Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Duygu Asena Roman Ödülü adayları belli oldu
Türkiye’nin saygın edebiyat ödüllerinden biri olan ve Duygu Asena’nın anısına, 2007 yılından itibaren verilen Duygu Asena Roman Ödülü için bir yenilik yapılarak büyük ödül öncesi son değerlendirmeye kalan adayların listesi açıklandı. Doğan Kitap’ın Duygu Asena'nın anısını ve fikirlerini yaşatmak için düzenlediği Duygu Asena Roman Ödülü için bu yıl rekor bir katılım yaşandı. Birbirinden değerli yazarların ve yayınevlerinin başvuruları arasından Duygu Asena Roman Ödülü jürisi tarafından seçilerek büyük ödüle aday olan yedi kitabın alfabetik listesi şu şekildedir: Duygu Asena Roman Ödülü Kısa Liste Aslı Ilgın Kopuz – Zaman Zaman Güneşli – Can Yayınları Aslı Tohumcu – Aç Koynunu Ben Geldim – İletişim Yayınları Çiler İlhan – Hayattayız Madem – Everest Yayınları Elif Akpolat – Unutmak – Kırmızı Kedi Yayınları Hande Ortaç – Sakinler – İletişim Yayınları Neslihan Önderoğlu – Cüret – Everest Yayınları Pınar Öğünç – Şu Anda Burada Mıyız? – Kolektif Kitap 2023 yılı içerisinde Türkiye’de faaliyet gösteren bir yayınevi tarafından basılmış ve Türkçe yazılmış roman türündeki eserlerin katıldığı ödülün seçici kurulu, Doğan Hızlan başkanlığında Asuman Kafaoğlu-Büke, Filiz Aygündüz, İhsan Yılmaz, Elif Tanrıyar, Sibel Oral ve geçen yılın kazananı Arlin Çiçekçi’den oluşur. Ödülün bu yılki tutarı 20 Bin Lira olarak belirlenmiştir.
- Dünyalar arası sınırlar
Nazlı Akçura, Kerem Işık’ın “Sınır” adlı öykü kitabı üzerine yazdı: "Yazar geçmişe dönme isteğini, anıların izini sürerken, oradan şimdimizi aydınlatacak bir parçayı bulma arzusunu, kimi zaman bir nesnenin, kimi zaman bir sesin, kokunun, önemsiz gibi görünen ufak bir olayın çağrışımlarının peşinden giderek işliyor." Nazlı Akçura Kerem Işık’ın Sınır adlı öykü kitabı geçtiğimiz haftalarda yayımlandı ve biz okurları Sınır’la yer yer fantastik bir dünyadan, yer yer şimdinin dünyasından esen, derin, insanı şaşırtan, düşündüren sulara açıldık. Sınır, taşıdığı fantastik ögeleri bakımından, yazarın ilk öykü kitaplarıyla el ele veren; belleğin kuytularında gezinme, geçmişe dönüş, unutuş ve hatırlamalar eksenindeki izleği ile ve özellikle de ilk bölümüyle Dünyanın Güçlü Tarafı’ndan el alan bir yapıda. Yazarın hikâye anlatımındaki ustalığını gözler önüne seren, diğer eserleriyle temas ederken kendini tekrara düşmeme cesaretini kuşanmış, her sayfasını merakla okutan bir eser. Yazar, kitabı iki bölüme ayırarak fantastik dünya ile var olan dünyamız arasına ince, belli belirsiz bir sınır çekerken, bir yandan da bu iki dünyayı birbirine bağlıyor. Tıpkı gerçeklik ile belleğimizde kaldığı kadarıyla anımsadığımız ve eksik parçalarını kendi kurgumuzla tamamladığımız anılarımız gibi… Tıpkı iç dünyamız ve dışarıda sürdürdüğümüz yaşam arasındaki sınırın yadsınamaz varlığı ve aynı anda bu sınırın geçirgen bir zar misali, incecik bir sınır oluşu gerçeği gibi… İlk bölüm, Sınırın Ötesinde, tüm hikâyelerin yazarın kurgu-mekânı Ergöne’de hayat bulduğu; kuvvetli betimlemeleri ve sinematografik bir anlatımla, zihnimizde tüm ilginçliğiyle canlandığı bölüm iken, onu birbirinden bağımsız hikâyelerle örülü Sınırın Gerisinde takip ediyor. Eserin ikiye bölünüp araya bir nevi sınır çekilerek inşa edilmesi, ilk bölümün bir novella gibi okunabilmesi, sadece tematik anlamda değil, türler arası geçişin bir örneği olarak yorumlanabileceğinden, biçem olarak da keskin sınırlara karşı koyuşu, sınırların geçirgenliğini çağrıştırıyor. “Sınır” kavramını ve sınırlar arası geçişleri eserin estetik yapısı ile de sorgulatıyor. Zamanın göz açıp kapayıncaya dek akıp gidişi, insanın geçmişteki kendi haline yabancılaşması, hayatımızın çocukluk, ilk gençlik, yetişkinlik, yaşlılık evreleri derken geriye dönüp baktığımızda o evrelerdeki kendimizi, yaşanmışlıkları, o dönem olduğumuz kişiyi unutmamız… Hayatı yekpare bir bütünlükle göremeyişimiz, bir ömrü birden fazla insanmışız gibi yaşayışımız ve silinen anılardan geriye kalan tortularla – belleğin bu oyunbazlığıyla geriye kalanlara da pek güven olmayacağını bile bile- yetinmemiz, o tortular arasındaki arayışımız… Sınır’da karşımıza çıkan karakterlerin çoğu işte bu meselelerle hemhal oluyor. Yazar geçmişe dönme isteğini, anıların izini sürerken, oradan şimdimizi aydınlatacak bir parçayı bulma arzusunu, kimi zaman bir nesnenin, kimi zaman bir sesin, kokunun, önemsiz gibi görünen ufak bir olayın çağrışımlarının peşinden giderek işliyor. Bunu yaparken de fark ettirmeden düşüncelerinizle beraber hislerinize de temas ediyor. O karakterlerin arayışları ile aranızda bir benzeşlik kurmak hiç de zor olmuyor. Arayışları içinde geçmişe dönen karakterlerin yolu hepimizin hikâyesinin başladığı yerle, çocuklukları ile kesişiyor. Çocuğu varoluşunu henüz tamamlamış bir birey ve çocukluğu da bir olmamışlık hali olarak kabul etme yatkınlığının; asıl hayat yetişkinlikte başlar ve çocukluk sadece bir ısınma turudur, düşüncesiyle yetişkinliği kutsayan, ne yazık ki toplumların geneline sirayet eden kısır bir anlayışın karşısında, gerçeğe yaslanıyor Kerem Işık. Ruhun inşasında, temelin de harcın da çocukluk dönemi olduğu, geçmişe yönelik arayışımızda, belleği kazmaya başladığımızda o yolun bizi çocukluğumuza çıkardığı gerçeğine… Sınır, okurunu kişinin geçmişi ve şimdisine, iç ve dış dünyasına, gerçekliğe ve zihnin kurguladıklarına, hatırlama ve unutuşa, kendini bilmek ve kendine yabancılaşmaya, aramak ve bulmaya, yani insan olmanın zıt görünen ama birbirini bütünleyen o garip hallerine doğru bir yolculuğa çıkarıyor. Bunların arasındaki sınırların varlığını ve bu sınırların geçirgenliğini de düşündürerek… SINIR Kerem Işık Yapıkredi Yayınları, 2024 Tür: Öykü 136 s.
