top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • "Kadın kahramanlarım, ötekiler ve o güzelim çocuklar elimden tuttular, birlikte yürüdük, yürüyoruz."

    Demet Tuğrul Yüceil, 29 Ekim'de doğan ve yakın zamanda aramızdan ayrılan yazarımız, Füruzan ile ilgili yazdı. Memet Fuat, Füruzan için “Orhan Kemal’in kahramanı olan kızlardan biri yazmaya başladı.“ demiştir. (1) Bu çok yerinde bir tespittir. Çünkü Füruzan’ın çocukluğu Orhan Kemal’in çocuk kahramanlarına fazlasıyla benzerlik gösterir. O, çocukluğu boyunca yoksulluk da çekmiştir, baba sevgisi başta olmak üzere birçok şeyin yoksunluğunu da yaşamıştır. Parasız Yatılı hikâyesinde “Evine her gece ekmek alıp gelen bir erkeğin yokluğu, sessizlik olup yerleşmişti odalarına” cümlesi, böylesi içten ve yakıcı bir sahiciliğin resmidir. (2) Birçok söyleşide özel hayatına ilişkin çok fazla bilgi vermeyen Füruzan, 2008 TÜYAP Onur Konuğu olması münasebetiyle Faruk Şüyün’un hazırladığı Füruzan Diye Bir Öykü adlı  eserde- nehir söyleşi türünde olan eser, biyografik ve otobiyografik değer taşır- çocukluğuna, anne ve babasına ve özel hayatına dair  anılarını, duygularını ayrıntılarıyla ifade etmiştir. “Ben babamı hiç tanımıyorum. Ben doğduktan birkaç yıl sonra ölmüş. Elbette benim de bir babam vardı. Birlikte yaşanmış bir iki yılımız olmalıydı. Görsellikle dolu çocuk dünyamda o da dolaşmış olmalıydı.”            “Kızamık olduğum sert bir kışta, bana öyle anlatıldı, tek ısıtılan oda kapısına asılı yıpranmış bir İran halısının gün solarken açılmasıyla bana ulaşan arı diri havayı içime çekerdim. Tütün kokan bir el yüzümü kesinlikle okşadı, okşamıştır. Tülsü kanatları dayanıksız bir kelebeğin renk renk yaldızlarının bu okşamayla yatağıma yağdığını bir müzik dizgesindeki uyak düzeniyle tenime sindiğini, damarlarıma karışarak beni mutlu ettiğini kesinlikle duyumsamışımdır. Bir sevecenliğin erken vedası mıydı çocuğuna? Olsun, o babamdı.” “Balkanlardan sürülmüş göçmen bir ailenin oğluymuş babam. Nasıldı, nasıl biriydi? Sorularıma annemin kısa, kesin yanıtları vardı. Uzun boylu, iri yapılıydı. Balkanlardan gelenler hep öyle olurlar… Niçin öldü? Dediğimde, zatürreden. Kendini kollamayı hiç bilmezdi.” (3) Yaşamı boyunca “baba evi” kavramı olmayan, “ana evi sahibi’’ biri olarak kendinden bahseden Füruzan’ın birçok hikayesinde, yoksullukla mücadele etmeye çalışan anne-kız kahramanları gördükçe daha da ete kemiğe bürünür Orhan Kemal’in kızlarından biri benzetmesi…  Annesi Mehpare Hanım, tam bir İstanbul kadınıdır. Varlıklı bir aileden gelmiş ve iyi bir eğitim almıştır. Anne tarafının varsıllığına tezat kendi yoksullukları, çocuk Füruzan’ın kafasını hep karıştırır. Yıllar sonra da annesinin kimi kez hırçın, sinirli hâllerini hatırladıkça, kimseye minnet etmeden erken yaşta kaybettiği kocasından yadigâr kızıyla bir başına yaşama mücadelesi veren bir kadın olduğunu anlayacak ve ona hak verecektir. “Niçin İstanbullu, modern eğilimleri ağır basan bir aileden gelmiş, ‘ailenin en güzeliydi’ denen bir kadın tüm olanaklara direnip karşı koyuşunda ona yaşatılan hayattan hesap sormaktaydı? ‘Ben bunlara layık değildim’ in yansımaları ömür boyu sürecekti.” (4)                Füruzan ilkokul yılları boyunca sürekli ev değiştirmelerini de annesinin bir başına, kız çocuğu yetiştirmek için giriştiği zorluklara bağlar. Ayrıca annesinin bu mücadele uğruna iki kez daha evlendiğini de belirtir. Sevgisiz yapılan bu evliliklere ve üvey babalarına dair çok da bir şey söylemese de…  Füruzan Diye Bir Öykü kitabında, annesinin ud, keman ve piyano çalabildiğini okur okumaz Piyano Çalabilmek hikâyesindeki annenin, aklımıza gelivermesi tesadüf değildir.  “Anlatırdı annem, gene anlatıyordu. Onu çok yabancılıyordum. Çevremizin dışındaydı anlattıkları. Hele o piyano çalma lafı yok mu, en korktuğumdu. Çünkü piyanoyu biliyordum. Mahallemizdeki Yavuz Sineması’nda baştan sona piyano denilen aygıtı çalan bir adamın filmini görmüştüm. Büyük bir çalgıydı. Annemin anlattığının kimisine inanırdım ama – zaten diğerlerini bilmiyorum neydi- piyano denilen şeyi çalmak iş değildi. O da bir sinemada görmüş olmalıydı. Gerçi Yavuz Sineması’na gitmiş olamazdı. Çünkü sinemaya gidecek paramız yoktu. (…)” (5) Füruzan, ilkokuldayken müsamere provalarından birinde müzik öğretmeninin            gelemediğini, diğer öğretmenlerin ve öğrencilerin kaygılı sessizliğini bozan “ Ben çalabilirim.’’ diyen annesinin sesiyle irkildiğini ve herkesle beraber, gayet güzel piyano çalan annesine hayretle bakakaldığını da anlatır bu kitapta. Memet Fuat’ın benzetmesine dönecek olursak Orhan Kemal’in kahramanlarının erken yaşta en çok da yoksulluk veya ebeveyn kaybı nedeniyle öğretim hayatından kopmuş çocuklar olduğunu biliriz. Füruzan da öyledir… Beş senelik ilkokulu Kasımpaşa’da iki, Kadıköy’de üç Yalova’da da bir olmak üzere altı okulda bitirir. İlkokuldan sonra İstanbul Konservatuvarının yetenek sınavını kazanmış ayrıca Muhsin Ertuğrul’un Küçük Sahne Tiyatrosu’na seçilmiş olsa da ulaşım ve annesiyle ilgili bir takım maddi ve manevi  anlaşmazlıklar nedeniyle bu çok istediği iki alanda da eğitimini sürdürememiştir. Bir süre Kadıköy Halkevindeki resim kurslarına devam etmekle yetinmiştir. Ama sanatın hemen her alanına ilgisi tüm yaşamı boyunca sürmüştür. Füruzan, okul hayatı erkenden sona erse de onu gerçek hayata hazırlayan üç büyük öğretmenden söz eder: “Benim öğretmenlerimin birincisi annem, ikincisi İstanbul ve üçüncüsü bütün büyük yazarlar, düşünürler oldu” (6) Beş yaşına doğru okumayı öğrenen Füruzan’ın ömrü boyunca süren müthiş bir okuma merakı vardır. Ne bulursa okur. Evde gazeteleri bir yerlere serdiklerinde, onların başında iki büklüm eğilip okumaya çalıştığını anımsar.  Yalova’da kaldıkları dönemde okulda içi kitap dolu camlı bir dolap görür:  “Öğretmenime okumak için kitap alabilir miyim? diye sordum. Öğretmenim ‘ Al kızım, oku’ dedi. Sanırım ben Paul ve Virginie’yi ya da Graziella’yı seçtim ve belki de edebi değerde yazılmış bir kitapla ilk karşılaşmam öyle olmuştur.” Daha sonra yeniden Kadıköy’e döndüklerinde küçük, tek katlı evlerinin yanında, çok güzel bir konak olduğunu burada yaşayan zengin ailenin oğullarından birinin, kitaplarla dolu odasına boyunun yetiştiği yere kadar uzanıp merakla baktığını anımsar Füruzan: “Bir gün ona Ne çok kitabınız varmış! Bir kitap isteyebilir miyim? dedim. Fikret Ağabey, ‘Çocuğum, sana göre değil o kitaplar.’ dedi. Ne olsa okurum, deyince hayretle baktı. Emile Zola’nın Germinal’ini verdi.” (7) Zola’nın maden işçilerinin hâli, küçük yüreğinde öylesi büyük bir yer edinecektir ki yıllar yıllar sonra 1975’te Federal Alman Hükümetinin davetlisi olarak Alman Akademik Değişim Servisi sanatçı programına katıldığında sanat etkinliklerinin yanında sıra dışı bir isteğini, yetkililere belirtecek ve Ruhr Havzası’nda maden işçileriyle röportajlar yapacaktır. Ayrıca Almanya’daki deneyimlerinden, gözlemlerinden yola çıkarak Yeni Konuklar, Ev Sahipleri, Berlin’in Nar Çiçeği ve Vom Rotgesprenkeltend Spatzen adında çocuk kitaplarını yazacaktır. Zola’dan sonra peş peşe Dostoyevski, Panait Istrati, Gorki, Turgenyev’i soluksuz okur. Gonçarov’un Oblomov’undan, Karl Marx’ın  Kapital’ine oradan Reşat  Nuri, Orhan Kemal ve Yaşar Kemal’e büyük bir iştahla okur durur Füruzan… “Okuduklarımda tek şeye çok yer verdim: Hayatı ileri götürmek. Bu ilericilik dediğimiz kavramın insan doğasının, belleğinin özgürleşip zenginleşmesi olduğunu düşünüyorum.” (8) Evde yerlere serilen gazete kağıtlarından, Türk ve dünya edebiyatının nitelikli eserlerine sürüp giden okuma tutkusu, nihayetinde onu yazmaya sürüklemiştir. On dokuz yaşında birdenbire yazmaya karar vermiştir. "İyi ki çok okudum. Bütün bu insanı onurlandıran bilgilerin ışıklarından yol aldım. O yazarlar, ellerinde kalemleriyle ben bir hata yaptığımda masanın diğer başında hep otururlar. Ve derler ki yok bu cümle olmadı, olamadı, yapamadın. Yeniden başla…” (9) “Kendimi hiç yazar olarak düşünüp tasarlamadım. Hiç. Kesinlikle böyle bir şey yok. Niye tasarlamadım? Çünkü okuduklarım, dinlediklerim, izlediklerim ulaşılır görünmedi bana. Sanat, ciddi bir uzaklıktaydı. Öyle kolayca yapılamazdı kanımca. Çünkü bir kalem alıp bir şeyler yazmak, çok ilginç olamazdı. Okuduklarımı kendi kendime birçok açıdan tartıştım.” (10)   Yazarlar ve düşünürler birer öğretmen;  eserleri de birer ders kitabı gibidir, onun için. Bitmeyen bir okuma ve yazma sürecine giren Füruzan’ın ilk öyküsü Olumsuz Hikâye adıyla 1956‘da Seçilmiş Hikâyeler Dergisi’nde yayımlanmıştır. Hemen peşinden Türk Dili, Yenilik ve Pazar Postası dergilerinde kendisinin “gençlik hevesi” olarak söz ettiği hikâyeleriyle tanınmaya başlar.  Bu arada o, çok dile getirmese de Cumhuriyet gazetesinin değerli karikatür sanatçısı Turhan Selçuk ile evlenmiş ve Aslı adında bir kız çocuğu dünyaya getirmiştir.  Hikâyelerinde ne kendi ne de eşinin soyadını kullanmamıştır. Yıllar içinde yazdığı bütün eserlerinde sadece “Füruzan” adını kullanmıştır. Bu konuyu şöyle ifade etmiştir: “Benim bu soyadı kullanmama nedenimin temelinde şu gerçek vardır: Ben, o yıllar çok ünlü bir soyadı taşıyordum. Çok ünlü, çok saygıdeğer iki adamın kendi akıllarıyla, emekleriyle ve yetenekleriyle ünlendirdiği saygıdeğer bir soyadıydı. (Türk basın hayatının biri çizginin biri yazının ustası olan Turhan ve İlhan Selçuk kardeşlerden bahsediyor.) Ben, o ünlenmiş soyadının bana sağlama ihtimali olan kolaylıklarına hiç yanaşmak istemedim.” “Yoksa o soyadı, benim hâlâ onurla andığım bir soyadıdır. Bütün Türkiye’nin şimdi de en azından, aklı başında olan insanların sevdiği, saydığı bir soyadıdır. Benim kullanmama nedenim eksiksiz tam budur. Ben, yazarlığımın sınamasını öyle bir şekilde tek başıma yapıp bu büyük addan yararlanmamalıydım. Son kez açıklıyorum ki olay bundan ibarettir. Bu konudaki seçimim, yaklaşımım da bundan ibarettir. Kendi ünümle, kitaplarımla, yazılarımla ilgili sorunlarla konuşurken sürgit sıkıntı duyarım. Sanki yazdıklarıma da tümüyle yabancılaşıyor gibi olurum” (11) 1972’de ilk hikâye kitabı Parasız Yatılı ile Sait Faik Hikâye Ödülü (Bu ödülü alan ilk kadın yazardır), 1975’te ilk romanı 47li’lerle Türk Dil Kurumu Ödülü'ne giden yazarlık macerasında çok tanıdık bir ismin yönlendirmesi vardır. Bu isim Cemal Süreya’dır. Füruzan, Papirüs dergisinde Cemal Süreya ve Tomris Uyar‘ı ziyaretlerinden birinde izlediği bir filmi onlara anlatırken onun anlatımını hayranlıkla dinleyen Cemal Süreya: ”Yahu sen artık öykü yazsana!” der. Füruzan da hemen yazar ve böylece Piyano Çalabilmek, Papirüs dergisinde yayımlanan ilk hikâyesi olur. İkinci hikâye için yine Cemal Süreya’ya gittiğinde Süreya, ona Papirüs’ ün kapanacağını ve hikâyesini Yeni Dergi’ye götürmesini söyler. Yeni Dergi’ye giden Füruzan “Bir masanın başında kocaman, yakışıklı bir adam oturuyordu. Ben Memet Fuat’ı ilk kez orada gördüm. Bana gülümseyerek bakıyordu. Dostluk dolu bir gülüşle… Oydu. Nâzım Hikmet‘in bence has oğlu, seçkinliğin, onurun en etkili simgesi Piraye’nin oğlu Memet Fuat. Bir heyecanlandım ki. Sanki o olağanüstü insanların üçü de karşımdaydı. Öylesine bir telaş bastı ki bana, en çok iki dakika kalıp sonra aklıma gelen kısa cümleyi buldum. ‘Bir öykü getirdim size.’ dedim. ‘Beğenirseniz basarsınız, beğenmezseniz basmazsınız. Ben gidiyorum.’ diye devam ettim bir solukta. Karşılamak için Memet Ağabey ayağa kalkarken ben dışarı çıkmıştım bile.” (12)  diyerek anlattığı bu özel andan bir gün sonra Memet Fuat, onu arar ve öyküyü çok güzel bulduğunu ve hemen dergide yayımlayacağını söyler.  Ve sonrasında Memet Fuat, onun için “Füruzan edebiyatımızda bir olaydır.” diyecek, Mehmet H. Doğan hemen peşinden “Füruzan Olayı“ başlıklı ünlü makalesini yazacaktır. Bu makalede: “Edirne’nin Köprüleri (Eylül 70, Yeni Dergi) Füruzan’ın ustalığını tartışmasız herkese kabul ettirdiği doyumsuz güzellikte bir hikâyedir.” İnsan bütün yaşamı boyunca, böyle bir tek hikâye yazsa yine de yarına kalır.“ sözleri bu hikâyeden sonra duyulmaya başlar. Gerçekten de daha o dönemde bütün övgüleri hiç kuşkusuz hak etmiştir Füruzan.” derken; Fethi Naci, “Füruzan’ın Dünyası” yazısının girişinde:  “Nâzım Hikmet, o unutulmaz şiirinde, ‘Karanlık bir yağmur gibi, canını sıkarsa yaşamak tekrar Gazali’yi oku’ diyordu. Gazali’yi bilmiyorum, okumadım hiç, ama ‘Karanlık bir yağmur gibi canını sıkarsa yaşamak, Edirne’nin Köprüleri’ni oku.’ diyebilirim.” yazmıştır. Ece Ayhan’ nın onunla yaptığı söyleşi “Parasız Bir Yatılı’nın Yazarı Füruzan’la Bir Konuşma “ adıyla; Erdal Öz’ün söyleşisi “Gül Mevsimidir Üzerine Füruzan’la Konuştum” başlığıyla dönemi önemli gazete ve dergilerinde yayımlanmıştır. Parasız Yatılı , Kuşatma , Benim Sinemalarım , Gül Mevsimidir , Gecenin Öteki Yüzü ve Sevda Dolu Bir Yaz olmak üzere altı hikâye kitabı; 47’liler ve Berlin’in Nar Çiçeği adlı iki romanı; Yeni Konuklar , Ev Sahipleri , İşte Bizim Rumeli , Balkan Yolcusu adlarında gezi ve röportajları; oyunlar ve Almanca yazdığı bir çocuk kitabı vardır.  Sinemaya da büyük bir ilgisi olan Füruzan, Ah Güzel İstanbul, Gecenin Öteki Yüzü, Benim Sinemalarım sinema filmlerinin senaryolarını da yazmıştır.  Ayrıca Lodoslar Kenti ilk ve tek şiir kitabıdır. “Kadın kahramanlarım, ötekiler ve o güzelim çocuklar elimden tuttular, birlikte yürüdük, yürüyoruz.” diyerek güzel Türkçemizle kaleme aldığı tüm eserleriyle yoksul aileleri, anneler ve kızlarının  hayaller ve gerçekler arasında gidip gelen, umut kırıntılarıyla bezenmiş, rutubet kokan yaşamlarını; varını yoğunu bırakıp gelmek zorunda kalan Balkan Göçmenlerinin memlekete tutunma çabalarını, İstanbul’a âşık, arzu dolu genç kadınların ve bayram meydanlarında bir küçük kelebek, zengin konaklarında yaralı bir ceylan olan kız çocukların sömürülen bedenlerini, Almanya’ya göçen işçilerin dramlarını, “boynuna yeşil fularları” takan 68 kuşağı gençliğini ve daha nicelerinin yazgılarını aktaran Füruzan; 11 Şubat 2024’te dünyaya veda etmiş, hayal meyal anımsadığı babasına ve ilk öğretmenim, hayattaki en yakınımdı dediği annesine kavuşmuştur. (1) Füruzan Diye Bir Öykü, Hazırlayan: Faruk Şüyün, İstanbul: 2024 YKY, s.14  (2) Füruzan, Parasız Yatılı, İstanbul: 1995,YKY, s.103 (3) Füruzan Diye Bir Öykü, Hazırlayan: Faruk Şüyün, İstanbul: 2024 YKY, s.23,24,25 (4) Füruzan Diye Bir Öykü, Hazırlayan: Faruk Şüyün, İstanbul: 2024 YKY, s.26 (5) Füruzan, Parasız Yatılı, İstanbul: 1995,YKY, s.33 (6) Füruzan Diye Bir Öykü, Hazırlayan: Faruk Şüyün, İstanbul: 2024 YKY, s.40 (7) Füruzan Diye Bir Öykü, Hazırlayan: Faruk Şüyün, İstanbul: 2024 YKY, s.18 (8) Füruzan Diye Bir Öykü, Hazırlayan: Faruk Şüyün, İstanbul: 2024 YKY, s.44 (9) Füruzan Diye Bir Öykü, Hazırlayan: Faruk Şüyün, İstanbul: 2024 YKY, s. 40 (10) Füruzan Diye Bir Öykü, Hazırlayan: Faruk Şüyün, İstanbul: 2024 YKY, s.42 (11) Füruzan Diye Bir Öykü, Hazırlayan: Faruk Şüyün, İstanbul: 2024 YKY, s.50  (12) Füruzan Diye Bir Öykü, Hazırlayan: Faruk Şüyün, İstanbul: 2024 YKY, s.46-47

