum.” Ya da daha önce notalarla yaptığımı şimdi kelimelerle yapıyorum, kendi adıma. Metni yazmayı bitirdiğimde ince işçiliğe sıra gelir. Kelimelerle mesaim başlar. Yüksek sesle birkaç okuma yaparım. Kulağımı tırmalayan kelimeler üzerinde usanmadan çalışırım. Karakterlerin her birini zihnimde bir ezgiyle, müzikal eserle eşleştiririm. Böylelikle yazmaya ara versem bile geri döndüğümde karakteri bıraktığım yerde bulabilir, duygu dünyasına giriş yapabilirim. Kibrit Kokusu öncesi iki romanınız daha var. Hayatı müzikle ifade etme, yansıtma sonrası yazarak da anlatma konusu kafanızda ilk ne zaman şekillenmeye başladı?  Edebiyatla olan bağımın tarihçesi ilkokul sıralarına uzanır. Fıkra, şiir, hikayeler yazardım. Lise yıllarımda ufak ufak deneme yazıları eklendi. Sevdiğim şairlerin şiirlerini oraya buraya çiziktirirdim. Kemanı elimden bıraktığımda parmaklarımı rahatlatabilmek için piyanonun başına geçerdim. O da sonlandığında notalarla dolup taşan zihnimi dinlendirme ihtiyacım peydah olurdu. İmdadıma kitaplarım, yazılarımı biriktirdiğim defterlerim yetişirdi. Konservatuar eğitiminin hatayı tolere etmeyen, katı atmosferinden kaçıp sığındığım kıymetli sığınağımdı onlar.  Uzun yıllar kalem ve keman birlikte, kol kola yürüdüler. Tutkuyla okudum, üç roman yazdım, müzik yaptım. Yirmi dokuz yaşıma kadar senfoni orkestralarında sayısız konserler verdim. Sahne büyüleyicidir. Orada çok seslilik hakimdir. Ama kulisler tek seslidir. Güç kimdeyse onun düdüğü öter. Kulislerde kaygı, rekabet, gruplaşmalar vardır.  Bir yerden sonra kırk-elli kişilik gruplarla, bir şefin mutlak yönetimi altında müzik yapmanın beni mutlu etmeye yetmediğini fark ettim. Sınırlandırılmış bir alandı. Sanatsal habitat için ihtiyaç duyduğum özgürlüğe sahip değildim. Öncelikle icra ettiğiniz eserin bestecisi sonrasında da orkestra şefi mutlak itaat istiyordu. Farklılıklara hoşgörünün sınırlı olduğu bir alanda kendinizi ifade etmenizin önünde fikirsel, sanatsal barikatlar dikiliveriyor ne yazık ki.   Adorno’nun da belirttiği gibi orkestra, toplumsal sistemin bir mikro kozmosu gibidir. Şefin otoritesi altında bireysel özgürlüklerinden büyük ölçüde vazgeçerek kolektif uyum sağlamaya mecbur olur insanlar. Boynumdaki ağrılar uzun saatler keman çalışmama mani olacak noktaya gelince mesele kendiliğinden halloldu. Benim açımdan kopuş kaçınılmaz olmuştu. Kemanım hüzünlü bir vedanın ardından kutusuna kaldırılırken kalemim hükümdarlığını ilan etti.  Sanat bir kere ruhunuza sirayet ettiğinde söküp atabilmek imkansızdır. Yaratıcı ifade bir şekilde kendine çıkış yolu bulur. Bende de terazinin kalem olan kefesi ağır basmaya başladı. Romanlarınızın yazılma sebepleri, ana odak konuları neydi ve birbirlerinden farklarının ne olmasını istediniz? Her üç romanımın da ortak meselesi kaybedenler, ötekileştirilenler, kimlik-aidiyet sorunları, insanın mana arayışı diyebiliriz. Adına “çoğunluk” denen kaotik koro tarafından sesi bastırılanlar özcesi. Edebiyatımda onlara yer açabilme çabası içerisindeyim.  Muktedirlerin sesi yeterince yüksek perdeden çıkıyor. Umberto Eco’nun da dediği gibi gerçek edebiyat her zaman kaybedenlerin hikayesini anlatır. Bu hikayelerin hepsi travmatiktir, bize bolca dram hatta trajedi vaat eder. Ben eserlerimde ajitasyona kaçmadan, deyim yerindeyse bu acı bilincini ideolojikleştirmeden estetize etmeye çalışıyorum. Trajedinin, travmanın estetikleştirilmesi her zaman zordur, her zaman risklidir ama bunun edebileştirilmesinin önemi de ortada.  Başkasının derdiyle hemhal olma itkisi ister istemez insanın yolunu edebiyatla kesiştiriyor. Katina’nın bir bedene iki ruh sığdırabilme sancılarını anlamaya çalıştım ilk kitabımda. 1920’lerde başlayıp 80’lere uzanan bir hikayeydi. Tarihsel haksızlıklar bazen bir kuşağı içten enkaza çevirir. Enkaz altında kalan ilk kuşak da kendisini travmatize eden olaylarla hakkıyla yüzleş(e)mediği için sonraki kuşaklara bir parça enkaz miras bırakır. Ben bu enkazın içinde hem açan yeni filizlerin hem de solan çiçeklerin peşine düştüm.  İkincisinde 1906 yılında Edirne’deki bir akıl hastanesinde Miryam, Akif, Talat, Bahattin ve Sokrat’ın kesişen hayatlarını anlattım. Hikayenin temel harcı insan ruhunun derinlikleri ve müziğin şifa veren gücü diyebiliriz. Bu genel çerçevenin içerisinde dönemin siyasal atmosferine ilişkin mevzular da mevcut. Bu çalışmada peşine düştüğüm noktalardan biri ta İbni Sina’dan bu yana akıl hastalıklarının tedavisinde kullanılan müziğin oynadığı iyileştirici rolü vurgulamaktı.  