Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Öykü: Bir Çamaşır Makinesi Meselesi
"Gelip geçerken selam veriyoruz, bazan hatır soruyor, ufak tefek işlerinizi görüyoruz diye, ben sizi nüfusuma geçirtmedim ya." Fatih Altınbeyaz “Kara Haydar; tasarruf edecek diye akşamları lambaları bile yaktırmıyor, eşi Ayşe Kadın’ı zifiri karanlıkta oturtuyormuş. Nekes herif… Ama kınamayalım, alimallah tam da onun gibi oluruz.” Bizde bu ahmaklık olduğu sürece işimiz harap. Bizim gibilerin mezarda huzuru olur ancak. “Neden böyle bir yakınmada bulundum?” diye soracaksınız. Durun, her şeyi en baştan anlatayım. Çünkü başlangıçlar, gönlü kanmış ve emin kılar. Kasım ayının güneşli bir öğleden sonrası, evimde oturmuş güzel güzel, bir Fyodor Dostoyevski romanı okurken, Kezban Sultan telefon etti. Uzatmadım, sonra eline fırsat geçtiğinde türlü çeşit zehirli laflar sokmasın diye zamanında açtım ve derhal söylediklerine dikkat kesildim. Anlamadığım bir şekilde, Kezban Sultan’ın heyheyleri üstündeydi. Komşusu Ayşe Kadın’ın yeni alınan çamaşır makinesini, nihayet çalıştırmışlar bu gün. Ben de ne zamandır sorup duruyordum. İyi yapmışlar. Haydi bakalım, vatana millete hayırlı olsun. Gerginliğini bir nebze yatıştırmak için, “Konu komşunun yiyeceği kadar keşkek, pilav da yapsaydınız bari,” dedim. Ondan gelecek itirazı beklemeden, “Açılış için kurdele kestiniz mi? Çiçek, çelenk yaptırmadınız mı?” diye sordum. “Kültürlü Kâtip, makara yapmayı bırak şimdi, zaten canım burnumda,” dedi Kezban Sultan. “Pişmanlık ve ölçülü öfke ruhun ilacıdır,” diye kahkaha attım, yine araya girerek. “Uzatmaaa!” diyen tarazlı sesi yankılandı. Mecburen, susmayı bir görev bildim. Çünkü hesapta olmayan, büyük bir sorun çıkmış. Mahallelinin toplanması, polisin hadiseye müdahale etmesi an meselesiymiş. Şöyle olmuş: Masaldereli Kara Haydar, “Kapatın şu uğursuz mereti, çok cereyan yakacak,” diyerek rahat vermemeye başlamış. İlkin oralı olmamışlar, Balıkesirli Nine’yi de çağırıp kendi aralarında koyu, mahrem bir sohbete dalmışlar. Bu defa da, “Bir saat oldu, hâlâ yıkamayı neden sonlandırmadı bu? Cihazdan anlayan varsa şuna bir baksın,” diye haykırıp gelene geçene dert yanıyor, küflü demir pencereyi açıp hiç tanımadığı kimselerden yardım istiyormuş. Fesüphanallah, olacak iş değil... Bu şahsiyet, iyice kafayı sıyırdı mı yoksa? Yaptığının doğru olmadığını söyleyen, âkil insan Balıkesirli Nine dâhil kim ne dese dinlemiyor, zavallı karısına zıtlanıyormuş. Ayşe Kadın, bu sistemle sudan tasarruf edeceklerini söyleyerek, kendisini savunmaya kalktığında, “Sus, kına çiçeği. Sen geçirdin bu aygıtı başımıza, o uzun boylu kâtibin aklına da senin komşun olacak, o çokbilmiş soktu. Bu yaştan sonra, senin neyine lazım gavur aleti?” deyip çıkışmaya devam ediyormuş hanımına. Kezban Sultan da “Hangi devirde yaşıyoruz. Yazık değil mi? Bu mazlum, yaşta yağmurda, elde kılık kıyafet yıkamaya mecbur mu?” diye sorunca, “Dış kapının mandalı, sen karışma, haddini bil, senin anlayacağın işler değil bunlar,” deyip ocak bardağı gibi kararmış bir suratla başka tarafa bakıyormuş. Beni de Kara Haydar ile konuşmam, onun nazını buğuzunu çekmem için rahatsız etmiş. Çünkü hâlâ ele güne karşı bar bar bağırıyor, “Evimizin huzuru kaçtı, gördüğüm kötü rüyalar, kâbuslar açık seçik çıktı. Kıyamet alameti bu, yetişin komşular,” diye ortalığı daha da velveleye veriyormuş. Kezban Sultan, hâlâ burnundan soluyor, anladık haklı ama haspam taramalı tüfek gibi boyuna saydırıyor. “Hiçbir şey görmemiş mi bu adam? Yıllardır evden dışarıya çıkmadığından, hayattan kopmuş. Değişim, konfor veren makine, yuvasını dağıtacak zannediyor. Beyni sulanmış bunun beyni. Kına çiçeği ne demek? Görgü yok görgü. Cimriliğinden evinin betini bereketini kaçırmış, algısızın haberi yok.” “İsabet buyuruyorsun Kezban Sultan, başüstüne abla, ben onun hakkından gelmesini bilirim,” diye cümle arasına girmeye çalışmaktan yoruldum. O, telefon konuşmasını bitirdi, ben de bittim. Ruhumda köpüren acıyla yanıp kavruluyordum. Nedir yahu bu? Gelip geçerken selam veriyoruz, bazan hatır soruyor, ufak tefek işlerinizi görüyoruz diye, ben sizi nüfusuma geçirtmedim ya. Günlerce araştırdım, kaç tane beyaz eşya mağazasını dolaştım, o çamaşır makinesini ben aldım. Çünkü Ayşe Kadın, kışta kıyamette, leğen içinde, ıslandığında kütük gibi ağırlaşan giysilerle uğraşmasın, ellerinin sızısından, parmak yaralarından kurtulsun istedim. Elbette bu yeniliğin fikir annesi Kezban Sultan’dı. Onun hakkını inkâr edemeyiz de bu şiddetli çatışma niye? İncir çekirdeğini doldurmayacak kavga neden bu kadar büyüdü? Dostun üzülüp düşmanın sevinmesine gerek var mıydı? Hem bana ne canım. Mesafeyi koruyun artık. Yeter! Şuraya bak birader? Millet, uzay boşluğunda salına salına geziyor, daha birkaç yıl önce, sabıka fotoğrafları ile medyada boy gösteren, hakkında iddianame bile hazırlanan Donald Trump, Amerika Birleşik Devletleri’ne ikinci kez başkan oluyor, fî tarihinde de olsa Orman Müdürlüğünden emekli Kara Haydar, çamaşır makinesinin sarf edeceği elektrik faturası yüzünden batacağını sanıyor. Bak, bu sefer de Ayşe Kadın arıyor. Bu cep telefonlarını icat edenin, ben ta… “Hay gidi oğlanım, de gidi kâtibim, bak neler geldi başımıza,” diye inim inim inliyor. “Bana niye anlatıyorsun? Ben sizin iç işlerinize neden karışıyorum?” demedim şüphesiz. Kezban Sultan ile iletişim kurmamış gibi, “Hayrola Ayşe teyze, nedir bu telaşın?” diye sordum. “Yetiş oğlum, dede kudurdu, elbiseleri sıkarken çok sallanıyor diye çamaşır makinesi ile dövüşmeye kalktı. Kezban Sultan ‘Sen bu işe burnunu sokma, evvelce aklın neredeydi, adam kısmı her şeye karışır mı?’ diyerek berikine yüklendi. Birisi, sakat bacakla havanın elini aldı, öteki teyemmüm taşını kaptı, Balıkesirli Nine olmasa birbirlerinin kafalarını yaracaklardı. Zor ayırdık. Koştur, dede, güzelim makineyi, baltayla parçalayacak… ‘Ya o, ya ben. Bu ev, ikimizden birisine haram,’ diyor.” “Ben hemen el koyarım. Haydar amca ile konuşur, kendilerini ikna ederim. Kezban Sultan’a bunu böyle ilet. Siz biraz daha oyalayın dedeyi, ben ara sokaktan olay mahalline intikal ediyorum.” Telefonu kapatırken, Ayşe Kadın’ın, “Kezban Sultan da az inat değil. Onun da psikolojisi bozuk. Kabloyu prizle birlikte söktü aldı duvardan, zamanın çoksa tesisatçı ara şimdi. Benim çektiklerim Allah’tan reva mı be kızanım? Ömrümün sonunda bir kolaylık buldum, onu da bana yar etmeyecekler. Ah, Ayşe Kadın senin zaten nerede olmuş işin var!” dediğini duydum. Son sözleri içime oturdu. Kendimi, durumdan vazife çıkaran bir Dostoyevski kahramanı gibi hissettim ve muhakkak bir şeyler yapmam gerektiğine inandım. Ben bu kitabı elimden bırakayım, şunlara bir bakayım ve meseleyi yerinde inceleyeyim. Yoksa işi temelli büyütürler, arkalarını toparlamak yine bana düşer. İşte, bu yüzden, en başta bizim gibilerin ancak mezarda huzur bulacağını belirttim. Çünkü bizde bu lüzumundan fazla merhamet, insan sevgisi ve biraz da işgüzarlık olduğu müddetçe dünyada rahat yüzü görmek bize haramdır. Akıllılara bak, lakabıma da “kültürlü” diyorlar bir de. Ne yapayım? Bu tür söylemlerin altındaki ince alayı fark etmemiş gibi davranıyorum. Onların gözünde, uyuntunun teki olduğumu, bu alıklıkla kendime türlü çeşit işler açtığımı çok iyi biliyorum oysa. Gerçi tersini de yapamıyorum. Çünkü ileride, eleştirdiğim, kötülediğim, küçümsediğim insana dönüşmekten deli gibi korkuyorum. Bu yüzden ne yapıp edip saygınlığımı ve Ayşe Kadın’ı korumalıyım. Millet; vatanı savunur, ben çamaşır makinesini kurtarmalıyım. Yettim Masaldereli Kara Haydar, geliyorum.
