Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Fleur Jaeggy’den korkunun şiirsel anlatısı: Tanrı Korkusu
Çağdaş Avrupa edebiyatının sıra dışı kalemlerinden Fleur Jaeggy, yaşamla ölüm, delilikle normallik, absürtlükle akla uygunluk arasındaki sınırları zorlayan yedi öykülük kitabı Tanrı Korkusu ’yla okurla buluşuyor. İnsan duygularının karanlık taraflarını hissiz bir anlatıcının gözünden ustalıkla aktaran Jaeggy, bir solukta bitirilen, alışılmadık öykülerle korkunun şiirsel bir anlatısını sunuyor. Çağdaş Avrupa edebiyatının alışılmadık kalemi Fleur Jaeggy, birbirinden ilginç yedi öyküden oluşan kitabı Tanrı Korkusu ’yla, Can Yayınları Çağdaş dizisinde okurla buluşuyor. Hissiz bir anlatıcıdan korku fragmanları Yaşamla ölüm, delilikle normallik, absürtlükle akla uygunluk arasındaki sınırları zorlayan öykülerle insana ait kaygıları, korkuları, delilikleri, boşluk ve yalnızlık hissi ile tuhaflıkları her zamanki ustalığıyla hissiz bir anlatıcının gözünden ele alan Jaeggy, okura adeta bir korku fragmanı yaşatıyor. Fleur Jaeggy , 1940’ta Zürih’te doğdu. Eğitimini tamamladıktan sonra göç ettiği Roma’da, hayatını değiştirecek iki kişiyle, Ingeborg Bachmann ve Thomas Bernhard’la tanıştı. 1968’de Milano’da Adelphi Edizioni adlı yayınevinde çalışmaya başladı. 1989’da yayımlanan ve başyapıtları arasında yer alan Disiplinli Güzel Günler büyük başarı kazandı. 2002’de Viareggio Ödülü’nü alan yazarın 2003’te yayımlanan Proleterka adlı eseri, Times Literary Supplement tarafından yılın en iyi kitabı seçildi. Fransızca ve İngilizceden İtalyancaya çeviriler de yapan Jaeggy, İtalyan müzisyen Franco Battiato’yla birlikte müzik alanında çalışmalar yapmaktadır. Halen İtalya’da yaşayan Jaeggy, İtalyan edebiyatçı ve yayıncı Roberto Calasso’yla evlidir. TANRI KORKUSU Fleur Jaeggy Can Yayınları, 2024 Çeviri: Şemsa Gezgin Tür: Öykü 88 s.
- Bir ağaç-roman: Her Şeyin Hikayesi
Nagihan Kahraman, 2019 yılı Pulitzer Ödülü’nün kazananı, Richard Powers’ın ekoanarşist romanı, Her Şeyin Hikayesi üzerine, Literaedebiyat için yazdı. Ağaçlar, neredeyse varoluştan beri insanlığın her anına tanık olmuştur. Bunun aksini söyleyecek, muhtemelen çıkmaz. Onlar hep vardı. Ancak insanlar kendi çıkarlarına göre onları kesmekten, yok etmekten hiç imtina etmediler. Tüm evrenin sahibi insanlarmış görüldüğünden ağaçlar -ve aslında bütün doğa- dilsiz kabul edilip yok sayılıyor yalnızca. Bu sebeple son zamanlarda ağaçlar hakkında yazılmış kurgu dışı pek çok kitap görmeye başladık. Peter Wohlleben’in Ağaçların Gizli Yaşamı (1) bunun en bilinen örneklerinden biri. Çevrebilim yani ekoloji üzerine olan düşüncelerini aktardığı kitapları ile tanıdığımız yazar, “Ne Hissederler, Nasıl İletişim Kurarlar?” alt başlığı ile bu eserinde, tıpkı insanlar gibi ağaçların da birbirleri ile pek çok yolla iletişim kurduğuna, dayanışma ve paylaşım içinde olduğuna değiniyor. Ancak kurmaca metinhate bakıldığında, bu konulara hatta temel ekolojik meselelere bile rastlama ihtimali oldukça düşük. Eskiye göre artış olduğu yine de bir gerçek elbette ama günümüzde iklim krizi ile karşı karşıyayken “ağaçlar” daha çok sayıda roman ve öyküde özne olarak karşımıza çıkmalı diye de düşünmeden edemiyor insan. Neyse ki bu bağlamda ele alınabilecek bir roman olan Her Şeyin Hikâyesi geçtiğimiz günlerde dilimize çevrildi. Eserleri ve aldığı ödülleriyle adından sıkça söz ettiren Richard Powers'ın bu kitabını, Kıvanç Güney dilimize kazandırdı. İthaki Yayınları’ndan yayımlanan eser, aynı zamanda 2019 yılı Pulitzer Ödülü’nün kazananı. Ayrıca New York Times , Washington Post , Time ve Newsweek tarafından da yılın en iyi kitapları arasında gösterildi. Her Şeyin Hikâyesi, en başta ağaçlara bir saygı duruşu niteliği taşıyor. Kitabın adındaki “her şey” de aslında tüm ağaçları kapsayıcılığından geliyor. Tüm dünyadaki envai çeşit ağacın nasıl bir ve bütün olduğunu, insanlığın doğa karşısında küçücük bir varlık olmaktan öteye gidemediğini sarsıcı bir şekilde anlatıyor yazar. Dünyanın farklı yerlerinden Amerika’ya gelen insanların nasıl “uygarlık” adı altında ağaçları yok ettiğini ve bunu da “ağaçları koruma” adı altında gerçekleştirdiğini okurun gözüne sokmaktan da çekinmiyor. Hatta öyle ki Richard Powers’ın neredeyse tek derdi bu gibi romanda. Ancak sürekli vurguladığı gibi ağaçlar türlere bile ayrılmıyorlar aslında; onlar bir ve bütün, insanlar tarafından görülmeyen kısımları bile tüm dünyayı dolaştığından ufacık bir tohum yeniden canlanmalarını sağlamak için yeterli! Her Şeyin Hikâyesi , temelde dört bölümden oluşuyor: “Kökler”, “Gövde”, “Dallar” ve “Tohumlar”. Bu metaforik bölüm isimleri sayesinde tam da ağaç gibi bir kitap çıkıyor ortaya. Görünen ve görünmeyen her şeyiyle… “Kökler” bölümünde dünyanın başka yerinden Amerika’ya gelen ya da zaten oralı olan insanların ülkeye yavaşça “kök” salmasını okuyoruz. Bu bölüm de kendi içinde farklı bölümlerden oluşuyor; bir nevi yazarın da okurun zihninde kökler oluşturması gibi. Diğer kısımlarda bir araya gelecek karakterlerin geçmişlerini tek tek okuyoruz bu bölümde. Ağaçlarla bir şekilde kurulan bağlantılarını okuduğumuz toplam dokuz karakter, peş peşe okunduğunda birbirinden kopuk, alakasız kişiler izlenimi yaratıyor zihinde. Tıpkı doğada birbirinden ayrı duruyor görünümü veren ağaçlar gibi… Oysa ki ağaçlar yerin altında, insanların göremediği o dünyada birbirlerine sımsıkı bağlı. Roman da böyle gelişiyor; “Gövde” bölümünde bu dokuz karakterin birbirleriyle nasıl etkileşime geçtiklerini ve birbirleriyle bağ kurduklarını, ardından “Dallar”da da kopuşlarını okuyoruz. Yine tıpkı ortak büyük bir yer altı ağından gelen ağaçların bu gövdeden yüzlerce farklı dallara ayrılması gibi… Çiçeklenen ağaçlar, bir şekilde kurur ve yaprakları bile dökülür. Yok olacağı sanılan ağaçlar sadece tohumlarını dağıtıyordur etrafa, yeniden canlanabilmek, üreyebilmek için zemin hazırlıyordur. Her Şeyin Hikâyesi ’nde de insanlığın eliyle bile isteye yok edilmeye çalışılan ağaçlar, öyle güçlü ki yeniden ve yeniden dirilmenin bir yolunu illa ki buluyorlar. Tahmin edileceği üzere pek çok ağacın adı geçiyor romanda. Hatta bazı ağaçlar, anlatılan karakterlerle özdeşleşiyor. Nicholas Hoel'i kestane ağacıyla, Mimi Ma'yı dut ağacıyla, Ray'i meşe ve Dorothy'i ıhlamurla, Patricia’yı ise tüm ağaçlarla eşleştiriyor yazar adeta. Özellikle Patricia’nın yaşamından ağaçların hayatı ile çok ilginç bilgilere de ulaşılıyor. O kısımlar romanın içinde ayrı bir ek bölüm gibi özellikle dikkat çekiyor. Ağaçların nasıl büyüdüğüne, geliştiğine, birbirlerine tehlike anında nasıl yardım ettiklerine dair çok az bilgi olduğu için hayatını bunu araştırmaya adayan bir kadın Patricia. Çok da eleştiriliyor hatta gülünüyor fikirlerine. Oysa ki o kimseye kulak asmadan ağaçları gözlemliyor hayatının her anında. Ondan da ağaçların birbirinden ayrılamayacak en sosyal varlıklar olduğunu söylüyor her defasında.