  • Öykü: Pencere

    "Geçici olarak gelmiş de iki güne asıl evine gidecek sanki." Şebnem Gürler Oakman Kaç zamandır eski evini görüyor rüyasında. Bazı detaylar değişse de ana hatlarıyla tekrarlanan bir rüya bu. Pek muntazam bir L şeklinde olan salon büyüyüp diğer odaları yutmuş gibi duruyor, yamulmuş, köşeleri kaybolmuş. Eşyalar aynı ama salon büyüyünce onlar da birileri uçlarından çekiştirmiş gibi eğri büğrü haller almışlar. Uzamış, ortası incelmiş kanepede oturuyor. Yalnız. Yüzü, ardında gerçek hayattaki park değil beton bir blok olan pencereye dönük. Bu artık pencere olarak adlandırılamaz , diye geçiyor içinden. Pencere dediğin dışarıya açılmaz mı, açıldığında içeri hava girmez mi, açılması bir ferahlık getirmez mi?  Rüyada duvarlar koyu gri, isli duman rengi. Oysa evin duvarlarını hep şampanya rengine boyatırlardı, annesi hayattayken, o bu rengi sevdiğinden… Annesinin ölümünden sonra badana yaptırmadı, salonda uzun uzun oturduğu günlerde kararan yerleri hayvanlara benzettiğini hatırlıyor. Duvarları boyatmanın aklından bile geçmemiş olması şimdi ona tuhaf gelse de bunu kendine açıklamakta gecikmiyor. İnsan bazen yapamaz, elinde olmaz, basireti bağlanır! Rüyadan uyandığında hemen kendisine gelemiyor. Yatağını, yorganını, duvarları, tavanı kolaçan edip nerede olduğunu anlaması birkaç saniyesini alıyor. Yeni evinde, yeni yatak odasında, taşındı ya… Odanın köşesine yığdığı, aylardır açılmamış koliler, ondan önce oturanların bıraktığı, sökmeye uğraşmadığı posterler, tavanda sallanan çıplak ampul -eski evinden getirdiği sallantılı, kristal avizeleri de takmadı ki daha-, pencereye uymadığından bir kısmını açık bırakan, eprimiş tül… Geçici olarak gelmiş de iki güne asıl evine gidecek sanki. O an tam olarak hesap edemese de taşınmasının üzerinden günler değil aylar geçtiğini biliyor, öyle ise neden bir türlü yerleşemedi? Kendini zorlayıp rüyada neler olduğunu hatırlamak istiyor. Her ne kadar karanlık ve iç karartıcı da olsa rüya onu eski evine götürüyor, bir yanı orada, büyük bir yanı hem de… İyi ve kötü günleri, sevinçleri ve acıları o evde, başka bir yere kök salamıyor. Rüyayı kontrol edip evin bozulmamış haline gidebilse büyük bir keyif duyacak. Gözlerini yumup kendini zorluyor ama nafile! Uyanık şimdi. O halde rüyayı hatırlamaya gayret etmeli. Bölük pörçük anları birleştirerek anlamlı bir akış elde edebilir mi?  Şekli şemalı bozulmuş salonda oturup artık pencere olmayan çerçeveli camdan betona bakıyordu, ya sonra? Abisi girmişti rüyaya, yıllardır görmediği, uzaklardaki abisi! Onu göremiyor, sadece sesi geliyor, salonun hakimiyeti altında büzüşmüş odaların birinde olmalı. Hep kısaltarak kullandığı adı ile çağırıyor onu. Alaycıdır, şakacıdır, üstüne büyük çocuklara özgü bilmişlik de eklenince kalp kırdığı çok olmuştur. Oysa rüyada çaresizce sesleniyor, bir yere sıkışmış, kurtarılmak ister gibi çıkıyor sesi. Ama salondan çıkış yok ki gidip abisini kurtarsın. Kapılar da pencereler gibi kapılıktan çok birer sahne dekoru olup çıkmışlar. Kolları dahi yok.  Abisi yıllar önce onu annesi ile eski evde bırakıp Kanada’ya göçmüştü. Pırıl pırıl bir bahar günü, kanepede çayını içerken söyleyivermişti gideceğini, akşama sinemaya gidiyorum , der gibi rahat... Uzun zamandır uğraşıyormuş ama kimseye haber vermemiş, kuraya katılmış meğer, sürpriz! Medeni bir memlekete gideceğinden hayatının kurtulacağına kanaat getirmiş, yırtmak  buna denirmiş! E artık geride kalanlar düşünsün, hep beraber batacağımıza birimiz çıksın karaya, değil mi ama!   Annesi; büyük çocuğunun uzak ve soğuk bir yere gideceğine mi yansın -üşür ayol orada, yazları bile soğukmuş-,  ölse cenazesine yetişemeyeceğine mi, böylesi önemli bir değişiklikten son dakika haberdar olduğuna mı, hiçbir zaman onun maharetine erişemeyecek küçük çocuğunun eline kalacağına mı? Cılız seslerle dilenen hayırlar büyük beklentilerle yüklü abisine ulaşmamıştı. Gitmenin coşkusu ve heyecanı kalanlarla olan bağlarını inceltmişti, inceltmese nasıl gitsin? Ne olacak ki diyordu, yaşar giderler, ben varmışım yokmuşum, önemli mi?  Arada gelirdi zaten, iş ki orada düzenini kursun, sonra hepsi olurdu, onlar da ziyaretine gelirdi, bu dünyada göç eden edene zaten, harekette bereket var , dememişlerdi boşuna.  Kural, kaide varmış annecim, yetmiş iki millet öyle yaşıyormuş bir arada, herkes işinde gücünde, akşamüstü evinde, huzurlu, sakin… Buradaki gibi keşmekeş yokmuş, altta kalanın canı çıkmıyormuş orada!  Kuşkulu gözlerle bakıyordu annesi ona. Çok uzak, bilinmezliklerle dolu diyarlara gidecek oğlunun verdiği bilgiler, bırakın başka ülkeleri diğer şehirlere bile seyrek gittiğinden, ona masal gibi geliyor, bir yanı ile her zaman güvendiği oğluna inanmak istiyor, öte yandan içindeki kaygılı sesi bastırmakta zorlanıyordu.  Giden gitmiş, kalan kalmıştı. Altta mı geride mi kaldıklarının önemi yoktu, canları çıkacaktı belli ki. Annesinin canı çıkmıştı gerçekten, abisi gittikten sonra fazla yaşamamıştı. Büyük evladının gidişi ile evine olan düşkünlüğü iyice artan kadın zamanla evin ayrılmaz bir parçası haline gelmiş, zorunlu olmadıkça dışarı çıkmaz olmuştu. Kanepede saatlerce oturur, parkta oynayan çocukları seyreder, abisine gönderilmek üzere kazak, atkı örer, uzakları gösteren programları izler, özlemini ve kederini sessizce yaşardı. Örülenleri abisine göndermek kolay olmuyordu, ilk zamanlar uğraşıp didinip paralar harcayarak gönderse de bir süre sonra bu iş onu çok yorduğundan örülenleri belediyenin ikinci el eşya kumbaralarına tıkmaya başladı. Abisi ile zaten çok seyrek konuşuyorlardı, örülenlere gelene kadar… Kırk yılın başı söz onlara gelirse yoldadır, gelir, uzun sürermiş,  deyip konuyu değiştiriyordu. Bazen de uydurduğu haberleri paylaşıyordu annesiyle. Abim yazmış, mavi atkı onu çok sıcak tutuyormuş, iş arkadaşları da bayılmış, baklavalı kazağı mağazadan almış sanmışlar, annen de nasıl becerikli kadınmış, diyorlarmış… Annesi, bu anlattıklarına inanıyor muydu yoksa numara mı yapıyordu, bilemiyordu ama neyse ki onu bozmuyor, merakla dinliyor, o yakın arkadaşlar kimmiş, onlara da öreyim , bone de örüyorum , kulaklarını filan saracak adam gibi, diyerek bilerek ya da bilmeyerek oyuna dahil oluyordu.  Bir gün, abisi gittikten çok sonra, durduk yere, yalnız bence , demişti, öyle hissediyorum, iş arkadaşı filan işte kalır, bu çocuğun yarenlik ettiği kim var oralarda… Gecenin bir vakti kapısını çalacağı, omzunda ağlayacağı, dudağını büktüğünde canının sıkkınlığını anlayıp gel bir çay içelim diyecek birisi var mıdır?  Gurbet zor, sen bilmezsin . Annesi nereden biliyordu ki?  Zihnini zorlayarak rüyayı hatırlamaya çalışıyor, abisi ona sesleniyordu ya, sonra ne oldu? O da abisine sesleniyor, tüm gücü ile haykırıyor, abiiiii, neredesin sen, ev değişmiş, bulamıyorum seni . Ama insanın avazı çıktığı kadar bağırıp sesinin çıkmadığı rüyalardan birisi bu. Salondaki kanepede bir başına oturuyor, kapana kısılmış bir hayvan kadar çaresiz…  Bu noktada uyanıyor hep, ağzı açık, sessiz çığlıklar yarıda kalmış. Annesi yok bu rüyada, sadece bozulmuş eski ev ve abisinin sesi… Abisine annesinin hastalığını, hastanelerde geçirdikleri günleri, sıkıntıları fazla detaya girmeden yazdığında, bir iki cümlelik cevaplar almıştı. Yaşlandı tabii, olacak bunlar, kolay gelsin. Para lazım mı, elimden ne gelirse… Ben de ancak geçiniyorum, kiralar yüksek burada da. Hafta sonu ararım, sevinir. Ümidi kesmeyelim, can bedenden çıkmadıkça…  Sonra evle baş başa kalmıştı. O kadar uzun zamandır o evde yaşıyordu ki; babası annesi abisi ve o, babası ölünce annesi abisi ve o, abisi gidince annesi ve o, sonunda sadece o…  Şampanya rengi duvarlara asılmış manzara resimleri, kanepenin yanındaki sepete yığılmış renk renk yün yumakları, uçlarındaki dantelleri aşınmış beyaz tüller, annesinden kalan turuncu melamin tabaklar, bakımsızlıktan kurumuş bir iki bitki, resim çerçevelerindeki gülen yüzler -abisinin hiç görmediği kızı iki yaşına girmiş-, orta sehpanın üzerinde Kanada’dan gelen kar küresi… Eski ev deyince ilk anda aklına gelenler bunlar. Taşınırken hiçbir şey atamamıştı, yaşlılık belirtisiymiş bu, geçen birisi paylaşmış, eski eşyalara aşırı bağımlıysanız dikkat edin, nesliniz tükeniyor…  Kolilere tıkıştırıp atamadıkları öylece bekliyor yeni evde, çürüyecekler belki, dönüşüp başka varlıklar olacaklar. Annesinin ölümünden sonra üstüne çöken, kanepede oturmak dışında hiçbir şey yapmama isteğini önce eve bağlamıştı. Ev artık üstüne üstüne geliyor, onu hapsediyor, harekete geçmesini engelliyordu, ondan kurtulsa, ah bir özgür olsa… Neler yapacaktı neler! Evi kiraya verip taşınma kararı alırken -abisi de memnun olmuştu bu karardan, değişim iyi gelecek sana demişti, ben nerelere geldim sen bir evden çıkamadın - yeni eve aylarca yerleşemeyeceğini, kanepenin yerinin bir türlü içine sinmeyeceğini, kolilerin çoğunu bir türlü açamayacağını, eski evi haftada birkaç kez rüyasında göreceğini öngörememişti. Bir hayalet gibi peşinde dolaşan eski evden kurtulamamıştı, onu seviyor, özlüyor ve onun yüzünden acı çekiyordu. Ne eski eve aitti artık ne de yenisine… Madem rüyaya geri dönemiyor, daha fazla detay da hatırlayamıyor, yataktan kalksın, yapacak pek bir şeyi de yok gerçi ama âdettendir, sabah kalkılır. Kocaman bir pazar günü var önünde. Eski evin sokağında bir tur atsa, olmaz, kiracı görse rahatsız olur… Merhabanın ötesine geçmediği komşular ile konuşacak lafı da yok! Arkadaş, eş, dost çoktan plan program yapmıştır, kimi arasın? Şimdiki evine el atsa, ortalığı toplasa, düzene koysa alışır belki ona, için için sevmeye bile başlar… Kendini bir otelde gibi hissediyor, yemek yaptığı ya birdir ya iki bunca zamandır. Denese mi, en basitinden, makarna, yağda yumurta… Bari mutfağa yığılmış hazır yemek kutularını atsa, o da bir adım! Kalkıp bilgisayarın başına oturuyor, haberlere, insanların yazdıklarına, yorumlara göz atıyor, kayda değer bir şey yok. Durup durup rüya ve eski ev geliyor aklına. Artık biliyor ki bu rüya güzel olmayacak, evin şekli her seferinde daha fazla bozulacak, kapılar, pencereler açılmayacak, salonda kapalı kalacak, abisine ulaşamayacak… Yapacak tek şey var, çok önceden yapmalıydı bunu.  Sahibinden satılık daire, yüksek giriş, ferah salon, üç oda, park manzaralı.  Kalkıp pencereyi açıyor, serin rüzgarla havalanan tülü kenara çekiyor, derin derin nefes alıyor. Dalları bulunduğu kata uzanan heybetli meşe ağacına hiç alıcı gözle bakmamış. Pencereler açılmak için,  diyor içinden, ferahlamak için…