- Şairleri nedir bizden farklı yapan?
Nergihan Yeşilyurt'un kaleme aldığı Şairin Gördüğü, ne bir şiir tarihi anlatısı ne de lise edebiyat dersi kitabı. Şairin Gördüğü yirmi senedir şiir üzerine düşünen bir şairin “Ne görüyor bu şairler?” sorusunun peşine takılıp bulduklarının denemesi. Şairleri nedir bizden farklı yapan? Bizim görmediğimiz neyi görüyorlar da şiir yazıyorlar allasen? Yoksa ilham mı silahları, vahiy mi veya? Hani şu hiç beklemediğin anda beliren kendi minik nefesi büyük perilerden, neden konmuyor ki bizim de omzumuza? Şair Nergihan Yeşilyurt’u şiir üzerine düşünmeye çağıran da işte bu merakıydı. Sorular sordu, cevaplar buldu, peşine takıldıkları oldu, hiç takılmak istemeden geri döndüğü yollar da. Buldukları oldu, bulamadıkları da elbet, halen aradıkları var, emin oldukları da. Şairin Gördüğü ne bir şiir tarihi anlatısı ne de lise edebiyat dersi kitabı. Şairin Gördüğü yirmi senedir şiir üzerine düşünen bir şairin “Ne görüyor bu şairler?” sorusunun peşine takılıp bulduklarının denemesi. Bolca Turgut Uyar, Orhan Veli, Nigâr Hanım, Dıranas, Gülten Akın, eh olmazsa olmaz Galib Dede, biraz da ucundan Emily Dickinson, Nâzım Hikmet, Melih Cevdet… “Şiir öldü, helvasını kavuralım.” diyenler, şiir falı seven romantikler, usta şairler, yeni yetmeler, âşık olduğu çocuğa gizli gizli şiir yazanlar… İşte bu kitap hepinize göre ve hiçbirinize göre değil. Ornis’in yavrusu Pulim, odağına gençleri alırken yalnızca genç okuru hedeflemiyor. İlkgençlikten itibaren her yaştan okura hitap eden ama her daim büyüme sancıları çeken bir aceminin izlerini taşıyor. Pulim, gençlik temasına ilgi duyan herkesin hoşuna gidebilecek, kurgu ve kurgu dışı eserlerin hafifliğinden alıyor gücünü. Uçmayı yeni öğrenen bir kuşun kanat çırpışlarının sesini duymaya hazır mısınız? ŞAİRİN GÖRDÜĞÜ Nergihan Yeşilyurt Ornis Kitap, 2025 Tür: Deneme 112 s.
- Yaratıcılık Ritüelleri 43 / Sepin Sinanlıoğlu: “Yazdıkça sadece kendimi değil hayatı da farklı idrak ediyorum.”
“Hem sosyal hem de içine kapanık bir mizacım var, üst üste çok insanla görüşünce tıkanırım. Yılbaşı arifesinde oldu mesela. Önceden belirlenmiş olsa da bazı programlara katıl(a)madım, eşofmanımı çıkarmadan evde oturdum ve çalıştım. Evde oturmak bana hep iyi gelir. Bir de yürümek.” Semrin Şahin Yaratıcılık Ritüelleri’nde bu hafta Sepin Sinanlıoğlu’nu ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Yazmak için bana gereken şey yalnız olmak, o da sabahları mümkün. Çocukları okula gönderince duşumu alır, giyinir, kendimin ne kadar küçük olduğunu hatırlatan bir şey var, onu yapar ve hemen masama otururum. Çok kahve içiyorum azaltmam lazım ama bir de illa filtre kahve koyarım. Onu bile beklemez hemen otururum masaya. Başka şansım yok. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Pek olmaz, ilham beklemem, gün içinde hep çalışırım. Tıkanmışsam word’den çıkar, excel dosyalarıma geçer, excel’deki çalışma sayfalarım arasında dolanır, aldığım notları tarar, okumam gereken bir şey okur, araştırmam gereken bir konuya bakar, yine metinle alakalı bir şey yaparım, en olmadı yazacağım başka bir şeye geçerim. Hep çalışırım. Sadece üst üste kalabalıklara girmek zorunda kalmışsam zihnimde bir ağırlık olur ve bu yazımı etkiler. Yalnız ve sessiz kaldığımda geçer. Arkadaşlarım arasında “mağarasına girdi yine” diye geyiği yapılır. Dedikleri gibi mağarama girince işler yoluna girer. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Tek başına ebeveynlik yapan iki çocuklu bir kadınım ve yazıyorum. (Cümle bu kadar.) Yapacak bir şey yok, aşırı disiplinli ve çok çalışkan bir insanım, ukalalık için söylemiyorum, zamanı disiplinli ve verimli kullanırım, sıkı çalışırım. Annem çocuklar konusunda en büyük destekçim, sıkıştığımda o koşar gelir. Hem sosyal hem de içine kapanık bir mizacım var, üst üste çok insanla görüşünce tıkanırım. Yılbaşı arifesinde oldu mesela. Önceden belirlenmiş olsa da bazı programlara katıl(a)madım, eşofmanımı çıkarmadan evde oturdum ve çalıştım. Evde oturmak bana hep iyi gelir. Bir de yürümek. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Değil sanırım. Yol almak demeyeyim ama yaş aldıkça, yazdıkça kendi dehlizlerime giriyor ve sadece kendimi değil hayatı da farklı idrak ediyorum. Bu idrak de herhâlde sadece yazdıklarıma değil, her yaptığıma nüfuz ediyordur. İnşallah. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Sabah yazar, gece okurum. Küçük çocuğum büyüdüğü için artık o uykuya geçince de yazabiliyorum, daha doğrusu yeni bir şey yazmıyorum o saatte ama yazdıklarımı okuyup düzeltebiliyorum, eskiden onu yatırırken uyuyakalırdım, bu mümkün olmazdı. Geceleri yazmıyorum ama tam uykuya geçerken çok acayip şeyler oluyor zihnimde, bazen onları not ediyorum. Bu da yazmak sayılır herhâlde. Yazarken kurgu okumayı bırakmam, elimin altında ise yazdığım konuyla alakalı kurgu dışı kitaplar, makaleler, sahaflardan bulduğum eski gazete ve dergi yazıları, sergi katalogları, haritalar vs olur. Bunlar da metnin kendisi kadar benim oyuncaklarımdır. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo, öykü, şiir, beste vs…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Edebiyatta yapıtın kendinden çok onu üretenin meziyetlerine özenirim. Stephen Jenkinson’ın Come of Age ’indeki derinliği ve netliğine mesela ya da sanatta Leonardo da Vinci’nin dehasına. Müzik ise bambaşka. Konser diye bir şeyin olabilmesi, müziğin eş zamanlı birlikte icra edilebilmesi, dinleyicinin müzisyene katılımı beni büyülüyor. Edebiyatta yazar ve okurun zihni bunu başka bir seviyede yapıyor ama eş zamanlı değil (en azından lineer zamana göre). Beni sevdiğim şarkıları yaratmaktan çok dinleyiciyle birlikte icra edebilmek çok-çok-çok heyecanlandırırdı. Düşünmesi bile iyi geldi.