Delilik veya akıl hastalıkları biliyorsunuz modernite ile birlikte bambaşka bir haleye büründü. Hatta Nazizm gibi ideolojiler tarafından “itlaf edilmesi” gereken düşman olarak lanse edildi. Üçüncüsündeyse kendiyle ve ölümün ağırlığıyla sınanan Yunus karşılıyor bizi. Yunus karakteri kelimenin tam anlamıyla bir “günah kaşifi”, bir “sırlar fatihi”, klasik bilme biçimlerine bir meydan okuyucudur. Bu vasıflar onun toplum dışı ve istenmeyen adam ilan edilmesiyle sonuçlanacaktı doğal olarak. Bir yerde Yunus kendi “kabiliyetlerinin” ve içinde yaşadığı toplumun günahlarının kurbanı olacaktı. Her toplum günah keçisi ister, arınmak ve bir ölçüde de olsa yüklerinden kurtulmak için.   “Her şey yanık kibrit kokusu ile başladı”  bu çağrışımın hikaye boyunca bizi takip edecek imgeleri önemli. Hikayeyi böyle bir imge üzerine kurmayı baştan beri düşündünüz mü yoksa kafanızda sanrıları olan bir karakteri anlatmak varken böyle bir yanık kibrit kıvılcım imgesi mi çıktı karşınıza?  Yunus’un iradesi dışında görmek zorunda kaldığı hakikatleri temsil edecek bir imgeye ihtiyacım vardı. Herkesin iyi bildiği, (en azından benim kuşağın) tanıdık bir koku fikrini sevdim.  Edebiyatta imge demişken, değinmeden geçmek olmaz. Proust İmgesi makalesinde Benjamin bu konuya değinir. “Ender rastlanan fiziksel bir illet”den bahseder ve konumuzla bağlantılı olarak bu imge üzerinden yapmak istediklerimi okurlarına hatırlatır. Proust’un imgesi der Benjamin, “edebiyatla hayat arasında gittikçe artan bir uyuşmazlığın alabildiği en yüksek fizyonomik ifadedir”. Kibrit kokusu imgesi Yunus için tam da gayrı iradi hatırlamayı temsil ediyor. Yunus karakteri ile tanışıyoruz. Anlatılan hikaye onun hikayesi. Yunus’u sevenler, sevmeyenler, ondan etkilenenler ve etkilenmeyenler var. Yunus özellikleri olan bir karakter aslında, nöbet geldiği an bazı şeyler görmesi, ona malum olması da diyebiliriz buna, onu özel kılıyor, öyle değil mi?  Ölüm karşısında insan, varoluşunun çaresizliğini hisseder ve yaşamı anlamlı kılabilme sancıları çeker. Modern insanın çıkmazını, çözümsüzlüklerini, karın ağrılarını görüyoruz Yunus’ta.  Eleştirmenler sıklıkla edebiyatın bir işlevinin ifşa olduğunu söylüyor biliyorsunuz. Günlük hayatta da bir şeyi değiştirmenin prelüdüdür ifşa. Yunus toplumsal, etnik veya cinsiyet sorunlarının kangrenleşmiş sahneleriyle karşılaştığında bunu çözmeye güç getiremeyeceğini bilir, bu nedenle ifşa edip, ortada bırakır.  Ayrıca modern insanlar olarak bilme biçimlerimizde, bilgiyi üretme düzeneklerimizde her an krizle yüz yüze kaldığımızın farkındayız. Beş duyusal algının dışında bir bilme biçiminin olmadığını düşünüyoruz. Oysa bu pozitivist rasyonaliteyi büken, bilmenin, bilgiye ulaşmanın farklı  yollarını tecrübe eden bilme biçimleri de var ve Yunus’un bir krizi de burada karşımıza çıkıyor. Kendisine rağmen, hatta mutlak reddiyeci tavrına rağmen bazı bilgiler ona malum oluyor.  Bilmek istemeyeceğimiz, bildiğimizde bize sorumluluğu ağır gelen bilgiden hepimiz kaçmak isteriz. Zira bilgi her zaman güç değildir, bazen de güçsüzlüktür, yüktür. Bu tür durumlarda doğal olarak bunu tanımlamaya girişiriz, Yunus tanımlayamadığı ve aşina olmadığı bir bilgi kanalını, lanetliyor, reddediyor. Zira toplumun, insanların işlediği suçlara tanıklık ediyor. Bu tanıklık omuzlarına büyük bir yük bindiriyor. Bilmenin yahut bilgiye sırt çevirmenin politik tercihlerimize bağlı olduğunun farkında Yunus. Ve bilmenin mecburi kıldığı sorumluluklarla başı belada. Başarısız olmaktan, ona inanan insanları hayal kırıklığına uğratmaktan korkuyor.  Öte yandan gerek sinema gerekse tragedyalar bizi fena halde kahraman karakterlere alıştırdı. Çoğu zaman karakterler üstün yetenekleriyle, sevdiklerini, halkını veya toplumu iyiye ve özgürlüğe kavuşturmakla görevlidir. Halbuki insan dediğimiz şey güçsüzlükle, yalpalamakla malul. Bazıları buna anti kahramanlık diyebilir ama sonuçta her karakter kahramanlık suyundan içmek zorunda değil. Pratiğe geçiremediğimiz teorilerin, hesabını soramadığımız zalimliklerin altında ezilebiliriz bu gayet normal.  Romanda da gördüğümüz gibi ölümle, saf kötülükle yüzleşmekten kaçıyor. Yunus idealleriyle sınanmıyor hayır, reddettiği, lanetlediği, ondan köşe bucak kaçtığı bir yeteneğiyle sınanıyor ve bunun altında eziliyor.  Kibrit Kokusu’nu yazmadan önce diğer iki romanımda da yaptığım gibi sıkı bir araştırma-okuma sürecine giriştim. Üç İbrahimi dinin kutsal metinlerine dair okumalar yaptım. Özellikle Yunus peygamberin izini sürdüm diyebilirim. Kutsal metinlerde yazılı olan hikayelerin/kişilerin edebi eserlerde yeniden hayat bulması, estetize edilmesi fikrini hep ilgi çekici bulmuşumdur. Kutsal metinler sadece kutsal mesajlarıyla değil, lanetlediği veya sorumluluk altında ezilen figürleriyle de evrensel mesajlar verir. Hikayenin 99 depremi ile başlaması da önemli bir husus. Hem toplumsal hem de bireysel gelişmelerde ülkemizdeki depremler çok önemli rol oynuyor çünkü . Yunus’un kişisel tarihinde yaşadığı içsel depremlerle toplumun sürüklendiği felaket atmosferi arasında ara ara paralellikler kurmaya çalıştım. Çünkü gerek bireysel gerek toplumsal travmaları, kolektif yas süreçlerini önemsiyorum.  