  • Hayatı hakkıyla yaşamak mümkün mü?

    Aynur Kulak, Dean Rickles'ın Hayat Kısa adlı kitabı üzerine yazdı: "Dean Rickles zamanın en büyük para birimi olduğu ve aldığımız her nefesin bizi kaçınılmaz sona yaklaştırdığı böyle bir dünyada yaşam adına sınırları belli bir sınırsızlıktan bahsediyor." Dean Rickles Ayrıntı Yayınları Lacivert Kitaplar kategorisinde yayımlanan Hayat Kısa kitabında bizi kendi sonluluğumuzla yüzleştirirken, bu dünyada anlamlı bir hayat yaşamak mümkün mü sorusunu kitabın temeline yerleştiriyor. Böyle soruları seviyoruz, zira “hayat kısa”. Fakat ne kadar yaşarsak yaşayalım hayatı hakkıyla yaşamanın mümkünsüzlüğü “hayat kısa” kabulünü yaşamımızın tam ortasına yerleştiriyor.  “Ölüm en gerekli sınırdır ve o olmadan tüm planlar değer kaybeder. Seçimin, karar verme zorunluluğunun kaynağı olduğu için ölüm, anlamın da kaynağıdır. Sınırsız zaman, bir noktada tüm olası sonuçların meydana gelebileceğini ima ettiği için seçim tutarlı bir kavram bile olamaz, sadece sınırsız olanın içinde kaybolup gider.” Dean Rickles zamanın en büyük para birimi olduğu ve aldığımız her nefesin bizi kaçınılmaz sona yaklaştırdığı böyle bir dünyada yaşam adına sınırları belli bir sınırsızlıktan bahsediyor; sınır bahsine bu kadar vurgu yapması bu yüzden. Ölümü bir bitiş veya bir sınır olarak algılamamız imkansızdır diyen Rickles ölüm fikrini, tartışmalarını, gerçekliğini yaşamdan ayıramayız diyor üstüne basa basa. Ölüm yaşamı birinci derecede etkileyen en önemli unsur olarak hep orada ve hep var. Bu durumda bir sınırlanma veya bir kabulden ziyade hayatı nasıl şekillendirebilir, ölümü de kapsayacak şekilde nasıl mümkün kılabiliriz Dean Rickles’in kitabın içeriğine yönelik sorduğu ve cevabını aradığı önemli sorular.  “Yaşam bizleri tam yaşamaya hazır olduğumuz anda yüzüstü bırakır.” Seneca’nın bu sözü  “hayat kısa”yı bize kabul ettiren en etkili sözlerden. Dean Rickles’in kitabın birinci bölümüne Seneca ve Seneca’nın kaynak kitabı Yaşamın Kısalığı Üzerine’yi baz alarak başlaması tesadüf değil. İlk kişisel gelişim kitaplarından biri olarak kabul edilen bu klasik kitap elbette modern çağın beyaz yakalılarının çok severek ve savunarak okudukları kişisel gelişim kitaplarından daha fazlası. Yaşam ve ölüm aksında düşünce, felsefe, mantıkla birlikte bilimi de destekleyen Yaşamın Kısalığı Üzerine MS 55’te yazılmış olmasıyla dahi çok kıymetli.    “Seneca’ya göre sahip olduğumuz zaman en önemli metadır. Evrendeki en değerli madde, maddi şeylerin çok daha ötesindedir. Bu yalnızca bir “vakit nakittir” meselesi değildir. Zaman, ikame edilebilir ve tekrar tekrar kullanılabilir olan paradan katbekat daha değerlidir.” Dean Rickles Seneca’yı ve Yaşamın Kısalığı Üzerine’nin içeriğini Hayat Kısa’da anlatmak istediklerine çok güzel entegre ediyor. Zamanın veya bizim onun içindeki yolculuğumuzun üzücü yanı, bu yolculuğun görünüşe göre tek yönlü olmasıdır, diyor Rickles ve kitabın tüm içeriğini Seneca’nın zaman vurgusu üzerinden inşa ediyor. Mesela, Kim Sonsuza Kadar Yaşamak İster ki? kitabın ikinci en önemli bölümü.   Bu soruya verilecek cevap -kuvvetle muhtemel- aslında hepimiz sonsuza dek yaşamak isteriz olur. Rickles tam bu noktada ölüm anksiyetesinden bahsediyor ve sadece bu anksiyeteyi yatıştırmaya çalışan canlı türü bizler “hiç ölmeyecekmiş gibi davranma” pratikleri ekseninde dönmeye başlıyoruz. Ölüm korkusuna benzer bir kaygıyla hiçbir seçenekten vazgeçmeyerek söz konusu olanakları bütün hayatlarına yayabilmek için sürekli bir kararsız içerisinde yaşama eğilimi karşısında nasıl bu tuzaklara düşmeden anlamlı bir hayat inşa edebileceğimizin yollarını arayan Rickles seçim yapmanın da tıpkı ölmek gibi yaşayacağımız başka senaryoların ortadan kaldırılması sırasında deneyimlediğimiz kararsızlık olduğuna dikkatimizi çekiyor. Kararsızlık kötü bir hastalıkla gelen ölüm gibi, iyileşme emareleri gösterse de asla tam iyileşme gerçekleşmiyor. Hayatı daha da kısalabilir kılıyor. Kararsızlıkla yeni yaşama geçişin yolları tamamen yok oluyor. Kitabın en önemli bölümlerinden Kurşun Geçirmez’de Rickles’in söylediklerine ayrıca dikkat kesilmemiz gerekiyor. “Gelişim için hayati önem taşıyan ve kurşun geçirmezlik kavramına büyük ölçüde zıt olan şey, eski yaşamı öldürerek yeni yaşama cesur bir şekilde ilerlemektir. Bu son derece hassas bir eylemdir. İnsan bir karar ağacının dallarını yalnızca entelektüel olarak anlayarak ve birinin seçilmesi halinde diğerlerinin yok olacağını zihinsel olarak kavradığını düşünerek budamaz. Bir yola baş koymak eylemi gerektirir.” Yani kararsızlığı bir kenara bırakıp eylemde, yaşamın ta kendisini idrak edip ona göre hareket etmeye başlamak Rickles’in Hayat’ın Kısa’lığına dair üzerinde durduğu en önemli  nokta. Seray Soysal’ın çevirisi ile yayımlanan Hayat Kısa gözden kaçmaması gereken kurgu dışı kitaplar arasında yerini alarak ne kadar az vaktimizin kaldığını değil de hayatlarımızı anlamlandırmak için aslında hiç vaktimizin olmadığını bize göstererek her anın yaratıcı gücünü hatırlamamızı sağlıyor. HAYAT KISA : DAHA ANLAMLI BİR HAYAT İÇİN KISA BİR REHBER Dean Rickles Ayrıntı Yayınları, 2024 Çeviri: Seray Soysal 128 s.

  • Hatırlamanın ve unutuşun kitabı

    Oya Baydar, yeni romanı Hatırlamanın ve Unutuşun Kitabı ’nda uzun yıllara yayılan karanlık bir hikâyenin peşinden gidiyor ve yüzünü Türkiye’nin çalkantılı dönemlerine çeviriyor. Oya Baydar’ın kaleminden güncel bir Türkiye trajedisi : Hatırlamanın ve Unutuşun Kitabı    Geçmişte aşk yaşamış ve daha sonra yolları bir hastanede yeniden kesişen bir kadın ve erkeğin hikâyesi üzerinden cinayet, aşiret gelenekleri, siyaset ve Türkiye’nin geçirdiği tarihsel dönüşümleri aktaran yazar, okura güncel bir Türkiye trajedisi   sunuyor. Oya Baydar’ın yeni romanı  Hatırlamanın ve Unutuşun Kitabı , Can Yayınları etiketiyle raflarda.   İktidarın tepelerinde, istihbarat teşkilatının en üst kademelerinde bir adam. Hasta yatağının başında bekleyen, ona tutkuyla bağlı bir kadın. Ağır ağır kararan belleğin puslu labirentlerinde dolaşan, hatırlamakla unutuş arasında, rüyalardan, karabasanlardan süzülen sayıklamalarla anlatılan güncel bir Türkiye trajedisi…  Oya Baydar, yeni romanında uzun yıllara yayılan karanlık bir hikâyenin peşinden gidiyor ve yüzünü Türkiye’nin çalkantılı dönemlerine çeviriyor.   Devlet uğruna işlenmesi insanlığa karşı suçları affettirir mi? Aşk, suskun kalmanın suç ortaklığını meşru kılar mı? İnsan iktidar hırsına yenildiğinde unutmaya sığınmak mümkün mü?    Acıları dindiren, yaraları sağaltan, anıları unutuşun afyonuyla uyutan zaman... Elma kurdu elmayı nasıl içten içe kemirirse zamanı da kemiren kurtlar var. Zamanın unutulmaya mahkûm ettiği anılara ulaşacak incecik yollar açıyorlar. O yolları tıkayamazsınız, açıldıklarını anlayamazsınız. Bir ses, bir ezgi, bir koku, bir fotoğraf, bir çiçek, bir dokunuş, bir esinti, bir renk, o incecik yollardan sızıp unutulmaya mahkûm ettiğiniz anıyı unutuşun karanlığından aydınlığa çıkarıverir. Şaşırırsınız, nasıl baş edeceğinizi bilemezsiniz, korkarsınız, ürkersiniz.  HATIRLAMANIN VE UNUTUŞUN KİTABI Oya Baydar Can Yayınları, 2024 Tür: Roman 240 s.

