Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Neşeli, sağlıklı, bol kitaplı nice yıllara!
2023'ü geride bırakırken 2024 yılında da sizleri neşeyle, sağlıkla, zenginleşen içeriğimizle karşılamaya devam edeceğiz. Litera Edebiyat olarak 3. yılımızı doldurduğumuz 2023 yılında, 3 milyonu aşkın okurla bir araya gelmenin mutluluğunu yaşıyoruz. Bunu gerçekleştirmemizi sağlayan tüm yazarlarımıza, destekçilerimize ve elbette okurlarımıza çok teşekkür ediyoruz. Yeniyılda da katlanarak edebiyatla ve kitaplarla daha da büyümek dileğiyle… Herkese iyi seneler!
- Oylum Yılmaz ile son romanı Ağaçların Rüyası Açıkradyo'da
Dr. Deniz Gündoğan İbrişim'in "Ekkozmopolitan: Yerel, Küresel, Ekolojik Ağlar” programında konuğu son romanı Ağaçların Rüyası ile Oylum Yılmaz. Program, 22 Aralık 2023 Cuma, saat 19:30’da, Açıkradyo'da ve sonrasında podcast olarak Spotify'da. "Oylum Yılmaz, Ağaçların Rüyası’nda kurduğu zaman-mekanı, bir tür rüya dilini, dostluğun, aşkın kuir evrenini, Büyükada’da yanımıza kattığımız hayaletleri, hayalleri, sesleri anlatıyor. Yayını kaçırırsanız Ekokozmopolitan’ı Spotify’da podcast olarak bulup takip edebilirsiniz. Programda, Büyükada tarihinin ve Büyükada Rum Yetimhanesi’nin hikayesinin peşi sıra giderken, romanın kahramanı Nihan ve Füsun’un dostluklarıyla, ağaçların, çam kozalakların ve denizanalarının fısıltılarıyla bir tarihin yeniden nasıl yazılabileceğini tartışıyoruz." Dinlemek için: https://acikradyo.com.tr/podcast/242262
- Can Yayınları Ocak Ayı Yayın Programını Duyurdu
Öykünün usta isimlerinden Cemil Kavukçu'nun yeni öykü kitabı Gölgeli Muhabbetler; Siegfried Lenz'den savaş sonrası Alman edebiyatının en önemli eserlerinden sayılan Almanca Dersi; Violette Leduc'un büyükşehirlerde hissedilen görünmezliğini anlatan Küçük Tilkili Kadın'ı; Bruce Chatwin'den hafif mistik, gerçeküstü atmosferiyle Utz; Susan Sontag'ın gerçekle rüyayı iç içe geçiren romanı Ölüm Tüneli; Süreyyya Evren'in yakın tarihimize büyüleyici eleştirisi Ortadoğu'da Bir Ülkenin Acil Durum Alarmı ve daha fazlası ocak ayında Can Yayınları'nda. Cemil Kavukçu / Gölgeli Muhabbetler 1983'te yayımlanan ilk kitabı Pazar Güneşi'nden beri bize en olmayacak yerlerden, hiç beklemediğimiz zamanlardan, asla ummadığımız kişilerden bulup çıkarıverdiği öyküleri anlatan Cemil Kavukçu, Gölgeli Muhabbetler'de de hikâyesine kaldığı yerden devam ediyor. Süreyyya Evren / Ortadoğu'da Bir Ülkenin Acil Durum Alarmı Ortadoğu'da Bir Ülkenin Acil Durum Alarmı, yakıcı, kavurucu yakın tarihimize getirilmiş büyüleyici bir eleştiri, politik bir satir. Kabul edilmiş delilikle halinden memnun yaşayan bir ülkenin sorunlarına tek ve kesin bir çözüm bulmak için yola çıkan bir grup daha delinin; destekçilerinin, muhaliflerinin romanı. Siegfried Lenz / Almanca Dersi (çev. Ayşe Sarısayın) Siegfried Lenz 1968'de yayımlanan, savaş sonrası Alman edebiyatının en önemli eserlerinden sayılan ve 2019'da aynı isimle sinemaya uyarlanan başyapıtı Almanca Dersi'nde bireysel sorumluluklarla görev bilinci arasındaki çelişkiyi inceliyor, görev tutkusunun takıntıya dönüştüğünde ne kadar tehlikeli bir hal alabileceğini gösteriyor. Violette Leduc / Küçük Tilkili Kadın (çev. Berna Günen) Küçük Tilkili Kadın, büyükşehirlerde hissettiğimiz görünmezliğin ve nihayet dünyadaki yerini geri kazanan bir kadının tüy hafifliğinde bir dokunuşla yazılmış hikâyesi, küçük bir mücevher. Bruce Chatwin / Utz (çev. Çiğdem Erkal) Bir yanda esrarengiz başkarakteri ve Prag'ın hafif mistik, gerçeküstü atmosferi, diğer yanda siyasi gerilimler karşısındaki bireyselliği ve sanatta güvence arayışını anlatan hikâyesiyle Utz, İngiliz yazar Bruce Chatwin'in en iyi eserlerinden biri. Susan Sontag / Ölüm Tüneli (çev. Duygu Şahin) Susan Sontag'ın ilk kez 1967'de yayımlanan ikinci romanı Ölüm Tüneli, gerçekle rüyayı iç içe geçiren, gerçeğin kaygan tanımını irdelerken Batı insanının ruhuna çılgın bir dalış yapan bir modern kurgu klasiği. Ömer Seyfettin / Türkçe Reçete - Seçme Hikâyeler (Açıklamalı Orijinal Metin) Türkçe Reçete'de yazarın kısa ömründe yazdığı hikâyelerden on üçünü bir araya getirdik. Ömer Seyfettin'in diline müdahale etmeden ve notlandırarak hazırladığımız bu kitapta hem dönemin Anadolu, Balkanlar, İstanbul coğrafyasından insanların hikâyelerini hem de çok geçmişte kalmış zamanlardan tarihî hikâyeleri usta işi bir anlatımla okuyoruz. Ömer Seyfettin / Yalnız Efe (Açıklamalı Orijinal Metin) Ömer Seyfettin denince akla gelen ilk eserlerden olan Yalnız Efe'yi yazar önce 1918'de hikâye formatında yayımlamış, bir yıl sonra tekrar ele alarak "Anadolu Romanı" üst başlığıyla roman olarak tefrika etmeye başlamıştı. Hayatının son dönemine denk gelen tefrikayı maalesef tamamlayamamış, Yalnız Efe, hikâye halinden sonunu bildiğimiz bir yarım roman olarak kalmıştı. Yazarın orijinal diline, anlatımına dokunmadan hazırlanan bu çalışmada Yalnız Efe'nin bu iki versiyonu bir araya getirildi. Bu eşsiz hikâyeye yazarın zengin arşivinden, farklı konularda on öykü eşlik ediyor. María José Ferrada / Kramp (çev. Emrah İmre) 20. yüzyıl Latin Amerika edebî mirasını yetkinlikle taşıyan genç yazarlar kuşağının önemli temsilcilerinden Şilili yazar María José Ferrada'nın bu ilk romanı birçok dile çevrildi. Çocuk kitaplarıyla tanınan Ferrada, Kramp'ta yedi yaşında bir çocuğun babasıyla dünyanın bin bir halini keşfedişini anlatıyor, keskin olduğu kadar yumuşak bir üslupla. Bu Ay Klasiklerde Anne Brontë / Agnes Grey (çev. Pınar Kür) Yazıldığı yıllarda Acton Bell imzasıyla yayımlanan Agnes Grey, Brontë kardeşlerin en küçüğü Anne Brontë'nin ilk romanı. Yazarın yaşamından izlerin belirgin şekilde görüldüğü roman, dönemin yaygın şekilde tercih edilen eğitim yöntemi mürebbiyeliği ve zorluklarını ele alıyor.