Her deprem, afet, felaket toplum/devlet mekanizması açısından turnusol kağıdı işlevi görür. Sistemin, siyasal erkin kriz yönet(eme)me becerilerini teşhir eder. İki seçenek kitleleri bekler. Hızlıca fiziki, ruhsal, toplumsal yaralar sarılır. Ya da tam tersi kangrene dönüşür ve etkisi sonraki kuşaklara sirayet eder.  Yaşanılan acılarla, felaketlerle yüzleşebildiği oranda bir toplum fiziki/ruhsal gelişimini koruyabilir. Aksi takdirde manevi bir çürümenin kokuları etrafa sinsice yayılır. Yüzlerce yıl sonrasına bile izlerini bırakır çürüme kokusu. Romanın ikinci kısmı Urfa ile açılıyor. Yunus amcasının vefatıyla birlikte kendini birdenbire Urfa’da buluyor. Hikayede son derece katı geleneklerle, örfler ve adetlerle yönetilen eril dünyanın içine düşüyoruz. Hem babası ile ilgili öğrendikleri hem de eril dünyanın gerçekleri Yunus’un hayatını bambaşka bir yöne götürüyor. Urfa kısmını erk yapı ve yönetim, aile hiyerarşisi adına konuşabilir miyiz? Sol kültürden gelen bir genç için şaşırtıcı bir deneyim oluyor elbet. Bunda tabi solun, Türkiye’deki toplumsal yapının dokularına nüfuz etmekte yer yer yetersiz kalmasının da ilgisi var. Urfa’da Yunus’u, şeyh olan amcasının merkezinde olduğu bir toplumsal/dinsel yapılanma bekliyor. Bölgede epey güç ve öneme sahip, köklü geçmişi olan bir tarikatın gerçekliğini keşfediyor.  Kitabi olan ile reel dünyanın çarpıcı gerçekliği arasındaki farkın şokunu yaşıyor. Yabancısı olduğu bu dünyanın kurallarını anlamaya çabalarken zorlanıyor, yer yer çatışıyor. İtaati şart koşan yazılı olmayan kurallardan irrite oluyor. Biat kültürünü, “tek adam” zihniyetini sorguluyor. Eril zihniyetin mutlak hakimiyetini ilan ettiği ilişkiler ağını gözlemliyor. Pek tabii ki Urfa’yı tesadüfen seçmedim. Urfa bir çok boyutuyla insanlığın ilk yerleşim birimlerinden olan bir yer. Multi kültürel olması, İbrahimi dinlerin kök yeri olması…  Hatta kutsal metinlerde İbrahim peygamber üzerinden, insanın düşünebilir, muhakeme edebilir yeteneğinin altının çizilebildiği bir yer olarak bu meziyeti gerektiğinde geleneksel olana, ataerkil olana (babası Azer’e karşı çıkmasını hatırlayalım) karşı çıkışının merkezi olması itibariyle de hayli önemli bir lokasyon. Aklın başkaldırısı, ateş gibi bir yok edici maddeye karşı destansı bir direniş… Kendi varoluşsal çıkışsızlıklarını tanımlamaya çalışmaktan yorgun düşmüş biri Yunus. Ve tüm bu debdebenin ortasında aklı ile kalbi arasındaki gerilim hattında yürümeye çalışıyor.  Kalp ile akıl arasındaki çarpışma eski bir çarpışma ve bu hemen her zaman bir kriz alanı yaratır. Biliyorsunuz eğer bir yerde kriz lafı geçiyorsa, peşinden edebiyatın ilgisinin gelmesi kaçınılmaz. Zira edebiyat krizin öteki adıdır. Nuh karakterini de konuşmak istiyorum çünkü hikayenin bireysel, toplumsal, kültürel ve siyasi arka planının yansımalarını bize Nuh karakteri gösteriyor öyle değil mi? Hep var mıydı kafanızda böyle bir karakteri yazmak, yoksa hikayenin gidişatında mı doğan bir karakter oldu? Yazmak da yolculuk gibidir. Öncesinde yaptığınız planlar pek çok kez değişime uğrar. Yola çıkanla yolun sonundaki asla aynı olmaz. En azından bende böyle işliyor.   Nuh karakteri, yazma eylemine başladıktan sonra şekillendi. İnancın maddi hırslarla, keskin zaaflarla kesiştiği öfke dolu bir adam belirdi sayfalarda. İçine doğduğu dünyanın çıkmaz sokaklarında yolunu kaybetmiş, biat etmekle isyan etmek arasında sıkışıp kalmış William Reich’ın tabiriyle bir “küçük adam”. Daha doğrusu gölgesi büyük ama kendisi küçük. Roman yazmaya devam edecek misiniz? Önümüzdeki yeni projeleriniz neler?    Elbette. Yazmak iflah olmaz bir tutku benim için. Çaresizliğim diyelim. Yeni projem üzerinde çalışıyorum. Kaynak tarama, araştırma ve okuma faslı bitti. Karakterler ete kemiğe bürünüyor. İnsan/toplum ilişkilerinde tahakküm kurma ve manipülasyon yöntemleri zihnimi kurcalıyor diyelim. Şimdilik bu kadar ipucu yeterli bence.

  • Türkiye’deki bazı bağımsız kitapçılar