- Bu dünyaya ayrılmaya mı geldik? Bu dünyaya ayrılıp da mı geldik?
Edebiyatın perdesini öyküleriyle aralayan Işıl Aydın, ilk romanı En Uzun Yol’da kulağını yere dayayıp yeryüzünün nabzını dinliyor, ağaçların gölgelerini tarayarak uzun yollara düşüyor, uzaktan mavi görünen şehrin içine kendi rengini katıyor. Ana babalar kendi ana babalarından doğamadan mı bizim ana babalarımız oldular? Sahi bu dünyada kim kimdik? Sınır neredeydi? Ben nerede bitiyordum da öteki başlıyordu? Fay bu yüzden mi vardı? Mevsimler neden böyle çabuk dönmüş ve yine yaz gelmişti? Yoksa en uzun yol yaz mıydı? Her şeyi baştan anlatmalı… Karşı yakadan bakınca mavi göründüğünden bihaber olduğum kentte doğdum. Yıllar geçti. Büyümeye çalıştım. Soluk alıp verdim. Annem mutfaktan, buna hayat denir, diye seslendi. Olmadı. Babam bütün hiddetine sığınıp, gözlerini kendinden ve bizden esirgeyerek, buna hayat denir, diye bağırdı. Odalarımıza kaçıştık. Yine olmadı. Belki de onlar ağızlarından çıkana inanmadıklarından bir türlü olamadı, bilemiyorum. Yıllar böyle geçti. Soluk alıp verişimizin hayat manasına geldiğine inanmaya ve diğerlerini buna inandırmaya çalışarak. Bozguna uğrayışımızın aşikâr olduğu noktada, annem bütün gücünü rahminde toplayıp gebe kalmayı başardı. Hayatları altüst eden yıkıcı bir sarsıntının ardından seyri değişen çocukluk, bambaşka bir şehirde büyümeye doğru yeniden kuruluyor. Kabuk değiştiren hayatın içinde yeşeren dostluk önce bir kayıp, sonraysa uzun bir yolculuğa, bitimsiz bir arayışa dönüşüyor. Gerçek, ağaçların sesi, denizin kokusu, şehirlerin ve yolların büyüsü, kardeşlik ve dostluğun emniyeti arasından kendine yol açıyor. Edebiyatın perdesini öyküleriyle aralayan Işıl Aydın, ilk romanı En Uzun Yol’da kulağını yere dayayıp yeryüzünün nabzını dinliyor, ağaçların gölgelerini tarayarak uzun yollara düşüyor, uzaktan mavi görünen şehrin içine kendi rengini katıyor. En Uzun Yol, bir arayışın öyküsü ve Aydın, gözünü budaktan sakınmadan, usta işi bu ilk romanla perdenin üzerine hiç kapanmayacağının teminatını veriyor. EN UZUN YOL Işıl Aydın Kafka Yayınevi, 2024 Editör: Mahir Ünsal Eriş Tür: Roman 100 s.
- “Burada içebilirsin”
Jinushi tarafından yazılan ve resimlenen Japon manga serisinin ilki “Seninle İçtiğim Sigara 1” okurun beğenisine sunuldu. Tüm hayatı işinden ibaret olan Sasaki’nin tek dostane iletişimi bir süpermarket çalışanı ile olandır. Mesai bitiminde güler yüzlü Yamada’ yı yerinde bulamayan Sasaki’ nin keyifli ve dokunaklı hikayesi marketin arka tarafından aldığı bir sigara daveti ile başlar. Bu yeni arkadaş kasiyer Yamada’ya hem çok benzemektedir hem de oldukça farklıdır. Eğlenceli ve romantik bir okuma deneyimi isteyenler için “Seninle İçtiğim Sigara”, serisinin ilki ile Athica Yayınları etiketiyle tüm kitabevlerinde…. Arka Kapak Yazısı: Her gün şirketinde ter döken, yorgun ve yaşlı bir adam olan Sasaki’nin kafasını dağıtmak için tek yolu, sigara ve düzenli gittiği marketteki kasiyer Yamada-San’ın gülümsemesidir. Bir gece işten sonra yine kafasını dağıtmak için markete giden Sasaki, bu kez Yamada-San’ın orada olmadığını fark eder. Sigara içmek için uygun bir yer de yoktur. Alışılmışın dışında kıyafetleriyle Tayama isimli bir kadın “Burada içebilirsin” diye seslenir. SENİNLE İÇTİĞİM SİGARA 1 Jinushi Athica Yayınları, 2024 Çeviri: Serhat Temel Çizer: Jinushi Tür: Manga Editör: Kasım Hasan Ünal 240 s.
- Altıyedi “İyilik-Kötülük” dosyasıyla okur karşısında
Altıyedi Sanat Edebiyat Dergisi’nin 18. sayısı “İyilik/Kötülük” dosya konusuyla yayımlandı. Kalabalık bir yazar, şair, çizer kadrosuyla çıkan Altıyedi; dosya yazılarının dışında öyküler, şiirler, söyleşiler, incelemeler ve edebiyat soruşturmasıyla okurlarının huzurunda. Ahmet Özer’in “Kapansın Kötülük Kapıları: Dünyayı İyilik Kurtaracak!” ön yazısı ile başlayan “İyilik/Kötülük” dosyasında Prof. Dr. Nejla Kurul, Bora Ercan, Hülya Deniz Ünal, Prof. Dr. Cemal Sakallı, Can Kartoğlu, S. İpek Ortaer Montanari, Fatma Gül Özen, N. Sevda Orhan yer aldı. 18. sayının öykücüleri Esra Kahya, Üzeyir Karahasanoğlu, Armağan Can, Evşen Yıldız, Nuh Öztürk, Fatih Parlak ve Hülya Tamzok olurken şiirleriyle Bahtiyar Kaymak, Serkan Türk, Pelin Özer, Murat Tenetoğlu, Ayça Şebnem, Gönül Tokayeva, Eray Korkmazer, Tevfik Cem Kurt, İbrahim Başçı, Mehmet Makar, Fatih Kara, Binnaz Deniz Yıldız; yazılarıyla Mustafa Sezer, Özcan Temel, Özlem Yücesan, Alaaddin Kara, Doğu Karaoğuz, Nesrin Pekcan, Serdar Gürsoy, Seher Ali sayfalarda yer aldı. Kürşat Coşgun Attila Aşut’la, Y. Aykut Kırbıyık Ertan Mısırlı’yla, Üzeyir Karahasanoğlu Kadir Işık’la söyleşti. Bu sayının edebiyat soruşturmasında “Böylesi karanlık bir zamanın yazarı olarak eserlerinizde iyilik-kötülük dengesini kurarken kıyamadığınız, sürekli sakındığınız ya da tam tersi biçimde özellikle canını acıttığınız kahramanlarınız var mı?” diye sorduk; Atakan Boran, Onur Şahin, Ülkü Demiray, Utku Şahin, Gamze Efe, Halil Doğruöz, Nihat Altun, Öznur Unat cevapladı. Kapak tasarımı Mine Yörük’e ait olan sayıya Kürşat Coşgun ve Kemal Gökhan çizgileriyle katkı verdi. Zonguldak Kültür ve Eğitim Vakfı (ZOKEV) tarafından yayımlanan Altıyedi Sanat Edebiyat Dergisi, bir sonraki sayısının dosya konusunu “Coğrafya Kader midir?” olarak belirledi. Altıyedi’yle altiyedidergi@gmail.com adresinden, sosyal medya hesaplarından iletişim kurmak mümkün. Tüm sayılarına shopier.com/altiyedidergi sayfasından ulaşılabilen Altıyedi’nin kitap hediyeli abone kampanyası hâlâ sürüyor.