- Edebiyatist Dergi'nin 51. sayısı çıktı
Edebiyatist dergisinin Ocak-Şubat 2024 sayısının konusu: Edebiyatta Anadolu "Yeni yılın ilk sayısı ile merhaba! Edebiyatta Anadolu dosya konulu 51.sayımızda; Galip Çağ, Sabahattin Ali’nin Anadolusu ya da Tozlu Yollardaki Kağnı Sesi, Sadık Güvenç, Efkâr Tepesi’nden Anadolu Görünümleri, Fatma Burçak, Ayla Kutlu, Anadolu ve Kadınlar, Bayram Sarı, Anadolu Edebiyatının Eşikteki Romancısı Orhan Kemal, dosya yazılarıyla, Banu İmer, Fatma Özer, Sevdi Aycıl, Betül Bulguroğlu, Gülay Pamuk, Fatih Selvi, Gökhan Ateş, Esra Sezer Ciner, Uğur Ertürk Usturalı, Gamze Erhan, Fazlı Can, Meltem Kofoğlu ve Şule Hatipoğlu, öyküleriyle, Nurbanu Kaplan, Duygu Taylan, Mustafa Turay, Erdi Sağdıç, Abdulkadir Laloğlu ve Emin Öztürk, şiirleriyle, Can Gazalcı ve Ayşegül Ayan, kitaplıktan tanıtımlarıyla, Sefa Küçüköner ve Tolga Cellat, denemeleriyle, Elif Sena Güçtaş’ın Fırat Bayraktar söyleşisi yer almaktadır. Ayrıca yayınevi yazarları, Özlem yanmaz, Mehtap Sezer, Buket Sivri ve Didem Koç, öyküleriyle bu sayıya katkı sunmuştur. Kasım ayında sonuçlanan 2023 Kristal Kalem Ödüllerinin hikayesine ve Kristal Kalem Ödülü kazanan yarışmacının öyküsüne de bu sayımızda yer verdik."
- Mısır'ın Kutsal Kedisi Bir Antik Mısır Öyküsü
Eski Mısır’ın kültürü, günlük yaşamı ve dini hakkında detaylarla bezeli sürükleyici bir macera… Rebu kralı olan babası Mısır ordusuyla yapılan savaşta öldürüldükten ve Rebu, Mısırlılar tarafından fethedildikten sonra genç prens Amuba, sadık arabacısı Jethro ile birlikte Mısır'a esir olarak götürülür. Amuba, Osiris başrahibi Ameres'in oğlu Chebron'un hizmetkârı ve arkadaşı olur. Tesadüfen öğrendikleri kanlı bir komployu ortaya çıkarmaya çalışırken Mısır’ın en kutsal hayvanlarından olan Bubastis Kedisi’nin ölümüne istemeden de olsa yol açtıklarında işler karışır. Canlarını kurtarmak için kaçmak zorunda kalırlar ama bu, hiç de kolay olmayacaktır. MISIR'IN KUTSAL KEDİSİ G. A. Henty Maya Yayınları, 2024 Çeviri: Selvi Danacı Tür: Roman 296 s.
- 2023 Haldun Taner Öykü Ödülü yarışmasında kısa liste belirlendi
Milliyet Gazetesi tarafından bu yıl 34’üncüsü düzenlenecek olan Haldun Taner Öykü Ödülü kısa listesi açıklandı. Kısa listede yer alan eserler şöyle: Dilek Karaaslan 'Tatlı Bir Şey Yok Mu?', Mehmet Can Şaşmaz 'Korkma, Güzel Rüyalar Da Var', Melike Koçak 'Hiç Kuşu', Murat Çelik 'Kışın Herkes Dürüsttür' Polat Özlüoğlu 'Annem Kovboylar Ve Sarhoş Atlar' 34’üncü Haldun Taner Öykü Ödülünde birincilik ödülü, ocak ayının ilk haftasında belirlenerek açıklanacak.
- Artun Ünsal'ın kaleminden İstanbul'un kürek devri: Aşk olsun o kayıklara!
Sosyolog, siyasetbilimi profesörü, yemek ve mutfak kültürü araştırmacısı Artun Ünsal, daha önceki eserlerinde okurları mutfak lezzetlerine ortak etmişti; şimdi ise okurları “İstanbul’un kayık devrinde” uzun soluklu bir gezintiye çıkarıyor. Nitelikli bir araştırmanın ürünü olan bu kitap, günümüz kuşağı için olduğu kadar, gelecek kuşaklar için de değerli bir katkı sunuyor. “Yolcu, yük ve tenezzüh [gezinti] kayıklarının, ulaşımsal, ekonomik, sosyolojik ve kültürel boyutlarıyla bir zamanlar İstanbul için ne denli önem taşıdığını birçok kişi gibi ben de fark etmekte gecikmedim. […] Ve şimdi de Aşk Olsun o kayıklara! ile huzurunuza çıkıyorum. Boğaz’da oturan birinin; motorları, vapurları, konteynerleri, tankerleri ve köprüleriyle artık kanıksanan görüntülerini deşmek, kayıklar aracılığıyla eskilerde “Boğaziçi medeniyeti” diye anılan dönemi anımsatarak geçmişle olan kültürel bağlarımızı tazelemek ve Boğaz’ın geleceğine bakışımızı da güçlendirmek amacına yönelik, mütevazı bir çabası olarak kabul buyurunuz.” AŞK OLSUN O KAYIKLARA Artun Ünsal Everest Yayınları, 2023 Tür: İnceleme 400 s.