  • Ölmek istiyorum ama tteokbokki de yemek istiyorum

    Bir yayınevinin sosyal medya yöneticiliğini başarıyla üstlenen Baek Sehee’nin hayatında her şey yolunda gitmektedir; ta ki depresyon nedeniyle psikiyatristle görüşmeye başlayana dek. Psikiyatrist: Evet, size nasıl yardımcı olabilirim? Ben: Şey, sanırım biraz depresifim. Biraz daha detaya gireyim mi? Baek devamlı bir üzüntü, kaygı ve kendinden şüphe duyma hâli içindeyken, çevresine karşı da son derece yargılayıcıdır. İşyerinde ve sosyal çevresinde duygularını gizlemekte ustadır; yaşam tarzının gerektirdiği sakinliği göstermek ise onun için çocuk oyuncağıdır. Ancak tüm bu çaba onu yorucu, bunaltıcı bir boşluğa sürükler ve derin ilişkiler kurmasını engeller. Bunun normal olamayacağını düşünür, hayat buysa eğer, bu normal olamaz. Ama madem bu kadar umutsuz, o zaman en sevdiği yemeği; şöyle acılı, bol baharatlı bir tabak tteokbokki’yi nasıl sürekli isteyebilir? Baek, 12 haftalık bir süreçte psikiyatristiyle olan diyaloglarını kaydederek, kendini istismar döngüsüne hapseden geribildirim mekanizmalarını, ani tepkilerini ve zararlı davranışlarını çözmeye başlar. Kısmen anı, kısmen kişisel gelişim kitabı olan Ölmek İstiyorum Ama Tteokbokki de Yemek İstiyorum, depresif ve zor zamanlarda elinizin altında bulundurmak isteyebileceğiniz bir rehber. Baek Sehee 1990 doğumlu Baek Sehee, bir yayınevinde beş yıl çalışmadan önce üniversitede yaratıcı yazarlık eğitimi aldı. On yıl boyunca distimi (inatçı hafif depresyon) nedeniyle psikiyatrik tedavi gördü ve bu durum denemelerine ve ardından Ölmek İstiyorum Ama Tteokbokki Yemek İstiyorum adlı birinci ve ikinci kitaplarına konu oldu. En sevdiği yemek tteokbokki ve kurtarma köpeği Jaram ile birlikte yaşıyor. ÖLMEK İSTİYORUM AMA TTEOKBOKKI DE YEMEK İSTİYORUM Baek Sehee Nova Kitap, 2024 Çeviri: Su Akaydın 144 s.

  • Tek Bir Gül'e çeviri ödülü

    Fransız Enstitüsü’nün (Institut français) bu yıl Tahsin Yücel temasıyla dördüncüsünü düzenlediği çeviri ödülleri sahiplerini buldu. Fransızca çeviri onur ödülü Özdemir İnce’ye verilirken edebiyat çevirisinde Ekin Özlü Akseki ödül aldı. İstanbul’da Fransız Sarayı’nda düzenlenen törende onur ödülünü şair ve yazar Özdemir İnce, Muriel Barbery’nin Tek Bir Gül romanını Türkçeye çeviren Ekin Özlü Akseki genel edebiyat kategorisinde, Frederik Peeters’ın Oleg isimli çizgi romanını çeviren Damla Kellecioğlu’ysa çizgi roman dalında ödül aldı. Ödül jürisinin başkanlığını INALCO Türkçe Kürsüsü Başkanı ve Actes Sud Yayınevi Koleksiyon Müdürü Timour Muhidine üstlenirken jüride, Yıldız Teknik Üniversitesi’nden çevirmen Doç. Dr. Lale Özcan, Hacettepe Üniversitesi Çeviri Bölümü Başkanı Doç. Dr. Zeynep Oral, Galatasaray Üniversitesi Öğretim Görevlisi ve çevirmen Dr. Şilan Karadağ ile çevirmen ve editör Ayça Sezen yer aldı. Akseki, ödül sonrası çeviri hakkında: “Emeğin karşılığı ne kadar alınıyor o da bilinmiyor. Okurla direkt bir araya gelinmiyor. Bugün bir şekilde okurla bir araya gelmenin bir fırsatıydı, o yüzden çok mutluyum.” ifadelerinde bulundu. Törene çevrimiçi katılan Özdemir İnce: “Çeviri yapmayan uluslar kendi sütünü içen ineğe benzer. Etkin ve verimli olabilmek için çeviri yapmak gerekir. Türk edebiyatını kendi sütünü içen inek olmaktan kurtarmak için Fransızca eserleri Türkçeye çevirdim. Fakat ben kendimi bir çevirmen olarak görmüyorum. Bence ben aşı yapan bir hasta bakıcı veya ağaçları aşılayan bir çiftçiyim. Sağlıkçı ve çiftçi olarak yaptıklarımı değerlendiren Fransızlara çok teşekkür ederim.” dedi.

  • Öykü: İki Ters Bir Düz

    "Öyle bir yaşıyoruz ki bir suçlu arıyoruz içimizdeki öfkeye. Sonuçların sebeplerine kızıyor, sebepsiz kızgınlıklarla yaralıyoruz bir diğerimizi. En can alıcı noktamızdan vuruyoruz sözlerimizle birbirimizi. Ayrılık bir sonuç mu oluyor yoksa ayrılık bir sebep mi oluyor bilmiyorum bu yalnızlığa." Salih Bircan Telefonum çalmaya başlayınca televizyonun sesini çabucak kapadım. Arayan eşimdi. Sesindeki paniğin havasına kapılarak birden panikledim ben de. Ona sakin olmasını hemen döneceğimi söyledim. Ancak şu an ben de sakin kalamazdım ve bu iş gezisinden memlekete derhal geri dönmeliydim.  Oldum olası böyle durumlarda elim ayağım dolaşır, sakarlaşırım, ne yaptığımın farkında olmadan saçma davranışlar sergilerim. Ufak tefek eşyaların yerini değiştiririm, bardağa su doldururum, perdeyi açıp kaparım falan... Bu defa bir yandan telefonda konuşurken bir yandan da havasız otel odamın penceresini istemsizce ardına kadar açıp kafamı dışarı sarkıtmış derin nefesler çekiyorum. Gecenin bu saati dışarısı ışık kirliliğinden gündüz gibi; caddeler, vızır vızır işleyen arabalar, karşıdaki park, aylak aylak dolaşan insanlar hepsi ayan beyan görünüyor. Ara sokağın köşesinde ise sarhoşun biri küfürler savurup bir çöp konteynırını tekmeliyor ha bire. - Neden? Neden? Neden? diye bağırıp duruyor.  Gelip geçenler ise hor gören bakışlarını ona fırlatarak sıvışıp gidiyorlar. Patronumu aramaya karar veriyorum.  - Oğluma araba çarpmış. Hastanedeymiş. Yoğun bakıma almışlar... Evet efendim, bugün görüştüm firmayla. Bizi aramalarını bekliyordum. Yarın tekrar görüşecektik. Bu sırada sarhoş adam konteynırı tekmelemeye ve küfretmeye devam ediyor. Onu izlerken bir yandan içime düşen yangın yüreğimi kavurmaya devam ediyor. Sarhoşun öfkesi ise yüreğimdeki yangını körüklüyor. Patron, önce oğlumla ilgilenmem gerektiğini ve hemen dönmemi salık veriyor. Firma bizimle çalışmaya karar verince bizi ararmış nasıl olsa. Telefonu kapatıyorum. Şimdi ne yapacağımı düşünüyorum. Eşimi tekrar arıyorum. Eşim telefonda hâlâ ağlıyor, çabucak yanlarında olmamı istiyor. Hemen çıkmalıymışım yola. Hemen toparlanıp, hemen... Dışarıdaki görüntüden ayırıp gökyüzüne çeviriyorum gözlerimi. O an çok yakınımda hissettiğim yıldızlara tutunmak geliyor içimden. Gözlerime dolan yaşlar tüm yıldızları bulanıklaştırıyor, sanki izlediğim sahnede ışıklar yer değiştiriyorlar. Ya oğluma bir şey olursa! Ya bir daha onu hiç göremezsem! Ya beni görmek istiyorsa! Ya? Ya? Ya? Akla gelebilecek en kötü ihtimaller sürüp gidiyor zihnimde. O esnada nefes alamadığımı hissediyorum. Başım dönüyor. Bir sıcaklık hissediyorum yanağımda süzülen, kayıp dudağımın kıvrımına doluşan; sonra tuzlu bir tat ve sarhoşun sesi: - Neden? Neden? Neden? Ambulansın siren sesi kulaklarımda çınlarken gözlerim aralanıyor. Beyaz önlüklü iki kişi başımda: - Hastaneye gidiyoruz. Nasılsın?  - Ne oldu bana? - Otelde bayılmışsın. Tansiyonun normale dönüyor. Nasıl hissediyorsun kendini? - Midem... - Miden mi bulanıyor? - Evet. Öğ... - Acile geldik işte. Sedyeyle indireceğiz. Başım ağrıyor, midem bulanıyor. Ama benim eşimi aramam lazım. Oğlum! Oğlum hastanede, yoğun bakımda... Öğ... Kusuyorum. Acilde muayene ve tahliller. Serum ve iğneler. Telefonumda eşimden, tanıdıklardan bir sürü cevapsız arama. Ara tuşuna basıyorum yüreğim telaşta. Eşim feryat ediyor. Çığlıklar yükseliyor. İçimde bir kıyamet kopuyor. Artık kimse kimseyi bağırsa da duymuyor. Bundan böyle kimse kimseyi anlamak istemiyor. Herkes kendi derdinde, kendi âleminde. Öyle bir yaşıyoruz ki bir suçlu arıyoruz içimizdeki öfkeye. Sonuçların sebeplerine kızıyor, sebepsiz kızgınlıklarla yaralıyoruz bir diğerimizi. En can alıcı noktamızdan vuruyoruz sözlerimizle birbirimizi. Ayrılık bir sonuç mu oluyor yoksa ayrılık bir sebep mi oluyor bilmiyorum bu yalnızlığa. Kendimi meyhane köşelerinde buluyorum bir başıma.  Havuzbaşı’nda demleniyorum yine bu akşam. Eşimden ayrıldımsa da işimden henüz ayrılmadım. Ancak işimi doğru dürüst yapmamı yineleyip duruyor patron. Haklı da. Hoşgörülü adam. Başıma gelenleri bildiğinden toparlanmamı bekliyor. Ama benim toparlanmak için daha çok zamana ihtiyacım var gibi.  Patron beni tekrar iş gezisine gönderdi haftalar sonra. Her şeyin başladığı o yere ikinci kez geldim. Firmayla görüştükten sonra caddelerde başıboş dolaştım. İçimde kabuk tutmuş bir yarayla oynar gibi adımladım şehri. Sonunda aynı otele vardım ve aynı odayı tuttum. Yani yaranın kabuğunu aralayıp biraz kanattım. Odama yerleşmek için çıktım. Yerleştim ama odamda duramadım. Otelin barında anılarımla baş başa vakit geçiriyorum. Oğluma ve bir zamanlar âşık olduğum eşime kadeh kaldırıyorum. Sarhoş olana dek içiyor, içiyor, içiyorum. Hesabı ödedikten sonra ayaklarım yalpalayarak otelden dışarı çıkıyorum. Ilık bir rüzgâr yalıyor yüzümü. Yanaklarım alev alıyor. Biraz daha ilerleyip ara sokağın köşesine sapıyorum. O an çöp konteynırını fark ediyorum. Konteynıra ellerimi dayayıp ağız dolusu kusuyorum önce. Midemi boşalttıktan sonra bana tiksintiyle bakarak yanımdan gelip geçenlere öfkelenip küfürler savuruyorum.  Sonra kendimi çöp konteynırını ha bire tekmelerken buluyorum. - Neden? Neden? Neden? diye bağırıyorum durmadan.  Ve karşıdaki otelin penceresinden kafasını dışarıya sarkıtmış, telefonda bağırarak konuşan ve çok ağlayan bir adam var. Sürekli bana bakıyor.