- Hangi yabancılar, içimizdeki ötekiler
Çiğdem Özelsancak Ataş, Demet Eker'in ikinci öykü kitabı Yabancılar ve Ötekiler üzerine yazdı: “Yabancılar ve Ötekiler'de öykülerin genelinde duygular, hareketler, görüntüler ile bir nesne arasında bağlantı kuruluyor. Örneğin; kokular, sesler kutulara konuyor. Yaşanılan yalnızlığın kulağından tutulup çöplerin yanına yerleştiriliyor." Çiğdem Özelsancak Ataş Demet Eker, çeşitli dergilerde ve seçkilerde öyküleriyle yer alan bir kalem. Yazarın, ilk öykü kitabı Kırkyama'nın ardından, 2024 yılının başında ikinci öykü kitabı Yabancılar ve Ötekiler Epona’dan çıkarak okurlarıyla buluştu. Her iki kitabında da mistik öğeler, gündelik sorunlarla birlikte harmanlanarak başarıyla verilmiş. Bazı öykülerse tamamen gündelik hayattan alınan sıradan örneklerin içtenlikle çözümlenmesinden oluşuyor. Yabancılar ve Ötekiler halk arasında ya da masallarda söylenebilecek türden bir tekerlemeyle başlıyor: “Aldığım ele, döktüğüm dile, Toprak’a, Su’ya ve anneme.” Eker, çocuklarına ve annesine yönelik, öykülerin ruhuna uygun bir ithafta bulunmuş kitabının başında. Kitapta toplanan öykülerde Orta Asya, Anadolu, Mezopotamya hatta İran ve Hint inanç kültürlerinden esintiler, ritüeller göze çarpıyor. Kökeninin Sümerlere dayandığına inanılan, oradan mistik öğeleri ve falcılarıyla ünlü renkli Hint coğrafyasına geçtiği varsayılan “bakla falı” öykülerde yer bulmuş kendine. Her dinde (semavi dinler öncesinde de) kutsal sayıldığı için tüm coğrafyalarda kabul gören “hayır için ekmek dağıtmak” da yine kitapta karşımıza çıkıyor. “Albasması” ya da “Alkarısı” denilen, Türk, Anadolu, Altay halklarında yer bulan, Bulgarcada ve Çeçencede de karşılığı olan inanış, kitabı okurken tüylerimizi diken diken ediyor. Batıl inançlar, büyüler pek çok öyküye serpiştirilmiş durumda. Bütün bu fantastik öğeler insanlara özgü duyguları anlatmak için bir araç olarak kullanılmış aslında. “Nefes Nefese” öyküsünde ilginç karakterler yer alıyor: Dokuz Buçuk Emmi ve Zembiye. Bakla falı bakan Zembiye üzerinden, susmak zorunda kalan bir kadın anlatılmış. Susmanın Eskişehir’le özdeş hale gelen Midas’ın topraklarında yaşayan yazar tarafından anlatımı, mitolojik gönderme açısından çok anlamlı. Kitaba adını veren “Yabancılar ve Ötekiler”de her sabah balkon duvarına atılan yumurtalar çıkıyor karşımıza. Mahalleli önce yumurtaların kaynağını doğa dışı varlıklara bağlar. Ardından kendi adalet terazisinde verdiği ceza ile vicdanlarını rahatlatır. Çağımızdaki yabancılık, ötekilik ve günah keçisi arama davranışları öyküde çeşitli izlekler kullanılarak aktarılmış. İlkel topluluklarda görülen kötülüklerin başka bir nesne ya da kişilere aktarımı ve bu vesileyle günahlardan kurtulma isteği, deyim yerindeyse bir günah keçisi arama durumundan başka bir şey değildir. Kültür, tanımlayamadığı ve ona yabancı gelen davranışları, genellikle muhtemel bir kaosun kaynağı olarak görerek bastırmak ve kontrol altına almak ister. Çünkü kötülük, toplumun kendi içinde değildir ve “yabancı”, “öteki” ya da ‘dışarısı’ daima bir tehdit unsurudur. Yabancılar ve Ötekiler’de de tehdit olarak gördükleri karşısında sıradan insanların gelebileceği nokta, ölüm ritüelinde yer alan sayılar başlığıyla verilmiş. Böylece öykü kişileri, kurtulmak istedikleri kötülük ve günahları, bir kişiye, hayvana yahut nesneye aktarıp onu ortadan kaldırarak kurtulduklarını ve temizlendiklerini düşünürler. Bu durum psikolojik bir rahatlama ihtiyacıdır ve toplum kendini güvende hissetmek için günahların kefareti olan bir kurbana ihtiyaç duyar. Oysa yumurtaların kaynağı son derece dünyevî bir nedene dayanmaktadır. Dozunda verilen örtülü bir ifadeyle kıskançlık temasının çok başarılı işlendiği okuyanlar tarafından da hissedilecektir. “Bana Alışsan İyi Olur”da albasması gerilim öğeleri üzerinden verilirken, lohusa bir kadının yalnızlığını fark etmesi anlatılmak istenmiş yazar tarafından. Bu öyküde de diğerlerinde olduğu gibi yabancılık ve ötekilik kavramları fantastik öğelerle buluşturulmuş. Bu sefer ötekilerle mücadele etmesi gereken, en yakınımızdaki yabancılar karşımıza çıkıyor. “Bir poşet, İki Gergedan ve My Way”, Konak Belediyesi Kadın Öyküleri Yarışması’nda 720 öykü arasında seçkiye girmiş. Öykü, ölü anlatıcının ağzından veriliyor. Geçmiş ile şimdinin aynı anda anlatıldığı ustaca bir örgü. Eker bu kurguda, erkeğin kadına yeterli gördüklerini araba ve şoförlük temalarını kullanarak vermiş. Öyküde kullanılan gergedan motifi, anlatılmak istenen konuyla örtüştürülerek aktarılmış. Modernleşen toplumda canavara dönüşmenin yahut “gergedanlaşma”nın çok büyük meseleler olmadan da gerçekleşebileceğini, pek çok kartopunun bir araya gelmesiyle çığın oluşabileceği fikrini hissediyoruz. Ölü anlatıcının ağzından geçmişle bugünün anlatıldığı bir başka öykü, “İsmetlerden Biri”. İsmetler arasındaki iç hesaplaşma kişilik bölünmesi üzerinden verilmiş. Çuvalın içindeki İsmet’in uzuvlarındaki çürüme tasviri, bir vicdan muhasebesi. Evrensel/insani bir duygu olan vicdan kavramının edebiyata aksini, daha ilkel anlatılardan da izlemek mümkündür. Rousseau “Vicdan, ruhun sedasıdır; ihtiraslar ise vücudun sedasıdır.” diyor. Bu öyküde ruhunun sesini içinde taşıyan karakterin hesaplaşması karşımıza çıkıyor. İlginç öykülerden biri de “Sürüklen-me”. Köy, koca ağızlı erkeklerden oluşmaktadır. Köydeki son kadınların olduğu evin çevresi yeşillikler içindedir. Bu öyküde birbirine bakarak değişenlerin, bir bakıma dönüşenlerin hikâyesi göze çarpıyor. Kitabın bir diğer öyküsü Allı Pullu Balık Masalı’nda da bu başkalaşımın görülmesi kitaptaki öykülerin