(s.139) Saldırı altındaki ağaçların hayatını kurtarmak için böcek öldürücü kimyasallar salgıladığını anlatıyor örneğin. Biraz uzaktaki ağaçların bunun haberini aldığını çünkü birbirlerine sinyal yolladıklarını da. “Hava yoluyla kurulmuş bir ağ sayesinde bağlantıdalar, dönümlerce ormanlık alana yayılan bir bağışıklık sistemini paylaşıyorlar. Bu beyinsiz, yerleşik ağaçlar birbirini kolluyor.” (s.152) diyor. Ancak yazdığı makaleler tiye alınmaktan öteye gidemiyor. Bu bilgiler, Peter Wohlleben’in Ağaçların Gizli Yaşamı ’nı aklıma getirdi kitabı okurken elbette. Orada da bu minvalde bilgiler veriliyordu sık sık. “Kayın, ladin ve meşe, bir canlı türü kendisini kemirmeye başlar başlamaz acıyı algılar.”(s.18) der Wolleben ve ağaçların birbirine elektrik sinyalleri gönderdiğini anlatır uzun uzun. “Örneğin karaağaçlar ve çamlar, yaprak yiyen tırtılların içine yumurtalarını yerleştiren ufak parazitler yabanarılarını yardıma çağırır.” (s.19) der. Yalnızca ağaçların değil tüm çalılar ve çimenler, muhtemelen tüm bitkilerin iletişim kurduğundan da bahseder. Bu da aklıma yine bu alanda önemli bir kurgu dışı kitap olan Bitkilerin Bildikleri ’ni getirdi. Daniel Chamovitz’in “Dünyaya Bitkilerin Gözünden Bakmak” alt başlıklı kitabında da aynı doğrultuda bilgiler veriliyor. Leeds Üniversitesi'nden Dianna Bowles ve araştırma ekibinin domatesler üzerinde yaptığı deneyden bahseder Daniel Chamovitz örneğin. Domatesin bir yaprağı yaralandığında diğer sağlıklı yaprakların da bu durumdan etkilendiğini ve yaralı yapraktan sağlıklı yapraklara sinyal yollandığını anlatır. (s.70-71) Ağaçlar her yerde ve iletişim kurmakta belki de insanlardan çok daha başarılılar. Hatta Her Şeyin Hikâyesi ’ndeki insanları düşününce, koskoca insanlığa ders verecek türdeler. Richard Powers’ın İthaki Yayınları’ndan çıkan bu romanı, pek çok başka ağaç türünün olduğu bir ormanı andırıyor. Hepsi bir arada nefes alıp veriyor. Aynı havayı soluyarak bir arada yaşıyorlar. Tercihlerimiz insanlığın gittiği yeri belirliyor ve buna da devam edecek belli ki gelecekte de. Bahsi geçen konulara ilgisi olanlara çok daha muhteşem gelecek bu romanı, herkese tavsiye ediyorum. Kaynaklar (1) Wohlleben, Peter. Ağaçların Gizli Yaşamı , Kitap Kurdu Yayınları, 2020: İstanbul Chamovitz, Daniel. Bitkilerin Bildikleri , Metis Yayınları, 2018: İstanbul HER ŞEYİN HİKAYESİ Richard Powers İthaki Yayınları, 2024 Çeviri: Kıvanç Güney Tür: Roman 584 s.
- Nobel ödüllü V.S. Naipaul'un Taklitçiler'i
Nobel ödüllü V.S. Naipaul’un deyimiyle, “Kendisiyle ilgili hiçbir şeye güvenmemeyi öğrenen sömürge insanının, insanlığın koşullarını taklit etmesi hakkında” olan Taklitçiler, 1968’deki ilk yayımlanışından bu yana güncelliğini ve evrenselliğini koruyan bir roman. Hint asıllı Ralph Singh, kırk yaşına geldiğinde Londra’da bir otel odasına kapanır ve kendisini Karayipler’deki eski bir Britanya sömürgesi olan Isabella Adasından bu odaya sürükleyen hayatını yazmaya başlar. Taklitçiler , kültürel çatışmalar, çelişkiler ve kayboluşların ortasında kimlik bunalımına ve yalnızlığa sürüklenen bir hayatı anlatıyor. Singh’in kaos dolu varoluşuna bir düzen katmak amacıyla kaleme aldığı anılar, iktidarın gerçek yüzünü, samimi vaatlerle iktidarı elde edenlerin emperyalist eğilimlere yenik düşüşünü, bir ülkeyi kendine yeter hale getirmenin karşısındaki iç ve dış engelleri ortaya koyuyor. Nobel ödüllü V.S. Naipaul’un deyimiyle, “Kendisiyle ilgili hiçbir şeye güvenmemeyi öğrenen sömürge insanının, insanlığın koşullarını taklit etmesi hakkında” olan Taklitçiler, 1968’deki ilk yayımlanışından bu yana güncelliğini ve evrenselliğini koruyan bir eser. Sir Vidiadhar Surajprasad Naipaul (d. 17 Ağustos 1932; Chaguanas, Trinidad ve Tobago - ö. 11 Ağustos 2018), Trinidad ve Tobago doğumlu, Britanyalı kurgu ve kurgu olmayan İngilizce eserler yazarı. Trinidad'da geçen erken dönem komik romanları, genişleyen dünyadaki yabancılaşmaya dair kasvetli romanları ve ihtiyatlı yaşam ve seyahat günlükleriyle tanınır. Çoğunlukla beğenilen, ancak bazen tartışmalara yol açan düzyazılar yazdı. Elli yılda otuzdan fazla kitap yayımladı. Naipaul'un çığır açan romanı A House for Bay Biswas 1961'de yayımlandı. Naipaul, 1971'de In a Free State adlı romanıyla Booker Ödülü'nü kazandı. 1983'te Kudüs Ödülü'nü kazandı ve 1989'da Trinity Cross, Trinidad ve Tobago'nun en yüksek ulusal onuru ile ödüllendirildi. 1990'da İngiltere'de şövalyelik, 2001'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı. TAKLİTÇİLER V.S. Naipaul Alfa Kitap, 2024 Çeviri: Selma Yeşilbağ Tür: Roman 368 s.
- Yollarımızın kesiştiği bataklıktan çıkmak
Ayla Duru Karadağ, Didem Ergin’in ilk romanı Elbet Açacak İçimdeki Nilüfer üzerine yazdı: "Anlatıcı Deniz’in kendini keşfetme ve yıkıp yeniden inşa etme çabasını okurken karşılaştıklarıyla, engellerle bizden çok da uzağa düşmediğini, hatta zarafetle yürüdüğü hikâyenin içinden nasıl ilham verdiğini görüyoruz." İnsan hikâyelerden meydana gelir. Bize öğretildiği gibi organlar, uzuvlar, besin zinciri, hücreler değildir sadece bizi var eden. Biyoloji kolay kısmıdır; okulda öğretilir. Sistemimiz nasıl çalışıyor, bedenimizin sınırları neler, faydalı ve zararlı durumlar… Sonra sonra, kendi kendimize öğreniriz hikâyelerden meydana gelindiğini. Dahası bizden geriye kalan da hikâyelerimizdir. Amerikalı yazar Kenneth Burke’ın “Hikâyeler yaşamın teçhizatıdır” sözünden birkaç adım ileri giderek hikâyeler yaşamın kanıtıdır diyebiliriz aslında. Anlattığımız, aktardığımız, yaşadığımız, reddettiğimiz, yok saydığımız, gizlediğimiz, ertelediğimiz ve belki de hiç yaşamadığımız hikâyelerimizdir bizi biz yapan; hem başkalarının gözü hem de kendi gözümüzde. Bir paradoksa boyun eğerken buluruz kendimizi, ki paradokslar karşısında boyun eğmekten başka çaremiz yoktur; biz mi hikâye(leri)mizi seçeriz, yoksa hikaye(leri)miz mi bizi seçer? İki farklı cevap da savunulabilir ve tartışması tahmin ettiğimizden çok daha uzun sürer. Üstelik hayata bakışımıza dair çok temel bir bakış açısı sunar farklı cevaplar. Bütün bunların yanında bir de peşimizi bırakmayan, mahkûm olduğumuz hikâyeler vardır. Kaçamadığımız, döngünün tamamlanması gereken, içten içe kaçamayacağımızı hissettiğimiz, yok saymaya çalışsak da bir yerlerden çıkıp gözlerimizin önüne serilen hikâyelerdir bunlar. Bana kalırsa Didem Ergin ’in Fatma Aktaş editörlüğüyle Nemesis Kitap ’tan çıkan ilk romanı Elbet Açacak İçimdeki Nilüfer de böyle bir kitap. Kendisine