- Zeytin Çocuk
Hazal Uzuner’in, çocuklara çevre duyarlılığını köyde geçen bir yaz tatili öyküsüyle sunan Zeytin Çocuk, çıktı! İklim değişikliği, çevre bilinci ve toplumsal sorunlarla ilgili çocuklara yönelik kaleme aldığı kitaplarıyla çok sevilen Hazal Uzuner’in yeni kitabı Zeytin Çocuk, minik okurlarla buluştu! Dinozor Çocuk’tan çıkan Zeytin Çocuk, Soma-Yırca köyünde yok yere kesilen zeytin ağaçlarına karşı yürütülen mücadeleyi bir çocuğun gözünden anlatıyor. Eserlerinde çevre ve toplumla ilgili sorunları işleyen ve yine de umudu korumayı her zaman ön planda tutan Uzuner’in yeni kitabı, Zeytin’in dedesi, köydeki amcaları ve teyzelerinin çabaları sayesinde mutlu sonla bitiyor. Hazal Uzuner, çocukların, çevre ve toplumla ilgili konularda bilinç ve duyarlılık kazanmaları amacıyla kaleme aldığı kitaplarında, bu tür konularda mücadelenin ve umudun önemine değiniyor. Uzuner, Ayrıntı Yayınları’nın çocuk kitapları markası Dinozor Çocuk’un okurlarla buluşturduğu yeni kitabı Zeytin Çocuk’ta da her şeye rağmen, yetişkinlerin çabası sayesinde umut ve mutluluk veren bir sonla biten bir hikâye anlatıyor. Zeytin Çocuk, minik okurlara olduğu kadar, çevre ve toplumla ilgili meseleleri çocuklara nasıl aktaracağını öğrenmek isteyen büyüklere de hitap ediyor. "Mis gibi zeytin ağaçlarının kokusuyla, rengiyle, tozuyla toprağıyla bir yaz daha geçiriyordu Zeytin. Dedesinin köydeki evinde geçirdiği günler nasıl da şenlikli nasıl da eğlenceli oluyordu her yaz. O yaz da cümbür cemaat zeytin toplama işine girişmişlerdi. Her şey yolunda giderken Zeytin’in anlayamadığı bir şeyler olmaya başladı. Kime sorsa yanıt alamadı. Herkes biraz üzgün, biraz da öfkeliydi. Yoksa birileri bu güzelim zeytin ağaçlarına göz mü koymuştu? Ama neyse ki dedesi, köydeki amcaları ve teyzeleri her şeye rağmen umutlarını koruyup bütün yaraları sarmayı biliyordu. Zeytin ne şanslı bir çocuktu! Gülşah Alçın Özek’in resimlediği Zeytin Çocuk, raflarda ve internet satış sitelerinde!" HAZAL UZUNER 1989 yılında Trabzon’da doğdu. İlkokul ikinci sınıfa kadar Trabzon’un küçük bir sahil kasabası olan Beşikdüzü’nde okudu ve öğretmen olan annesinin tayininin çıkmasıyla birlikte İstanbul’a taşındılar. Annesi ve babası ona sürekli kitap okuduğu için okumayı erken yaşlarda öğrendi. O zamandan beri en sevdiği şeylerin başında kitap okumak geliyor. Büyüyene kadar geceleri uyumadan önce son düşündüğü gezegenler ve uzay oldu. Özellikle Satürn gezegenini çok sevdi. Üniversiteye gidene kadar voleybol oynadı. Bu yüzden ilk tercihi de Marmara Üniversitesi Spor Akademisi oldu. Ama zaman geçtikçe asıl istediğinin bu olmadığını anladı. Bunun üzerine yazarlık ve edebiyat eğitimi almaya karar verdi ve Müjdat Gezen Sanat Merkezi Yazarlık Bölümü’nde, ardın¬dan da Anadolu Üniversitesi’nde sosyoloji okudu. Şimdi ise yaratıcı drama eğitmenliği ve çocuklarla felsefe kolaylaştırıcılığının yanında, çocuk kitapları yazıyor ve öğretmenlik yapıyor. Hazal Uzuner'in Dünyamıza Ne Olmuş?, Küçük Adımlar, Arkadaşım Olur musun?, Kraker Kız ve Çınar’ın Festival Günlüğü isimli beş kitabı daha bulunuyor. GÜLŞAH ALÇIN ÖZEK Güzel sanatlar lisesi ile başladığı resim eğitimini grafik tasarımda yüksek lisansa kadar devam ettirdi. Çocukların ve gençlerin hayallerine ulaşabilmek umuduyla; gündüz çeşitli ajanslarda çalışırken geceleri çizmek için fırsat yaratarak, birçok çocuk kitabı resimledi ve gençlik kitabı kapağı çizdi. Kızının hayatına girmesiyle zamanının bütününü kızına ve birçok çocuğa ulaşmasını umduğu çizimlerine ayırdı. Özak, karakterler ve onların ifadeleriyle hayallere dalmayı; renklerle, boyalarla oynamayı, suluboya dokusunda kaybolmayı, pastel boyanın hassasiyetini çok seviyor. ZEYTİN ÇOCUK Hazal Uzuner Dinozor Çocuk, 2023 Çizimler: Gülşah Alçın Özek
- Acı Haritada İz Sürmek