bütünlüğü açısından dikkate değer. TDK sözlüğünde “bir kütlenin fiziki ve kimyasal özelliklerinin değişmesi, istihale, metamorfizm” (TDK, 2011: 274) gibi anlamlara gelen başkalaşım, edebiyatta kimlik çatışması, bunalım, yabancılaşma, ikizleşme, yaşadığı mekanları terk etme gibi farklı şekillerde yansımasını buluyor. Öykü kişilerinin bir halden başka hale geçişleri de böylelikle anlamsal değerine ulaşmış oluyor. “Yabancılar ve Ötekiler”de öykülerin genelinde duygular, hareketler, görüntüler ile bir nesne arasında bağlantı kuruluyor. Örneğin; kokular, sesler kutulara konuyor. Yaşanılan yalnızlığın kulağından tutulup çöplerin yanına yerleştiriliyor. Eker’in öykülerinde kadınların birbirlerine karşı tutumları da verilmiş, kadınların erkekler tarafından nasıl ezildiği de. Aynı zamanda sırlarla dolu bir kadının eşine karşı sadakatsizliği de yer bulmuş kitapta. Bence yazar genel olarak insanların duyguları ve tutumları ile ilgili saptamalarda bulunmuş öykülerinde. Kitapta yer alan, fantastik ya da gerçeğe dayalı, tüm kurgularda genel olarak karakterlerin sustuğu, yalnızlaştı(rıldı)ğı gözlemleniyor. Belki de kitabın adının “Yabancılar ve Ötekiler” olarak seçilmesinin ardında yatan temel neden budur. Demet Eker’in içine konuştuklarını özgün anlatımıyla duymaya ihtiyacı olan okurlar olduğunu düşünüyorum. Bu okurlardan biri olarak yeni öykülerini merakla bekliyorum. YABANCILAR VE ÖTEKİLER Demet Eker Epona Kitap, 2024 Tür: Öykü
- Kıtanın Kayıp Yüzleri
Gezgin yazar Ezgi Eren'in öyküleri 'Kıtanın Kayıp Yüzleri - Güney Amerika Güncesi' adıyla yayımlandı. Ezgi Eren gezgin bir yazar, Güney Amerika’yı boydan boya katederken gezip gördüklerini müthiş öykülere dönüştürüyor. Amazon yağmur ormanlarıyla kaplı geniş bir ekolojik çeşitliliğe sahip olan Güney Amerika, And Dağları'nın heybetli doruklarından Patagonya'nın uçsuz bucaksız bozkırlarına nefes kesici doğal manzaralara sahiptir. Renkli ve canlı şehirleri, zengin tarihi mirası, kıtanın farklı bölgelerindeki yerel halkın benzersiz kültürleri ve gelenekleri, Güney Amerika'nın çekiciliğini daha da arttırmaktadır. Ezgi Eren gezgin bir yazar, Güney Amerika’yı boydan boya katederken gezip gördüklerini müthiş öykülere dönüştürüyor. Ezgi Eren, 25 Mayıs 2022 tarihinden itibaren Güney Amerika ile başlayan dünya turu deneyimlerini, gezilerini ve gezdiği ülkelerin kültürünü anlatan “Sesler, Yüzler, Yollar” adlı Youtube programını Gökhan Küçük ile birlikte yürütüyor. Anima Yayınları’nın öykü dizisinde yayımlanan Kıtanın Kayıp Yüzleri – Güney Amerika Güncesi adlı kitap raflardaki yerini aldı. Kitaptan tadımlık bir alıntı “Amazon nehri sınır tanımıyor. Ne güneşini esirgiyor bizden ne de durmadan ıslatan yağmurunu. Bu kadar çok su sesinin duyulduğu bir yerde yine de susuzum. Hastalık beni bulacak diye içmiyorum şu topraklı sulardan. Oysa öyle bir çekiyor ki beni bu kahverengi sular… Renklerinin cazibesi bir başka, ne denizler gibi mavi yeşil, ne okyanuslar kadar karanlık… Topraktan gelme bir nehir bu, öyle ya hep çamur içinde kara parçaları. Ah şu küçük palmiye adalarının üzerine bir sandalye atsanız, Amazon ormanlarının ortasında güneşlenmek ne güzel olurdu! Vahşi doğayı kabullenmek, öldürenin de öldüğünü, ölenin de bir zamanlar öldürerek beslendiğini anlayıp bedenini açlığa teslim etmek…Vakit geçmek bilmiyor. Sıcak tepede, çıplak bacaklarım kaşınmaktan kanamış. Kimin umurunda? Sineklere gelin beni yiyin, benim gibi açsınız, susuzsunuz, size özel izin veriyorum. Etimden, kanımdan yararlanın diyen ben değil miyim? Ben değil miyim sinek kovar sürmeyen, bacaklarını örtmeyen?Ağzımı aralıyorum. Belki bir su damlası düşer. Yağmuru bile rahat bırakmıyor ki Amazon ormanları. Ne var ne yoksa içiyorlar. İyi de yapıyorlar. Sonra her yer yemyeşil. Envai çeşit ağaç, çiçek, böcek, kuş… Her şey güzel görünmek için… Amazon ormanları da pek güzel. Öyle mi? Güzellik karın doyuruyor mu?Nehir hayvanlarından bahsediyorlar. Güneşten kapanan göz kapaklarımı zorluyorum. Haydi bir yaşam belirtisi… Gözlerimi açmayı başardım. Hatta gözlerimi şaşırtarak büyütmeyi başardım. İnsanlarla aynı dili konuşamayınca mimikler yardıma koşuyor. Sonunda: Sinek diyebiliyorum, mosca… Ah bir de cümle kurabilsem… Konuştuğum dili kimse anlamıyor. İyi ki de anlaşılmıyorum. Anlasalar alay ederlerdi benimle. Çalkalanıp durulan bu deli suların içinde hiç görmediğim, adını bile duymadığım kim bilir ne canavarlar saklı… Ya ben? Ben insan mıyım? Yaşayan bir canlıya canavar diyebilmek için, içinde biraz canavar olmalı insanın.” (“Amazon’da Tek Başına” adlı öyküden) Ezgi Eren 1989’da İstanbul doğdu. Bilkent Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nü bitirdi (2012). İtalya’da ve İngiltere’de yaşadı, öğrenim gördü, çalıştı. 25 Mayıs 2022 tarihinden itibaren Güney Amerika ile başlayan dünya turu deneyimlerini, gezilerini ve gezdiği ülkelerin kültürünü anlatan “Sesler, Yüzler, Yollar” adlı Youtube programını Gökhan Küçük ile birlikte yürütmektedir.İlk denemesi 2006’da yayımlandı. Şiirleri ve öyküleri Altı Yedi, Berfin Bahar, Bireylikler, Buluntu Kutusu, Caz Kedisi, Ek Dergi, Ekin Sanat, Eliz Edebiyat, İshak Edebiyat, Kıyı, Koridor, Kum, Lacivert, Mühür, Patika, Pikara Kadın Harekâtı, Şahsiyet, Şiiri Özlüyorum, Varlık, Yirmi Bir Mart dergilerinde yayımlandı. “Y-A-S” adlı öyküsüyle yer aldığı Karşı Salgın (2021) kitabının editörlerindendir. Kitapları Öykü: Düşe Uyuyanlar, 2023, Pikaresk Yay.; Kıtanın Kayıp Yüzleri – Güney Amerika Güncesi, 2024, Anima Yayınları KITANIN KAYIP YÜZLERİ - GÜNEY AMERİKA GÜNCESİ Ezgi Eren Anima Yayınları, 2024 Tür: Öykü 80 s.