    Düşünce özgürlüğüne destek vermek, kültür ve edebiyat üzerindeki baskıcı tekelleşmeyi aşmak için Türkiye’deki bazı bağımsız kitapçıları Litera Edebiyat olarak listeledik. Sizden gelecek yorumlara göre listemiz güncellenecektir. Adımlar Kitabevi, Eskişehir Ağaç Ev Çocuk Kitabevi, Sinop Antik Sahaf, Tarsus Arkeopera Kitabevi, İstanbul Aslıhan Pasajı, İstanbul Ayrışım Kitabevi, İstanbul Baykuş Kitap Kafe, Kırklareli Belki Kitabevi, İzmir Bewater Book Cafe, İzmir Black Books and Coffee, İstanbul Bookbar Cihangir İstanbul Bunko Book Shop, Muğla Don Kişot Sahaf, İstanbul Dost Kitabevi, Ankara Diyojen Sahaf, İstanbul Ege Kültür, İstanbul, İzmir Eflatun Kitap Kafe, Samsun Emek75 Kitabevi Amed, Diyarbakır Encore Kitap, İstanbul Ezgi Kitabevi, Bursa Fil Books, İstanbul Flaneur Kitabevi, Ankara Frankeştayn Kitabevi, İstanbul Gergedan Kitabevi, İstanbul Günce Kitabevi, Bolu Hermes Sahaf, İzmir Homer Kitabevi, İstanbul Hümanist Kitabevi, İstanbul İle Kitabevi, Bodrum İmge Kitabevi, Ankara Inspera Kitabevi, Bodrum İthaka Sahaf, Samsun Joyness Kitap, İstanbul Kayrahan Sahaf, İzmir Kedi Kitabevi, Bolu Kedi Kulağı Kitabevi, Çanakkale Kenar Kitabevi, İzmir Kendisi Bir Mekan, İstanbul Kitap Kurdu Sahaf, Antalya Kitap ve Kahve, İstanbul Ksidas, İstanbul Little Ones, İstanbul Livera, İzmir Mavifil Çocuk Kitabevi, Mersin Mephisto Kitabevi, İstanbul Merdiven Kitabevi, Antalya Mırmır Çocuk Kitapçısı, Konya Minerva Kitabevi, Denizli Minoa Books and Coffee, İstanbul Moda 216 Kitap Plak, İstanbul Moda Kitap, İstanbul Mondo Kitap Dünyası, İstanbul Mono Litera Kitabevi, İzmir Nabu Sahaf, Antalya Nail Kitabevi, İstanbul Nil Kitap kafe, İzmir Nohut Kitabevi, Ankara Nostalji Kitap Kafe, İstanbul Oku Kitabevi, Kırklareli Opus Kitabevi, Eskişehir Orfe Moby Dick, İstanbul Öykücü Kitabevi, Ankara Pan Kitabevi, İzmir Pandora Kitabevi, Ankara Pia Kitabevi, İzmir Rengel Kitabevi, İstanbul Sahaf Murat, İstanbul Salpa Sahaf, İstanbul Samsun Çocuk Kitabevi ve Kafe, Samsun Serüven Kitap & Kahve, Ordu Sokak Kitap, Mersin Tapınak Sahaf, İstanbul Tarihçi Kitabevi, İstanbul Vinyet Kitabevi, İstanbul Yakın Kitabevi, İzmir Yalvaç Abi Kitabevi, İstanbul Yeldeğirmeni Kitabevi, İzmir Yerdeniz Kitapçısı, İzmir Yolda Sahaf Kafe, İstanbul Yoltaşı Kitabevi, Bodrum Zorba Kitabevi, İzmir

  • Gözaltına alınan gazeteci ve yazar Barış İnce’ye Can Yayınları'ndan destek

    3 gündür gözaltında olan gazeteci-yazar, SOL Parti İzmir İl Sözcüsü Barış İnce için paylaşımda bulunan Can Yayınları, “Anayasal hakları kullanmak suç değildir. Yazarımızın yanındayız” dedi. Can Yayınları, 3 gündür gözaltında tutulan gazeteci ve BirGün yazarı Barış İnce için sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, "Anayasal hakları kullanmak suç değildir. Yazarımızın yanındayız" ifadelerini kullandı. Can Yayınları'ndan çıkan Çelişki, Sarsıntı ve Kıyıdaki Çocuklar kitapları bulunan gazeteci ve yazar İnce hakkında, Can Yayınları , İnce'nin gözaltına alınmasının üçüncü gününde bir paylaşımda bulundu. Yayınevi , İnce'nin fotoğrafını paylaşarak şöyle yazdı: ANAYASAL HAKLARI KULLANMAK SUÇ DEĞİLDİR YAZARIMIZIN YANINDAYIZ "Değerli yazarımız Barış İnce Pazartesi gününden bu yana gözaltında tutulmaktadır. Anayasal hakları kullanmak suç değildir. Yazarımızın bir an önce özgürlüğüne kavuşmasını ve serbest bırakılmasını bekliyoruz. Yazarımızın yanındayız." Gazeteci-yazar Barış İnce , Ekrem İmamoğlu ’nun tutuklanmasına karşı yapılan protestolara katıldığı gerekçesiyle 24 Mart 'ta gözaltına alınmıştı. Önceki gün İstanbul’da ev baskınlarıyla gözaltına alınan ve geceyi nezarette geçiren 4 SOL Parti üyesi adli kontrolle serbest bırakılmıştı.

  • Söz Vermiş Şarkılar

    Murathan Mungan’ın, şarkı sözlerini topladığı Söz Vermiş Şarkılar 'ın güncellenmiş ve genişletilmiş yeni basımı… İlk baskısı 2006 yılında yapılan Söz Vermiş Şarkılar, Pınar Kazma’nın tasarımı olan yeni kapağıyla okur karşısında. Mungan’ın çok bilinen, pek bilinmeyen, bestelenmiş ya da hiç gün ışığına çıkmamış tüm şarkı sözlerinin yer aldığı kitap sekiz bölümden oluşuyor: Gecenin Sert Sesleri, Aşk Tesadüfleri Sever, Kullanılmış Şarkılar, Komşunun Şarkıları, Beklemiş Sözler, Şarkıcı Kız Kezban’ın Önlenebilir Tırmanışı, Sonrası, Sonrakiler ve Söz Vermiş Şarkılar.   Her bölümün başında, o bölümdeki şarkı sözleriyle ilgili açıklama yazılarının yer aldığı kitabın sonunda, meraklıları için hazırlanmış yazılar, notlar, diskografi, dergi ve kitaplara ilişkin yayım listesi yer alıyor. Profesyonel gözle bakıldığında, başladığım günden bu yana çok az sayıda şarkı sözü yazdığım görülür. Çünkü bunu bir iş, bir meslek, hatta çok mümkünken bir kazanç kapısı olarak görmedim. Bu konudaki merakım ve hevesim hep genç kalsın istedim. Bu şarkıların birçoğu, gençlik zamanlarımda yazdığım ve bugüne dek hiç sahnelenmemiş olan “Şarkıcı Kız Kezban’ın Önlenebilir Tırmanışı” adlı müzikal oyunum nedeniyledir. Bu adın göndermede bulunduğu Brecht’in Arturo Ui’nin Önlenebilir Yükselişi adlı oyunu, o sıralar Türkiye’de yeterince bilinmediğinden, bu ada yaptığım göndermenin bile henüz taze olduğu uzak zamanlardan söz ediyorum. Bazı şarkı sözlerim için, “Bu şiiriniz hangi kitabınızda, bir