mahkûm etmiş hikâyeden ilham olan ve ilham veren titiz bir çalışma. Anlatıcı Deniz’in kendini keşfetme ve yıkıp yeniden inşa etme çabasını okurken karşılaştıklarıyla, engellerle bizden çok da uzağa düşmediğini, hatta zarafetle yürüdüğü hikâyenin içinden nasıl ilham verdiğini görüyoruz. Deneyim alanından beslenerek yazmanın böyle doğal bir etkisi var; ortak hikâyeleri fark etmek ve okurun kendi kilitli kapısı için bir anahtar bulması. İstemsizce öğrenmeye, empatiye yönelimi olan bilinçaltımız özdeşlikler kurarak ders çıkarmaya, kendisi için de faydalı olabilecek bir yol bulmaya çalışıyor Didem Ergin’in romanından. Bir hikâyeye dalmanın afyon etkisiyle değil de bir rehbere, mentora rast gelmenin bir yanıyla tedirgin edici ama çokça rahatlatıcı bir merak ve ayıklıkla elimizden bırakamıyoruz Elbet Açacak İçimdeki Nilüfer ’i. Çünkü hikâyenin dramatik ögeleri aynı olmasa da her insanın kendini arayışı, yürüdüğü yollar yüzyıllardır aynı. Deniz bize bir başarı hikâyesi anlatmıyor; aksine çabalamaktan asla vazgeçmeyen birinin suyun dibinden yüzeyine çıkmasından, nefes alma mücadelesinden bahsediyor. Gül bahçelerinde geçen, şansı yaver giden, hep iyi insanlarla karşılaşan, desteklenen biri değil anlatıcı. Çoğu zaman duyulmayan, anlaşılmayan, başkalarının ona dair kurduğu planlara maruz kalarak kendi hikâyesini yaratmaya, yaşamaya çalışan biri. Bazen kurtarıcı rolü üstleniyor, bazen mağdur… Ama bunlar üstüne giydiği roller değil asla. Hiç uzağımıza düşen bir hayat değil onunki. Kadınlık, annelik, evlilik, kariyer edinme, anne-kız ilişkisi, annenin babayla olan ilişkisinin gölgesinde şekillenen baba-kız ilişkisi, ezilen bir annenin kurtarıcısı olma sorumluluğu gibi kültür içre kadınlık deneyimlerinde hem özdeşlik kurup hem de büyük bir merakla ilerliyoruz metinde. Elbet Açacak İçimdeki Nilüfer toplumsal rollerin temsillerini sadelik ve doğallıkla ortaya koyma bakımından da son derece tatmin edici bir roman. Geniş aile kavramı içinde gerçek kimlik ve sorumluluklarını benimseyemeyen ebeveynler, geleneksel ilişkilerle marjinalleştirilip yalnızlaştırılan kadınlar, erkeklik rollerinin altında ezilen babalar-oğullar, asla konuşulamayan ve de konuşulamadığı için iyileşmeyen-kapanmayan yaralar, ailenin dar çeperini parçalamak zorunda kalan ve bunun travmasını sırtlanan evlatlar, “böyle gelmiş böyle gider” kabulüyle yorulan teslim olmuş insanlar, bütün bunların arasında kendi farkına varan, kurban olmayı reddeden bir çift; Deniz ve Toprak. Bir kahraman edasıyla değil, “İyi değilim, iyi olmak istiyorum, neyi değiştirmeliyim?” deyip yolculuğunu bataklıkta açan bir nilüferin macerasına dönüştürüyor karakterlerimiz. Deniz’in “bulanıklaşması” aslında dinginlik getirecek günlerin habercisi. Fırtınadan sonra sükûta erer her yer nasıl olsa. Toprak ise alışık olduğumuz toksik erkek tekrarından uzak, destekleyici ve olgun bir erkek karakter. Pek alışık olmadığımız bir yapıyı temsil ediyor. Temsil alanında görmek bile sevindiriyor aslında okuru. Deniz’in zor bir ailede büyümüş, göçmen bir kadın olarak eşi Toprak’tan gördüğü destek bizi de umutlandırıyor. Didem Ergin ’i “ Dönüşen Zihin ” podcast dizisinden takip edenler onun metninin de mentorluktan uzak düşmeyeceğini zaten biliyorlardır. Ergin deneyimlediklerini ve yolculuğunu paylaşarak kendimizi çok yalnız hissedeceğimiz konularda, yalnız olmadığımızı anlatarak gönüllü rehberlik ediyor. Özellikle beden-zihin, gerçek ihtiyaçlarımız-beklentiler ilişkisine dair yapıcı ve iyileştirici bir bakış açısı kazandırıyor. Didem Ergin’i kurmaca yazarı olarak okumak yerine bir mentor olarak görmek daha doğru olur. Bundan sonraki metinleri merakla beklerken kurmacanın matematiksel dünyasının dışına çıkacağını umut ediyorum. Elbet Açacak İçimdeki Nilüfer kolay okunan, mesajını açıklıkla iletebilen ve yol gösteren bir metin. Okuru sadece sonu merak edilen bir hikâyenin içine atmıyor; o hikâyede kendimizle, geçmişimizle, aile ilişkilerimizle, çocukluk kırılganlıklarımızla, desteğe duyduğumuz ihtiyaçla da farkındalıklar kazandırıyor. Tetiklendiğiniz, çözüm aradığınız meselelerin yüzeye çıkmasını sağlıyor. Yazarı dahil herkesi adeta esir alan hikâye Didem Ergin’i yazarak özgürleştirirken bize de başka görevler yüklüyor; artık biliyorsun, korkma, bunun üstüne git! İçimizde birbirine dolanan yumakları çözmek için ipin ucunu gösteriyor. Gerisi bize kalmış. Yolculuğu devam edenin hikâyesi de devam eder ne de olsa. Didem Ergin ’in ilham vererek bizimle kesişen yollunda hikayelerimiz devam ediyor. ELBET AÇACAK İÇİMDEKİ NİLÜFER Didem Ergin Nemesis Kitap, 2024 Tür: Roman 240 s.
- Spinoza’yla Bir Yürüyüş
Sevinç Türkmen’in Ethica ’yı rehber edinerek yazdığı Aşkın Ontolojisi de öncelikle Spinoza’nın mesajlarından birini hatırlatmaya çalışıyor: Temel meselemiz özgürlükse ontolojiden yani doğadan başlamak zorundayız. Bu açıdan hikâye ortaktır: “ Felsefenin büyük kitaplarının harikulade bir özelliği, hem ‘sokaktaki insanın’ okuyup anlayabileceği, hem de yalnızca işin ‘jargonundan’ haberdar olan uzmanların, felsefecilerin deşifre edebilecekleri iki ayrı anahtarda, iki ayrı düzlemde yazılmış olmalarıdır. Spinoza'nın Ethica 'sı işte bu tür kitaplar arasında yer alıyor. Onu sokaktaki insanın okuyup anlayabilmesi, bütün teknik okuma ve takip etme zorluklarına rağmen, yalnızca mümkün değildir, zorunludur. Marx'ın kendi eseri için söyledikleri, özellikle Spinoza'nın Ethica 'sı için de tekrar edilebilir – de te fabula narratur , senin hikâyeni anlatıyorlar.” (Ulus Baker) “Felsefe nerede biter, edebiyat nerede başlar? Felsefecilerin metinlerinde arzıendam eden soluk kavramlar nasıl olup da kanlı canlı insanların sözlerinde hayat bulabilir? İnsanın ve insanlığın aradığı sonsuzluk, tanımlanamayan bir kavramda içerilen bir nesne olmayıp, korkudansa hoşnutluğun, gururdansa onurun, benmerkezciliktense özdeğerin, bulantıdansa neşenin hâkim duygular olabildiği bir mekânda cinslerimizle özgürce yaşayabilme arzumuzda kaim olan bir arayış mıdır? Sevinç Türkmen bu eserinde ontolojiye ve Spinoza düşüncesine hâkimiyetini, ahlaki ve politik hassasiyetlerini, duru ve güzel Türkçesini tüm bu sorulara bir cevap önermek üzere cesurca bir araya getiriyor.” — Doç. Dr. Ahmet Ayhan Çitil (Felsefeci) “Yaklaşık üç yıldır zihnimizi daha çok meşgul eden temel iki kavramdan biri hakikat, diğeri ise özgürlük. Sevinç Türkmen’in Spinoza’nın felsefesi üzerine yazdığı bu kitap, tam da böyle bir zamanda onun ‘aşk, hakikat ve sonsuzluk sadece özgürlükte var olur’ gerçeği üzerine dönüp dolaşıp bir kez daha düşünmemizi sağlıyor.” — Özcan Alper (Yönetmen) AŞKIN ONTOLOJİSİ Sevinç Türkmen Minotor Kitap, 2024 Tür: Felsefe 136 s.