Nagihan Kahraman yazdı: "Yaşarken hakkı verilememiş, ölümünün önüne geçilememiş kişilere sonradan bir özür mahiyetinde tabelalar çarpar bazen gözümüze. Bir tür günah çıkarma olarak görülebilecek bu tabela isimleri şimdiye kadar dikkatinizi çekmediyse diye Acı Harita Seçkisi adı altında bir araya getirilen öyküler okurlarla buluşuyor. Seçkinin ilk kitabı Eve Doğru Bir Bakış, geçtiğimiz haziran ayında raflarda yerini aldı." Sokak, cadde, bulvar isimleri dikkatinizi çeker mi hiç? Mesela çoğu sokağın numarası vardır da bazılarına numara yerine isim verilmiştir. Bazı şehir meydanları, merkezdeki parklar da böyledir yine. Çoğu insan ismi tarihten, herkesin bildiği bir tür gurur gösterisi olarak yer alır bu tabelalarda. Bir de tam tersi vardır. Yaşarken hakkı verilememiş, ölümünün önüne geçilememiş kişilere sonradan bir özür mahiyetinde tabelalar çarpar bazen gözümüze. Bir tür günah çıkarma olarak görülebilecek bu tabela isimleri şimdiye kadar dikkatinizi çekmediyse diye "Acı Harita Seçkisi" adı altında bir araya getirilen öyküler okurlarla buluşuyor. Seçkinin ilk kitabı Eve Doğru Bir Bakış, geçtiğimiz haziran ayında raflarda yerini aldı. Şair ve özellikle de yazar kimliğiyle tanıdığımız Ercan y Yılmaz tarafından hazırlanan bu seçki, şu saygıdeğer on üç yazarın öykülerinden mürettep: Derya Sönmez, Çağla Çinili, Kadir Işık, Adnan Gerger, Abdullah Ataşçı, Zeynep Gülçin, Halil İbrahim Özbay, Seyhan Aslan Hanotte, Mustafa Özgür Çakır, Sedat Demir, Hülya Yalçın, Havva Yılmaz ve Gökhan Bakar. Her biri farklı bir yazarın kaleminden çıkmasına rağmen bu öykülerin ortak noktası, haritalarda bakıldığında değeri bilinememiş kişilerin isimleriyle anılan yerlerin merkezde yer alması. Hangi mekânlardan, dolayısıyla kimlerden bahsediliyor bu öykülerde peki? Sabahattin Ali Kütüphanesi, Halit Ayar Durağı, Mehmet Ayvalıtaş Meydanı, Çetin Emeç Bulvarı, Kimsesizler Mezarlığı, Tahir Elçi Caddesi, İlhan Erdost Parkı, Hrant Dink Sokağı, Nuh Köklü Heykeli, Onat Kutlar Mahallesi, Ahmet Taner Kışlalı Caddesi, Mehmet Sincar Caddesi ve Emani El Rahmun Sokağı. Görüldüğü üzere oldukça çeşitli mekânlara verilen isimler söz konusu. Sokak, cadde, bulvar çok fark etmiyor esasında bu izlekte. Burada önemli olan, çeşitli yerlere verilen isimlerin neredeyse herbirinin bir şekilde aramızdan ayrılmış kişilerden mütevellit olması. Ülkemizde suikasta kurban gidenler için arkalarından adını yaşatma çabası, bu seçkiyle birlikte öykülere de taşınmış. Her öykünün başında "Acı Harita"nın konumlarından hangisi söz konusuysa onun adı özellikle belirtilmiş. Eser, Balıkesir'in Ayvalık ilçesindeki Sabahattin Ali Kütüphanesi ile başlayıp Sakarya'daki Emani El Rahmun Sokağı ile sona eriyor. Çoğunluğunu İstanbul ve Ankara'nın oluşturduğu haritada yer yer Ağrı, Gaziantep, Batman gibi şehirlere de yer veriliyor. Bu noktalardan oluşan Acı Harita'yı Ercan y Yılmaz sunuş yazısında yakın geçmişte suikast, saldırı, linç ve cinayetlere kurban giden insanların isimlerinden oluştuğunu, böylece yaşatamadığımız bu insanların kargo kutularımızın, mektuplarımızın ve haritalarımızın üzerinde yaşamaya devam ettiğini belirtiyor. Utançtan ya da hesaplaşma ihtiyacından sokak, cadde gibi yerlere verilen bu isimler seçkinin ilk kitabında böylece yerini almış oluyor. Aslında öyküler, yerlerin bu isimleriyle içerik olarak pek alakalı değil. Hatta çoğunda söz konusu mekânlar, bambaşka bir kurgunun içinde sadece isim olarak geçiyor; yani öykülerin olayların gerçekliğiyle bağlantısı pek yok. Öykülere ilham olan mekânlar elbette kurgu ne olursa olsun gerçek hikâyelerini hatırlatmaya yeterli. Eski adı "Tünel" olan tramvay durağının adı "Halit Ayar Durağı" olarak değiştirildikten sonra, her gün Taksim-Tünel tramvay hattını kullananlarca daha bir dikkat çekici hâle geldiği şüphesiz. "İstiklal Perileri"nde adı geçen bu durak kurgusundan bağımsız olarak 2019'daki Halit Ayar cinayetini hatırlatmaya yetiyor örneğin. 2015'te Tahir Elçi, 1995'te Onat Kutlar, 1999'da Ahmet Taner Kışlalı, 1993'te Mehmet Sincar ve benzer şekilde öldürülen diğerleri de her an kendini hatırlatıyor böylece gelene geçene. Son olarak değinmek istediğim, adı geçen bu insanların hep erkek olması. Gazeteciler, baro başkanları, yayınevi sahipleri... Bu seçkide adı geçen tek kadın Emani El Rahmun. 2016'da sekiz aylık hamile olan ve on aylık da bir bebeği olan Suriyeli kadın, Sakarya'da önce tecavüze uğradı, ardından da bebeğiyle birlikte öldürüldü. Bu seçkilerin devamında belki de daha çok hatırlamamız hatta hiç unutmamamız için kadın isimleri verilen tabelalar üzerinden sürülür Acı Harita'nın izi. Bu temenni ile okurlara, adı yaşatılmaya çalışılan bu şahsiyetlere saygı duruşu niteliğindeki bu öykü kitabını öneriyorum. İyi okumalar. EVE DOĞRU BİR BAKIŞ - ACI HARİTA SEÇKİSİ 1 Yazar: Kolektif Hazırlayan: Ercan y Yılmaz İthaki Yayınları, 2023 Tür: Öykü 152 s.
- Öykü: Yaşasın Hürriyet, Kahrolsun İstibdat!