- Hayallerin Efendisi Tolkien
Melissa Mey'in yazdığı Hayallerin Efendisi Tolkien adlı kitabı, Tolkien filmleri, içerdikleri sembolik anlatımlara dair araştırmalar ve yazarın tüm yaşamının en önemli olaylarının kronolojik olarak sıralandığı, yazarı ve hatta biyografi severlere tek kitapta Tolkien’i anlatan bir derleme kitabı. Tüm dünyada sevilen ve özellikle eserlerinden uyarlanan filmleri hala en ilgi gören başyapıtlar arasında yer alan Tolkien, yarattığı fantastik dünyaların içinde kalmış bağımlılara sahip bir yazar. Bir eseri sevmek için önce yaratıcısını tanımak gerekir diyen yazar Melissa Mey, sanatçıyı tanımanın ve eseri anlamanın onunla bağ kurmamızı sağlayacağının altını çiziyor. Tolkien hakkında yazılmış bu kitap, Tolkien filmleri, içerdikleri sembolik anlatımlara dair araştırmalar ve yazarın tüm yaşamının en önemli olaylarının kronolojik olarak sıralandığı, yazarı ve hatta biyografi severlere tek kitapta Tolkien’i anlatan bir derleme kitabı. Tolkien’in fantastik dünyasını anlamanın en iyi yolu onun tüm yaşam izini sürmekten geçecektir. Adım adım ve her bir detayı inceleme fırsatı bulacağınız Hayallerin Efendisi - Tolkien Melissa Mey’in kaleminden tüm kitapçılarda. Arka Kapak Yazısı: ‘’Zafer, yürekte başlar.’’ Hayal dünyasının en gerçek tanrısıdır Tolkien... Kurguladığı dünyalarda gerçekliği inkâr edilemez bir tarih, bir coğrafya, bir dil ve doku yaratıp atfetmesiyle fantastik edebiyatın tahtına oturmayı başarmıştır. Tolkien’in dünyası yuvarlak değil düzdür ve tam merkezinde Orta Dünya vardır. Orta Dünya’da her ırkın kendine özgü bir dili ve bir tarihi bulunur. Tam da bu güçlü niteliği sayesinde onun eserleri hayal dünyasında bir gerçeklik kazanır. Peki bu büyük dahi, dilbilimci Profesör Tolkien eserlerinde ne anlatır, yarattığı dünyalar neyi sembolize eder, konuşulmayan dilleri ve lehçelerini nasıl tasarlar, fantastik dünya onun için bir kurgu mudur yoksa gerçekliğin sorgusu mudur, koyu bir Katolik ve dindar olmasının yazarlık kariyerine etkisi nedir, neden içinde büyük acılar taşıyarak yalnız yaşamayı tercih etmiştir? Bu soruların ve aklınıza gelmemiş daha pek çoklarının cevabını bu kitapta bulacaksınız. Sonrasında kitaplarını okumak ve filmlerini izlemek sizin için bambaşka bir şey ifade ediyor olacak. “Hayallerin efendisi” okuduğunuzda Tolkien fantastik dünyasını deşifre ediyor olacaksınız. HAYALLERİN EFENDİSİ TOLKIEN Melissa Mey Destek Yayınları, 2024 Tür: Biyografi 288 s.
- Hikayeler anlatılmayı, anlatılanlar yazılmayı bekliyor
Thema Edebiyat’ın projesi ARS MEMORIAE ile anılar kahramanı olduğunuz bir kitaba dönüşüyor. “Hatırlamak Sanattır” derken, birbirinden değerli anılarla dolu yolculuk olan hayata dair kişisel hikâyelerle gelecek nesillere aktarılabilecek bir miras ortaya çıkıyor. Thema Edebiyat ekibi bu kişisel mirasınızı, sizin ağzınızdan, sizin duygularınızla yazarak geleceğe taşıyor. Hayata iz bırakacağınız kitabınızla, ailenize, arkadaşlarınıza ve gelecek nesillere yönelik değerli bir armağan yaratıyor. unutulmaz anılarınızı, sevgi dolu hikayelerinizi, yaşamınızın dönüm noktalarını ölümsüzleştirerek baş kahramanı olduğunuz romanınızı deneyimli bir ekibin kalemiyle sizin için yazıyor. Kişiye özel bir kurguyla hazırlanan roman belirlenen sayıda basılarak sizden sevdiklerinize özel bir hediye olabildiği gibi, bu çalışmayı biri adına talep ederek de onun yaşantısına, anılarına verdiğiniz değeri gösterebilmeniz için eşsiz ve benzersiz bir fırsat yaratıyor. Hikayeler anlatılmayı, anlatılanlar yazılmayı bekliyor ve Thema Edebiyat bu unutulmaz yolculuk için sizi bekliyor.
- Yaratıcı dramayı ve tiyatro oyunları bir arada
Yazar ve eğitmen Nazlı Başaran’ın kaleme aldığı Çocuklar İçin Tiyatro Oyunları, çıktı! Yaratıcı drama ve tiyatro dersleri veren Nazlı Başaran’ın çocukların dünya sahnesindeki rolünü yeniden şekillendirmek için kaleme aldığı Çocuklar İçin Tiyatro Oyunları adlı kitabı Dinozor Çocuk’tan çıktı! Başaran’ın toplumsal cinsiyet, iklim değişikliği, farklı olanı kapsama ve değişime ön ayak olma gibi konuları ele aldığı tiyatro oyunları, eğitimciler ve çocuk tiyatrosu çalışmaları yapanlar için olduğu kadar ebeveynler için de önemli bir kaynak sunuyor. Yaratıcı dramayı ve tiyatro oyunlarını, çocukların saf ve özgür dünyasında bir araya getiren Çocuklar İçin Tiyatro Oyunları, onların hayal güçlerini, ifade becerilerini ve sosyal duyarlılıklarını geliştirmeye katkı sağlamayı hedefliyor. Ayrıntı Yayınları’nın çocuk kitapları markası Dinozor Çocuk, uzun yıllardır tiyatro alanında özellikle çocuklarla atölyeler yürüten, tiyatro oyunları kaleme alan ve aynı zamanda yazdığı oyunları yöneten Nazlı Başaran’ın kaleme aldığı metinlerden oluşan Çocuklar İçin Tiyatro Oyunları kitabını okurlarla buluşturdu. Yaratıcılık, eleştirel düşünme, kendini ifade etme ve dünyaya başka pencerelerden bakma çocuklarımızın kazanmasını istediğimiz, onları hayata hazırlayan özelliklerdir. Birey olarak yaşamsal konulara dahil olma ve sözünü söyleme becerileri ise çok erken yaşlarda çeşitli yaratıcı yollarla kazandırılır. Bunlardan biri de tiyatro sanatının açtığı sonsuz yaratıcı alandır. Nazlı Başaran’ın toplumsal cinsiyet, iklim değişikliği, farklı olanı kapsama ve değişime ön ayak olma gibi oldukça meydan okuyan konularda kaleme aldığı Çocuklar İçin Tiyatro Oyunları bu alanda metin arayışında olan eğitimciler ve çocuk tiyatrosu çalışmaları yapan herkes için harika bir kaynak. Başaran’ın çocuklarla yürüttüğü drama çalışmalarından doğan bu tiyatro oyunlarının çocukları keyifle ve farkındalıkla sahne ışıklarının altına davet edeceğini umuyoruz. NAZLI BAŞARAN 1990 yılında İzmir’de doğdu. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi İktisat Bölümü’nden mezun oldu. İstanbul Üniversitesi Çocuk Gelişimi Bölümü’nde eğitimine devam ediyor. Çok küçük yaşlardan itibaren dans etmeye başladı. Modern dans ve Kafkas halk dansları alanlarında eğitim gördü ve projelerde yer aldı. Çocukluğunda kısa öyküler ve şiirler yazmaya başladı. Lise yıllarında edebiyata ve tiyatroya ilgisi gün geçtikçe arttı. Üniversiteye başladığı sırada Tiyatro Araştırma Laboratuvarı (TAL) kurucularından Ayla Algan ile tanıştı. 2011 yılında TAL’de eğitim almaya ve profesyonel oyuncu olarak çalışmaya başladı. Bu yapı içinde oyunculuk üzerine kapsamlı bir eğitim almasının yanı sıra uzun yıllar ekibin oyunlarında ve araştırmalarında yer aldı. Laboratuvar öğrencisi tekniğine uygun olarak süreç içinde kendi yolunu çizdi ve birçok ekip için tiyatro metinleri yazdı, bağımsız projelerde yönetmenlikler yaptı. 2015 yılında diğer sanatçı arkadaşlarıyla eğitime destek amaçlı sosyal sorumluluk projesi olan “Abısta” ekibinin kurulma aşamasına dahil oldu. ABISTA ile hayallerinden biri olan “kültür ve kimliğin sanata etkileri” araştırmasını başlattı. 2013 yılından itibaren “Yaratıcı Drama Lideri” olarak birçok kolej, devlet okulu, sanat akademisi başta olmak üzere göçmen çocuklarla, dezavantajlı gruplarla, çocuk esirgeme kurumlarında yaratıcı drama atölyeleri yaptı. Uzun yıllar Kafkaokur dergisinde şiirler yazdı. Aynı zamanda kendi yönettiği oyunların metinlerini yazmaya devam etti. 2021 yılında Güzeşte adlı şiir kitabı çıktı. Bugün hâlâ aktif olarak yaratıcı drama, tiyatro dersleri veriyor ve sahne çalışmalarına devam ediyor. ÇOCUKLAR İÇİN TİYATRO OYUNLARI Nazlı Başaran Dinozor Çocuk, 2024
- Mahal Edebiyat Öykü yarışmasının sonuçları açıklandı
Mahal Edebiyat’ın bu yıl ikincisini düzenlediği öykü yarışmasında dereceye giren öyküler ve yazarlar belli oldu. Bu yıl ön jürisinde Buse Karabulut, Çisem Arslan, Ebru Çelik, Elif Türkoğlu, Enes Yılmaz, İlknur Sıdar Gülbay, Melike Kara ve Melike Pehlivan İşler’in; jürisinde ise Başar Yılmaz, Esra Kahya, Gülhan Tuba Çelik, Mehmet Fırat Pürselim, Metin Nart ve Onur Özkoparan’ın yer aldığı öykü yarışmasının sekretaryasını Mete Karagöl üstlenmişti. Bu yılki yarışmanın sonuçları şöyledir. Hasret Gülbaşaran – Nazım’ın Elleri Usame Yordem – Keder, Hüzün, Gözyaşı yahut Muadili Şeyler Elif Dirican – Ev Burak Uyak – Ayşegül Tuğba Turan – Benzemez Kimse Sana Gülin Eren Saygın – Bir Çift Göz Arif Mahmut Koçak – Ah Yeşil Sakallarım Yağmur Akdemir – Nohut’un Hikâyesi Ozan Bayırlı – Uçmak Öner Tavtay – Kil Fırtınası "On öykünün yer alacağı öykü seçkisine, “Nazım’ın Elleri” ismi verilecektir. Seçkinin lansmanı ise 28 Nisan 2024’te Ankara’da gerçekleşecek bir etkinlikle yapılacaktır. İlerleyen günlerde saati ve yeri hakkında kesin bilgi Mahal Edebiyat’ın sosyal medya hesaplarından paylaşılacaktır."
- Lady Sapiens ve düşündürdükleri
"Toplumu maddi açıdan ayakta tutan asli kaynakların sürekli olarak kadınlarca üretilmesine rağmen erkeklerin nasıl olup da ‘ideolojik fayda’ kaynaklarını istismar ettikleri üzerine odaklanabilseydi daha etkili sonuçlara ulaşabilir miydi?" Töre Sivrioğlu bu ay son zamanlardan yayımlanan en dikkat çekici tarih çalışmalarından biri olan "Lady Sapiens" ve düşündürdükleri üzerine yazdı. Tarihöncesi insanın yaşamı halen büyük ölçüde bir muamma... İki asırlık arkeoloji, paleontololoji, prehistorya araştırmalarına rağmen belki de hep öyle kalacak. Gerçi incelemekte olduğum kitabın yazarları T.Cirotteau, J. Kerner ve E. Pincas benim gibi düşünmüyorlar. Son zamanlarda büyük aşama kaydeden genetik bilimin hassas laboratuvar analizlerinin prehistorik insanın serencamını daha iyi anlayabileceğimizi düşünmekteler. Ancak üçlünün bu konuda iyimserliği asıl olarak arkeolojinin fen bilimlerine giderek daha dayanmaya başlaması değil elbette. Zaten bu durumda bir sosyal bilimin fizik bilimine dönüşmesinin sancısından ve potansiyel tehlikelerinden söz etmeleri gerekirdi. Onları iyimser kılan asıl gelişme sosyal bilimlerde kadınların giderek daha etkin olması ve 19. yüzyılda ataerkil bir dünyada temelleri atılan ve uzun bir zaman dilimi boyunca kadın araştırmacılara kapalı olan arkeoloji, prehistorya, paleontoloji gibi disiplinlerde artık erkek egemenliğinin sona ermekte oluşu. Yazarlara göre asıl fırsat burada yatıyor. Zira kadın bilimciler erkeklerin görmedikleri veya görmek istemedikleri, üzerinde durmadıkları, küçümsedikleri ayrıntılara odaklanabilmekteler.[1] Bu gelişme elbette önemli olmakla birlikte bilimcilerin cinsiyet dağılımı teorik arkeolojinin gelişimine tek başına olumlu katkı sağlamaya yetmiyor. Aslında teorik arkeoloji üzerine yazı yazmak oldukça zordur. Çünkü arkeoloji temelde cinayet masası gibi sadece kesin kanıtlarla yol alabilen bir bilim. Ayrıca teorik arkeoloji metni yazabilmek için sosyal bilimlerin diğer alanlarına da hakim olmak gerekir. Mesela Leydi Sapiens adlı kitabın giriş kısmında yer alan şu cümleyi ele alalım: “Tarih öncesi dönem kadınları kimlerdi? Kabilelerinin içindeki rolleri, uğraşları, statüleri neydi? Toplulukları içinde ast durumundaydılar yoksa türdeşlerinin hayatta kalmaları için elzem olan yiyeceklerin gerçek tedarikçileri mi?”