- Gourmand Awards ödüllü Dr. Burkay Adalığ’ın yeni kitabı: Kadehte Rakı Beyazı
Gourmand Awards ödüllü içki kültürü kitapları Meleklerin Payı, İmbikten Kadehe ve Maltın Peşinde ile okurlarını ve takipçilerini bambaşka kültürlerle tanıştıran Dr Burkay Adalığ, dördüncü kitabı Kadehte Rakı Beyazı ile milli içkimiz hakkında titiz ve kapsamlı bir çalışma sunarken Türkiye rakı yazınına yepyeni bir soluk getiriyor. Bu kadim içkinin adı, tadı, ruhu değişerek yüz yıllar boyunca sessiz sedasız sürdürdüğü yolculuğunu; anlatıcılığına ve nitelikli rehberliğine aşina olduğumuz Dr. Burkay Adalığ anlatıyor. Üç yıllık ayrıntılı bir araştırmanın sonunda hazırlanan Kadehte Rakı Beyazı, rakı kültürünü tüm yönleriyle ve bütüncül bir yaklaşımla ele alarak bir ilki gerçekleştiriyor: İlginç anekdotlarla bezeli rakı tarihi Rakı nedir, ne değildir? Rakı nasıl üretilir? Rakı üretiminde kullanılan üzümler Rakı tadımı nasıl yapılır, duyusal değerlendirmenin püf noktaları Ülkemizdeki rakıların teknik özellikleri ve seçilmiş tadım notları Anasonla dünya turu Türkiye Rakı Tüketim Alışkanlıkları araştırması Rakıda trendler ve inovasyon Gelenekten geleceğe rakı sofraları Emine Turay’ın rakı mezesi tarifleri Fatih Akerdem’den rakı kokteylleri Yüzlerce fotoğrafla zenginleşen ve kuşe kağıda ciltli olarak hazırlanan Kadehte Rakı Beyazı, içkiseverlerin yıllar boyunca danışacağı bir referans eser olarak kitaplıklardaki yerini alıyor. Dr. Burkay Adalığ, viski ve içki kültürüyle Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde okuduğu yıllarda tanıştı. Anesteziyoloji ve Reanimasyon uzmanlığını tamamlayan Adalığ, Finans ve İşletme Yönetimi programını bitirdikten sonra ilaç sektörüne geçiş yaptı. 18 yıl uluslararası ilaç firmalarında çeşitli düzeylerde yöneticilik yaptıktan sonra son görevi olan GSK Global Medikal Direktörlüğü’nden ayrılarak 2019 yılında tutkusu olan viski ve distile içki kültürüne daha fazla zaman ayırmak için kurumsal hayata veda etti ve eğitim danışmanlık firması MEPA Consultancy’yi kurarak kendini içki kültürü kitaplarına ve eğitimlerine adadı. Dr. Adalığ, 2013 yılında Türkiye’nin ilk viski kültürü internet sitesi olan meleklerinpayi.com ’u kurdu. Kısa sürede önce Türkiye’nin, ardından dünyanın en çok ziyaret edilen viski siteleri arasına giren meleklerinpayi.com , 2016 yılında dünyanın önemli viski referans kitaplarından olan Malt Whisky Yearbook ’ta listelendi. Dr. Adalığ, 2014 yılında Türkiye’nin ilk viski tadım kulüplerinden olan Maltın Günü’nü ve 10000 üyesiyle dünyanın en aktif viski forumlarından biri haline gelen Viski Tutkunları’nı kurdu. 2015 yılında Amerika’da Whisky Blog of the Year’a aday gösterilen ve 2016 yılında Altın Örümcek Web Ödülleri’nde Yılın En İyi Kişisel Web Sitesi ödülünü alan meleklerinpayi.com , 2018 yılında dünyanın en etkili viski blogları arasında listelendi ve Dr. Burkay Adalığ tüm dünyadan seçilen 16 kişiyle birlikte Most Influential Whisky Bloggers listesine girdi. Aynı yıl Meleklerinpayi.com dünyanın en çok ziyaret edilen ilk 5 viski websitesi arasına girdi. 2019 yılında IWSC Spirit Communicator of the Year ödülünde finale kalan Dr. Burkay Adalığ İskoçya’nın en prestijli unvanlarından olan Kadeh Muhafızlığı (Keeper of the Quaich) nişanı sahibidir. Scotch Malt Whisky Society, Institute of Brewing and Distilling ve Irish Whiskey Association üyesidir. Dr. Burkay Adalığ, 2019 yılında MEPA Eğitim, Danışmanlık ve Organizasyon firmasını kurdu. Viski101, Viski201, Puro101, LTC101, LTC201 gibi eğitim modülleri ile kişi ve kurumlara özel viski, distile içkiler ve puro eğitim programları düzenlemekte ve danışmanlık yapmaktadır. Meleklerinpayi.com un başarısını takip eden premium içki aksesuarları platformu meleklerinpayi.store 2021 Altın Örümcek En İyi Perakendecilik ve Mağazacılık ödülünü almıştır. Burkay Adalığ 2019 yılında Meleklerin Payı: Bir Viski Macerası ve 2020 yılında İmbikten Kadehe: Distile İçkiler Dünyası, 2022 yılında Maltın Peşinde: İskoçya Viski Damıtımevleri kitaplarını yayımlamıştır ve Gourmand Awards’da Best Whisky Book of the Year ve Best Spirits Book ödüllerinin sahibidir. KADEHTE RAKI BEYAZI Dr. Burkay Adalığ Epsilon Yayınevi, 2024 Tür: İçkiler ve Kokteyller 240 s.
- “Ne kadar kısa yaşıyor, ne uzun ölüyoruz.” Ferit Edgü’ye veda
Türk edebiyatının önemli isimlerinden Ferit Edgü yaşamını kaybetti. Hakkari’de Bir Mevsim, Yolun Gittiği Yer, Doğu Öyküleri, Eylülün Gölgesinde Bir Yazdı gibi unutulmaz pek çok esere imza atan öykücü, şair, roman ve deneme yazarı Edgü, 88 yaşında aramızdan ayrıldı. Şubat 1936, İstanbul doğumlu İsmail Ferit Edgü, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümü son sınıf öğrencisiyken gittiği Paris’te Academie Feu’da altı yıl seramik öğrenimi gördü. Sorbonne’da felsefe, Louvre’da sanat tarihi kurslarına devam etti (1958-64). Kendisine O (Hakkari’de Bir Mevsim) adlı eserini yazdıracak askerliğini Hakkari’nin bir köyünde ve Beypazarı’nda yaptıktan sonra bir yıl daha Paris’te yaşadı. Bir yıl sonra İstanbul’a dönerek bir süre İstanbul Manajansta metin yazarı olarak çalıştı. Kendi kurduğu DATA Reklam Şirketini, 1977’den sonra Ada Yayınlarını ve Narmanlı Yurdundaki Bedri Rahmi Sanat Galerisini yönetti. İlk şiiri Kaynak (1952) dergisinde, ilk hikâyesi Yeni Ufuklar dergisinde çıktı (Ocak 1954). Edebiyat dünyasına Kaynak (1952-53), Şairler Yaprağı (1954), Mavi (1954), Yeni Ufuklar (1962) dergilerinde çıkan şiirleriyle girdi. Sonra daha başarılı olduğu hikâye ve romana yöneldi. Hikâye, inceleme ve çevirileri Yeni Ufuklar, Pazar Postası, Dost (1954-59), Yeni Dergi, Papirüs, Antalya, Soyut gibi dergilerde yer aldı. Kaçkınlar, Bozgun, Av ve Bir Gemide adlı ilk dört öykü kitabında, felsefî boyutlu bir bunalımın konu alındığı, bireyin Kafkaesk bir dünyada hiçliği, kendi üzerine kapanışı, varlığını sorgulayışı işlendi. Özellikle Bir Gemide, yoğun ve detaylandırılmış öykülerden oluştu. Bu kitap, A Kuşağı öykücülerinin 1960’lardaki varoluşçuluğuna, bunalıma, yer yer gerçeküstünün motiflerle öyküledikleri ana temalara paraleldir. Çığlık’taki öyküler, dilleri ve kurguları ile olaya değil dilin kendisine yöneldiler. Bir Gemide (1979) adlı hikâye kitabıyla Sait Faik Ödülünü, Ders Notları (1978) kitabıyla TDK 1979 Deneme Ödülünü aldı. Eylül’ün Gölgesinde Bir Yazdı (1988) romanıyla Sedat Simavi Edebiyat Ödülünü İlhan Berk’le paylaştı. O adlı romanı “Hakkari’de Bir Mevsim” adıyla Onat Kutlar’ın senaryosuyla sinemaya uyarlandı. Film, 33. Berlin Festivali (1983) ve 2. Akdeniz Film Festivalinde ödüller kazandı (1984). Alfred Jarry’nin Übü Kralı’ndan başlayarak, Camus’den, Beckett’ten birçok oyun çevirdi.