- Sanatsal İlkelere Göre Şehirlerin İnşası
Camillo Sitte'nin, şehircilik disiplininin kurucu metinlerinden biri olan Sanatsal İlkelere Göre Şehirlerin İnşası başlıklı kitabı, okuruyla buluştu. Hüseyin Tüzün'ün çevirisi ve Aykut Köksal'ın editörlüğünde yayına hazırlanan kitaba yazdığı sunuş yazısında Köksal şöyle diyor: "Camillo Sitte bir mimar, Viyana İmparatorluk Kraliyet Uygulamalı Sanatlar Okulu'nun yöneticisi. 1889'da yayımladığı Sanatsal İlkelere Göre Şehirlerin İnşası başlıklı kitabıyla şehircilik disiplininin öncü kuramcıları arasında bulunuyor. Sitte, kitabında ortaçağ ve Rönesans şehirlerini ele alarak, endüstri öncesi dönemde şehir mekânının örgütlenme mantığını ortaya koyuyor. Sitte'nin temel meselesi, endüstri toplumunun talep ettiği ve 19. yüzyılda, Haussmann'ın Paris'te gerçekleştirdiği modern dönüşümün bir öntip oluşturduğu yeni şehir mekânının eleştirisi idi. Sitte'nin şehir tasavvuru, Le Corbusier'nin çağdaş şehir tasarısını taşıyan 'şehircilik düşüncesi' ile de tam bir çatışma içindedir. Nitekim, Le Corbusier, Şehircilik adlı kitabında doğrudan Camillo Sitte'yi hedef alır. Camillo Sitte, modernleşme ile birlikte kentsel mekânın biçimlendirilmesinin 'teknik' bir sorunsal olarak görülmesine karşı çıkarak, 'sorunun yalnızca bir yanının çözümünün değil, diğer yanının, sanat yanının da en azından onun kadar önem taşıdığını bir kez daha göstermek gerekir' diyor. Sitte'nin eski şehirlerin sanat yanı ile kastettiğini yapısalcı bir dile tercüme edersek, endüstri öncesi geleneksel şehrin mekânsal örgütlenme mantığıyla karşılaşırız. Geleneksel şehir, doğal dillerde olduğu gibi, dışarıdan müdahaleyle ya da iradi bir tasarımla değil belirli bir kendiliğindenlikle oluşmuş bir dizge, giderek bir yapı ( structure ) oluşturur. Şehir mekânının örgütlenme mantığını okumak için bu yapının kodlarını çözmek gerekir. Sitte de bu kitapta, bu kodları çözmeye çalışıyor. Son bir sözle, Sanatsal İlkelere Göre Şehirlerin İnşası başlıklı bu çalışma, şehircilik disiplininin kuramsal arka planını belirleyen temel kilometre taşlarının başında geliyor. Taşıdığı önemin son derece geç bir tarihte farkına varılmış olması ise bu disiplinin zafiyetinin bir göstergesi olmalı." Camillo Sitte (17 Nisan 1843 - 16 Kasım 1903) Avusturyalı bir mimar, ressam ve çalışmaları şehir planlama ve arazi kullanımı düzenlemelerini etkileyen bir şehir teorisyeniydi. Sitte bugün en çok, İtalya ve Germen ülkelerindeki kamusal alanlara odaklanarak Avrupa'da şehirciliğe yönelik geleneksel, aşamalı yaklaşımı incelediği ve belgelediği 1889 tarihli Sanatsal İlkelere Göre Şehir Planlaması adlı kitabıyla hatırlanmaktadır. SANATSAL İLKELERE GÖRE ŞEHİRLERİN İNŞASI Camillo Sitte Arketon Yayınları, 2024 Çeviri: Hüseyin Tüzün Editör: Aykut Köksal Tür: Mimarlık, Şehircilik 172 s.
- Kendi kaderini eline alma cesaretin var mı?
Rachel Griffin'ın “Geceni Bana Getir” adlı romanı, fantastik bir dünyanın kapılarını aralıyor. Aşk, fedakârlık ve tehlikenin bir harmanı olan bu roman, etkileyici atmosferi ve anlatımıyla okuyucuları büyülemeye hazırlanıyor. Edebiyat çevrelerince "yıkıcı derecede romantik" olarak nitelendirilen bu eser, cadı Mortana Fairchild’in kaderini şekillendiren karanlık sırları ve imkânsız seçimlerini gözler önüne seriyor. Griffin'ın usta işi kalemi, okurlarını sihirle dolu, nefes kesici bir yolculuğa çıkarıyor. Çevirisini Eymen Yalaz’ın, editörlüğünü Dilhan Hız’ın üstlendiği “Geceni Bana Getir” , ATHİCA Yayınları etiketiyle Türkçede! Arka Kapak Yazısı: BU AŞK HİKÂYESİYLE KADERİNİZİ YENİDEN YAZMAYA HAZIR MISINIZ? Aşka ve büyüye hazır olun. “Geceni Bana Getir”, kalbinizin en derinlerine dokunacak benzersiz bir romantizm ve nefes kesici bir dünya sunuyor. Bu büyüleyici roman ile, okyanusun serin esintisini, aşkın sonsuz heyecanını ve Tana’nın yüreğini sarsan imkânsız seçimleri iliklerinize kadar hissedeceksiniz. -Kırık Bir Kalp romanın yazarı, Stephanie Garber Kaderin ötesine geçmeye cesaret edenlerin, içlerindeki fısıltıya kulak verenlerin ve aşkın peşinden gitmeye kararlı olanların hikâyesi... Dünyaya meydan okuyan cesur bir kadın, aşkı uğruna kendi yolunu çizmek için mücadele etmeye başlıyor. “Geceni Bana Getir”, okuyucularını aşkın gücünü ve kendi kaderini eline alma cesaretini örmeye çağırıyor. Bu eşsiz hikâye, aşkı kadere bırakmayıp büyülü hayaller kuranları destansı dünyasına davet ediyor. GECENİ BANA GETİR Rachel Griffin Athica Kitap, 2025 Çeviri: Eymen Yalaz Tür: Roman 392 s.
- Öykü: Bu Taşıdığım Dut Yaprağı
"Herkes biliyor, hepsi biliyor. Rezerve masaları olmayan köyümün kadınlarını oturtuyorum bu kasabaya, izliyorlar. Ayaklarım kaldırım taşlarına sıkıştıkça biliyorum bildiklerini, buraya her gelişimde, her adımda biraz daha derine gömülüyorum." Ayşe Begüm Çelik “Cennete gitmek isterdim otostopla, Cinnete kadardı tüm yollar oysa.” Didem Madak, Ağlayan Kaya Çamlık yolda, güneşin altında yürüyorum. Başımı eğiyorum, gözlerimi kaldırmadan. Dutlu kahveye kadar gökyüzüne bakmıyorum. Küçük meydanın adı Hacı Memiş. Eskiden ne denirdi hiç hatırlamıyorum. Ezelden Hacıydı belki. Meydanın tam ortasında gözüm karşının camlarına kayıyor, unlu mamullerin arasında sakızlı kurabiye kokusu. Camdan yansıyor, cam yansıtıyor insanları. Benden başka herkesin burada soluk alıp vermeye devam ettiği bir sabah. Dut ağaçları birbirlerine sarılmıyor, iç içe geçen dalları bir ötekini de teğet geçiyor. Sanki herkes bu ağacın gölgesinde, sakız kokusunun içinde saklanmış ama ben tek başımayım. Kaldırımda terliklerle yürümek hep zor, çok zor. Kahvenin arka sokağında mezarlık. Caminin içinde mezarlık, nüfusu kalabalık. Hava çok sıcak. Güneş yakıyor. Terliklerimin izini ayaklarıma resmediyor. Topuklarım kaldırımın taşları arasına sıkışıyor. Her adımda terlikten sıyrılıyor, iki taşın arasına devriliyorlar. Güneşin hiç işi yok, o da taşların arasına saklanmış. Topuğum değdikçe taşlar da yakıyor. Her adımda ellerim ağırlaşıyor, onlar da taşların arasına gömülüyor, altında kalıyor. İçimde, boylu boyunca büyüyen bir boşluk var. Mor, kopkoyu mor, dipsiz bir boşluk. Sıcak rüzgâr, elbisemin altından girip kasıklarıma vuruyor. Her şeyden sessiz, görünmez bir rüzgâr. İnsanın içine çöreklenip nefesini daraltan bir tür sessizlikte. Saçlarımı kendim kesmeseydim. Yine de bu kadar batar mıydı enseme? İstediğim kısalığı, keskinliği kuaför vermedi hiç. Saçlarımın ucu ensemde giyotin. Hem kaşındırıyor hem de hiç utanması yok, kesiyor etimi. Gözlerimde akmış rimel, dudağım kırmızı. Ter kokuyorum ama suç bende değil iklimde, onu değiştirenlerde. Mevsimleri çırılçıplak bırakanlarda. Kökünden kazıyanlarda. Bir elbise üzerimde, sarısı