  • Zaman Yolcusu Kalmasın

    Seda Aksoy Evren'in kaleme aldığı kitabı, Zaman Yolcusu Kalmasın soruyor: Bir çocuğun zaman yolculuğundan beklentisi, bir yetişkininkiyle aynı olabilir mi? Zeynep, koleksiyoner babasının her akşam odasında zaman yolculuğuna çıktığını duyunca şaşırır. Bu şaşkınlığını ve heyecanını ablası Derin’le konuştuktan sonra babasının bir süper kahraman olduğuna emin olur. Bir gece tüm hazırlıklarını yaptıktan sonra babasının odasına giden Zeynep, babasının o geceki zaman yolculuğunda ona eşlik eder. Ancak bu yolculuk Zeynep’in hayal ettiğinden daha farklıdır. ZAMAN YOLCUSU KALMASIN Seda Aksoy Evren Masalperest Yayınevi, 2024 5+ yaş 32 s.

  • Türkiye’de Bir Direniş Figürü Olarak Sinema

    Akademisyen, editör ve yazar Azime Cantaş’ın Politikadan Sinemaya Minör-Oluş: Türkiye’de Bir Direniş Figürü Olarak Sinema adlı çalışması Ayrıntı Yayınları’nın Sinema dizisi kapsamında yayımlandı. Fransız filozoflar Gilles Deleuze ve Felix Guattari’nin post-yapısalcı düşüncelerini merkeze alarak sinemanın felsefesini incelemeye odaklanan Politikadan Sinemaya Minör-Oluş, Deleuze ’ün arzu, duyumsama, anlam ve yaşam gibi kavramlarını sinema üzerinden anlamayı amaçlıyor. Klasik felsefenin katı düşünce sistemlerine karşı çıkan Deleuze’ün “minör” kavramı üzerinden sinemanın politik bir sanat olarak nasıl işlev gördüğünü açıklayan kitap, minör sinemanın, klasik sinemanın aksine bağımsız, politik, tahammül edilmesi zor ve rahatsız edici bir dil geliştirdiğini gözler önüne seriyor. 1968 olaylarının etkisi altında düşüncelerini ortaya koyan ve temsil düşüncesine en fazla karşı çıkan Gilles Deleuze ve Felix Guattari post-yapısalcı yaklaşımda ayrı bir konumdadırlar. Bu filozoflar, toplumsal, siyasal ve ekonomik yaşamın değişimlerine paralel biçimde yeni bir düşünce pratiği geliştirmişler ve felsefeye ilk ilkelerden başlamak yerine ortadan bir yerden başlamışlardır. Deleuze felsefesinde arzu, duyumsama, anlam ve yaşam gibi pek çok kavram, estetik, etik ve siyasete yönelik bir sarmal biçimin de iç içe geçer. Kavramlar değişim ve dönüşüm içinde klasik felsefenin ağaç biçimli düşünce sistematiğinin dışına çıkarak, özgür bir düşünceye ulaşılabileceğini gösterir. Bu kitap fark ve oluş filozofu Deleuze’ün rehberliğinde sinemanın felsefesini anlama çabası içinde ortaya çıkmıştır. Daima değişimi olumlayan, yaratıcı bir arzuyu öne çıkaran Deleuze keşfedilirken, çoklu bağlantılarla sınırdaki devrimcinin yani minörün gücü anlaşılmaya çalışılmıştır. Minör, molar yapılardan kaçış hattı çizerek, farklılığı, oluşu ve yaşamı olumlar. Minör sinema ise klasik sinemanın aksine evrim ya da devrim gibi fikirlerden bağımsız bir biçimde politiktir, tahammül edilemeyendir ve imkânsızlıklarla yapılandır. Birkitle sanatı olan sinema “halkın eksikliği”ni en etkili bir biçimde gösterecek tek sanattır. Politik sinemanın üzerine kurulduğu temel budur. Bu yüzden sinema sanatı, henüz orada olmayan bir halkın özne olmasına katkıda bulunma işlevini üstlenmelidir. Sınıfsal farkın, toplumsal cinsiyetin ayrımlarında izleri görülen minör; ideolojik söylemin, bilinçlendirmenin yerini terk ederek, şizo/özneye kucak açan, parçalanarak çoğalan, izleyiciyi rahatsız eden bir sinema dilini oluşturmalıdır.   Azime Cantaş , Selçuk Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi bölümünden mezun olduktan sonra İletişim Fakültesi, Radyo, Televizyon ve Sinema bölümünde lisans ve yüksek lisans programlarını tamamladı. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Radyo, Televizyon ve Si­nema Anabilim Dalı’nda “Türk Sinemasında Minör İzdüşümler ”başlıklı tezi ile doktoradan mezun oldu. Öğrenciliği sırasında yönetmenliğini yaptığı Hürriyet Mimarı isimli belgesel ve Guernica isimli kısa film ça­lışmalarıyla çeşitli ulusal ve uluslararası film festivallerine katıldı. 2023 yılında yayımlanan Filozof Yönetmenler kitabının editörlüğünü yaptı. IGI Global: International Academic Publisher tarafından yayımlanacak olan Audience Sociology and Consumer Behavior in the Film Industry isimli kitap çalışmasının ve Yönetmenlerle Felsefe isimli kitabın editörlüğünü sürdürmektedir. Afyon Kocatepe Üniversite Güzel Sanatlar Fakültesi, Sinema ve Televizyon bölümünde öğretim görevlisidir. POLİTİKADAN SİNEMAYA MİNÖR-OLUŞ Azime Cantaş Ayrıntı Yayınları, 2024 240 s.