- Karantina, sinemaya uyarlanıyor
Beyza Alkoç’un çok satanlar listesinin başlarında yer alan romanı, Karantina , aynı isimle sinemaya uyarlanıyor… Filmde, Meltem Akçöl, Demirhan Demircioğlu, Onur Bay, Taha Baran Özbek, İlker Aksum ve Deniz Uğur’un rol alacağı açıklandı. Beyza Alkoç ve Koray Yeltekin‘in birlikte senaryolaştırdığı filmin detayları ise sır gibi saklanıyor. Filmin oyuncularından alınan bilgiye göre yapım şirketinin setten görüntü alınmasına izin vermediği, gizlilik sözleşmesi imzalatıldığı belirtildi. OTTO Entertainment daha önce Böcek Films ile "3391 Kilometre" adlı yine Beyza Alkoç'un kitabından sinemaya uyarlanan ve 1 milyonluk gişe hasılatıyla büyük bir başarıya imza atan filmin ardından Karantina projesinin yapımını bu defa Movie Factory ile gerçekleştiriyor. Geçtiğimiz hafta çekimlerine başlanan film, Beyza Alkoç hayranları tarafından büyük bir merakla bekleniyor. "Filmimiz kitap okurlarının beklentisini fazlasıyla karşılarken, sinema severler için de keyifli bir seyirlik vadediyor. Prodüksiyonu zengin, büyük bir titizlikle yapımına başladığımız filmimiz yeni yılın ilk ayında izleyicisi ile buluşacak," diyerek açıklama yapan yapım şirketi, sezonun en iddialı filmleri arasında yer alan ‘Karantina’ için kolları sıvamış oldu. Ahmet Topuz’un yönetmen koltuğunda oturduğu film, aşk, entrika, dram ve aksiyon dolu sahneleriyle sezonun en beklenen yapımı olarak 10 Ocak 2025’te beyaz perdedeki yerini alacak. Filmin Konusu: Zeynep Akay (Merve Akçöl) babası ve annesi ile birlikte babasının yeni işi sebebiyle eski okulundan ve evinden ayrılıp babasının şirketi tarafından onlara tahsis edilen yeni evlerine taşınır. Eğitim hayatına Zorlu Kolejinde devam edecek olan Zeynep’i okulun ilk günü büyük bir karmaşa beklemektedir. Okul müdürü Ender Zorlu (İlker Aksum), tüm öğrencileri okulun konferans salonunda toplar ve bir öğrencide çok ciddi bir salgın hastalığın belirtileri olduğunu ve durumlar netleşene kadar kimsenin okuldan çıkamayacağını, karantinaya alındıklarını duyurur. Karantina kararından sonra hiçbir şey eskisi gibi olmayacak ve olaylar önü alınmaz bir şekilde gelişmeye devam edecektir. Ender Zorlu’nun oğlu Onur (Demirhan Demircioğlu) ise, bir taraftan babasının rahatsızlığı nedeniyle onu korumaya çalışırken, diğer taraftan da yakın arkadaşları ile birlikte okulda gelişen sıra dışı olayları çözmeye kararlıdır. Onur, hiç beklemediği anda aşk ile tanışırken, hayatının alt üst olmasıyla kritik kararlar vermek zorunda da kalacaktır. KARANTİNA Beyza Alkoç İndigo Kitap, 2023 Tür: Roman Serisi
- Jeanette Winterson’dan eğlenceli bir peri masalı devrimi
İngiliz edebiyatının yaşayan en önemli isimlerinden Jeanette Winterson’ın, çocuk klasiği Hansel ile Gretel’i yeniden anlattığı Hansel ile Greta adlı kitabı, Cansu Canseven'in çevirisiyle Türkçede. En sevilen hikâyeleri yeniden düzenlemek ve hayata döndürmek için bir peri masalı devrimine imza atan Winterson’ın kelimelerine Laura Barrett’in resimlerinin eşlik ettiği Hansel ile Greta , doğayı umursamayan teyzelerine karşı mücadele eden iki kardeşin macerasını anlatıyor. Jeanette Winterson’ın, tüm dünyada ses getiren genç iklim aktivisti Greta Thunberg’e gönderme yapan kitabı, insanlığın açgözlülüğünü eğlenceli bir hikâyeyle gözler önüne seriyor. Greta, kardeşi Hansel ile birlikte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan bir ormanın kenarında babalarıyla birlikte yaşamaktadır. Teyzeleri Doymak bilmez, Hansel ile Greta’nın ormanı kurtarmak için ağaç dikme planlarını pek de takdirle karşılamaz. Onun derdi yiyip içmek, olanı tüketmek, kazanmadan harcamak, alışveriş yapmak, partilemek ve sadece gününü gün etmektir. İşte bu nedenle bu işgüzar, her şeye burnunu sokan ve çok bilmiş çocukları buradan göndermesi gerekir. Ormanın ta derinliklerine... HANSEL İLE GRETA Jeanette Winterson Dinozor Çocuk, 2024 Çeviri: Cansu Canseven Resimleyen: Laura Barrett
- Kaç yanlış bir doğruyu götürür?
Bulgakov'un kült eserlerinden, Usta ile Margarita 'daki hatalar üzerine , kitabın çevirmeni, Eyüp Karakuş yazdı: " Mihail Bulgakov, üzerinde on küsur yıl çalıştığı ve defalarca düzeltmeler, eklemeler, değişiklikler yaptığı bu eserine Şubat 1940 tarihini atmış, kitabının basıldığını göremeden, aynı yılın Martında hayata gözlerini yummuştur. Dolayısıyla bir türlü 'nihai' halini alamamış olan Usta ile Margarita , dikkatli bir okurun gözünden kaçmayacak sürprizlerle dolu olması özelliğiyle de klasikler arasında kendine özgü yerini almıştır. Ancak sözünü ettiğim bu sürprizler kimilerine göre ' asla bağışlanamayacak ' hatalardır, kimilerine göre ise esere zerre kadar ' halel ' getirmeyecek, dahası hoş, lezzetli ve sevimli eksikler ve yanlışlardır." O kadar kusur kadı kızında da olur Evet, " O kadar kusur kadı kızında da olur. " mu dersiniz, yoksa " Hiç yakışmadı, Bulgakov gibi bir yazar nasıl bu kadar dikkatsiz olur? " mu dersiniz, ya da " Ne yapalım canım, adam zaten kitabına son halini verememiş." mi dersiniz bilemem. Ben size kitapta karşılaşabilecek, daha doğrusu gerek çevirirken ve gerekse editörle çalışırken benim gözüme takılan eksikleri, yanlışları sıralayayım; henüz okumayanlar için belki bir kılavuz olur… 1)Woland'ın gözleri Henüz ilk bölümde Patriarşi Parkında ortaya çıkan Woland şöyle tarif edilir: " Görünüşe göre kırkının biraz üstündeydi. Ağzı tuhaf bir biçimde eğriydi. Sinekkaydı tıraşlıydı. Esmerdi. Sağ gözü siyah , solu ise nedense yeşildi. Kaşları karaydı ama biri diğerinden daha yukarıdaydı. Tek kelimeyle yabancı bir tipti ." Oysa 22. Bölüme geldiğimizde, Büyük Balo öncesinde yapılan tarif daha farklıdır: "Bir çift göz Margarita’nın yüzüne dikildi. Sağ taraftakinin ta diplerinde her insanın ruhunun derinliklerine işleyebilecek altın sarısı bir kıvılcım parlıyordu. Sol taraftaki ise tıpkı bir iğnenin daracık deliği gibi, tıpkı kapkara, gölgeli dipsiz bir kuyunun ağzı gibi boş ve siyahtı ." Birinde sağ, diğerinde sol gözün siyah olduğu görülüyor. 2) Yeşua ne zaman sorgulandı? İkinci Bölümün "efsanevi" girişine, Pontius Pilatus'un sahneye çıkışına bakalım: " Bahar ayı Nisanın on dördüncü günü, sabahın erken saatlerinde Vali Pontius Pilatus, üzerinde kan kırmızı astarlı beyaz harmanisi olmak üzere, süvari adımlarıyla ve hışırtılı sesler çıkararak Büyük Hirodes sarayının iki kanadını birleştiren kolonada çıktı. Bir süre sonra Hahambaşı Kayafa'yı kabul eden Pilatus resmedilirken aşağıdaki ifadeler kullanılır: " Vali elinin tersiyle ıslak, soğuk alnını sildi, başını eğip yere baktı, Kayfa'nın gölgesi bir aslan kuyruğu kadar kalmıştı, ardından gözlerini kırpıştırarak yukarı, gökyüzüne çevirdi ve alev topunun neredeyse tam tepesinde olduğunu gördü. Sesini alçalttı ve kayıtsı bir şekilde; - Öğlen olmuş bile. Biz de sohbete dalıp gitmişiz. Aslında devam etsek iyi olurdu ama.. ." Ve aynı bölümün sonunda yazar saati netleştiriyor: " Tozdan korunmak için eliyle yüzünü kapatan ve hoşnutsuz bir ifadeyle yüzünü buruşturan Pilatus sarayın bahçesine açılan kapıya doğru yeniden yürümeye başladı. Ardından Lejyon Komutanı, Kâtip ve muhafızlar da hareket ettiler. Sabah, saat on sularıydı ..." Söz konusu bölümün anlatıldığı bu kısımda zaman kavramı altüst oluyor; sabahın erken saatlerinden öğle vaktine, oradan yeniden kuşluk vaktine, on sularına sıçrıyor. 