soluk. Soluk limon kabuğu. Yok, yok hayır, ağırlaşmış zeytinyağı sarısı. Memelerim açıkta, terimden ince bir dere akıyor aralarına. Diz üzeri yırtmacının dikişi aralık bir kapı, bacak bacak üstüne attığım an sökülecek. Hiç oturmuyorum. Oturamıyorum. Vücudum titriyor oturunca, öfkeleniyorum. Saçlarımı geriye atıyorum, elime batıyor uçları. Bir avuç saç elimde kalıyor. Dökülme mevsimi mi? Bilmiyorum. Bırakıyorum onları, tel tel düşüyorlar yere. Bulunmak için tellerimden bir yol çiziyorum. Gölgeleri saymaya başlıyorum. Dutlu Kahve’nin önündeki masalara düştükçe incelen ve dalların rüzgârla savruldukça bozduğu gölgeler. Belki Hacı Memiş’in altına gelmişken gözlerimi kısıp biraz gökyüzüne bakmalıydım. Ama o kadar bitik bir his var ki içimde, gözümü kısacak gücü bile bulamıyorum. Yol uzadıkça ayaklarım ağırlaşıyor, terliğim yeniden taşların arasına sıkışıyor. Her sıkışmada gözüm istemsiz yere iniyor, sarı elbisem bacaklarıma yapışıyor. Kaldırımın aralarına giren taşlar, topuklarımda ince ama belli belirsiz bir iz bırakıyor. Yara kabukları gibi sıyrılacak, her iz bir yenisine yer açacak, belki de bu kasaba gibi yıllar boyu hep izlerle örtülecek. Gözüm morarmış dutlarda, ayağım taşlaşmış güneşte, ara sokaklara dalıyorum. Burada dar bir yolda yürümek daha kolay, daha serin. Mezarlık yokuşuna geldiğimde hızlanıyorum. Bu yokuşta hayat var, bilmediğim, tanımadığım, her defasında kaçtığım. Bu yokuşta ölüm var, bildiğim, tanıdığım, her defasında yakalandığım. İçimde bir şeyler duruyor, kapıya yaklaşınca. Bacaklarım titremiyor içimle bir, duruyorlar. Geçmişten bir ses, bir fısıltı. Hem duruyor hem duyuyorum. Mavi gözlü muhacirin sesi. “Vurma artık, suçu günahı yok bu kızın.” Yok bu kızın … Son üç kelime mezarlık kapısından sessizce yere düşüyor. Kapı gıcırdayarak açılıyor, fısıltı benimle dertleşmek ister gibi. Tamamlanmamış cümleler var seste. Sadece cümleler yok, kelimelerde harfler eksik. Yitik bir dilden sıralı akıyorlar kulaklarıma. Küçük bir karınca ordusu yürüyor önümde, beyaz taşların üstüne çıkmak için bir diğerini beklemekte sakınca görmüyorlar. Ordunun düzenine, sakinliğine hayran kalıyorum. Birkaç tanesini antenlerine kadar süzüyorum. Birbirlerine karşı nazikler. Sonra birkaç küçük taş gözüme takılıyor, araya sıkışmış, sanki kasabaya sonradan gelmiş gibi. Nevzat Abim de sonradan geldi. Benden sonra geldi. Hiçbirinin başında çiçek yok. Aşınmış beyaz taşlar, yosun tutmuş bir iki mezar. Adlarını, hatıralarını kimse bilmiyor. Sessizce başımı sallıyorum. Eğiliyorum, toprağı ellerimle yokluyorum; taş gibi soğuk, ama her soğukluk bir son değil işte. Bilmiyorlar, o toprakta yatan, solgun bir yüz. Bilmiyorlar, o mezarda, boylu boyunca uzanan o derinlikte bıraktığım şeyi. İçimi. İçimde ne varsa, ne olacaksa, hepsi orada. Dudaklarımı yakan kırmızı acı, alnımın çizgilerine işleyen, bir daha silinmeyecek bir gölge. Bir yandan da köydeki yaşlı kadınlar aklıma geliyor, burada olmayan kadınlar. Mezarlığa her gelişimde ağızlarında bitmeyen fısıltılarla, benimle göz göze gelmeden. Onların dudaklarında, elbisemin dikişi açılacakmış gibi, kesik kesik sözler. Kendi içime kapanıyorum. Bir sırrı yüklenmekle değişiyor dünyam. Dönmüyor artık kendi etrafında. Herkes biliyor, hepsi biliyor. Rezerve masaları olmayan köyümün kadınlarını oturtuyorum bu kasabaya, izliyorlar. Ayaklarım kaldırım taşlarına sıkıştıkça biliyorum bildiklerini, buraya her gelişimde, her adımda biraz daha derine gömülüyorum. Dut ağaçlarının gölgesi boyumun yarısına düşse de yetmiyor; gölgeye de, sessizliğe de doyamadan ayrılıyorum. Başımı eğip sessizce çıkıyorum mezarlıktan. İçimde bağıran ama bir türlü sesini çıkaramayan, o Dutlu meydanın ve taşların arasına sıkışmış yüzümle. Nevzat’ın her tekmesinde kaldırıma yapışan karnımla da çıkıyorum buradan. Kendi yüzüm aklımda, mezarlık taşlarında kaybolmuş eski bir sima gibi. Kim olduğumu, bu kasabada ne bıraktığımı, neyi unutmaya çalıştığımı tartıyorum. Terazim bozuk, ağırlıkları ölçmüyor. Sonra bir rüzgâr daha esiyor, elbisemin yırtmacı hafifçe açılıyor, tenim açıkta kalıyor. Aklıma, morarmış yüzü geliyor. Yağlı, kanlı bedeninin altında kopkoyu bir mor. Sesi çıkmıyor. Her taş, her ağaç gibi. Sesi hiç çıkmıyor. Mor yüzü buz kesiyor. Akhisar’ın zeytinlerinde yeşermişti hayallerim. Alaçatı’nın dutlarında morardılar. Soğuk bir yüz gömdüm kimsesiz birinin boşluğuna. Kasıklarımdan elbiseme akan kanı mühürledim dudaklarıma. Cesedi sadece ben gördüm. İçimde büyüttüm, doğurdum, gördüm, gömdüm. Çam kozalaklarıyla oynayan çocuklar yoktu sokakta. Kapıya sandalye atmış kadınlar yoktu. Taşların arasına püskülleri sıkışan halılar yıkanmıyordu. Kınalı eller biber salçalarını kaynatmıyordu. Bir kap sıcak yemek pişen mutfak yoktu. Taş duvarların önü arkası uzunlu kısalı masalar, yolları araba galerisi. Dutlu kahvede okeye dönen amcalar da yoktu. Sigaradan bıyıkları sararmış enişteleri görmedim hiç. İki sarmanın karnı midelerine yapışmıştı. Kör olmuş muhacir, mavi gözleri görmüyor. Ne martı ne serçe konmadı hiç meydana. Hırçın, soğuk denize yakın uçlarda gözlenen kuşlar varmış ama. Yeşil zeytinleri çizdikçe yarılan ellerim, rezerve masaları silerek iyileşmedi. Dut yaprağı kaynattım ellerime. Dutlu ellerimi beğendi masaların birinde. Binbir elden benimkini beğendi. Uçlara gelmiş, denizin uçlarına. Bana da kondu bir gece. Tek gece kondu. Kanat çırptı, titredi, titretti. Çatlamış yumurtamın öksüzlüğünü düşünmedi. Ağlamaklı, ürkek gördüm son kez. Samsun’a kuş halkalamaya gidip gelecekti. Dört sokağın kesiştiği meydandaki o masaya bir daha oturmadı. Esmer tenini bu güneş bir daha yakmadı. Ellerimle kapattım üzerini. Ellerim, o taş duvar gibi ağır, o taş gibi kıpırtısız bir hatıra. Dut kaynatsam da hafiflemez. “İyileşeceksin” dedi muhacir kadın ama iyileşmek kahkahalarımla inlettiğim bu meydanda bana yasak. Nevzat’ın elinden o kurtardı beni. Jandarmayı aradı. Evine, yatağına aldı. Sormadı hiç. Karnımı okşadı, “ölecek ama,” dedi. Sırtüstü yattığım dar sokakta bacaklarımı kapatmaya gelmiş muhacir. Evine taliptim, odasını verdi. Kör değil aslında, gördüğüne emindim. Kör olmak işine geliyordu ürkek titremeleri görmemek için. Dar sokaktan sürüklüyor beni. Pencerelere sıkışmış tül perdeler duta bulanmış. Güneş vuruyor rüzgârın çizdiği desenlere. Gözümü alamıyorum. Sırtımı ağaca dayıyorum, topuklarım musluk, kan damlatıyor. Saçlarım ensemi değil, gözlerimi de kesiyor. Ellerim de titriyor, akmaya başlıyor. Dudaklarımı teğet geçiyor bu kırmızı. Onlar zaten boyalı. Dallarda mora çalıp, dökülmeyi bekliyorum. Kaldırıma tek tek düştüğümde eksik harfleri duyacağım. Eteklerimden zil çalacak.