türlü bulamıyorum?” sorusuyla sık karşılaşırım. El altında bulunsun diye bütün sözlerimi bir araya getirdiğim bu kitap ortak bir yanıt olsun. Ben her ne kadar şarkı sözlerimi ayrı tutsam da, birçokları, şiir derinliği buldukları bu sözleri, şiirlerim kadar sevdi, sahiplendi. Bu kitap biraz da onlar için. Bana söz söyletmeyenler için. “Bir eli yüreğinde söz vermiş şarkıları seviyor, verdiğim sözlerin şarkılarını yazmak istiyorum,” diye bitirdiğim, yıllar önce yazılmış ve bu kitaba adını veren yazının bir başka yerinde de şöyle diyorum: “... Şarkı sözlerimi herhangi bir şiir kitabıma almadım, ama günün birinde ayrı bir kitap halinde toplayacağım.” Murathan Mungan'ın diğer kitapları Mahmud ile Yezida, 1980 Osmanlıya dair Hikâyat, 1981 Taziye, 1982 Kum Saati, 1984 Son Istanbul, 1985 Sahtiyan, 1985 Cenk Hikâyeleri, 1986 Kırk Oda, 1987 Lal Masallar, 1989 Eski 45'likler, 1989 Yaz Sinemaları, 1989 Mırıldandıklarım, 1990 Yaz Geçer, 1992 Geyikler Lanetler, 1992 Yaz Geçer - Özel Basım, 1992 Oda, Poster ve Şeylerin Kederi, 1993 Omayra, 1993 Bir Garip Orhan Veli, 1993 Kaf Dağının Önü, 1994 Metal, 1994 Ressamın İkinci Sözleşmesi, 1996 Murathan ' 95, 1996 Li Rojhilatê Dilê Min / Kalbimin Doğusunda, 1996 Başkalarının Gecesi, 1997 Oyunlar İntiharlar Şarkılar, 1997 Paranın Cinleri, 1997 Başkasının Hayatı, 1997 Dört Kişilik Bahçe, 1997 Mürekkep Balığı, 1997 Dağınık Yatak, 1997 Metinler Kitabı, 1998 Üç Aynalı Kırk Oda, 1999 Doğduğum Yüzyıla Veda, 1999 Meskalin, 2000 13+1, 2000 Erkekler İçin Divan, 2001 Soğuk Büfe, 2001 Çocuklar ve Büyükleri, 2001 Yüksek Topuklar, 2002 7 Mühür, 2002 Timsah Sokak Şiirleri, 2003 Yazıhane, 2003 Yabancı Hayvanlar, 2003 Erkeklerin Hikâyeleri, 2004 Eteğimdeki Taşlar, 2004 Çador, 2004 Kadınlığın 21 Hikâyesi, 2004 Bir Kutu Daha, 2004 Beşpeşe, 2004 Elli Parça, 2005 Büyümenin Türkçe Tarihi, 2007 Kâğıt Taş Kumaş, 2007 Yedi Kapılı Kırk Oda, 2007 Kullanılmış Biletler, 2007 Dağ, 2007 Kadından Kentler, 2008 Eldivenler, hikâyeler, 2009 Bazı Yazlar Uzaktan Geçer, 2009 Hayat Atölyesi, 2009 İkinci Hayvan, 2010 Gelecek, 2010 227 Sayfa, 2010 Şairin Romanı, 2011 Stüdyo Kayıtları, 2011 Kibrit Çöpleri, 2011 Şairin Romanı - Ciltli, 2011 Doğu Sarayı, 2012 Aşkın Cep Defteri, 2012 Bir Dersim Hikâyesi, 2012 Tuğla, 2012 Mutfak, 2013 189 Sayfa, 2014 Mezopotamya Üçlemesi, 2014 Merhaba Asker, 2014 Kadınlar Arasında, 2014 İskambil Destesi, 2014 Harita Metod Defteri, 2015 Güne Söylediklerim, 2015 Solak Defterler, 2016 Aşk İçin Ne Yazdıysam, 2016 küre, 2016 Dokuz Anahtarlı Kırk Oda , 2017 Edebiyat Seferleri İçin Vapur Tarifeleri, 2017 Tren Geçti, 2017 Çağ Geçitleri, 2019 Hamamname, 2020 Aile Albümü, 2021 Devam Ağacı, 2021 Erkekler Yalnızlıklar, 2021 Evrak Çantası, 2022 Işığına Tavşan Olduğum Filmler, 2022 995 km, 2023 Otelde Bulunmuş Kitap, 2024 Şiirin Eşya Deposu, 2024 SÖZ VERMİŞ ŞARKILAR Murathan Mungan Metis Kitap, 2025 200 s.

  • Bir ailenin kefaret arayışı

    İzlanda’nın sevilen yazarlarından Halldór Armand, Kardeşimin Sakladığı Kelimeler 'de, kardeş ve aile bağlarının çarpıklığını etkileyici bir dille gözler önüne seriyor. Hanna adında genç bir yazar İzlanda’nın bir kasabasına kitap yazmaya gelir. Orada liseden arkadaşı Tinna’nın ağabeyi Skorri’yle karşılaşır. Aniden geçmişin içine çekilen Hanna, Skorri ile kardeşinin büyük sırrını öğrenir. Tinna artık Berlin’de yaşamaktadır ama arkasında bir iz bırakmadan ortadan kaybolmuş, sırrı da beraberinde götürmüştür. Skorri sırrının karanlıklarda kalması umuduyla kardeşinin peşine düşer… İzlanda’nın sevilen yazarlarından Halldór Armand, kardeş ve aile bağlarının çarpıklığını etkileyici bir dille gözler önüne seriyor. Ailenin her bir üyesinin yas, suçluluk ve imkânsız bir kefaret arayışıyla nasıl mücadele ettiğini derinlemesine inceliyor. Arka planda varoluşun anlamı üzerine felsefi sorulardan oluşan bir bulmaca yavaş yavaş tamamlanırken ortaya, hayatın en büyük sorunlarını ele alan nefes kesici bir roman çıkıyor. Halldór Armand Ásgeirsson (d. 1986), İzlanda edebiyat sahnesinin genç ve sıra dışı seslerinden biridir. 2012 yılında İzlanda Üniversitesi'nde hukuk alanında yüksek lisansını tamamladı ve ilk romanı Vince Vaughn Bulutların Arasında (2013) için Miðstöðvar íslenskra bókmennta’nın "Yeşeren Kalemler" ödülünü aldı. O zamandan beri Drone (2014), Tekrar ve Tekrar (2017), Kardeş (2020) ve en son Önemli Çöp (2024) adlı eserleri yayımlandı. Ayrıca Biz Sadece Eğlenmeye Çalışıyoruz (2022) adlı bir deneme koleksiyonu da yayımlamıştır. Kitapları birçok dile çevrilmiş olup, toplumsal meseleler üzerine yazdığı makaleler büyük ilgi görmektedir. KARDEŞİMİN SAKLADIĞI KELİMELER Halldór Armand Hep Kitap, 2024 Çeviri: Seda Sevinç Kesim 264 s.