3) Yeşua'nın (İsa'nın) doğduğu yer: Yeşua'nın sorgulandığı 2. Bölümdeyiz: "-Memleketin neresi? Tutuklu, doğduğu uzak Gamla şehrinin bulundu yeri gösterircesine başıyla sağa doğru, kuzeyi işaret edip: -Gamla. -dedi ." Ancak 26. Bölüme geldiğimizde, yani Pilatus'un rüyasının anlatıldığı yerde başka bir isim geçer: " Pilatus rüyasında: -Ama sen de beni unutma, hatırla bu müneccimin oğlunu! … -dedi yanında yürüyen En-Saridli fukaraya ve ondan başıyla “tamam” işaretini aldıktan sonra Yahuda Valisi uykusunda sevincinden hem ağladı, hem güldü …" Görüldüğü gibi Yeşua iki ayrı yerden, hem Gamla ve hem de En-Sarid'den... (1) 4) Usta'nın dış görünüşü: Usta, karşımıza ilk olarak 13. Bölümde, Bezdomnıy'ın klinikteki odasında karşımıza çıkar: " Tıraşlı, siyah saçlı, sivri burunlu, endişeli gözleri ve alnına düşmüş bir tutam saçıyla, yaklaşık otuz yaşlarında bir adam balkondan dikkatle içeri bakıyordu ." Ertesi gece aynı Usta'yı Şu halde görürüz: "Hastane kıyafetleri içindeydi; üzerinde uzun mintanı, pabuçları vardı ve elinde, yanından ayırmadığı o siyah bereyi tutuyordu. Fırça gibi tıraşsız yüzü maske takmış gibi donuk bir halde seğirdi, ürkmüş bir deli gibi yanan mumlara devirdi gözlerini." Görüldüğü gibi bir gün içinde Usta sakallı biri olup çıkar. Daha sonra "Usta ile Margarita'nın Kaderi Belirleniyor" isimli başlıkta şu cümleyle karşılaşırız: " Hastanede sakalını makineyle kısaltıyorlardı." Nihayet "Sonsöz" isimli Bölümde İvan rüyasında Margarita'nın Usta'yı getirdiğini görür: " Ve köpüren suların içinden tarifsiz güzellikte bir kadın çıkar... Elinden tuttuğu ürkek bakışlı, sakallı bir adamı İvan'a doğru getirmektedir ." Son olarak bir not daha: Romanın ilk versiyonlarında Usta’nın yaşı 38 değil 35’tir ve de saçları şimdiki gibi siyah değil, sarıdır. 5) Aloizi Mogarıç'ın 50 No'lu daireyi terk etme şekli. Usta'yı "sakıncalı şeyler" yazıyor diye ihbar edip onun bodrum katındaki dairesine yerleşen Aloizi Mogarıç, Woland tarafından "huzura" çağrılıp cezalandırıldıktan sonra 50 numaralı daireyi şöyle terk eder (24. Bölüm): " Bunun üzerine Mogarıç ayakları yukarı gelecek şekilde havalandı ve Woland’ın yatak odasını, açık pencereden uçup giderek terk etti ." Ancak aynı bölümde, birkaç sayfa sonra Annuşka Mogarıç'la merdivenlerde karşılaşır, adam Annuşka'ya çarpar, sonra da merdiven boşluğunu aydınlatan pencereden (daha önce iktisatçının çarpıp kırdığı camdan) kendini boşluğa bırakır, uçar gider: "Ve fırladı… Yalnız aşağı doğru değil gerisin geri, iktisatçının ayağını çarparak kırdığı camın bulunduğu yere doğru koştu ve kendini baş aşağı boşluğa bırakıverdi." Görüldüğü gibi Aloizi Mogarıç 302-bis numaralı binayı iki kere terk ediyor; ilkinde Woland'ın penceresinden atılarak kovuluyor, ikincisinde kendini merdiven penceresinden dışarı bırakıyor. 6) Hella'ya ne oldu? 32. Bölümdeyiz; Woland ve avenesi Moskova'yı terk ediyorlar, yanlarında da Usta ve Margarita da var. Evet, herkes tam takım halinde orada ve atlarına binmiş gidiyorlar. Ancak ekibin fettan dişisi Hella ortada yok! Kendisini en son "50 Numaralı Dairenin Sonu" başlıklı 27. Bölümde görmüştük: "... avluda koşturan insanlar, beşinci katın pencerelerinden çıkan dumanlar içinde, sanki birer erkekmiş gibi duran üç adet koyu renk siluetle çıplak bir kadına benzeyen bir başka siluetin süzülüp yükseldiğini ve hızla uzaklaşıp yok olduğunu fark ettiler ." Ancak daha sonra, 31. Bölümde Woland ve yardımcıları Moskova'yı terk etmeden önce, Vorobyov Tepesinde (2) son bir kez adeta hatıra fotoğrafı çektirirler. Fakat bu fotoğrafta Gella yoktur. Ne olduğuna, nereye kaybolduğuna dair de herhangi bir satır bulunmamaktadır. 7) Pontius Pilatus kaçıncı validir? Romanda Vali Pilatus için hep "beşinci" sıfatı kullanılır. Çoğu kaynaklar Pontius Pilatus'un 6. Yahudiye Valisi olduğunu kabul ederler. Kimi kaynaklar, Bulgakov'un notları arasında da Pilatus'un 6. Vali olduğu bilgisinin bulunduğunu, hatta 30'lu yıllara ait bir redaksiyonda "altıncı" şeklinde yazıldığını iddia ederler. Ancak buna rağmen "beşinci" demesinin nedeni açık değildir. 8) Şarap mı Şampanya mı? 23. Bölümde, Büyük Balo'nun anlatıldığı bölümde bir havuzda önce " şampanya " olduğu yazılmışken birkaç satır sonra içkiden " şarap " diye söz edilir. 9) Margarita ne içiyor? Balo sonrasında Woland'ın odasında, yorgunluktan bitap düşen Margarita'ya " saf alkol " ikram edilir. Ancak biraz sonra içkinin adı bu kez " votka " olarak geçer. 10) Nikanor İvanoviç'in mesleği 9. Bölümün hemen başında, kendisinin konu edildiği paragraflarda Nikanor İvanoviç'in mesleği iki ayrı biçimde adlandırılmıştır. 11) Gazyağı mı benzin mi? Yazarın gazocağı içindeki yakıta ısrarla "benzin demesi de ilginç noktalardan biridir. 12) Ekmek bıçağı 16.Bölümde Levi, Yeşua’yı daha fazla açı çekmemesi için öldürmeye karar verir. Konvoydan ayrılır ve koşarak kente döner. Kente girişteki bir fırından, tezgâhtaki kadını oyalayarak bir ekmek bıçağı çalar ve infazın yapılacağı tepeye döner. Buraya kadar tamam. Ancak kimi detaylar soru işaretleri yaratıyor. Eski Kudüs'te ekmek dükkânlarda değil, doğrudan pişirildiği fırınlarda satılıyor olmalı. Üstelik de bizzat fırıncı, ya da onun oğlu, bilemediniz orada çalışan bir başka adam tarafından. Yani Yahudi toplumunda bir kadının fırında ekmek satması söz konusu dahi olmamalı. Öte yandan Orta Doğuda o dönemler ekmeğin kesilmesi gibi bir olaydan bahsetmenin abesle iştigal olduğunu düşünüyorum. Ekmekler ya somun ya da lavaş halinde ama bütün olarak satılır. Öyle yarımdı, çeyrekti veya dilimlenmişti filan olamaz. 13) Mayalı ekmek Yukarıda sözü edilen ekmekçi dükkânıyla ilgili bariz bir yanlışlık daha. Olaylar 14 Nisan günü, öğle saatlerinde gelişiyor. Oysa bir bayram var ortada ve bu Yahudiler için çok önemli bir bayram (Hamursuz ya da Pesah/Fısıh Bayramı). Ayın on dördünde, güneş battıktan sonra başlayan mayalı ekmek yasağı yedi gün boyunca devam eder. Bu yüzden Bayram Arifesinde her Yahudi evinde temizlik yapar ve “ Bir Yahudi 13 Nisan akşamı evinin dört bir köşesini gözden geçirir, mayalı hamurdan yapılmış ekmek varsa bunları ertesi gün yakarak imha etmek üzere toplar. ” Çünkü mayalı ekmek yedi gün boyunca “elinin ulaşabileceği” yerde olmamalıdır. Hal böyle iken ayın on dördünde, öğleden sonra bir fırında/dükkânda ekmek satılıyor olması çok akla sığacak bir durum değil. ... Kim bilir, benim gözümden kaçan başka eksikler, başka unutkanlıklar da mevcuttur belki. Bir arkeolog ve tarihçi dostum, kitapta çok fazla karşımıza çıkan Latince askerlik terimleri üzerinde de sıkıntı olabileceğini, bazı terimlerin yanlış, bazılarınınsa “zamana” uymadığını söylemişti. Didiklenirse evet, o konuda da illâ ki kılçık takılacaktır boğazımıza. (1) En-Sarid: Nasıra’nın Arapça adı. (2) Moskova’nın artık ortasında kalan bu tepenin adı bütün çevirilerde “Serçe Tepeleri” olarak geçer. Oysa ismin “serçe” ile bir ilgisi yoktur. Yalnızca isim benzerliği vardır.. “Vorobyov”, söz konusu tepedeki (bugünkü Moskova Devlet Üniversitesinin bulunduğu yer) çok eskiden yer alan bir köyün ve bu köyün sahibi boyarın soyadından gelmektedir. USTA İLE MARGARİTA Mihail Bulgakov Sel Yayıncılık, 2021 Çeviri: Eyüp Karakuş
- Aslı Tohumcu'nun kaleminden çocukların yaşama dair gözlemleri, hayalleri, soruları…
Oyuncaklı Alfabe 'de, öykü ve anlatılarıyla her yaştan okura ulaşan Aslı Tohumcu, karikatür tadında resimleri ve renkli karakterleriyle sevilen Cansu Erkan'la, çocukların hayata dair sorularını, kimi zaman göz ardı edilen beklentilerini, gündelik gözlem ve hayallerini, sessiz monologlarını eğlenceli bir dille seslendiriyor. Bir çocuk vardı, hikâyelere aşkla bağlı. Çocuktu ancak çözmüştü meseleyi. Hayat bazen ne kadar da çelişkiliydi! Bir gün dedi ki: "Bazen merak ediyorum, tepemde, 'Dileyen okşayabilir,' yazan bir tabela mı var diye! Nüfus cüzdanımın isim hanesine 'paşam' ya da 'prenses' mi yazılı diye. Ya bazen robot gibi hissetmem niye? Birinin vasfı buymuş, ötekinin becerisi şuymuş, illaki karşılaştırmak niye? Özetle, çocuğum diye mi bunca mücadele?" '' Bir koşu bakkala git dediklerinde, sofrayı hazırlamamı istediklerinde, şunu getirir misin diye rica ettiklerinde ya da odamı toplamamı söylediklerinde... Dünyanın tüm yükü hani benim omuzlarımdaymış gibi ıhlamayı ne de severim. '' Aslı Tohumcu, 1974 yılında Leverkusen'de doğdu. Bursa'da hikâye uydurmayı çok seven bir ailede büyüdü. İngiliz Dili ve Edebiyatı öğreniminin ardından gazetecilik, köşe yazarlığı, sunuculuk ve çevirmenlik yaptı. 2003'ten bugüne pek çok roman ve öykü kitabı yayımlandı. Asla büyümeyeceğini anlayınca çocuk kitapları yazmaya başladı. Yazarlığın ve atölye çalışmalarının yanında kültür, edebiyat ve ifade özgürlüğü üzerine çalışmalarını sürdüren Aslı Tohumcu, İstanbul'da yaşıyor. Periler Diyarı'nda göç edebilmek için yeni hikâyeler biriktiriyor. OYUNCAKLI ALFABE Aslı Tohumcu Can Çocuk Yayınları, 2024 Çizimler: Cansu Erkan Tür: Öykü 7+ yaş 64 s.