- Her şey bir doğumla başladığı gibi, ölümle biter mi?
Tuba Ayşe Özgür , Hakan Akdoğan'ın Kenet adlı kitabı üzerine yazdı: "Hikâye, zorbalık üzerinden ilerlese de alt metinde tinini arayan kişinin kendini bulmak için anılarına dönüp, bu anıların izlerinden ruhuna ulaşma çabasını görmek mümkün." Senenin son günlerinde yeni çıkan ve iki ay içerisinde ikinci baskıya giren Kenet … Hakan Akdoğan’ın kaleme aldığı alt metninde zorbalığı anlatırken yüzeyde de birçok göndermeye sahip karakterleri bize film karelerinde geziniyor hissi yarattığı romanı. Aynı zamanda da çok sesli bir müzik havasında dilin kıvrak devinimlerini de görmek mümkün. Öyleyse gelin benim gözümden size biraz daha anlatayım. Her şey bir doğumla başladığı gibi, ölümle biter mi? Kitaba başladığım birkaç sayfa sonra kafamda dönen soru buydu. Sebebi ise Haşmet ve sevgilisi Özgür’ün ilişki biçimi oldu demeliyim. O kadar grift bir yapıya sahiptiler ki, ara ara birinin ölüm, birinin yaşam olduğu hissine kapıldım. Haşmet’in dünyasında Özgür, garip bir yer edinerek zaman zaman gerçekliğini de sorgulatır oldu ilerleyen sayfalarda. Özellikle bir tartışma sonrası ayrılıklarında, “Hatırladıklarımın değil de onların buharı olan duygular artık benim, olayları unutup sadece hissettiklerimle yaşamama sebep oluyordu. Anılar unutuldukça, duygularımda asılı kalıyordum. Duygularım, anılarımdan asılı kaldıklarımdı,” cümlesi, bir olma hatta belki de hiç olmama duygusunu yaşattı diyebilirim. Öyleyse yaşam, Haşmet’i çekeliyor; Haşmet ise kendi var olma sürecindeki ölümüne mi gidiyordu? Kitabın içinde yürüdükçe, “Kenet” adının da anlamı yüzüme çarpmaya başladı. Ne zaman kötü bir şey olsa, kenetlenmez miydik? Canımız yansa, üzülsek ya da yıkımlar yaşasak, önce sevdiğimize gitmez miydik? İşte, “Kenet” anlamını kazanmaya başlamıştı. Haşmet’in anılarındaki acıları, yaşadığı zorbalıkları ve anılarının içinde yeniden var oluşunu arayışı da bu kenetlenme arzusuyla yaşıyordu. Ruhunun açık kalan tarafı onu sessizce üşütüyor; o da bu duyguyla tutunma arzusunun peşine birilerini kendine ev yapmaya çalışıyordu. “Kendin olmak patolojik bir durumdur. Kendi içine çökme halidir. İnsan çelişkidir. İnsan çürümedir.” Belki de kendini en açık anlattığı yer diyebilirim bu cümleler için. Haşmet’in içindeki nefessiz sancılar. “Bildiklerimi bildiğimden şüpheye düşüyorum. Birçoğunun uydurma olduğunu, başka bilgiler üzerine kendi inşa ettiğim bir yanılsama silsilesi içinde farkındalığımı yitirdiğimi ayrımsıyorum.” Bu girişte başka bir soru daha işliyor içime. “Anın içinde kendini ararken, geçmişin anılarını zihin nereye kadar götürebilir?” Haşmet, kendini dayısının ölüleri yatırdığı masaya yatırmış; her yerini milim milim kesip biçiyor adeta. Kestiği ve biçtiği ise bedeni değil, ruhu. Duygudan duyguya geçerken ise hep aklımda tuttuğum döngünün tekrarı. Kopyaların kopyası olma hali. Dayısı Bahattin ile olan ilişkisi de yine başka bir kenetlenmeden çıkıyor. Gölgelerini arayan iki beden. İkisi de kendi korkuları, acıları ve zaman zaman maruz kaldıkları, zaman zaman maruz bıraktıkları zorbalıklardan birbirlerine kenetleniyorlar. Diğerlerinden ayrıldıkları yer ise burada, gölgesini arayan aydınlanma yoluna çıkmıştır, demek değil midir? Öyleyse, iki varoluş yolcumuz çıkıyor karşımıza. Haşmet’in ve Bahattin’in birbirlerine dokundukları, yollarının kesiştiği gölgeleri. Ve yine baştaki soru: Bahattin’in ölümü ve Haşmet’in nereye, nasıl ilerleyeceği bilinmezlikle dolu yolu. Ölüm ve yaşam döngüsü. Bir bebeğin doğduğunda sarıldığı bez parçasıyla başlayan yaşamı ve bir ölünün bir bez parçasına sarılışıyla biten yaşamı. Hikâye, zorbalık üzerinden ilerlese de alt metinde tinini arayan kişinin kendini bulmak için anılarına dönüp, bu anıların izlerinden ruhuna ulaşma çabasını görmek mümkün. Huzursuzluk içinde huzuru arayan Haşmet’te kendimden çok şey buldum. Kitap bitti, ama aklımda bir soru dönüyor: Ölümün gerçekliğinde yaşadığım her an geçmişe karışırken, anın içinde kalan huzursuz ruh sendromu diye bir şey mi yaşıyorum? Kendimi bildim bileli o masada tinimi kesip biçiyorum; Haşmet’ten sonra anladım ki işim daha bitmemiş. Hatta daha söyleyecek çok şey var… Dedim ya, ameliyata devam etmeliyim… KENET Hakan Akdoğan Eksik Parça Yayınları, 2024 168 s.
- Toplumun yüzeydeki uyumunun altında yatan gizli şiddet
Gazeteci, televizyon yorumcusu ve yazar Lilia Hassaine’ın sürükleyici distopik romanı Aleni Yaşamlar, okuruyla buluştu! Aniden ortadan kaybolan bir ailenin izini süren eski bir polis komiserinin hikâyesini takip eden roman, toplumun yüzeydeki uyumunun altında yatan gizli şiddet, adaletsizlik ve bireysel özgürlüklerin kaybı gibi konuları merkezine alıyor. Hassaine’a Renaudot Liseliler Ödülü’nü kazandıran Aleni Yaşamlar, modern toplumun güvenlik ve mahremiyet dengesini sorgularken günümüz dünyasına ayna tutuyor. Lilia Hassaine ’ın son romanı Aleni Yaşamlar, Ayrıntı Yayınları ’nın Edebiyat dizisi kapsamında Özgür Yaygır ’ın Fransızcadan çevirisiyle edebiyatseverlerle buluştu. Adalet bize ihanet etti. Güç sahipleri tarafından atanan yargıçların, masumiyet karinesinin ve zamanaşımının adaleti, geçmişin adaleti başarısız olmuştur. En kırılgan olanları korumaktan aciz olan bu Adalet sistemi, uzlaşılar içinde debelenip göz boyamaya çalışmıştır. Kaç suç unsuru bu şekilde görmezden gelinmiştir? Kaç mağdur böylece feda edilmiştir? Bizler, saldırganlara karşı gösterdiğimiz hoşgörüyle, mağdurların ömür boyu cezalandırılmalarına sebep olduk. Ancak bu devir burada son bulmaktadır. Aleni Yaşamlar, adalet duygusu zedelenmiş bir toplumun daha güvenli ve huzurlu yaşama talebiyle duvarları yıkıp yerine camlar inşa ettiği yeni bir toplum ütopyası. Her şeyin görünürleştiği, herkesin her şeye müdahale edebildiği yepyeni bir düzen söz konusu. Taciz, tecavüz, ensest, ev içi şiddet gibi suçların tümü artık geçmişte kalıyor. Toplumdaki tüm ilişkiler de görünen ve müdahale edilebilen bu yaşantının bir parçası. Lilia Hassaine ’ın kaleme aldığı bu sürükleyici distopik romanda buharlaşmışçasına ortadan kaybolan bir ailenin izini sürerken şeffaflığın yarattığı ve reddedenleri dışladığı yeni bir diktatörlüğe şahit oluyoruz. Yazar, çağdaş toplum gerçekliğini sorgularken, güvenlik ve toplum huzuru ihtiyacını teknolojik ilerleme ve insan ruhunun karanlık doğası ikilemi üzerinden kurguluyor. Suçları yaratan gerçekten kapalı kapılar ardında olmamız mıdır? LILIA HASSAINE 1991 doğumlu Lilia Hassaine gazeteci, televizyon yorumcusu ve yazardır. Arte televizyon kanalı ve Le Parisien, Le Monde gibi gazetelerde çalışmıştır. 2019 yılındaokurlarla buluşan ilk romanı L’oeil du paon (Tavuskuşu Gözü) ile 2021yılı Folio-Elle Ödülü’nü kazanmıştır. 2021 yılında yayımlanan ikinci romanı Soleilamer (Tatsız Güneş) 2022 yılı Prix Lire Élire Ödülü ve 2022 yılı Caen Şehri Ödülüne layık görülür. Soleil amer ayrıca 2021 yılında Goncourt Ödülü’ne aday gösterilen kitaplar arasında yer almıştır. Son romanı Aleni Yaşamlar ile 2023 yılı Renaudot Liseliler Ödülü’nü kazanmıştır. Kitapları Éditions Gallimard tarafından yayımlanmıştır. ALENİ YAŞAMLAR Lilia Hassaine Ayrıntı Yayınları, 2025 Çeviri: Özgür Yaygır Tür: Roman 224 s.