  • Öykü: Fırın

    "Annem bu ses tonunu ne zaman kullansa, benden istediği o iş her neyse, kendimi yapmak için mecbur hissederdim." Ökkeş Can Kılıç “Oğlum, akşam Kerem ustanın oraya, fırına, yardım etmeye gider misin?” diye sordu annem. “Hayır.” diyerek kesinkes bir ses tonuyla reddettim bu teklifi. Geçen yaz, tatlı imalatında köpek gibi çalıştığım yetmiyormuş gibi bir de fırınına yardıma mı gidecektim!  “Oğlum hadi ya kırma beni, gidiver işte bi’ akşamcık!..” diyerek ısrarcı tavrına ufaktan giriş yapmıştı bile annem. Sesindeki yalvarmayla rica arasındaki o tını…  Annem bu ses tonunu ne zaman kullansa, benden istediği o iş her neyse, kendimi yapmak için mecbur hissederdim. Geçmiş yaşantılar, annemin tüm o fedakârlıklarını, anı denizimden cımbızla bir bir, özenle seçerler, daha sonra da koz olarak bana karşı gaddarca kullanırlardı. Mesela benim anaokuluna gittiğim zamanlarda, karlı Zonguldak sokaklarını yalın ayak sandaletiyle aştığı sabahlar ışırdı zihnimde. Ya da ucuz kömürle evi ısıtmaya çabaladığı, kömürlerin parasını da yine ördüğü patiklere çıkartmaya çalıştığı akşamların sisi çökerdi gözlerimin önüne... Haliyle daha ilk ısrar cümlesinde derin bir “Of!” çekip düşürmüştüm gardımı. “Niye ben gidiyorum ki ya?” diyerek, belki bir kaçış yolu bulurum umuduyla sormuştum bu soruyu. Öyle ya, şimdiye kadar ben mi çalışmıştım sanki fırında, niye özellikle bu akşam, niye özellikle ben? “Çırağın kolu mu ne yanmış, çalışamayacakmış bu akşam.” İlk akla gelen isim benim tabii, başka kim çalışır o narsistin yanında? Bir gün fazladan dinleneyim diye kolunu bile isteye bile yakmış olabilir çocukcağız! Annem, kredisi asla tükenmeyecek hatırıyla karşımda benden gelecek onay cevabını büyük bir iştiyakla bekliyordu. Bu ricayı da her halükârda, her zaman olduğu gibi kabul edecektim zaten. Oda içindeki gözle görülmez bu baskıya daha fazla direnmek istemedim. “Tamam,” dedim. “Çalışırım.” Dedim demesine ama o gece kaç saat çalışacaktım? Kaç ekmek çıkıyordur acaba sabaha? Şehrin en işlek, getirisi en yüksek caddesinden fırın satın almıştı adam… “Kerem usta ne kadar verir bana aylık?”  Emre ustaya sormuştum soruyu, imalatta çalıştığım zamanlar bizim imalatın pastacısıydı. Krem şantili spatulasını tezgâha silmiş, kalanları da üzerindeki önlüğe sürerek çıkarmaya çalışmıştı. Ardından bana dönüp, her zamanki o müşfik tavrıyla, bilmem kaçıncı defa sorduğum bu soruyu, bıkmadan usanmadan yine aynı sevecenlikle cevapladı; “1250 verir ya, Oğuz’a da o kadar veriyormuş, çırakların geneli de öyle bir şeyler alıyor zaten.”  Elimde gittikçe ağırlaşan baklava tepsisini unutmuş, birkaç hafta sonraki hülyalara dalıvermiştim o anda. AVM’de gördüğüm harçlıklarımla asla erişemeyeceğim o kulaklık, okul zamanları her sabah cebime dert olmadan alabileceğim o sıcacık bol kaşarlı tostlar, öğle molalarındaki çikolatası en yoğun dondurmalar, parmaklarım için en konforlu oyuncu fareleri... Elimde baklava tepsisi değil de 1250 TL vardı sanki. Ne kadar süre böyle tepkisiz kaldım bilmiyorum ama Emre usta, baktı bende ses seda yok, “Yetmez mi?” diyerek dürtüverdi kolumdan. “Yeter yeter tabii, yetmez mi Emre usta!” diyerek güldüm ben de. Önümdeki üç haftalık süreç uzadıkça uzadı, koca koca fırınlar baklavaları güç bela kızarttılar, bir ejderhaya taş çıkartacak kadar güçlü yanan ocaklar sindikçe sindiler içlerinde, fokur fokur kaynayan şerbetler, zar zor yoğunlaştı kazanlar içinde, servise yetişecek baklavalar, siparişler arttıkça arttı, ardı arkası kesilmedi... En nihayetinde bir gün yine Melek abla geldi imalata, Kerem ustanın eşi. Ellerinde buram buram altın bilezikler; lacivert, polo tişörtünün yakasına asılı, camı kahverengiye çalan güneş gözlüğü; diz tarafları kırışmış, alabildiğine dar, bembeyaz pantolonluyla tüm gözleri kısa bir süreliğine kendi üstünde topladı. “Emir, çıkmadan yanıma uğra iki dakka.” dedi sadece. Dudaklarıma tesir eden gülümsemeye engel olamadım. Beklediğim gün gelmişti. İlk maaşımı alacaktım çünkü belli. Melek abla muhasebeden sorumluydu. Tüplü, imalatın en küçük ocağının arkasındaki duvarın en üst tarafına iliştirilmiş saatteki akrep ve yelkovan da, işte tam da o anda, birbirlerine diş bilemişlerdi. Sanki ikisi de damarlarımda hızla koşuşturan heyecanın aksine her zamankinden daha ağır ilerlemeye ant içmişlerdi. İş çıkışı hızla çıktım merdivenleri. Usulca, birkaç defa tıklattım kapıyı. Kerem usta açtı. “N’oldu Emir.” Ebenin!.. Yuttum dilimin ucuna gelen küfürleri. “Melek abla çıkmadan uğra demişti de usta, ondan geldim.” “Haa…” dedi. Koridordan tarafa bağırdı. “Melek cüzdanımı getir!” Koridordan gelen ayak seslerine, Melek ablanın sesi karıştı. “Getirdim Kerem, al.”  Kabarık cüzdanını aldı eşinin elinden, iki yüzlük banknotları işaret parmağının ucuyla bir bir sayarken hesap kitap da yapıyordu. “Biz kaç vermiştik sana bayramda, iki yüz mü? “Evet usta, iki yüz.” Bu cevabımın üstüne dört adet iki yüzlük banknot çıkardı cüzdanından, “Yeter mi Emir?”  “Yeter usta yeter.” Kapı usulca kapandı yüzüme. 1250 TL’yi nerede harcayacağımı kuruşu kuruşuna hesaplamıştım oysaki. Ama tüm bunların hepsi, terleyen avucumdaki varlığı yokluğundan daha çok canımı acıtan 800 TL arasında boğulup gitmişti. Bayramda verdiği harçlığı kesinti olarak hesaba katması yetmiyormuş gibi, Oğuz denen o puştla aynı kefeye bile koymamıştı beni. Yanan canımı, ellerimi daha çok sıkıp terleterek söndürmeye çalışsam da her bir tarafımı saran yangın dinecek gibi durmuyordu. Her ay, Oğuz denen o itten 250 TL daha mı az alacaktım şimdi?  Sürgülü plastik kapıyı sıkkınlıkla açtım. Dışarıdaki yaz sıcağı, imalatın ağır basık kokusuyla birleşip doldu ciğerlerime. İçeride normalin aksine ne bir insan sesi, ne de bir telaş rüzgârının uğultusu vardı. Çıt çıkmıyordu imalathanede. Bu olağandışı sessizlik haliyle beni de korkuttu, boğdu. Normalde içeri her girdiğimde, daha kimsenin yüzünü dahi görmeden, bu sürgülü dış kapının bir adım ilerisinden bağırarak selam verirdim içeridekilere.  Usul usul baklava yaptığımız bölümünden tarafa gittim. Tezgâhın hemen yanında, nişastalı önlüğüyle Zeynep abla vardı sadece, hamur açma makinasının küçücük ekranında bir şeyler kurcalıyordu. Başka da hiç kimsecikler yoktu. İlk aklıma gelen isim Melahat abla oldu, onu soruverdim, “Melahat abla nerede?” “Hastanede o?” “Hastanede mi?” Zeynep ablanın suratında fevri bir kasılma, gözlerinde belirgin bir utanç vardı. Anlatmaya pek hevesi yok besbelli ama mecbur. “Ya!.. Hamuru kazandan çıkarıyorduk, ben nerden bileyim elinin miksere yakın olduğunu, hamuru daha rahat çıkaralım diye bir tur daha döndüreyim dedim. Elini burktu mikser başlığı…” “Nası’ görmedin ya Zeynep abla, küçücük kazan!..” “Fark etmedim işte ya…” Sesi titremişti Zeynep ablanın bu son cümlesinde. Nişastalı önlüğüne sildi elini, alnındaki boncuk boncuk teri de elinin tersiyle sildi. Lafı fazla uzatmamak için günaşırı arıza çıkartan hamur açma makinasından tarafa döndü yüzünü. Minik ekrandan bir şeyler tuşlamaya devam etti. Ama ben dayanamadım, merakıma yenik düştüm. “Çok ciddi mi durumu?” “Yok çok ciddi değil, Kerem ustan geldi götürdü zaten.” “Kerem usta mı götürdü, ambulans çağırsaydınız ya!” “Ne ambulansı! Melehat ablanın sigortası mı var!” Oval göbeğini kabak gibi ortaya çıkaran siyah, polo yaka tişörtüyle apar topar içeri girmişti Kerem usta. Dandik parfümü, boğucu imalattaki kızarmış baklava kokusunun önüne geçip bir nebze de olsa ferahlatmıştı çalıştığımız bu cehennemi. Yüksekçe tezgâhın altındaki kovaları işaret etti. “Emir, şu nişkoz kovalarını yağların arkasına sakla.” İlk emir banaydı tabii, yine! Sonra da oraya buraya gerekli gereksiz emirler yağdırdı, zaten hakkıyla yaptığımız işlere de sivri egosuyla burun kıvırdı, çıktı gitti imalattan. “Denetim gelcek herhalde,” diyerek belirginleşen sessizliği Melahat abla bozdu. Boş bulunup tezgâhın altından, “Yasak mı Melahat abla bu nişkozlar?” diye sordum. Baldırlarımdaki ağrı, ciğerlerimden ağzıma bin bir güçlükle ulaşan solukla sormuştum bu soruyu, dışarıya ulaşabildiğinden şüpheli şekilde. “Yasak değil ama hoş da karşılamıyorlar!” “Neden kullanıyoruz ki o zaman bunları?” “Daha fazla şeker kullanmak yerine bunu katıyoruz işte şerbete, daha ucuz.” Alırdı tabii, neden alamayacaktı ki!

  • Yaratıcılık Ritüelleri 38 / Dilek Karaaslan: “En iyi bildiğim yol, asla pes etmemek ve çalışmaya devam etmek.”