"Bu görevi sen yüklendiğin için seni öpmeden bırakmam, hatta ilk önce bu kutlu, kademli haberi verecek olan dilinden öpeceğim." Fatih Altınbeyaz “Dünya kurulalı beri, çok badireler atlatmış ve daha çok, huzursuz, suça sürüklenmiş, lanetli ve kalabalık ailelerle bir arada yaşamış yılanlar, kimseye vefasızlık etmez, borçlu kalmayı da sevmez.” “Hunharca hayattan kopardığınız her yılan, kıyamet günü yakanıza sımsıkı yapışacaktır.” “İnsanoğlu yapmış olduğu, o malum ve affedilmez hatadan dolayı cennetten çıkarılmış. Çaresizce ve kederle dünyaya alışmaya çalışıyor, içindeki ağır pişmanlıkla, gurbet hâliyle ve ayrılık acısıyla mücadele ediyormuş. İnsanın en büyük iki düşmanı, şeytan ve yılan, dünyada da boş durmuyorlarmış. (Büyüklendiği, Âdem’den daha hayırlı ve öncelikli olduğunu söylediği için Allah’a karşı gelip huzurdan kovulduğunda, şeytanın, Havva’ya ve Âdem’e yasak meyveden yedirmek için, cennete, tekrar yılanın ağzında girdiği anlatılır.) Kafa kafaya vermişler, insanları bütünüyle ortadan kaldıracak bir plan hazırlamışlar. Bu menfur toplantı yapılırken sivrisinek de o mekânın havasını teneffüs ediyormuş, hâliyle konuşmalara kulak misafiri olmuş. Sonrasında, kıyıda köşede sersem sersem gezerken, kırlangıca denk gelmiş. Kırlangıç, ağzına layık gördüğü avı yemeye hazırlanırken, sivrisinek, ‘Eğer beni bırakırsan sana dostların insanoğluyla ilgili önemli bir bilgi vereceğim,’ demiş. Kırlangıç, bu teklifi kabul edip muhatabından yılanın amacını öğrense de her ihtimale karşın, sivrisineğin dilini koparmayı ihmal etmemiş. Bu nedenle sivrisinek o günden beri vızıldayarak dolaşıyormuş. Kırlangıç vakit kaybetmeden kanat çırpmış. Şeytan ile işbirliği içinde olan yılana yetişip nereye gittiğini sormuş. Bu soğuk yüzlü mahlûk, ‘Mühim bir işim var, seninle uğraşacak zamanım yok, çekil yolumdan, seni ezelden beri sevmem,’ demiş. Kırlangıç, düşmanını alt etmeye gücünün yetmeyeceğini bildiği için, ‘Gizlediğin her şeyi biliyorum, insanlara büyük bir kötülük yapmayı düşündüğünüz için, bu tasarıyı cinlere bildirmeye gidiyorsun,’ demiş. Afallayan yılanın şaşkınlığından yararlanan kırlangıç söze devam edip, ‘Biz de insanların dostu değiliz yılan kardeş, onları el birliğiyle yok edelim. Çünkü insanlar buralara geldikten kelli dünya yüzünde rahat kaçtı, sürekli göz hapsinde olduğumuz için, her şeyimiz allak bullak oldu,’ demiş. İyice kafası karışan yılan, inanır gibi olmuş. Kırlangıç, ‘Bu görevi sen yüklendiğin için seni öpmeden bırakmam, hatta ilk önce bu kutlu, kademli haberi verecek olan dilinden öpeceğim,’ diyerek noktayı koymuş. Yılan, muhatabını bir an önce başından savmak istediği için kafasını uzatmış. Kırlangıç bu boşluğu fırsat bilip yılanın dilinden bir parça koparıvermiş. Yaşadığı acıyla aklı başına gelen yılan, can havliyle atılmış ama sadece kırlangıcın kuyruğunu ısırabilmiş. Bu olaydan sonra yılanın dili çatallı, kırlangıcın kuyruğu ise ayrıkmış. Kara kara düşünen yılan, olup biten konusunda sivrisinekten medet ummuş, cinlere mesajı onun götürmesini istemiş ama ne fayda. Şahsına verilen görevin bir anlam ifade etmeyeceği sivrisineğin acizce vızıldamasından belli oluvermiş. Hıncından deliye dönen yılan, ‘Ey kırlangıç, bu yaptığını sakın unutma, bundan böyle, senin azılı düşmanın olacağım, fırsat buldukça gözünden sakındığın yuvana, yavrularına kast edeceğim,’ diyerek tıslamış. Kırlangıç büyük bir güvenle, ‘Ben de yuvamı insanların evlerinin saçakları ve gölgeleri altına yaparım,’ diye cevap vermiş.” Bir ibret vesikası olarak böyle anlatılır. Hepiniz bu hikâyeyi - farklı sürümleriyle de olsa - bilirsiniz. Oysa Doğu geleneğinde olan birçok söylence, öykü, menkıbe gibi bu da bir takım aklıevvelin uydurup, pireyi deve yapmasından ibarettir aslında. Neden diyeceksiniz? Şimdi, sorarım size, Kur’an-ı Kerim’in neresinde yılanlardan kötü ve talihsiz bir biçimde bahseder? Kutsal kitabınızı açıp, anlayarak okuma zahmetinde bulundunuz mu hiç? Kaç ayette Mûsâ’ya verilen dokuz mucizeden birinin yılan şeklini alan asa olduğu, asanın yerini, zeminini bulduğunda hızla akan bir yılana dönüşmesi üzerine Mûsâ’nın ardına bakmadan korkup kaçtığı, Allah’ın ona, “Ey Mûsâ, korkma! Benim katımda peygamberler korkmazlar,” dediği ayan beyan yazmıyor mu? Evet, doğru duydunuz, Kur’an-ı Kerim’de, hem de kaç farklı ayette, yere bırakılan Mûsâ’nın asasının büyük bir yılan olmasından, Firavun III. Thutmose’nin ünlü büyücülerinin ondan delice korktuklarından bahsederek, sizce Allah bizleri kutsal bir güce, yardımcıya ve üstünlüğe dönüştürmüyor mu? İncil’de de “Yılan gibi zeki olun,” diyerek bizi açıkça övmüyor mu? Tevrat ile Zebur’da ise kısmen bizi kötülerken bile bizden hayranlıkla bahsetmiyor mu? Öyleyse tam bu noktada bazı sorular akıllara gelmeyecek mi? İnsanlarla ve dâhi kırlangıçlarla bizim aramızı kim bozdu? Bu nifak tohumlarını ortak hikâyemizin içerisine kim ekti? Bu şayiadan kim nemalandı? Allah’a isyan edip makamından kovulduğunda, İblis’in, Havva’ya ve Âdem’e yasak meyveden yedirmek için, cennete, bizim ağzımızda girdiği tevatürünü kim çıkardı? Burada hataya düştüğünüzü söylemeliyim. Çünkü Âdem ile Havva cennetten kovuldu, İblis ise Allah’ın huzurundan… Dolayısıyla İblis’in tekrar cennete girmek için bizi aracı kılmasına lüzum yoktu. İblis zaten cennetteydi. Silkinin ve kendinize gelin, tarih boyunca her koşulda kötülediğiniz yılanların haklarını ve itibarlarını derhal teslim edin. Yoksa kürekle, sopayla, tüfekle, keyfi