- Antropolojik açıdan The Walking Dead dizisi
"İdeal bir toplum arzuluyorsanız tüm kapitalist uygarlığın ve tüketim olanaklarının çöküşünü mü beklemek zorundasınız?!" Töre Sivrioğlu yaşayan ölülerden yola çıkarak bir felaket sonrası uygarlığın çöküşüne ve insanlığın olası sonlarına bakıyor. Hayatım boyunca üç sezondan fazla izlediğim tek dizi The Walking Dead (çizgi romanının ilk bölümlerini okumakla birlikte tamamlamadım). Ama baştan söyleyeyim bu diziyi tüm sezonlarıyla izlememim sebebi ne dizinin kalitesi ne de zombi türüne meraklı olmam. Beni bu dizide ilgilendiren olgu, bir felaket sonrası uygarlığın çöküşü karşısında insan topluluklarının buna nasıl cevap vereceği üzerine oluşturulan alternatifler. Yoksa zombi türü eskiden beri pek ilgimi çekmez. Bunun sebebi zombi olgusunun aşırı derecede mantıksız olması değil. Mesela başı kesilen bir zombinin, artık akciğerleri olmadığı halde halen hırıldamaya devam etmesine ya da kalbi duralı on sene olduğu halde hepsinden kıpkızıl şerbet şeklinde kan fışkırması gibi olaylara takılmıyorum. Diyeceksiniz ki zaten yaşayan ölünün neyi mantıklı da bunlar olsun! Yaşayan ölü gibi mantık dışı bir olguya takılmayarak, karıncaları zombiye çeviren bir mantar türünde olduğu gibi bir virüsün insan beynine sızarak onu ‘moronlaştırdığı’ bir salgını hayal edelim. Böyle bir salgın olabilir. Benim bu konudaki itirazım aslında tarihçi/arkeolog kafasından bir türlü kurtulamamamdan kaynaklanıyor. Örneğin en başından ele alınacaksa ısırılma yoluyla bulaşan hiçbir hastalık genel bir salgına yol açamaz. Burada kuduz salgınlarının örnek alındığı görülüyor. Ortaçağlarda bile kuduz üç beş köye yayılıp durdurulan bir hastalıktı. Korkutucu olduğu doğru... Ama bir kişi en fazla bir kişiye kuduz bulaştırabilir, zira bunu yapabilmesi için ciddi biçimde hastalığın son evresinde ‘kudurmuş’ olması gerekir ki sonra yakalanıp derdest edilir. Asıl salgınlar gizli gizli yayılanlardır ve bunlar veba gibi temas yoluyla ya da grip türleri gibi havadan yayılmalıdır. Yani ısıra ısıra bütün dünyanın hastalanması için kimsenin hiçbir önlem almadığı bir dünyada binlerce yıl geçmesi gerekir. Üstelik bu filmlerdeki asıl ‘saçmalık’ zombilerin akıl dışı varlığı değil her ısırılanın zombi olması. Böyle bir olay mümkün değil, hiçbir hastalık bir canlı türünü bütünüyle etkileyemez. Isırıldığı halde zombi olmayan bireyler olması gerekir ( 24 Hafta Sonra adlı filmde bu vardı). Kara veba bile (ki onun filmi yapılsa zombi filmlerinin pabucu dama atılır) Avrupa’da halkın yarısını (tahminen 100 milyon kişi) öldürdü. Ama bağışıklık kazanan yarısını da öldüremedi. Zaten hastalıkların yayılmasını sağlayan da hastalık kaptığı halde bağışıklığı nedeniyle ölmeyip taşıyıcı olan kişilerdir. Veba onlar yüzünden bu denli yayılıp çok kişiyi öldürdü. Rick ve kabilesi Onu bunu ısıran ölüler konsepti elbette etkileyici ama insanlar sonuçta otçul ağırlıkta beslenen canlılar olduklarından antropolojik olarak zombi salgını sonrası ‘moronlaşmış’ bireylerin genellikle ağaç kabuğu kemirip, patates yumrusu yemeleri gerekirdi. Ama tabi o zaman pek iç açıcı bir gerilim türü ortaya çıkmazdı. Yine de bağımsız bir Avrupalı yönetmenden ‘vegan’ zombi filmi bekliyorum. Belki de yapılmıştır da! Moronlaşmış bu insanlar zaten isteselerdi de et yiyemezlerdi. Filmlerde zombilerin bir insanı saniyeler içinde parçaladıklarını görüyoruz. İnsan türünün diş yapısı, çenesinin kas gücü filmlerde gördüğümüz jawsvari ısırıklara uygun değil. Böyle bir işi ancak zombi-piranhalar başarabilir. Normal insanların et yiyebilmesi için eti pişirmeleri gerekiyor. Çiğ yenen nadir ve sosyetik birkaç balık ve et yemekleri haricinde son beşyüzbin yıldır durum bu. Neyse neticede böyle bir hastalık peyda oldu ve diziden anladığım kadarıyla insan soyunun %99’unu da öldürdü (bomboş kentler bunu gösteriyor) diyelim. Benim asıl ilgi alanım bundan sonrası. Bu aşamadan sonraki temel mantık hatası kalan insanların sürekli açlık çekmeleri, konserve peşinde koşmaları, bir kutu konserve için birbirlerini öldürmeleri. Hâlbuki Amerika kıtasından söz ediyoruz. Bir anlığına insanların kaybolduğunu düşünelim. Bu doğanın adeta coşması anlamına gelir. Bütün kıta yaban hayvanları ve yemişleriyle dolar. 20.000 yıl önce Clovis avcıları denilen proto-Kızılderililer geldiğinde olduğu gibi. Dizi de ayıp olmasın diye her on bölümde bir-iki geyik, vahşileşmiş iki üç köpek çıkıyor. Ama gerçekte böyle bir salgın olsa Amerika eski günlerindeki gibi bir milyon bizonun yan yana koşturduğu bir av cennetine dönerdi. Hatta boz ayı, Amerikan kara ayısı, puma ve kurt gibi yırtıcılar (onları ilginç biçimde dizide hiç görmüyoruz) her yana doluşurdu (bir tane zombi de bırakmazlardı). Son zamanlarda Avrupa’dan bu konu hakkında çok olumlu haberler gelmekte. Çevre bilincinin artması, nüfusun azalması ve tarımda artık eskisi kadar insanın istihdam edilmemesi sayesinde Avrupa yeniden ormanlaşıyor. Fransa’da ormanlar 1690’lardaki sınırlarına geri dönmüş. Danimarka’da 18. yüzyılda soyları tükenen kurtlar Almanya’dan gelen bir çiftten türeyerek birkaç yılda 40 bireylik sayıya çıkmışlar. ‘İnsanlar Walking Dead ’taki gibi kaybolsalar kim bilir neler olurdu’ diye sormayacağım; zira Amerika tarihinde böyle bir olay oldu. İspanyollardan gelen grip, çiçek, kızamık, kızıl gibi hastalıklar, bu hastalıklara karşı bağışıklığı olmayan Amerikan yerlilerini kırıp geçirmişti. Kuzey ve Güney Amerika’da 50 milyon Kızılderili’nin salgınlarda öldüğü tahmin ediliyor. Bu gün ABD olan topraklar tamamen insansızlaşmış gibiydi. Tarım yapan ya da bizon avlamak için ormanları yakıp çayırlar açan bütün toplulukların ortadan kalkmasıyla ormanlar her yanı sarmıştı. Bazı tarihçiler 1600’lerde tüm dünyanın soğumasına neden olan ‘Mini Buzul Çağının’ Amerika’daki bu insansızlaşma ve ormanlaşmanın sonucu olduğunu düşünüyorlar. Neyse bu yıkım sonucu fauna adeta çıldırmış ve coşmuştu. Amerikan göçmen güvercini denilen tür öylesine çoğalmıştı ki toplam sayılarının 5 milyar olduğu, her bir sürüde 8-10 milyon kuş bulunduğu tahmin ediliyor. Öylesine çoktular ki insanlar bunları ağaçlar arasına gerdikleri ağlarla tıpkı uskumrular gibi toplamaktaydılar. Kuzey batı nehirleri somonlarla kaynamaktaydı. Öyle ki ağırlaşmış somonlar çıplak ellerle bile toplanabiliyordu. İnsanlar somonların sadece yumurtalarını (havyar) yiyip gerisini atıyorlardı. O kadar çok bizon vardı ki (milyon ve milyonlarca) Kızılderililerin eskiden sadece dillerini yemek ve boynuzlarından başlık yapmak için bizon avlayıp gerisiyle ilgilenmedikleri olurdu. O nedenle 11 sezon boyunca sürekli açlık kıtlık çeken ve konserve peşinde koşan Rick Grimes ve arkadaşlarının bu talihsiz durumları karşısında üzülmemek elde değil. Böyle bir felaket yaşansa geride kalanlar nasıl ziyafet çekeceklerini şaşırırlar ve sofra zenginliği açısından gerçek bir cennet bahçesinde yaşarlardı. The Walking Dead dünyasındaki bazı kabileler ve simgeleri Dizinin antropolojik olarak artıları var. Mesela grup dayanışmasını kan bağına değil grup içi faaliyetlere dayandırması doğru. Kızılderililerde de böyleydi. Gerçek kan bağı önemli değildi. Önemli olan topluluk için yapılan özveriydi. Rick Grimes ve grubunun belli bir yere değil de birbirlerine bağlı olmaları da antropolojik olarak doğru verilmiş. İlkel topluluklar bir mekânı değil kabilenin