    "Ben kendimi hep amatör yazar olarak görüyorum, öyleyim, öyle görmeye devam edeceğim. Çünkü bu, yeni öğrenmelerin yolunu açan ve heyecanı diri tutan bir şey. Edebiyat, belki klişe ama, bana göre sözcüklerle yaptığımız zihinsel bir yolculuk. Ben bu yolcu hâlini, yolda olma hâlini seviyorum. Beni eğlendiren, mutlu eden, teşvik eden taraf bu.” Semrin Şahin, Yaratıcılık Ritüelleri söyleşilerinde bu hafta Dilek Karaaslan’ı ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Kendimizi yaratma anının içinde tutmak, sürüklenmeye, dağılmaya karşı koymak çoğumuz gibi beni de zorlayan bir şey. Bunun için hem çalışmayı çok sevmenin hem her ne yapıyorsak yaptığımız işe adanmışlığın gerekli olduğunu düşünenlerdenim. Yazma becerisini, edebi bir metni, ya da herhangi bir yeteneği, bir sanat eserini ortaya çıkarabilmek, yalnızca, bireyin isteğine, isteğinin şiddetine, azmine, bazen inadına, bazen de hırsına bağlı olarak ortaya çıkabiliyor. Bunun için her şeyi dışarıda bırakıp yalnız kalmayı, sonra değerine öncelikle kendimizi ikna edebileceğimiz düzeyde bir metni/ eseri ortaya koyabilecek kadar çok çalışmayı kabul etmek gerekiyor. Internet ve sosyal medya çağından (iki binlerden) önce herhangi bir konuda çalışmak, odaklanmak çok daha kolayken şimdilerde yazan, okuyan zihin işçiliği yapan ya da sanatla uğraşan herkesin, dikkatimizi kolaylıkla dağıtan ve üretim sürecini olumsuz etkileyen televizyon, sosyal medya, Internet, aşırı sosyal yaşam ve benzerlerinden bütünüyle değilse de en azından zaman sınırlaması yaparak kendini koruması lazım. Bundan sonra sıra odaklanmaya geliyor elbette. Benim kendi minik ritüelim ya da olmazsa olmazım, eğer evde çalışıyorsam mutlaka, sakin tonda klasik ya da caz müzik dinlemek, perdeleri kapayıp fazla ışığı kesmek ve belki çok sıradan olacak ama illa ki, bir fincan sert kahve. Eğer odaklanma sorunum gün boyunca sürüyorsa, bir sonraki günü herhangi bir kafede ya da ortak çalışma mekanlarından birinde geçiriyor ve orada çalışmayı tercih ediyorum. Böylelikle o gün evde yapmam gereken tüm gereksiz işleri kafamdan çıkardığımdan daha kolay odaklanabiliyorum.  Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz?   Genel olarak yazılacak konuyu ya da fikri bulmakta zorlanmıyorum.   Asıl zorluk, güzel bir fikir bulduktan sonra başlıyor. Fikrin okura da ilginç gelmesini ve okumaya değer bulmasını sağlamak gerekiyor. Aklımıza gelebilecek her konunun, fikrin, yıllardır defalarca yazıldığını düşünürsek yeni ve ilginç fikir bulmak oldukça zor. Kendi adıma, en azından yazdıklarıma yeni bir bakış açısı katabilmeyi, okuru metne yaklaştırabilmeyi önemsiyorum. Bazı hikâyelerin kendini açtığını ve kolayca yazılmak istediğini düşünüyorum. O hikâyeleri akıcı bir şekilde ve rahatça yazıyorum, bazılarındaysa çok zorlanıyorum. Bazen o öyküleri defalarca yarım ya da en başındayken bırakıp sonra tekrar başlıyorum. Hatta öyle oluyor ki, yazmamam mı, gerekiyor, diye düşündüğüm oluyor. Ama çoğunlukla inat edip masada, bilgisayarın başında, düşünmeye devam ediyorum. Benim çözümüm, tıkandığımı hissettiğim bir konuda daha fazla düşünmek. Düşünürken yerimden kalkmadan sevdiğim bir öykü ya da bir bölüm kitap okumak da yararlı oluyor, zihnimde uyarıcı etki yapıyor. Yeteri kadar düşünürsem mutlaka o tıkanmayı aşıyorum. Bazen de duruma göre o metni bir süre, bir kenarda bekleterek çözüyorum sorunu. Siz her ne kadar bir köşeye koysanız da zihniniz arka planda o sorunu işlemeye devam ediyor çünkü.  Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Elbette, her yazar ya da yazan bireyin karşılaştığı sorunlarla ben de karşılaştım. Emekli olmadan önce yazmaya yeterince zaman bulamıyordum, herkes gibi. Yalnızca geceleri ve hafta sonları yazıyordum. Emeklilikten sonra da ebeveynlerimin sağlık sorunları nedeniyle yine zaman kısıtım devam ediyor ama eskisine göre daha rahatım tabii. Yazmaya yeni başlayanlar için dergilere gönderilen öykülere cevap alamamak ya da hep ret cevabı almak gerçekten can yakıcı. Ama şimdi çok fazla edebiyat portalları, Internet siteleri, fanzinler, e dergiler var. Dolayısıyla yazmaya yeni başlayanların kendilerini tanıtabileceği mecraların sayısı arttı. Nitelikli edebiyat dergileri iki elin parmaklarını geçmeyecek kadar az olduğundan oralarda yayımlatmak daha zor. Bunların çoğunda öykülerim yayımlandı. Ama zamanla oldu tabii, birden değil. Bunun için biraz sabırlı olmak gerekiyor. Bunlar hepimizin geçtiği ya da geçeceği yollar. Benim en iyi bildiğim yol, asla pes etmemek ve çalışmaya devam etmek. Bir öyküyü ilginç ve farklı bir bakış açısıyla, kendi sınırlarını zorlayarak olabilecek en iyi versiyonunda yazmak, yayımlanmak için en doğru yol gibi geliyor bana. Öte yandan çoğu dergide, zaman ya da başka problemler nedeniyle çoğu öykünün hiç okunamadığını ve basılı dergilerde yayımlanabilecek öykü sayısının son derece sınırlı olduğunu da unutmamak gerek. Sorunuzun son kısmına gelince, ben 2014’den bu tarafa yazıyorum. Bu konuda her zaman minnet ve gönül borcuyla anacağım iki isim var; biri yıllarca derslerine katıldığım ve ondan çok şey öğrendiğim, gerek Notos gerekse Oggito’da bir çok öykümü yayımlayan sevgili Semih Gümüş, diğeri sabrıyla, teşvik etmesiyle bana ve birçok arkadaşıma ışık olan sevgili Ethem Baran.  Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Ben kendimi hep amatör yazar olarak görüyorum, öyleyim, öyle görmeye devam edeceğim. Çünkü bu, yeni öğrenmelerin yolunu açan ve heyecanı diri tutan bir şey. Edebiyat, belki klişe ama, bana göre sözcüklerle yaptığımız zihinsel bir yolculuk. Ben bu yolcu hâlini, yolda olma hâlini seviyorum. Beni eğlendiren, mutlu eden, teşvik eden taraf bu. Basılmak, çok okunmak, popüler olmak gibi motivasyonları minimumda tutarak kafamda kurguladığım kendi edebiyat adamda yaşamak ve orayı güzelleştirmek niyetindeyim. Yazdığım ilk öykülerdeki heyecanı kaybetmeden, en iyi dili, kurguyu, anlatımı aramaya devam ediyor  ve coşkumu diri tutmaya çalışıyorum.  Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Sabahları çok erken kalkan, güne erken başlayan biriyim. Ancak bazı meşguliyetler nedeniyle yalnızca akşamları yazabiliyorum. Sabah çok acil bir işim yoksa erken saatte örneğin saat yedi, sekiz arasında okumayı çok severim. Eğer hiçbir işim yoksa o günün tamamını yazarak geçirebilirim. Yani çok planlı değil belki ama, düzensizliğin içinde tutturduğum bir düzenim var yine de. Sürekli elimin altında olan neredeyse altmış, yetmiş civarı kitabım var. Hepsi türünün en güzel örnekleri. Zaman kipleri, anlatım biçimleri, anlatıcı, imla, öykü konuları vb. gibi konularda referans kitaplarım. David Constantine, Claire Keegan, Ralf Rothmann, Rachel Seiffert, Raymond Carver, Bilge Karasu, Sait Faik, Vüsat Bener, Kadri Öztopçu, Aslı Erdoğan, Ethem Baran, Behçet Çelik, Barış Bıçakçı’nın en az birer kitabı mutlaka çalışma masamda durur. Yazmaya başlamadan önce birinden biraz okurum.  Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo, öykü, şiir, beste vs…)  var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Aslında çok var. İyi yazılmış öyküleri, romanları, herhangi bir yazarın oluşturduğu yeni bir dili, biçimi hep biraz kıskanırım, olumlu anlamda tabii. Bu ölçekte bir şey yazabilir miyim ya da yazabilecek miyim ya da ben de böyle düşünebilir miyim, duygusu. İki örnek vereyim:  Murathan Mungan’ın tüm deneme seçkilerini çok severim ama, “ 187” nin özel bir yeri vardır benim için. Deneme böyle de yazılır, dedirten, dili neredeyse şiirle buluşan özel bir türdür bana göre. Şiirsel bir anlatımı vardır, duyguların en ince hâli, kendini eleştirmenin en acımasız hâliyle yan yanadır. Fikrine katılmasanız bile satırlar ruhunuza işlediği için yavaştan onayladığınızı duyumsarsınız. Saptamalarını düz yazı mantığında değil, şiire yakın cümlelerle anlatır. Kitap şu an elimde değil ama hatırladığım kadarıyla şu en vurucu cümlelerden biriydi; “ İnsanın kendinden menkul bir değer yaratması, yükte hafif, pahada ağır .” Roman olarak Bilge Karasu’nun “ Gece” si bana böyle düşündürten eserlerden bir diğeridir. Ben yazmış olsaydım, yerine “İyi ki, yazılmış da bu metni okuyabilmişim,” demiştim, öyle hatırlıyorum. “ Gece ” epeyce hacimli bir kitap. Baştan sona bildiğimiz, uyuduğumuz geceyi, ortam, ülke, iyiler, kötüler gibi çeşitli anlamlara gelebilecek ve aynı zamanda romanın ana karakteri/öznesi olabilecek şekilde, müthiş bir metafor olarak tanımlıyor yazar. Alegorik, metaforlarla dolu, kapalı, defalarca okunarak katmanları açılabilecek bir başyapıt bana göre. Karasu, 1991 yılında bu eseriyle Amerikan Pegasus ödülünü alan ilk ve Türk yazar oluyor.

  • İyinin ve kötünün icadı

    Günümüzün ahlaki krizlerini geçmişin ışığında nasıl yorumlayabiliriz? Hanno Sauer bize ahlakın hikâyesini anlatıyor. İyi ve kötü nedir? Neyi yapmalı, neyi yapmamalıyız? Ahlakın temelini oluşturan bu sorular her dönemde insanların zihnini meşgul etti. Peki ahlak nasıl ve hangi koşullarda doğdu? Tarih boyunca ahlak anlayışımız nasıl değişti ve çeşitli toplumlarda nasıl farklılaştı? Kültürel ve teknolojik gelişmeler ahlaki evrimi nasıl etkiledi? Bugün tanık olduğumuz ahlaki kutuplaşmanın kaynağı ne? Günümüzün ahlaki krizlerini geçmişin ışığında nasıl yorumlayabiliriz?   Hanno Sauer bize ahlakın hikâyesini anlatıyor.   “Uzun bir hikâye bu, çünkü bizim için önemli olan her şeyle ilgili: değerlerimizle, ilkelerimizle, kimliğimizin kaynaklarıyla, toplumumuzun temelleriyle, birliktelik ve karşıtlıkla, yargılamanın ve yargılanmanın her iki tarafıyla ve ne kadar hızlı taraf değiştirebildiğimiz gerçeğiyle.   “Hikâyemiz Doğu Afrika’daki henüz insan olmayan ilk atalarımızdan başlayıp, çağdaş dünyanın metropollerinde kimlik, eşitsizlik, baskı ve şimdiki zamanı yorumlama ayrıcalığı hakkında sürdürülen güncel çevrimiçi çatışmalara kadar insanlığın temel ahlaki dönüşümlerinin izini sürüyor. Toplumumuzun çağlar boyunca nasıl değiştiğini, değerlerimize ve normlarımıza paralel olarak yeni kurumların, teknolojilerin, bilgi birikimlerinin ve ekonomi biçimlerinin nasıl geliştiğini anlatıyor ve bu değişimlerin her birinin birden fazla veçhesi olduğunu söylüyor.” AHLAK Hanno Sauer Metis Kitap, 2024 Çeviri: Orhan Kılıç 368 s.

bottom of page