[2] Şimdi alandan olmayan biri için bu cümlede bir sorun yok gibi görünebilir. Ama ilginç olarak biri prehistoryacı diğeri de tarihçi olan yazarlar ne yazık ki kitaba böyle hatalı; daha doğrusu bağlantısız bir soru sorarak başlıyorlar. Burada yiyecek tedariki sağlamanın otomatik olarak toplumsal astlıktan kurtulmanın önünü açtığına dair bir vurgu var. Halbuki topluluğun hayatta kalması için gereken yiyeceğin sağlanmasının ast-üst olmak arasında doğrudan bağlantı olmadığı gibi genelde yiyecek sağlayıcı ve üretici kesimler o toplumun astlarını temsil ederler. Geleneksel toplumlarda topluluk genelde kadın emek gücü üzerinde yükselir, kadınları tarlada çalıştıran, çay, tütün vb toplatan, hayvan güttüren nice köy erkeği bütün gün kahvede kağıt oynayıp maç izler. Öte yandan bu tür toplumlarda tüm gelirin kadınca sağlanması yüzlerce/binlerce sene boyunca erkeğin ataerkil otoritesini hiçbir şekilde sarsmamıştır. Prehistorik kadının topluluğun yiyecek ihtiyacının en az %80’ini sağladığından emin gibiyiz. Zaten yazarlar da! Kung toplumundan örnek vererek avcı-toplayıcılarda yaşam için gerekli besinin %75’inin birki toplayan kadınlarca sağlandığını söylüyorlar. Ancak Lady Sapiens’in yiyecek sağlama sürecine olan etkisiyle ilgili bu hesaplamalar ne yazık ki bize prehistorik kadının toplumsal konumu hakkında kesin bir bilgi vermiyor. Modern avcı-toplayıcıların çoğunda kadınlar, besin sağlayıcılığındaki baskın rollerine karşın dengesiz ve kendi aleyhlerine olan toplumsal yapı içinde yaşıyorlar. Çünkü kabile törenleri, şölenleri ve gelenekleri kadın emeğini değil erkek emeğini yüceltiyor. Mesela kabile avcıları topluluğun yaşaması için gereken besin kaynağının ancak %10’unu sağlasalar da; avın kollektif doğası, avcının aldığı gerçek ve hayali riskler, av etinin ve kanın ritüel olarak yüceltilmesi, avcının şişinmesi ile etrafında dönen mitsel aura kadının emeğini görünmez kılıyor, şarkılar ve destanlar avcıyı ve onun cesaretini övüyor. Avlanan totemsel hayvanların yenmesi, toplayıcının bitkileriyle dengeleyemediği bir psikolojik üstünlük yaratıyor. Avcılar kabileye döndüğünde herkes işi gücü bırakıp kutlama yapıyor vb. Bu durumda çalışmanın oranı ve getirdiği kazancın miktarına değil, yapılan işin toplumsal prestijine odaklanılması gerektiğini söyleyebiliriz. Mesela çoğu köyde çocukken gördüğüm bir manzara şuydu: Çok sayıda kadın traktör römorkuna doldurulup tarlaya domates vb toplamaya götürülür. Traktörün şoförü elbette bir erkektir. Kadınlar gün boyu sıcak güneşin altında tarlada domates toplar, taşıdıkları ağır sepetlerde ezilmiş domateslerin suyu sırtlarından akarken, traktörü kullanan adam ağzında cigarasıyla bir ağaç altında oturur, bir ara uyur, sonra kahveye uğrayıp lak lak eder, tavlasını oynar akşama doğru da kadınları tekrar toplayıp köye götürür. Kadınlardan daha fazla kazanır; zira makinenin başında olan ehliyet sahibi odur. Az sayıda kişinin yapabildiği, prestijli bir işin sahibidir, makineye ve yollara hükmetmektedir. En az çağdaşları kadar uyanık ve hin olan paleolitik adam, avcılığın kazandırdığı prestijin avcılıktan sağlanan protein miktarından çok daha üstün olduğunu biliyor olmalıydı. Bu nedenle hemen her ilkel kabilede kadınların avlanmasını yasaklayan tabularla karşılaşıyoruz. Avlanmayı bir yana bırakalım incelenen yüzlerce avcı-toplayıcı kabilede kadınların av aletlerine dokunması bile çok katı biçimde yasaktır. Bu tür kabilelerde erkek çocukları çok küçük yaşlarda sapan, yay, mızrak ile oynarken kız çocuklarının bunlara dokunması dahi sert biçimde cezalandırılmalarına sebep olur. Avcı erkek grupları kendi tekellerinde olan avlanma pratiğini kadınlarla paylaşmak istemezler. Ama çok ‘iyiniyetli’ olduklarından avın kadınlara göre olmadığını, kadınların avda riske atılamayacak kadar değerli olduğunu söylerler kan akıtmanın yaşam kaynağı olarak görülen kadına yakışmadığını savunan mitler, özdeyişler tekrarlanır vb. Cirotteau, Kerner ve Pincas üçlüsü ise prehistorik kadının avlanma sürecinde dışlanmadıklarını iddia etmekte. Ancak yazarlar bu konuda farklı görüşlere de yer veriyorlar elbette. Mesela (sağlak) erkeklerde sağ ve sol kol arasındaki güç dengesizliğinin (sağlak) kadınlara göre çok daha fazla olmasının bir kaç yüz bin yıllık mızrak atma deneyiminden kaynaklandığı teorisine yer vermeleri gibi.[3] Mızrak atışının kol kemikleri ve kaslarında kalıcı patolojiler meydana getirdiğini biliyoruz. Yazarlar omuz ve kol bölgesinde yaşanan bu patolojilerin %95’inin erkeklerde görüldüğünü de teyit ediyorlar.[4] Ancak prehistorik iskelet sayısının azlığı nedeniyle bu oranın bir sonuca varmak için yeterli olmadığını savunuyorlar. Ardından çeşitli kazılarda yanında silahla gömülmüş prehistorik kadın mezarlarından örnekler veriyorlar ve kadınların da avlanma faaliyetlerine sanıldığından çok daha fazla katıldığını ileri sürüyorlar. Öte yandan yazarların kadınların ava yoğun biçimde katıldıklarına dair iddiaları kitabın ana felsefesi açısından çelişkiler doğuruyor ve kitabın bir bütün olarak savunusunun dağılmasına yol açıyor. Yazarlar avcılığın prestiji ile besin toplayıcılığının maksimalist faydacılığı arasında kalıyorlar ve ne avcılığın prestijinden ne de besin toplayıcılığının toplumun maddi olarak ayakta kalmasını sağlayan faydasından vazgeçebiliyorlar. Mesela kadın avcılara değinen uzunca bir bölümün ardından yazarlar kadınların bu sefer bitki devşiriciliği alanındaki yeteneklerine ve tarıma geçişteki asli rollerine geniş bir bölüm ayırıyorlar. Aynı anda hem avcılıkta hem de devşiricilikte uzmanlaşma zor olduğundan yazarlar bu çelişkiyi “Avlanmaya sundukları katkının yanı sıra avcılıkta rekabet etmeleri artık zor hale gelince (?) kadınlar bitki dünyasında da hakim olmuş ve kendilerini toplayıcılığa adamış gibi görünüyorlar”[5] gibi enterasan bir geçiş cümlesi ile gidermeye çalışıyorlar. Sonuçta kadınların neden avcılığı terk edip toplayıcılık ve devşiriciliğe yöneldiklerini öğrenemiyoruz. Gerçi yazarlar da av hayvanlarının derilerini yüzülmesi, tabaklanması, etlerin pişirilmesi gibi zaman isteyen faaliyetlerin kadınlarca yapıldığını, çocuk bakımıyla birlikte bu ağır iş yükünün de kadının kamptan uzaklaşmasını zorlaştırdığını belirterek dolaylı bazı açıklamalar yapmaktalar. Bundan sonra yazarlar kadınların tarımın gelişiminde, tarım aletlerinin icadında, un öğütme ve ekmeğin pişirilmesi gibi konularda oynadıkları öncü role değiniyorlar. Toplayıcılıktan doğduğu kesin olan bitki devşiriciliği ve tarımın bir kadın icadı olduğu konusunda zaten bir tartışma yok. Yazarlarda bir alıntıyla bitki seçiciliğinden tarımsal üretime geçişin ancak ‘meşe palamudunu, yaprakları, yenilecek yenilmeyecek otları, zehirli bitkileri tanıyan kadınlarca sağlayabileceği’ çıkarımına varıyorlar.