devamlılığını önemserlerdi. Mekân zamana göre değişebilir ama grup sabit olurdu. Yani sakallı bir amcanın dediği gibi komünal bir mülkiyetin olması için önce komün (topluluk) gerekir, tersi değil. Burada Rick Grimes ve taifesi önce topluluğu var ediyorlar, geri kalanlar topluluğun birliği üzerine inşa ediliyor. Topluluk soyut eşitlikle değil ‘herkesin yeteneğine göre herkese de ihtiyacı kadar’ ilkesiyle ayakta kalıyor. Yani komünist ilkeyle… Bunu ben söylemiyorum. Sanırım 5. Sezonda Diana adlı eski senato üyesi karakteri söylüyor, ‘sonunda komünistler kazandı’ diyor. Yani böyle bir felaket durumunda insanlığın ancak bu denli güçlü bir ortaklaşmacılıkla hayatta kalabileceği belirtiliyor. Tıpkı Kızılderililerde olduğu gibi… Ama öte yandan ‘böylesi ideal bir toplum arzuluyorsanız tüm kapitalist uygarlığın ve tüketim olanaklarının çöküşünü beklemek zorundasınız’ mesajı da verilmekte. Ama Rick Grimes grubunun komünist mülkiyet ilişkileri içinde olduğu zaten açık biçimde görülmekte. El konulan arabalar, yiyecekler vb. grubun ortak malı oluyor. Bir araba bulan ‘bunu ben buldum bu araba benim’ demiyor. Kızılderili avcılarda olduğu gibi bulduklarını topluluğa getiriyorlar. Toplayıcılık sonunda elde edilenler grup içinde ihtiyaca göre dağıtılıyor. O anda kim neye ihtiyaç duyuyorsa, isteyen istediği otomobili, silahı kullanabiliyor. Özel mülk kavramı yok. Ama Kızılderililerde olduğu gibi ‘şahsi mülk’ yani bir kişiyle özdeşleşmiş uzmanlık gerektiren eşyalar (Dixon’ın arbaleti, Michone’un samuray kılıcı veya Morgan’ın sopası gibi) ya da manevi anlamı olan hatıra eşyalar var (Glenn’in saati, Carl’ın şapkası gibi). Bunlar o kişinin kabul ediliyor ve kişinin ölümü halinde hatıra olarak saklanıyor. Antropolojide buna ‘şahsi mülk’ denilir. Şahsi mülk özel mülkten farklıdır. Özel mülk satılır, elden ele geçebilir, miras kalır vb. Şahsi mülk ise o kişiye aittir (isim gibi). Ondan başkasının kullanması hoş karşılanmaz. Sahibi ölünce genelde öbür dünyada eşlik etmesi için onunla birlikte gömülür, yok edilir veya hatıra olarak saklanır (mübadele değeri yoktur, takas edilmesi düşünülmez). Bu ayrıntılar topluluğun ortaklaşmacı eğilimine rağmen bireylerin kendine has kimliklerini korudukları mesajını veriyor. Kişisel kimliğin şef etrafında birleşme sonucu eridiği daha aşırı komünal bir model olan Negan’ın otoriter-savaşçı topluluğu bu açıdan felakete rağmen kaybolmayan Amerikan bireyciliğinin kırmızıçizgilerini aşan ‘kötü’ bir örnek olarak durmakta. Negan her ne kadar saygınlığını ve şefliğini yine kendi çabasıyla elde etse de elde edilen ürünleri önce kendisinde topluyor, sonra da kabilenin savaşçılarını gözeterek yeniden dağıtıyor ve yeniden dağıtımı kabilesinin kendisine bağlılığını perçinlemek için bir araç olarak kullanıyor (onlara bahşediyor). Bu anlamda Rick’in sembolik şefliğinin aksine şefliğin tarihsel olarak Germenlerde karşımıza çıkan daha ileri bir versiyonunu temsil ediyor. Totemik iktidar simgesi olan sopasıyla Germenlerde ve Amazon Kızılderililerinde (Yanamamö) olduğu gibi şefliğinin bir göstergesi olarak çok eşlilik ayrıcalığından yararlanıyor. Başka ayrıntılarda da antropolojik gözlemlerle tam uyum var. Mesela gruplar arası bağların evlilikler veya partnerliklerle sağlanması, gruba kabul için mutlaka hayatını diğerleri adına riske atacak bir işe girişilmesi (erginlenme sınavı), grup içindekilere sınırsız destek sağlanırken grup dışında olanlara hissizlik hatta gaddarlık ilkel topluluklarda bire bir karşımıza çıkan olgular. Her yerli kabilesi kendisini mükemmel, barışçıl, adil diğerlerini ise tam aksi olarak niteler. Rick Grimes grubu da böyle. Nesnel olarak ‘kötülerden’ pek farkları olmasa da başkalarından ‘iyi’ olduklarına dair inançları tam... Bazen nedamet getiren bir düşmanın erginlenme sonucu kabileye (onlar buna aile diyor) kabul edildiği de oluyor. Her yapılan iyiliğin karşılığının da mutlaka beklenmesi Marcel Mauss’un hediyeleşmenin anlamı üzerine teorileriyle örtüşüyor. Dixon mesela yaptığı yardım karşılığında illa ki bir şey istiyor, istediğinin reel bir değeri olması gerekmiyor. Simgesel olarak karşılıklılık ilkesinin yerine getirmesi yetiyor. Grubun şefi niteliği taşıyan Rick ise simgesel kabile şefliğe iyi bir örnek. Şef olarak maddi kazancı yok, tersine daha fazla sorumluluk alıyor ve riske giriyor. Carol karakteri kabileyi bir arada tutan yaşlı kadın şaman tipini andırıyor. Fransız antropolog Pierre Clastre’nin ilkel toplulukların ancak savaşmak için ve savaş sayesinde var oldukları teorisinin burada da karşımıza çıktığını görüyoruz. Grup birliği ve dirliği ancak başka topluluklarla savaşa girildiğinde sağlamlaşıyor. Barış zamanı grup bağları gevşiyor ve kişisel sorunlar gün yüzüne çıkıyor ve parçalanma eğilimleri artıyor. Ama tehdit ve savaş durumunda asıl bağlılık şartlarına geri dönülüyor. Bebek ve çocukların ana babası bilindiği halde gerçek ana babalar savaşmaya ya da yiyecek bulmaya gittiğinde bebekler toplulukça bakılıyor ki bu da kabile kültüründe doğal bir durumdu. Gerçek ana babalar sürekli öldüğünden ve resmi bir evlilik kurumu kalmadığından bir süre sonra kimin ana baba olduğu önemsizleşiyor ve çocuklar tüm toplulukça korunmaya başlanıyor. Babası belirsiz olan bebek Judith’in durumu bunu yansıtıyor. Kurumsal aile gibi kurumsal dinin de ortadan kalkmasıyla Hıristiyan Tanrısına inanç zayıflıyor. İşaretlerin, neden sonuç bağlantılarının ve gizli mesajların ön plana çıktığı şamanik inançlar kuvvetleniyor. Bir geyiğin görünmesi, bir tabela yazısı, bir ses anlamı olan, olması gereken simge ve işaretler olarak yorumlanıyor. Negan’ın sopası mistik güçler veren, ayrıca kabile birliğini simgeleyen bir totem gibi görülüyor. Sadece 11 sezon boyunca (ve aslında sanırım toplamda 15 yılda) farklı topluluklar arası bir değişim değeri var edilememesi ilginç kalıyor. Yani bir domuza kaç kurşun takas edilecek. Bir konserve karşılığında ne kadar benzin alınacak? Topluluklar bir türlü bu konuda bir uzlaşı sağlayamıyorlar. Kanada Kızılderilileri bu takaslar için boncuk, midye kabuğu kullanırlardı. Dizide bunun başarılamamış olması ilginç. Senaryo anti-Trumpçılarca yazıldığı için bazı konular eleştirilebilir elbette. Mesela tüm gerçek kötülerin, sadistlerin, tecavüzcülerin vb. beyaz olması, hiçbir siyahın da kötü olmaması gibi… Başlangıçta ‘iyi’ ya da ‘kötü’ her toplulukta çeşitlilikler varken zaman içerisinde sadece ‘iyi toplulukta’ çeşitlilik (eşcinsel, Müslüman, konuşma engelli vb) kalması, ‘kötülerin’ ise giderek heteroseksüel beyaz maçolara dönüşmesi, dizinin Amerika’daki Trumpçılar anti-Trumpçılar kavgasından nasıl etkilendiğini de göstermekte. Hâlbuki böylesine ilkel bir dünyada reel olarak çeşitlenme değil aynılaşma eğilimleri güçlü olur. Gerçi bu insanlar eski Amerika’yı yeniden kurma idealine de bağlı olduklarından çeşitliliğe yönelmeye çalışmaları doğal kabul edilebilir. Ama bu çabanın bu ilkel aşamada karşılık bulması mümkün değil. Dizinin bu yöndeki politik mesaj kaygıları arttıkça da, zaten gereğinden fazla uzamış felaket sonrası atmosferin kendi içinde kurduğu gerçekçiliği bütünüyle ortadan kaldırdığını söyleyebiliriz. Yine de dizinin ilk beş-altı sezonu antropoloji çalışmaları için ilginç örnekler sağlamakta. Ben olsam ilk sezonları antropoloji ve arkeoloji öğrencilerine tavsiye ederdim.