  • Antigone'nin sloganlara ihtiyacı yok, çizgileri var

    “Evrensel hikayeleri toplumsal cinsiyet meselesiyle sınırlandıran yaklaşımlar, klasiklere indirgemeci bir bakış atmış oluyor, metinlerin evrensel ve zaman aşırı açılımlarına ket vuruyor.” Nilay Kaya bu hafta ölümsüz Antigone ve onun tartışmalı modern yorumları üzerine yazdı. Antik Yunan'ın Olimpos Dağı'nda tanrılar ikamet ediyor olabilir ama bir de oraya yaraşan tragedya yazarları var. Aiskhülos ve Euripides'le birlikte kutsal bir üçlü oluşturan Sophokles'in Thebai Oyunları  ( Kral Oidipus , Antigone , Oidipus Kolonos'ta ) ölümsüz tragedyalardandır. Bu yazının konusu, Sırtlan Kitap'tan çıkan Olivia Vieweg imzalı çizgi roman Antigone. Öncelikle Sophokles'in mitlerden devraldığı hikâyeyi hatırlayalım: Baş karakter Antigone, Polyneikes ve Eteokles'in kız kardeşidir. Babaları Kral Oidipus'un ölümünden sonra, iki erkek kardeş Thebai'nin yönetimini paylaşmaya ve sırayla hüküm sürmeye karar verir. Ancak bu uzun sürmez ve Eteokles iktidarı bırakmayı reddedince, kardeşi Polyneikes bir isyan başlatır. Bu isyan, her iki kardeşin de ölümüyle sonuçlanır. Ardından amcaları Kreon, Thebai kralı olur ve Polyneikes'i bir hain ilan ederek gömülmesini yasaklar. Antigone, ölü kardeşinin şehir dışında vahşi hayvanlara yem olacağı düşüncesine şiddetle karşı çıkar ve ipleri kendi eline alır. Kızkardeşi Ismene'nin onu bu fikirden caydırmaya çalışmasına rağmen yasayı çiğneme pahasına Polyneikes'i kendi başına gömer, Kral Kreon'la karşı karşıya gelir. Sonu kaya mahzenleri ve diri diri gömülmeye varan bir ölüm cezası olacaktır. Antigone'nin gösterdiği bu direniş, Kreon'un oğlu olan nişanlısı Haimon gibi kendisiyle birlikte başkalarının da trajik sonlarına neden olur.  Sırtlan Kitap, Antigone 'yi 2023 yılında Tekinsiz Kitaplar Serisi'nin ikinci kitabı olarak yayımladı. İlk kitap, Edgar Allan Poe'nin hikâyesi Berenice 'in çizgi uyarlamasıydı. Seri şimdilik iki kitapla sınırlı kaldı. Yaratıcıları Isabel Kreitz ve Sarah Khan olan serinin orijinali, Alman yayınevi Carlsen Verlag tarafından 2018-2021 yılları arasında dokuz kitap olarak yayımlandı. Hans Christian Andersen, Mary Shelley, Theodor Fontane, Elfriede Jelinek gibi yazarların klasikleşmiş eserlerinin uyarlamaları yapıldı. Kuşkusuz bu tür uyarlamalar, edebiyatın görsel bir forma dönüşmesini sağlıyor, yepyeni bir sanatı doğuruyor, hem form hem içerik anlamında orijinal metni zenginleştiriyor. Yeni nesillere klasik eserleri tanıtmanın etkili bir yolu olduklarını da söyleyebiliriz. Alman çizer ve yazar Olivia Vieweg, karanlık temalara oldukça aşina bir isim. İlk çizgi romanı Endzeit , 2011 yılında Weimar'daki Bauhaus Üniversitesi'nde mezuniyet çalışmasının sonucu olarak ortaya çıkmıştı. Post apokaliptik bir zamanda iki genç kadın kahraman Vivi ve Eva, Weimar ve Jena arasında zombilerle dolu bir yolculuğa çıkıyor, bir yandan da büyümeye çalışıyorlardı. Oldukça beğenilen Endzeit , Vieweg'in tekinsiz ve melankolik hikâyeleri kurgulama ve çizme konusundaki yeteneğini müjdeliyordu. Vieweg, Antigone  yorumunda da hem orijinal metnin ruhuna sadık hem de yaratıcı bir iş ortaya koyuyor. Sessiz imgeyi konuşturan janr: çizgi roman  Malum, Art Spiegelman ve Marjane Satrapi gibi yazar çizerler çizgi roman türüne yıllardır kendisinden esirgenen itibarı geri kazandırdı. Hatta türe 'nitelikli edebiyat' manası katmak istenircesine literatüre "grafik roman" diye bir tabir çoktan yerleşti. Marjane Satrapi ise kendi eserlerine "grafik roman" denmesini tercih etmiyor, bu tercihi tam da "çizgi roman" türünün hakkını teslim etme isteğine dayanıyor. Çizgi ya da grafik roman teorisini oluşturup geliştirmeye çalışanlara saygı duruşunda bulunup isimlendirme konusunda ayrımlar yapmaya çalışanlara başarılar dileyerek biz de Satrapi'nin yolundan gideceğiz. Sanki Olivia Vieweg de genç bir yazar çizer olarak, bir noktada Satrapi'den feyz almış. Antigone 'deki insan çizimleri, Persepolis 'in üslubuna benziyor. Basitleştirilmiş, karikatüre yakın çizgileri, sempati ve özdeşimi daha mümkün kılan böylelikle de klasiğin hakkını vererek daha kucaklayıcı ve evrensel olabilen bir özelliğe sahip. Olivia Vieweg, özellikle renk dramaturjisini büyük bir hünerle kullanıyor. Antigone ve Ismene arasındaki gerilimi ve fikir ayrılıklarını, sıcak ve soğuk renklerin kontrastıyla etkileyici bir şekilde yansıtıyor. Siyah beyaz bir dünyaya, ufak gibi görünen ama can alıcı bir kırmızıyla nasıl müdahale edildiğine galiba en çok Steven Spielberg'ün Schindler'in Listesi 'nden aşinayız. Filmin kırmızı paltolu küçük kızını unutmak mümkün mü? Vieweg de bu minvalden ilerliyor. Tekinsiz Kitaplar serisinin diğer bir tekinsiz kralı olan Edgar Allan Poe'vari kargaları çok etkili bir şekilde görselleştiriyor. Tragedyalarda şiddet eylemi asla sahnede gösterilmez ama karganın Polyneikes'in cesedinin gözünü deşmesi apaçık gösteriliyor. Karganın saçtığı kan damlaları paneller arasındaki boşluklarda ve takip eden panellerde serbestçe akıyor; güçlü bir devamlılık, hareket hissi ve bütünlük sağlıyor. Üstelik siyah beyaz karelerde düzenli olarak gökyüzünde gördüğümüz kıpkırmızı kızgın güneş (kanlı ay olarak da alımlamak münkün), Yunan tragedyalarında kentlere musallat olan belayı, miasma'yı simgeliyor. Thebai'nin üzerinde salınan kızgın güneş ya da kanlı ayın sağladığı dehşet ve felaket efekti, kargaların saçtığı kan damlalarıyla harmanlanıyor. Ölüm bahsinin olduğu her siyah beyaz kareye kırmızı damlıyor. Ya da kanunlara bilerek karşı geldiğini Kreon'a