bir şekilde öldürdüğünüz her yılanın heyulası, kötücül bir talih gibi sizin peşinizi bırakmayacaktır. Zamanın behrinde, bir bağ evinin usta bir el tarafından döşenmiş taş duvarlarının, biçim verilmiş merteklerinin arasına keyifle yerleşmiştim. Etrafımda bulduğum küçük kemirgenlerle beslenmiş, epey bir zaman bolluk içinde yaşamıştım. Bir müddet sonra mideye indirecek bir kayıntı bulamamaya başladım. Ben de ne yapayım, evin içine indim, tahtadan raflarda, demir, bakır çanakların, alüminyum kâselerin aralarında, jarse kumaşlı, eski yatakların üzerinde, küçük tarım aletlerinin arasında ve işlemeleri dökülmüş çeyiz sandığının yanında epey bir zaman dolaştım. Duvara asılmış kalın bir kendir torbanın içinde dişime uygun bir yiyecek var mı diye bakmak istedim. Boş bulunup, torbaya bütünüyle girdiğim, kendi etrafımda dolandığım için çıkamadım. Telaşla döndükçe temelli sıkıştım, gizemli olduğu kadar anlamsız bir ketenperenin içinde buldum kendimi. Aksi gibi çok geçmeden, yeni kireçlenmiş tahta kapı gürültüyle açıldı. Bölgeye ava gelmiş, iki kişi girdi içeriye. Islanmışlardı. Alelusul kurulmuş, eski kuzine sobayı yakıp ısınmaya çalıştılar. Ellerinde İngiltere’den getirtilmiş, Winchester marka yivsiz av tüfekleri vardı. Beni görürlerse gebertirlerdi. Hiç kımıldamıyor, tetikte durmaya çalışarak onlara bakıyor, korkudan tir tir titriyordum. Güle söyleşe, kıyafetlerini kuruttular, sobanın üstünde çay yapıp sohbete daldılar. Zayıf, kara kuru olanın adı Seyhun’du. Uzun boylu, kabına sığamıyor görüntüsü verenin adı da Emir’di. Nüktedan Seyhun, yol arkadaşına küçük latifelerle takılıyor, Memiş Mahallesi’nden sevdiği kızın adını anıyor, kızın eniştesinin biraz hovarda bir adam olduğundan bahsediyordu. O esnada bir şey oldu, çok sevdiği haspayı ve “baldız baldan tatlıdır” safsatasına inanmış, muhannet enişteyi düşünüp duvardaki arı kovuklarını inceleyen Emir ile göz göze geldik. Tepeden tırnağa ürperdim. Hay Allah, varlığımdan haberdar olmuştu, hapı yutmuştum. Kavilleşip tüfeklerini ateşleseler beni duvara yapıştırırlar, zavallı bedenimi kendir torbayla birlikte tuz gibi dağıtırlardı. Silkelendim, ona çatal dilimi gösterdim, bütün korkunçluğumla gözlerimi belerttim. Benden, geldiğim gelenekten, hakkımızda söylenenlerden, kadim anlatılardan, yüz hatlarımdan çekinsin istedim. Hayret, Emir sadece gülümsedi, oralı olmadı. Muhabbetleri kendi seyrinde akıyordu; Sultan Abdülhamit Han’ın tensipleriyle uygun görülen Burhaniye adını henüz kimsenin benimsemediğinden, herkesin kasabaya Kemer demeye devam ettiğinden, zeytinyağının bu yıl pahalı olacağından, Hamidiye İskelesi’nden ihraç edilen palamutların yıllık miktarından, Burhaniye’den İstanbul saraylarına gönderilen yerli mahsullerden, büyük sel baskınlarından sonra ortaya çıkan evran yılanlarından ve Seyhun’un eşi Ferişte Hanım’ın yaptığı zeytinyağlı deniz börülcesinden, acı filizden, semizotundan, şevketi bostandan, kabak çiçeği dolmasından konuştular. (Kırlangıca benzeyen Ferişte’den konu açılınca Emir, kızararak heyecanlandı.) Geceleri kapıyı pencereyi sıkı sıkıya sürgülemek gerektiğinden, nalbantların öküz, beygir, eşek nalladığı Demirci dükkânlarının yanlarında, Bulgur Taşı’nın oralarda, Çarşı Değirmeni tarafında ve muhtelif çöplüklerde elleri torbalı, kolları kıllı insanların gezdiğinden, Hükümet Konağı’nın altında bulunan mahpushaneden firar edenler olduğundan, bu yüzden muhitte eşkıyalığın arttığından ve Çakırcalı Mehmet Efe, Ohrili Eyüp Sabri, Kolağası Resneli Niyazi, Yüzbaşı İsmail Enver Bey’den sessizce bahsettiler. Üzerlerine gaflet çöktü, uyuyakaldılar. Rüya görüyorlar, arada sayıklıyorlardı. Vakti ganimet bilip canımı dişime taktım, çabaladım, lakin kendimi torbadan dışarıya atamadım. Ayaz çıktı, evin önündeki asma çardağında kalan son yapraklar üşüdü, soba söndü, çayın kalanı soğudu ve gitme vakitleri geldi. Anlamıştım, beni kapıdan çıkarken öldüreceklerdi. Sonum gelmişti. Oysa ne zamandır bu bağ evinde, bir zamanlar üç kız üç erkek altı kardeş ile birbirlerini hiç sevmeyen, fırsatını bulsa tahrayla kesmeyi düşünen anne babadan müteşekkil sekiz kişinin ikamet ettiği hanede keyfimce yaşıyor, yalnızlığın ve insanlardan uzak olmanın tadını çıkarıyordum. Seyhun kapıdan çıktı, esneyip derin bir nefes aldı, Emir duvara yaklaştı, o zaman bütün gücümle tısladım ve çatal dilimin dehşet vericiliğine yüklendim. Bana sabitlenen genç şahıs, korkmuşa benzemiyordu, geldi, geldi, dolanmış torbanın ağzını eldivenli eliyle zarifçe çözdü, “Haydi bakalım yoluna git, egemensin. Hürriyetten ve benden sana zarar gelmez,” diye mırıldandı. “Yaşasın hürriyet. Kahrolsun istibdat!” “Efendim Emir, ne diyorsun oğlum?” diye seslendi, Seyhun, çırparak üzerindeki tozları silkeliyordu. “Öylesine konuştum Seyhun ağabey, üstümü başımı düzeltip geliyorum,” dedi Emir. “Kendi kendine konuşana ne derler, sen bunu bilmez misin?” deyip kahkahayı bastı Seyhun. Ben usulca torbadan çıktım, beyaz badanalı taş duvara tırmandım, eğri bir merteğin altından geçip alaturka kiremitlerin arasında kaybolmadan önce, Emir’e, kusursuzluk hissiyle, son bir kez daha baktım. İnsanların olduğu gibi yılanların da talihleri, tarihleri, gelenek ve görenekleri vardır. Bize yapılan bir iyiliği unutmaz, nesilden nesile aktarmayı görev biliriz. İnsanlar gibi vefasız değilizdir, günü geldiğinde borcumuzu öder, haklı ile haksızı birbirinden ayırırız. Bu itibarla kırlangıçlara da selam söylemeyi unutmayınız.