- "Bir Başka Tepeden" bakan şair: Yahya Kemal
Burçak Kubilay, Yahya Kemal’in dönemince nasıl algılandığını, poetikası ve şiirleri arasındaki bağlantı üzerine yazdı: "Yahya Kemal’in poetikasının temel taşları onun Paris’te eğitim gördüğü sıralarda oluşmuştur. O geçmişe dair, memlekete dair ne varsa mektepte öğrendikleriyle bu iki kültürü harmanlamıştır. Ona göre bazı anahtar kelimeler “saf şiir”, Derun-i Ahenk, gündelik hayatın dilidir." “Gerçek vatan şairini onunla tanıdık. Vatan şairi derken sık sık vatandan bahsedenleri kastetmiyorum; vatanı dilin içinde ve öz cevheriyle kuran şairden: Ardında vatan semtinin ormanlı kuytu ve derin heybetinde yükselen manzumelerin yaratıcısından bahsediyorum.” Modern Türk edebiyatının kurucularından birisi olan Yahya Kemal, 1884’te Üsküp’te doğmuş, gençlik yıllarında Fransa’da eğitim görmüş daha sonra ise memleketine geri dönmüş, öğrendikleriyle Türk kültürünü vatan, millet, tarih şuuru gibi olgularla karşılaştırmıştır. Elbette ki yazarın sanat hayatını etkileyen soyu, anne imgesi, çevresi gibi etkiler bulunmaktadır. Ancak bu konu buradaki makalenin sınırlarını aşmaktadır. Bizim burada incelemeye çalışacağımız şairin poetikası ve onun şiirlerindeki tezahürüdür. İlk olarak Yahya Kemal’in poetikasına bakarken onun dönem şairleri tarafından nasıl görüldüğü üzerine bir kaç noktaya dikkat çekmek isterim. Bu noktada özellikle öğrencisi A. Hamdi Tanpınar ve Cahit Tanyol, Sermet Sami Uysal’a kulak vereceğiz. Bunun bu makalede yer almasının anlamı, Yahya Kemal’in dönemince nasıl algılandığına ve anlatıldığına kısa bir bakış yapmak ve poetikasına kısa bir giriş yapmaktır. Tanpınar’a göre Yahya Kemal’in şiiri mekandan zamandan bağımsızdır. Tanpınar, onun eserlerinde tıpkı şiirin kendisinin tek başına kendiliğinden var olması gibi eski, yeni, Tanrı’nın her var olanda kendiliğinden var olduğunu söylemektedir. Cahit Tanyol’a göre ise, “Yahya Kemal’in şiirlerinin gerisinde bir aksi seda gibi konuşan tarih şuuru, Rumeli topraklarının sürekli istila ve hicretlere uğramasıyla alakalıdır.” “Yahya Kemal, Avrupa kültürü içinde kendini bulan ve Batı estetiğiyle kendi değerlerimize ve edebiyatımıza bakmasını bilen ilk şairimiz olmuştur!... Başka bir deyişle de hem en çok Avrupalı, hem de çok yerli kalabilen ilk ve tek şairimizdir… Böylece de 'Batılılaşma'nın 'alafrangalık'tan çok başka bir şey olduğunu ilk gösteren şair Yahya Kemal olmuştur..! 2 Yahya Kemal’in poetikasının temel taşları onun Paris’te eğitim gördüğü sıralarda oluşmuştur. O geçmişe dair, memlekete dair ne varsa mektepte öğrendikleriyle bu iki kültürü harmanlamıştır. Ona göre bazı anahtar kelimeler “saf şiir”, Derun-i Ahenk, gündelik hayatın dilidir. İşte bu makalede bu kavramlar üzerinden Yahya Kemal’in poetikasını anlamaya çalışacak, poetikası ve şiirleri arasındaki bağlantı “Başka Tepeden Bakan” şiiri özelinde örneklendirilecektir. İlk olarak Yahya Kemal’in şiirlerinde millet ve tarihi şuurunun ön planda olduğu görülür. Örneğin kendisi bunu şöyle ifade etmektedir: “Ecnebi memleketler bizim için bir mekteptir. Vatan ise hayattır.” O, sade şiirin peşine düşmektedir. Aruzla fakat gündelik hayatın dili ile iç ahenge dayalı bir şiir anlayışı vardır. Şairin “Şiir Okumaya Dair” adlı makalesinde yazan şu ifadeler önemlidir: “Halis bir şiiri okumak demek ona şairinin verdiği musiki ayarıyla, fazla ve eksik bir ses ilave etmeksizin musikiden anlayanların tabiriyle, falsosuz okumak demektir. Okuyabilmek için ona tam bir vukuf hasıl etmek ondan sonra onu hançere ve dudakların tam bir hakimiyetiyle ifade etmektir. Halis bir şiire, onu söylemiş olan şair; mısra mısra ifade dantelasının eksiksiz bir şekilde vermiştir; artık ona, onu okuyacak kimse bir aksan ilave edemez. Zaten halis bir şiiri çok iyi anlamış bir okuyan onu, mükemmel ve tam olarak okumaktan haz duyar; onu bozmaktan korkar.” Derun-i Ahenk şiirlerindeki vecd haline gönderme yapmaktadır. Şiirdeki bir kelimeyi çıkartsak o artık saf şiir olmaz demektedir. Saf şiirde okuyana büyük bir iş düşmektedir. Okuyucu şiirdeki ahengi farkedebilmelidir. Buna paralel olarak diyebiliriz ki; Bilal Aktan’ın O.Okay’dan aktardığına göre; “Yahya Kemal, yenileşme ve sadeleşme yolunda olan Türkçe ile bir şiir dili kurmak ister. Onun kurmak istediği bu dil, milletimizin duygularını ifade edecek temiz, sade bir dil olmalıdır.” Tıpkı saf şiir gibi şiir anlayışına bir başka pencereden bakarsak okuyucunun içinden, derinlerinden gelen bir şiir ve deruni ahenk varsa bu şiir iyi şiirdir. Ve az önce söylediğimiz gibi okuyucu da bu deruni ahengi farkedebilmelidir. Sadece vezin ve lisanla söylenen şiir şiir değildir. Şairin poetikasının bir diğer unsuruna dönersek şiirlerinde “müzik ve musikiye bir medeniyet sembolü, bir ülkenin en önemli kültürel temsilcisi” olarak bakmasıdır. Bu noktada şairin şiirde ritme verdiği önem de tıpkı Derun-i ahenk gibi olmazsa olmazdır. Sermet Sami Uysal’ın Yahya Kemal’den aktardığına göre; “ …gayem Türk şiirini halis olmayan unsurlardan kurtarmak ve ona asıl unsuru ritmi bahşetmekti. Şiirin asıl malzemesi mana değil, lafızdır…” Yahya Kemal burada Batı’dan aldıkları, öğrendikleriyle Türk şiirini yoğurup yeni bir lisan kurmanın peşindedir. Yeni bir dil arayışında hep tarihi şuurdan ve bundan vazgeçmeden kendi medeniyetimizin güzelliğine vurgu yapmaktadır. O’na göre şair de okuıyucu da bu güzelliği kabinde taşımalıdır. Yahya Kemal’in poetikasında bir diğer nokta İstanbul’un onda deruni olarak nasıl bir anlam kazandığıdır. Bir lirik yazar olarak Kemal, İstanbul’a gönlünde ayrı bir yer vermiştir. Yahya Kemal’in poetikasına tekrar bakarsak, Paris’ten dönen Yahya Kemal tarih şuurunu 1071 Malazgirt’e kadar götürmektedir. O tarihten sonra yeni bir dil ve yeni bir milletin doğuşuna dikkat çekerek vatan ve dilin önemi arasında bağlantı kurar. Ve şiir dilinin milletin kendi değerleriyle örtüştüğü ölçüde “başarılı” olduğunu savunur. İnsanın hayal gücüne önem veren Yahya Kemal’in şiirlerinde rüya, hülya, masal gibi sözcükler yer almaktadır. “Ve bu yüzdendir ki Yahya Kemal’in güzelleri, sevgilileri kadınları, geçmiş bir zaman