cesaretle söyleyen Antigone panelinde kızgın güneş veya kanlı ay yine kırmızı rengiyle gökyüzünde arzı endam ediyor. Antigone, Kreon'un temsil ettiği yeni polis düzeninde aslında kitonik tanrıların, kadim, yeraltının karanlık derinliklerinde yerleşik eski tanrıların, ona göre dünyanın gerçek sahiplerinin kanunlarını benimsiyor. Devlet erkini, insanın koyduğu yeni nomos 'u yani yasaları reddederek tanrıların yasalarına karşı koyulamayacağını haykırırken etik ve siyasi bir kavgaya tutuşuyor. Yüzeysel sözlerden çok, eylemlerin ve dürüstlüğün önemine inanıyor ve kendi ahlaki değerlerine sadık kalıyor. Ama bu direnişin beraberinde dökeceği kanı temsil edercesine bahsi geçen panellerde hep siyah beyaza atılmış kırmızı renkler var. Bu müdahale estetiği öne çıkarırken, metnin temaları olan ölüm, savaş, cesaret, mücadele, eski tanrılar eski yasalar gibi problemleri sembolik olarak da karşılayan etkileyici bir hamle oluyor. Birkaç panelde ardışık bir şekilde, korodan bilge bir ses şunları söylüyor: "Kötülük her yerde vardır... / ama hiçbir şey insandan daha kötü değildir. / Avlar kuşları hayvanları, tuzlu denizlerin balıklarını insan. / Kurnazca bir beceriyle katleder bütün vahşi hayvanları. / Kendi başına şehirler kurmayı, fırtınalardan kaçmayı öğrenen insan... / Beceremedi yalnızca ölümden kaçmayı." (24-27) Nitekim, kıpkırmızı kan damlaları ilerleyen panellerde sadece Antigone'nin etrafına saçılmıyor, Kreon'un da üstüne ve çevresine yayılıyor. Yanı sıra, kargaların taşıdığı ceset parçaları, çizgi romana özgü yazılı ses efektleriyle taşınırken hayli ürkütücü bir etki bırakıyor. Vieweg'in çizimleri, karakterlerin duygusal durumlarını ve hikâyenin atmosferini başarıyla yansıtıyor. Özellikle zemin detayları ve hareket hissi, hikâyenin trajik tonunu güçlendiriyor. Romanın bu tür görsel özellikleri, hikâyenin duygusal yoğunluğunu artırırken, hem klasik edebiyatın derinliğini koruyor hem de çizgi romanın görsel gücünü ön plana çıkarıyor. Vieweg'in metne getirdiği yorum, Sophokles'ten sonra da defalarca yeniden yazılan hikâyenin bir kısmına, sadece Antigone'nin direnişi kısmına odaklanıyor, oyunun tamamını kapsamıyor. Vieweg, Antigone'nin kendini asarak intihar ettiği orijinal trajik sonu da değiştiriyor. Antigone 'nin paratekstinde, yani ana metni çevreleyen, yayıncı ve editörlerin eklediği metin kısımlarında içeriğin sunumuna dair bir sorun olduğunu belirtmek gerekiyor. Zira paratekst dediğimiz bu ek metinler, okuyucuyu metni yorumlama açısından ciddi şekilde yönlendirebiliyorlar. Edebiyat kuramcısı Gérard Genette, parateksti okuyucu nezdinde tüm okumayı kontrol altına alan basılı kenar metinler olarak tanımlıyordu. Carlsen Yayınevi, Der Spiegel  yazarı Annette Bruhns'un Antigone  üzerine yaptığı değerlendirmeleri kitabın tanıtım ve sunum malzemesi olarak kullanmış, Sırtlan Kitap da bu parateksti olduğu gibi aktarmış. Bu sunum, Antigone karakteri için "anti-prenses, anti-pamuk prenses, anti-uyuyan güzel, günümüzün #metoo savaşçısı" gibi sığ ve bayatlamış tabirleri içeriyor. Antigone'nin sivil direnişi adalet, ahlak ve bireysel özgürlük gibi bileşenleriyle günümüzde de geçerliliğini koruyan bir tema. Hikâyede bir kadın yüzünden gururuna leke sürmek istemediğini dillendiren Kreon'un ve birbirlerinin öteki yüzü olan iki kızkardeşin varlığı, bugüne kadar yapılan uyarlamalarda doğal olarak feminist eleştirinin vurgu için seçtiği elverişli bir malzeme oldu. Ama tabiri caizse "gençleri çekeceğiz" diye hikâyeyi toplumsal cinsiyet meselesiyle sınırlandıran bu yaklaşım, klasiklere indirgemeci bir bakış atmış oluyor, metinlerin evrensel ve zaman aşırı açılımlarına ket vuruyor. Daha da önemlisi, bir sanat formu olarak çizgi romanın hakkını teslim etmeyi hepten ihmal ediyor. Eleştirmenlerin ve editoryal eklerin çizgi romanı bizatihi sanat yapan görsel temsil özelliklerine odaklanmaması, çizgi romanın sanatsal değerinin gözardı edilmesinden başka bir şey değil; üstelik Olivia Vieweg gibi başarılı yazar çizerler edebiyatın evrensel ve zamanaşırı genişlikteki temalarını görsel bir şölene dönüştürüp gerek yazıyı gerek resmi birer sanat formu olarak onurlandırırken.

  • Öykü: Hesaplaşma Kahvesi

    "Akasya ağacının tepesindeki karga ile göz göze geldim. Çocukluğumda da siyah bir karga ile uzun uzun bakışmıştık. Annemle babamın tabutlarının başına konmuş, beni seyretmişti. Öterek havalanmıştı daha sonra, göğe doğru uçmuştu. Amcamın dizlerine sarılmıştım. Kucağına almıştı beni, gözyaşlarımız karışmıştı." Umut Varlı Buz mavisi gözlerin tanıdık gelme nedenini, merdiven basamaklarını çıkarken anladım. Binanın önüne siyah çelenk bırakan öfkeli kadının bakışlarını çağrıştırmıştı. Odama girdiğim sırada yakındaki hızlı tren hattından gelen ray seslerini duydum. Sesler giderek yaklaştı ve arttı. Lacivert ceketimi giyindikten sonra çalışma masamın başına geçtim. Bilgisayarın şirket haberleri dosyasında, siyah çelenk eylemini taradım. Haber sayfasının görselindeki yüzle, salonda karşılaştığım temizlikçi kadının yüzü benzeşiyordu. Bu benzerlik kafamı kurcalasa da, merdivenden inerken amcamın sözü belirdi belleğimde. İnsan insana benzer, der geçerdi böylesi durumlarda. Giriş katın koridoruna yayılan kahvenin keskin kokusu çarptı burnuma. Dinginlik verici ve karşı konulamazdı. Mutfağın önünden geçerken: “Çıkacaksınız galiba… Gitmeden bir fincan kahve içmek istemez misiniz?“ dedi kaşlarını süzerek. Bedenini saran, gözleri ile aynı tonlarda mavi bir elbise dizlerine uzanıyordu. Kırlaşmış sönük saçları omuzlarındaydı. “Eh peki, salonda bekliyorum.