- Orhan Murat Bahtiyar Berlin Kültür Senatosu 2024 Yazarlık Ödülü’ne Layık Görüldü
Geçtiğimiz yıl ilk kitabı “Etini Acıtmak” yayımlanan Orhan Murat Bahtiyar, Berlin Kültür Senatosu tarafından Almanca dışında yazan yazarlara verilen 2024 Yazarlık Ödülü’ne layık görüldü. Öykülerinde toplumsal olayların içinden geçen ve kabullenmesi zor ölüm, vicdani tutarsızlık gibi konuları ele alan Bahtiyar, bu ödül kapsamında senatonun destek bursundan faydalanacak. Berlin Kültür Senatörlüğü’nün 2018 yılından beri Berlin’de yaşayan uluslararası yazarlara verilen ödülün sahipleri 7 kişilik bağımsız bir jüri tarafından veriliyor. Bu yıl jüri üyeleri arasında Achim Wagner, Hernán D. Caro, Jean-Baptiste Coursaud ve Karolina Golimow-ska gibi isimlerin bulunduğu ödüle toplam 277 başvuru yapıldı. Orhan Murat Bahtiyar Ankara Atatürk Lisesi ve TOBB ETÜ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü’nden mezun oldu. Mühendisliğin yanında profesyonel olarak fotoğraf ve sinemayla da ilgilenen Bahtiyar, New York National Academy ve School of Visual Arts’ta fotoğraf ve sinema eğitimi aldı. İlk kısa filmi Boşluk, New York Creative Mischief Show’da gösterildi. Öykü ve makaleleri çeşitli dergi ve gazetelerde yayımlandı. İlk kitabı “Etini Acıtmak” 2022 yılında Doğan Kitap tarafından basıldı. Fotoğrafları Ankara, İstanbul ve New York’ta kişisel ve karma sergilerde yer aldı. 2016 yılında New York Üniversitesi’nde teknoloji yönetimi ve inovasyon üzerine yüksek lisansını tamamladı. İnovasyon, girişimcilik ve markalama alanlarında danışmanlık ve proje yöneticiliği yapan Orhan Murat Bahtiyar şu anda Berlin’de yaşıyor ve Berlin School of Economics’te dijital yaratıcılık alanında akademik ve edebiyat çalışmalarına devam ediyor. Her ay OT Dergi’de yazıyor ve 1 kedisi var.
- Genç Sanatçı Kahraman Stephen-Joyce İzinde James’i Ararken~III~
Hasan Sezer, James Joyce özelinde başlattığı yazı serisinin üçüncü yazısıyla Literaedebiyat'ta. "Joyce’un ölümünden sonra yayımlanan Kahraman Stephen, yazarın edebi yansımasının, elleriyle zanaatı işleyen Deadalus’un izinden, düşünüyle Ulysses’e değin uzun bir yolculuk boyunca soracak, arayacak ve yaratma arzusuyla, arzularıyla biz tarihin tanıklıklarına, okuyuculara seslenecek Stephen’ın tarih sahnesine adım atışını sahneleyerek yazarlık yürüyüşünün bir simgesiydi." Hasan Sezer Anlatı Denizinde Yaşamı kargaşanın hakimiyetinde geçmiş, anlatmaktan, anlatı yollarının izinden hiçbir zaman ayrılmamış Joyce, oldukça genç yaşlardan itibaren yazmaktan kendini alamamıştı. Söz konusu yazma tutkusunun ilk çıktısı şiirlerin (birçoğu Chamber Music/Oda Müziği isimli eserde yer aldı) ardından, A Portrait Of The Artist isimli bir çalışmaya imza attı. Ancak metin, Irısh Literary Magazine tarafından reddedildi. Joyce, durmaya ve özellikle tutunduğu bir fikrin kıvılcımından vazgeçmeye niyetli değildi. Felsefi yoğunluğu ağır metni edebi kaygılarla yeniden kurgulama işine girişerek on yıl sürecek bir maceranın içinde kendini buldu, bu maceranın sonradan değişecek erken ismi Kahraman Stephen’dı. Joyce’un ölümünden sonra yayımlanan Kahraman Stephen, yazarın edebi yansımasının, elleriyle zanaatı işleyen Deadalus’un izinden, düşünüyle Ulysses’e değin uzun bir yolculuk boyunca soracak, arayacak ve yaratma arzusuyla, arzularıyla biz tarihin tanıklıklarına, okuyuculara seslenecek Stephen’ın tarih sahnesine adım atışını sahneleyerek yazarlık yürüyüşünün bir simgesiydi. Elbette, söz konusu eser Porte’nin(1) bir ön yazımı, taslağı olarak değerlendirilmemelidir. Zira aynı konu ekseninde, benzer karakterlerin işlendiği Kahraman Stephen metninin dikkatli bir incelemeye gerek duyulmaksızın farklı bir anlayışla ortaya çıkarıldığı ve bu farklı anlayış neticesinde hareket ederek kendi benliğini bulduğu açıktır. Bu benlik bilinen Joyce’a uygun düşmese dahi. Joyce karmakarışık yaşamını idame etmeye çalıştığı dönemde iki yıl boyunca kaleme aldığı Kahraman Stephen’dan, hem Dublinliler’in yoğun çalışması hem de metnin yazım tarzına gittikçe mesafe hissetmesi nedeniyle uzaklaştı ve yeni baştan kurgulama işine girişti. Nihai amacı 19. yüzyılın basmakalıp anlatı tiplemesinden uzaklaşarak daha açık uçlu bir perspektifle edebi olanı yaratmaktı. Böylelikle, Kahraman Stephen metni henüz tamamlanmadan, yepyeni bir anlayış ve bakışla, Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portre’sine gidilen yolda bir mesafe taşı olarak tarihte yerini aldı. *** Joyce maddi zorluklar içinde çırpınır, hikâye kitabı Dublinliler’i yayımlatmaya çalışır ve küçük bir odanın içinde çocukları ve Nora’yla kalırken Portre’yi oluşturmaya başladı. Hızlı bir şekilde ilk üç bölümü tamamlayan Joyce yine anlam veremediği bir tıkanıklığın içine sürüklendi ve Porte’yi de tıpkı Kahraman Stephen gibi bir kenara bıraktı. Maddi problemlerini bir nebze hafifletmek için İngilizce dersleri veren ve makaleler yazan Joyce, son öyküsü Ölüler’in yazımını bitirdiğinde taze anlatısını öğrencilerine seslendirdi. Bu öğrencilerin arasında Ettore Schmitz de vardı. Kendisinin de romanlar yazdığından bahseden ancak söz konusu romanların yayımlanmadığını ve hiçbir zaman da yayımlanmayacağını düşündüğünü belirten Schmitz, kaleme aldığı metinleri yakınlık hissettiği Joyce’a verdi. Italo Svevo adıyla milyonların tanıdığı Schmitz ve Joyce’un dostluğu işte böyle gelişmişti. Metinleri beğenen Joyce, ilk üç bölümünü yazdığı ve devamını getiremediği Portre’yi hemen dostuna verdi. Metni dikkatle okuyan ve çeşitli önerilerde de bulunarak eleştiren Svevo, Portre’nin bu