diliminde, ‘hatıra’lar arasında kalan; hayal yoluyla anımsanan kahramanları gibidir!... Onun için de ‘efsunlu’ bir güzelliğe sahiptirler!... Tıpkı ‘Aziz İstanbul’u gibi!...” Burada tıpkı “rüy’anın” sevgiliye dair, sevgiliyle alakalı bir kelime olarak kullanıldığı gibi İstanbul’da bir sevgili gibir Yahya Kemal için. İstanbul yahya Kemal’in şiirlerinde çok önem verdiği bir şehirdir. Bunu aşağıda bahsi geçen şiirden de anlayabiliriz. Bu şiir özelinde “İstanbul ve Yahya Kemal” arasındaki ilişkiye öğrencisi Tanpınar’ın gözünden bakılacaktır. YAHYA KEMAL’İN “BİR BAŞKA TEPEDEN” ADLI ŞİİRİ VE POETİKASI ARASINDA: “Sana dün tepeden baktım aziz İstanbul! Görmedim, gezmediğim, sevmediğim hiç bir yer. Ömrüm oldukça, gönül tahtıma keyfince kurul! Sade bir semtini sevmek bile bir ömre değer. Nice revnaklı şehirler görülür dünyada, Lakin efsunlu güzellikleri sensin yaratan. Yaşamıştır derim, en hoş ve uzun rü’ya da Sende çok yıl yaşayan, sende ölen, sende yatan.” İstanbu’un yeri Yahya Kemal’de ayrı bir yerdedir. Bunun en güzel tanımı yukarıda belirttiğimiz gibi Tanpınar’ın gözünden İstanbul ve Yahya Kemal’dir. Bu şiire bakarsak, şair İstanbul’a tepeden baktığını söylerken iki anlamda kullanmıştır. Şöyle ki birinci anlamıyla şair gerçekten tepeden şehri seyretmekten bahsediyordur. İkinci anlamıyla ise tepeden baktım derken yabancı bir memleketten, Batı’dan yani yukarıdan memleketine bakmaktadır. Tepeden baktım aziz İstanbul derken adeta derun-i ahenk içindedir. Bunu cümlenin sonundaki ünlem işaretinden de anlayabiliriz. Az önce söylediğimiz gibi İstanbul’un yeri Yahya Kemal’in gözünde çok önemlidir. Tanpınar’ın Yahya Kemal ve İstanbul yazısında Yahya Kemal’den bahsederken söylediği gibi, “...eski ve artık hayatımız için lüzumsuz diye attığımız ve o yüzden fakirleştiğimiz şeylerin bizim için ebedi ve muasır kıymetler olduğunu öğrendik.” Ayrıca, şair poetikasına paralel olarak dıuygulara hitap etmektedir ve saf dil arayışındadır. Müzikaliteyi ise dünyada, rüyada ve yaratan, yatan kısmında görebiliriz. Ayrıca her mısraya sinen bir memleket özlemi vardır. Bu noktada da şairin tarih şuuru yani tepeden baksa bile “her bir semtini sevmek bile bir ömre değer” derken milletine duyduğu hayranlığı dile getirmektedir. Ali İhsan Kolcu’nun yorumuyla bu şiire bakarsak, “Millet artık şiirde kendi hikayesini okumak, kendi hayatından sahneleri seyretmek istemektedir” Yahya Kemal bu noktada önemli bir şairdir. Ve son olarak Gökhan Tunç’u takip edersek şöyle diyebiliriz: “Yahya Kemal, Osmanlı’nın görkemli tarihinin, zaferlerinin, akınlarının, bayramların ve önemli tarihsel anların şairi olduğu kadar “melal” gibi bireysel duyguların da şairidir.” KAYNAKÇA: Aktan, B. (2015). Yahya Kemal Beyatlı’nın şiirlerinde Dil ve Ahenk. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (14), https://dergipark.org.tr/tr/pub/dpusbe/issue/4756/65328 Ankara Üniversitesi Açık Ders Malzemeleri (tarihsiz). T UR418 Cumhuriyet Tarihi Türk Edebiyatı (Dr. Gökhan Reyhanoğullları), 5.Hafta, https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/113123/mod_resource/content/0/5.%20hafta.pdf Arabacı, T. (2013), Yahya Kemal ve Ahmet Hamdi Tanpınar’da Müzik , İstanbul: İkaros Yayınları. Hızlan, D. (2017 ). Şiirin Coğrafyası. İstanbul:Yapı Kredi yayınları Kemal, Y. (2020). Edebiyata Dair. İstanbul Fetih Cemiyeti. Kemal, Y. (2020). Kendi Gök Kubbemiz. İstanbul Fetih Cemiyeti. Kolcu,Ali İhsan, (2010 ), Yahya Kemal’in Poetikası , Erzurum: Salkım Söğüt Yayınları Tanpınar,A.H (2020). Yahya Kemal. İstanbul: Dergah Yayınları. Tanpınar, A. H. (tarihsiz). Yahya Kemal Şiirleri ve İstanbul. https://core.ac.uk/download/pdf/38309865.pdf Tanyol, C. (tarihsiz). Yahya Kemal için. http://openaccess.marmara.edu.tr/bitstream/handle/11424/133409/001580486010.pdf?sequence=3 Tunç , G.(2018), Rüzgara Karşı Duran Şair, İstanbul: Ötüken Yayınları. Uysal, S. S. (2006). Şiire Adanmış bir yaşam:Yahya Kemal Beyatlı. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
- "Küçük kuşumuz her zaman evine uçar"
Macar edebiyatının büyük ustalarından Kosztolányi, doğduğu şehir Szabadka’dan türettiği hayali taşra şehri Sárszeg’de dünyanın ilk günlerinden beri insanları perişan etmiş bir açmazın peşine düşüyor. Tarlakuşu evde kalmış kızlarını bir haftalığına değişiklik olsun diye köye gönderen bir anne babanın hayatının sessiz altüst oluşunun hikâyesidir. Artık yaşlanmış çift başbaşa kalınca uzun zamandır –sebepsiz yere– geri kaldıkları şehir hayatına karışır. Restorana giderler, tiyatro izlerler. Baba eski dostlarıyla içer, sarhoş olur. Evde kalmış kızlarının yokluğu varlığında konuşamadıkları şeylerin yüzeye vuruşunu tetikler. Çok sevdikleri kızlarına dair telaffuz edemedikleri, birbirlerine itiraf edemedikleri bir kusur onları yer bitirir. Macar edebiyatının büyük ustalarından Kosztolányi, doğduğu şehir Szabadka’dan türettiği hayali taşra şehri Sárszeg’de dünyanın ilk günlerinden beri insanları perişan etmiş bir açmazın peşine düşüyor. Kimseyi beklediği yoktu. Âşık da değildi, dünyevi âşık değildi o; birine ulaşan, bir yaşamı kucaklayan, etten, bedenden sıyrılıp kendininmiş gibi derinden hisseden ilahi âşıktı. En büyük mutluluklar bu en büyük acılardan doğar; öyle ki, bir gün bizi de anlayacaklar ve bütün o yabancı insanlar da bizim sözlerimizi, bizim yaşamlarımızı kendilerininmiş gibi kabul edecekler. “Tarlakuşu’nun çirkinliği, yumuşak şişkinliği, donukluğu, agresif iyiliği: biziz. Bu kadar katı, bu kadar öngörülebilir, bu kadar kişiliksiz, bu kadar Macar olan bizim hayatlarımızdır. Tarlakuşu ebedidir. Kurtuluş yoktur. Küçük kuşumuz her zaman evine uçar.” Péter Esterházy Dezső Kosztolányi (29 Mart 1885 - 3 Kasım 1936) Macar yazar, gazeteci, çevirmen ve aynı zamanda Esperanto dilini konuşan biriydi. Şiirden denemeye ve tiyatro oyunlarına kadar tüm edebi türlerde yazmıştır. Kendi tarzını oluştururken Fransız sembolizmini, izlenimciliğini, dışavurumculuğunu ve psikolojik gerçekçiliğini kullandı. Macar edebiyatında fütürizmin babası olarak kabul edilir. TARLAKUŞU Dezsö Kosztolanyi Telemak Kitap, 2025 Çeviri: Erdal Şalikoğlu 212 s.