“ Oturma koltuğuma yerleşirken, gözlerini ayırmadığı ikram tepsisiyle salona girdi. Kahvemi bakışlarına yansımayan bir gülümseme ile sunarken dudağının sağ tarafı yana seğiriyordu. Fincanını alıp, karşımdaki kanepeye oturdu.  “Sizi buraya hangi şirket gönderdi?“ “Geçen yıl destek istediğiniz şirketten geliyorum.” “Eşim tatilde olduğu için evin çalışanları yok.“ Kafasını sallayarak dinledi. Duvarda asılı duran kayınpederimin yağlı boya portresine göz attı. Ceketinin ön cebinde resmedilmiş, üzerinde şirketin logosu olan kırmızı mendil bakışlarıyla belirginleşti. Ben de o tarafa bakarak: “Eşimin babası Salih Bey, iki sene önce kaybettik.” dedim. “Şimdi şirketin başına siz geçmiş olmalısınız.” Yanında çalışmaya başladığımda toy bir mühendistim, aradan yirmi yıl geçti diye geçirdim içimden. Kahvemi alıp ayağa kalktım. Cam duvara doğru yürüdüm. Bahçe önümdeydi. Ağacın tepesinde kanat çırpan bir karga gördüm. Olumsuz gelişmeleri işaret ediyordu sanki bana. “Bir şey demediniz.“ dedi sert bir tonla. “Anlamadım.” dedim. Şaşırmıştım. Arkamı döndüğümde o da ayağa kalktı.  “Şirketin başına geçtiğinize göre, oldukça tecrübelenmiş olmalısınız.” dedi kafasını geriye iterek. Sağ eliyle arkasına gizlediği silahı doğrulttu. “İş cinayetinize, yargının önünde intihar görüntüsü verecek kadar tecrübelisiniz hatta.” Kararlı gözlerinden şimşekler çakıyordu. Vücudu kaskatı kesilmişti. Şirketin önünde hesap soracağını haykırıp, güvenliğin etkisizleştirdiği kadındı karşımda duran. Fincanın kırılırken çıkardığı sesle, elimden kaydığını anlayabildim. “Şöyle geç.” dedi koltuğu işaret ederek. Sesindeki buyurganlığa, çaresizce boyun eğdim.  “İki ay önce, övüntüsünü duyduğun şantiyelerinin en ilkel olanında, bir mühendisin altındaki iskele çöktü. Hastaneye ulaştırılamadan can verdi oracıkta, haberin var mı?“ “Bakın hanımefendi, bu şekilde anlaşmamıza olanak yok.” dedim oturduğum yerde doğrularak. “Dinle.“ dedi salonun tavanında yankılanan bir bağırtı ile. Koltuğa geri yaslandım. “İntihar süsü vererek olayı kapadın.“ Bir an tavandaki avizelere baktıktan sonra devam etti: “Çalıştırdığın işçileri, kapının önüne koymakla tehdit ederek tanık olarak kullandın.“ Mavi kristalleri andıran nemli gözleriyle yutkundu. “O benim biricik çocuğumdu.“ Susku içinde dinlerken cam duvarın ardındaki bahçeye çevirdim yüzümü. Akasya ağacının tepesindeki karga ile göz göze geldim. Çocukluğumda da siyah bir karga ile uzun uzun bakışmıştık. Annemle babamın tabutlarının başına konmuş, beni seyretmişti. Öterek havalanmıştı daha sonra, göğe doğru uçmuştu. Amcamın dizlerine sarılmıştım. Kucağına almıştı beni, gözyaşlarımız karışmıştı. “Bakın.” “Sus.“ dedi ayağını yere vurarak. “Siz susun, yeter artık.“ diyerek ayağa kalktım. Şaşkınlık içinde bakakaldı. Silahı aşağı yukarı hareket ettirdi. “Oğlunuz, Deniz’in psikolojik sorunları vardı. Beni yine de şans tanıdım. İşçilerle ve amirlerle yaşadığı problemleri görmezden geldim. Parlak zekasına rağmen bulunduğu durum üzücüydü. Ben ona iyilik yaptığımı düşünürken siz benden hesap soruyorsunuz. Üstelik elinizde bir silahla.” Donuk gözlerle baktı bir süre. “Diplomasını kullanarak şantiye şefi olarak gösterdiğin bir mühendise, asgari ücret ödeyerek mi iyilik yapıyordun?“ “Deniz’in ihtiyacı olan şey para değildi. İnsanlarla bir arada olması gerekiyordu.“ Salonun içinde yürümeye başladım. Parmağı tetikte, kapıya doğru çekildi. “Oğlunuzun intihar ettiği blokta kaba inşaat tamamlanalı üç ay olmuştu ve ince işçiliğe başlanılmayacağını biliyordu. Buna karşın çalışma olmayan bloğa baretsiz, iş ayakkabısını giyinmeden gidip, en tepeye çıkıp iskeleden aşağı sarkıyormuş. İşçiler çocuk avutur gibi peşinde gezmekten yorulmuş.“ İki eliyle kavradığı silahı yere indirip, sırtını duvara yasladı. “İskele çökmeseydi, belki yine işçiler gidip getirecekti. Ayrıca daha önce de orada aynı şekilde saatlerce bulunmuş ve bir şekilde dönmüş. Hem bu kadar iyiliğini istiyorsan oğlumun, işçilere neden tembih etmedin?“ “Orası bir iş yeri hanımefendi, işçilerden Deniz’e bakıcılık yapmalarını isteyemezdim.“ Kaskatı kesildiğini görebiliyordum.  “İskelenin sağlam olmadığını biliyorsun, intihar olduğuna bu kadar emin olamazsın.“  “Atladıktan sonra iskele çökmediğine göre, intihar olmadığana da emin olamazsınız.“ Bakışlarımızı birbirimizden kaçırıyorduk. Kapının yanında duran tekli koltuğa yavaşça oturdu. Sol eliyle sarkıttığı silahı tutarken, sağ eliyle çenesini kaşıyarak halıya bakmaya başladı. Hiç ses etmiyordum. Bana baktı. Kafasını öne eğerek ayağa kalktı.  “Bazen bir mühendis ölür, adı kader, kaza, alınyazısı, iş cinayeti ya da intihar olur. Birilerinin hayatı kararırken birileri kendini kurtarır, yoluna devam eder.“ O sırada dış kapı açıldı. Adım seslerini duyunca telaşlandı. İşaret parmağını dudağına götürdü.  “Oyun bitmedi mi?“ dedim. “Bu bir oyun değil.“ dedi kapıya sırtını dönerek. Salon kapısında beliriveren bekçi: “Efendim, Salih Bey’in eski avukatı geldi.“ dedi. “Ne istiyormuş?” “Sizinle görüşmek istediği bir konu varmış.” “Anladım, kamelyaya alın.“  “Peki efendim.” deyip koridora yöneldi. “Hanımefendi siz de bize iki kahve yapın, bu sefer bol şekerli olsun.” dedim gülümseyerek. Kapıdan çıkarken arkamdan baktığını hissediyordum. Birden sırtımda dayanılmaz bir acı hissettim. Sendelerken koridordaki halının, hiç basmadığım bir yumuşaklıkta ayağımın altından kaydığını duyumsuyordum. Yere düştüğümde, karga akasyanın dallarından bana bakıyordu. Kanatlanıp göğe yükseldi.

bottom of page