[6]Bu nedenle de Cirotteau, Kerner ve Pincas’ın devşirici ve tarımcı kadının insanlığa ve uygarlık inşasına yaptığı büyük katkı anlatısı doğal olarak ‘avcı kadın’ imgesiyle bir tezat teşkil ediyor. Zira tarımsal gelişmelere rağmen erkeklerin binlerce sene boyunca inatla avlanmakta ısrar ettiklerini Çatalhöyük gibi yerleşimlerden de biliyoruz. Gene yazarların kendi içlerinde düştükleri bir çelişki de kadının tekstilin mucidi olduğuna dair kanıtları. Yazarlara göre küçük (mikrolit) aletleri, takıları, dikiş iğnelerini kullanan, 6mm boyundaki incileri kolye haline getiren kadınlardı.[7] Bu kısımda kadın elinin erkek eline göre küçük nesneleri daha iyi tutma ve işleme yeteneğine dair örnekler veriliyor. Bu da elbette önceki bölümlerde karşımıza çıkan avcı kadın imgesiyle çelişkili bir sonuç doğuruyor. Başka bir çelişki de yazarların menopoz üzerine yazdıkları. Tabiatta hemen her türde ve primatlarda menopoza giren dişi bireyler sürü tarafından ölüme terk edilirken insan topluluklarında menopoza girse de kadın toplumda mevcut statüsünü korumaya devam ediyor. Bazı antropologlara göre bunun en büyük sebebi yaşlı kadınların da toplumun beslenmesine halen yoğun biçimde katkı sağlamaları. Mesela yaşlı erkekler artık avlanamadıklarından topluma besin katkıları %5 dolayındayken toplayıcılık ileri yaşlarda da yapılabildiğinden yaşlı kadınlar %30 gibi yüksek bir oranda katkı yapmaya devam edebiliyorlar.[8] Doğal olarak toplumun yaşlı erkeklere çok ihtiyacı olmamasına rağmen yaşlı kadınlara olan ihtiyacı devam ediyor. Bu durum avcı-toplayıcı topluluklarda yaşlı kadınlara erkeklerden çok daha fazla sayıda rastlanılmasının sebeplerinden biri olabilir. Nitekim Kristen Hawkens’tan yapılan bir alıntıda tarih öncesi topluluklarda çok sayıda büyük anne olduğu ve topluluğu da onların yönlendirdiği tahmininden söz edilmekte.[9] Dikkat çekici bir teori de av silahlarının eril organları andıran biçim ve isimleri (ki eski Türkçede de bilindiği üzere silah ve erkek cinsel organı aynı sözcüktür) nedeniyle kadınlara kesinlikle tabu olarak görülmesi.[10] Öte yandan Claudine Karlin’in kadınlara silah yasağı tabusu ile avı kadın imgesini bir şekilde kaynaştırmayı başaran ilginç bir tezinden de söz edilmekte. Buna göre kadın ve çocuklara silah taşımak yasak olsa da onlarda hayvan sürülerini avcılara doğru sürerek erkeklere yardımcı oluyorlardı.[11] Avcı-toplayıcı nüfusun azlığı (bir grupta tahminen 20-25 kişi) düşünüldüğünde bu oldukça mantıklı bir çıkarım. Leydi Sapiens’in bazı çıkarımları genel kabul gören teoriler. Mesela paleolitik kadın tarımcı kadına göre az sayıda çocuk doğuruyordu ve çocuklara daha az bağımlıydı. Neolitik kadına göre çok daha özgürdü. Atletik ve hareketliydi. Muhtemelen bazıları ava da katılıyordu. Ama sonuçta avcılık günler süren ve kamptan onlarca uzaklığa erişen gruplarca yürütülen bir faaliyetti. Avcıların yaş ortalaması 20-25 yıldı. Üstelik av yazarların da sürekli olarak andıkları üzere çoğu kez eli boş dönülen, sonucu meçhul bir uğraştı. Avcılık topluluğun devamını garanti etmediği gibi; teknolojik açıdan da kısır tutucu ve artı ürün oluşturmayan bir faaliyetti. Eğer kadınlar yazarların iddia ettiği derecede av faaliyetine yoğun biçimde katılmış olsalardı muhtemelen ben bu satırları yazıyor siz de okuyor olmayacaktınız. O nedenle bir yandan kadının uygarlığının inşasındaki rolüne odaklanan (ve bu rolü yücelten) böylesi bir çalışmanın öte yandan ataerkil erkek dayanışmasının bir yansıması olarak da görülebilecek avcılığa kadınları ortak etmeye çabalaması bana göre yazarların maksatları açısından da bir çelişki doğurmakta. Kadınların da avcılık yaptığını kanıtlama çabası yerine, tarihsel eşitsizliklerin kaynağındaki temel cinsiyetçi kültürel kodlara odaklanılsa bana göre daha doğru olunurdu. Toplumu maddi açıdan ayakta tutan asli kaynakların sürekli olarak kadınlarca üretilmesine rağmen erkeklerin nasıl olup da ‘ideolojik fayda’ kaynaklarını istismar ettikleri, bu ideolojik istismarı nasıl olup da toplumun ayakta kalması için gerekli olan gerçek faaliyetlermiş gibi göstermeyi başardıkları mevzusuna odaklanılsa bu çalışma daha faydalı sonuçlara ulaşabilirdi. [1] T.Cirotteau, J. Kerner ve E. Pincas, Leydi Sapiens, Tarih Öncesi Kadına Dair Klişeler Yıkılıyor, çev. Alara Çakmakçı, Say, İstanbul, 2023, s.13. [2] Cirotteau, Kerner ve Pincas, a.g.e.s.15. [3] Cirotteau, Kerner ve Pincas, a.g.e.s.128. [4] Cirotteau, Kerner ve Pincas, a.g.e.s.131. [5] Cirotteau, Kerner ve Pincas, a.g.e.s.140. [6] Cirotteau, Kerner ve Pincas, a.g.e.s.144. [7] Cirotteau, Kerner ve Pincas, a.g.e.s.159. [8] Cirotteau, Kerner ve Pincas, a.g.e.s.121. [9] Cirotteau, Kerner ve Pincas, a.g.e.s.118. [10] Cirotteau, Kerner ve Pincas, a.g.e.s.134. [11] Cirotteau, Kerner ve Pincas, a.g.e.s.136. Tüm resimler Tom Björklund’a aittir.