- Öykü: Aldım Ben Onları
“Tam sırası! Eğer cevaplamazsan buradan çıkamazsın ona göre bak! Cama çarpan kuşlar gibi kapıya çarpıp durursun.” Buse Çetiner Üzer Neredeyim ben? Karanlık bir oda. Kapı kilitli. Kaçırıldım mı acaba? Buraya nasıl geldiğimi hatırlamıyorum. Hiç arayan soran yok. Beni neden kimse merak etmiyor? Olmaz tabii! Telefonum yanımda değil ki. Çantam nerede? O da yok. İçinde indirimden yarı fiyatına aldığım makyaj malzemelerim vardı. Kahretsin! Harika bir kırmızı ruj almıştım. Göz farları, kontür kalemleri, krem allıklar, simli ojeler, parfümler, daha neler neler... Üzerimde tatlı bir ağırlık var. Bayılttılar kesin beni. İlginç. Normalde korkudan çatlamam gerekiyordu. Neden korkmuyorum ki ben? Rüyadayım kesin. O zaman istediğim her şeyi yapabilirim! Ben rüyalarımı kontrol edebiliyorum da... Şimdi karşımdaki kapıdan çıkacağım. Hayaletler gibi işte canıım. Evet, koşarak geçeceğim. Hazır mısınız? Bir ikii üüç! Koşşş. Aaahhh başım! Kahretsin, bu rüya değil! Alnım şişti. Çok acıyor. Karnım da acıktı. Kaçırılan insanlara yemek veriyorlardı değil mi? Off canım acılı kebap çekti. Yemek düşünüyorum tabii ki şu an ne var? Bence beni öldürmeyecekler. Öyle olsa hemen öldürürlerdi. Organlarım da yerinde. Ee neden kaçırdılar beni o zaman? Yeni kitap dosyamı çalmak için olabilir. Amaan ne yapsınlar benim öykülerimi? Başka neden olabilir peki? Hadi çalıştırın kafayı. Ben şu an aç olduğum için bu kadar düşünebiliyorum. Bir tıkırtı var! Ayak sesleri duyuyorum ardından. Biri geliyor, gidiyor. Sonra başka bir ayak sesi... Ne kadar zamandır burada olduğumu bilmiyorum. Kaybolduğumun farkına varıp da beni aramaya başladılar mı acaba? Nasıl bulacaklar ki? Oda rutubetli. Genzimi yakıyor. Küf alerjim var benim. Öksürüğüm arttı. Denek miyim acaba ben?.. Kediye de alerjim var diye kedileri okşa demişti doktor. Bu da öyle bir şey olabilir bak. Sesler kesildi. Kapının altından sızan ışık söndü. Ya ölürsem burada? Hayır böyle olmaz! Bir amaç uğruna ölmeliyim öleceksem. Hem daha çok gencim, yapacaklarım var. Söyleyeceklerim var, hesap soracağım insanlar da var tabii! Kendini iki bok sananlara haddini bildireceğim daha hepinizin yerine! Uyudum uyandım galiba biraz. Allak bullak oldu zihnim. Belki de hiç uyumadım, bilmiyorum... Ay kim dürtüyor beni? Gıdıklanırım ben yapma. Nasıl girdin buraya? Hayalet misin sen yoksa? Ya dürtmesene! “Sana bir şeyler sorup gideceğim. Hazır mısın? ” “ Ne sorusu yaa, sırası mı şimdi?” “Tam sırası! Eğer cevaplamazsan buradan çıkamazsın ona göre bak! Cama çarpan kuşlar gibi kapıya çarpıp durursun.” “Tamam hadi sor ne soruyorsan ama matematik falan sorma sakın! Edebiyatta ilkleri sorabilirsin mesela.” “Edebiyatta ilkleri mi?..” “Sonra sorarsın, bak birileri geliyor yine. Azıcık kay, çok sıkıştım. Ruhum daraldı! ” Sıkıştıkça sıkışıyorum. Şuradan çıksam, derin bir nefes alsam... Sahile gitsem, denizin kokusunu çeksem içime. Sonra otursam dalgaların sesini dinlesem... İnsan sahip olduklarının değerini neden hep kaybedince anlıyor? Hayır hayır, kendine gel hiçbir şey kaybetmedin sen. Çıkacaksın buradan! “Şimdi cevap vermelisin! Dört yalan beş doğruyu götürüyor ona göre. Bak bu defterde her şey yazılı beni kandıramazsın. O horozun tırnaklarına neden oje sürdüğünle başlayalım mı?” Dört yalan beş doğruyu mu götürüyor?! Nedir benim bu sınavlardan çektiğim! Çıkış yok buradan anladım. Her şey horoz yüzünden olamaz değil mi?.. Adımı bağırarak ağlayan kim? Dua okuyor biri de. N’oluyor yaa?! Çıkarın beni buradan! İyi insandı ama biraz tuhaftı mı dedi o? Sensin tuhaf! Son şakasını yaptı, diyor bir de! Off ne klişe bir cümle. Neee! İndirim kuyruğunda kalp krizi geçirdi mi dedi?!.. Saçmalamayın salaklar! Aldım ben onları!..
- Yaşadığın yer bir anda değişsene hissedersin?
Serhan Kansu'nun kaleme aldığı Ben Sokak Kedisi Miyim, minik okurlara, çevremizdeki yaşam, farkındalık, hayvan sevgisi, doğa bilinci konularında kazanımlar sağlıyor. Kedicik Mahmure ormanda mutlu bir yaşam sürüyordu. Evet evet, kediler aslında çok eskiden ormanlarda yaşardı. Mahmure de şehre yakın bir ormanda doğmuş bir kediydi. Ancak bir sabah uyandığında ne görsün? Yaşadığı orman beton duvarlarla, binalarla, yollarla çevrilmişti… Ne su içtiği göl ne de gölgesinde uyuduğu ağaçlar yerinde duruyordu. Mahmure’nin evi artık beton bir şehre dönüşmüş, kedicik nereye gitse kovulur olmuştu. Peki, Mahmure şimdi bir sokak kedisi miydi? Serhan Kürşad Kansu İstanbul’da dünyaya geldi. Kansu, lisans eğitiminden önce özel bir akademiden tiyatro oyunculuğu ve yönetmenliği ile metin çözümleme eğitimi aldı. Aynı yıllarda diyalog yazarlığı, tiyatro yönetmen yardımcılığı ve tiyatro oyunculuğu yaptı. İstanbul Maltepe Üniversitesi’nde %100 bursla Felsefe bölümünde okudu. Aynı bölümde Çocuklar için Felsefe, Felsefe Edebiyat İlişkileri ve Felsefi Danışmanlık eğitimi de alan Serhan Kansu’nun üniversitede yazdığı ve yönettiği ilk tiyatro oyunu “Sokrates’in Kontörü Biterse” oldu. Lisans bitirme projesini “Philosophy For Children” (P4C-Çocuklar için Felsefe) üzerine hazırlayan Kansu, üniversiteden sonra P4C Çocuklar İçin Felsefe Eğitmen Eğitimi de alarak konuda uzmanlaştı. Geçmişinde reklam ve metin yazarlığı, gazetecilik ve senaryo yazarlığı da bulunan Kansu yazmanın pek çok alanında ürün verdi. Serhan Kansu’nun çocuk, genç ve yetişkin hikâye, deneme, şiir, eğitim, tiyatro oyunu ve felsefe kategorilerinde kitapları, tiyatro oyunları ve gölge oyunları bulunmakta. Yazar, P4C uzmanı ve oyuncu Serhan Kansu; bugüne kadar düzenlediği atölye çalışmaları ve eğitimleriyle binlerce çocuk, yetişkin ve gençle bir araya geldi. Kansu Türkiye’den katılımların yanında; İngiltere, Almanya, Fransa, Azerbaycan, Amerika ve Avustralya gibi ülkelerden de katılımlarla etkinlikler ve atölyeler düzenledi. Serhan Kansu, Türkiye’nin farklı şehirlerinde yetişkinler için ayrı çocuklar için ayrı olmak üzere Felsefe, Çocuklar İçin Felsefe, Yaratıcılık ve Yazarlık konularıyla etkinlik düzenlemeye, eğitim vermeye ve sinema kulvarında da oyunculuğa devam etmekte. BEN SOKAK KEDİSİ MİYİM? Serhan Kansu Masalperest Yayınevi, 2025 Editör: Betül Yılmaz 6+ Yaş 32 s.