erken döneminde Joyce’un yeniden yazıma başlamasına vesile oldu ve bugün, ellerimizde tuttuğumuz metnin yaratımı başladı. Dublin 1904 Trieste 1914 Temelleri 1904 yılında atılan ve birçok inişin, çıkışın ardından tarihe 1914 yılında farklı bir coğrafyanın göğsünde katılan Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi, Joyce’un bizzat kendi yaşamının derinliklerine inerek, çocukluğunda duyduğu anlatılardan ve anılarından geliştirdiği bir künstlerroman(2) niteliği taşımaktadır. Söz konusu olan tekniğin başarılı bir örneği olarak değerlendirilmesi gereken Portre, sanatçının gelişiminin ilmek ilmek işlendiği otobiyografik özellikler barındırmaktadır. Bir uzak bakışta görülebileceği üzere, Joyce’un oluşumu aynı zamanda Stephen’ın oluşumu olmakta ve karaktere verilen soy isim ise kuvvetli bir noktayı işaret etmektedir. Dedalus, Yunan aslıyla Daidalos, latince dönüşümüyle Daedalos, Joyce’un küçük harf oyunuyla ortaya çıkmıştır. Yunan mitosunda tanınır bir figür olan İkarus’un babası Daedalos o meşhur balmumundan kanatların mimarıdır. Eli her işe yatkın bu sanatçının namına sırtını yaslayan Stephen Dedalus’un ise durumu aksi yönde değildir. Bu ülkede bir adamın ruhu doğunca uçmasını önlemek için ağlar atıyorlar üstüne. Serbest dolaylı söylemi(3) (free indirect speech) etkin ve oldukça başarılı bir şekilde kullanan Joyce, anlatımını istediği doğrultuda, karakteri, kahramanı Stephen’ı, kendini, kendi düşüncelerini oldukça rahat ve akıcı bir biçimde yansıtmayı başarmaktadır. Bu noktada, kullanılan teknikte ustalaşma ve düşüncenin kavrayışında felsefi bir derinlik varlığı bilinç akışına giden yolun önünü de açmaktadır. Hoş geldin, ey hayat! Milyonuncu keredir yola çıkıyorum yaşantının gerçekliğiyle karşılaşmak ve ruhumun nalbantında ırkımın yaratılmamış vicdanını dövmek için. Stephen onca hengamenin ve mücadelenin arasında, kendi içsel çekişmelerine yenik düşmeden yeniden kendini arayarak tıpkı Daedalus gibi kurtuluşun kanatlarını örmekte, İkarus’un düştüğü yanılgıya düşmeden yine tıpkı Joyce gibi kanatlanıp kendi labirentinden, kalıplarından uzak, sanatçı yaşamına ulaşmak adına yola çıkmaktadır. Zira sanatçı izole olmalı, sürgün içerisinde izole bir yaşamda sanatın içinde kendini bulma arzusu taşımaktadır ancak Joyce’un yıllardır deneyimlediği sürgünlüğün gerçekliği bu noktada kendini göstermektedir. Sanatçı, her daim o kopmak istediği toplumun bir parçasıdır. Joyce, işte bu noktada, belki de ilk defa bir itirafta bulunmaktadır. Koca ata, koca düzenci, şimdi ve her zaman yardımcı ol bana Joyce, Stephen’ın zihninde, çocukluğun basit kavrayışından sanatçının entelektüel tutumuna değin uzanan geniş bir haritada, Daedalus’un ellerinden aldığı güçle yürüdüğü yolun anlatısını, süregelen yaşantısı boyunca karşılaştığı aynı fikri, aynı yaratım düşüncesini, yeri geldiğinde yeniden yarattığı Kahraman Stephen’ı, bu büyük arzu atılımını tarifsiz bir yetkinlikle aktararak gelecek nesillerin edebi yoluna el uzatmaktadır. Milyonların dostu ve bizzat kardeşim Stephen, işte böyle, bir aydınlanma savaşımında aydınlanışın temsili olarak yerini almaktadır. Genç Sanatçı Kahraman Stephen Bir masal sahnesiyle giriş yapan, genç adamın dini okulda aldığı eğitimden cinsel deneyimine, felsefi arayış ekseninde günahla tanışan ve cehennem korkusuyla sırtını çevirdiği dine geri dönen, birçok içsel çekişmenin, somut dünya üzerinde gerçekleşen ekonomik, politik zorluk hissiyatlarının arasında ise, sürüklenen anın görüngüsünde, bir sahil kenarında, arzunun günahtan arınışını Dublinliler’in de temelinde bulunan epifani(4) ile dinin, ailenin, ulusun sınırlarını kavrayarak tabuların ötesine geçen, geçmeye çalışan Stephen’ın, Joyce’un katıksız, olağan gibi gözüken coşkun anlatımıyla şekillenen ve tarihe damga vuran roman, anlamın ötesine geçecek Ulysses ve Finnegans Wake’in habercisi niteliğindedir, ancak onlardan aşağı bir pozisyonda değildir. Dublinliler’in buhranlı macerası boyunca Kahraman Stephen ve sonrasında Portre’yle ilgilenen, bir dönem Dublinliler yayımlanana kadar Portre’yi bitiremeyeceğini söyleyen Joyce, şanslı yıl olarak tanımlanabilecek 1914’ün başında, Ezra Pound’un dostluğu ve Dublinliler’in de yayımlanmasıyla Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi’ne odaklanabildi. Bu esnada bir tiyatro metni de kaleme aldı, Sürgünler’i. Pound’un tefrika teklifine kayıtsız kalmayan Joyce 1914 ve 1915 arasında The Egoist’te yer aldı. Bu durum kitabın çok daha önce tamamlanmasına, yavaş ve ağır aksak çalışmasını hızlandırmasına vesile oldu. Ancak, Portre’yi tamamlayan ve sonrasında yazacağı metinlerin hazırlığına girişen Joyce, şiddet gücü yüksek, bir dünya savaşının ortasında kendini buldu. İkinci vatanı Trieste’den ayrılarak hiç vakit kaybetmeden Zürih’e, yeni sürgünlüğe yola çıktı. Joyce için şanslı olan yıl, dünya için oldukça kanlı, şansız bir yıldı. Uzun uğraşlar sonucu yayımlanan Dublinliler tam da savaş dönemine denk gelmiş, neredeyse kimse tarafından okunmamıştı. Pound’un yardımlarıyla tefrika edilen Portre’nin yer aldığı birçok Egoist sayısına bile ulaşamayan Joyce, ağır ve altından kalkılması zor maddi koşullar altında yayım inadından vazgeçmedi. Dünya savaşta olabilirdi, onun mücadelesi farklıydı. Açık bir şekilde görülen nokta, Kahraman Stephen’ın içine sıkıştığı dar anlatı kalıplarını aşan Joyce’un Portre’yi yaratırken olağanlığı yakalamasıdır. Özellikle diyalog kullanımının şaşırtıcı derecede günlük yaşantıya uygun oluşu ve hatta diyalogların gerçekliğin kendisinden daha çok gerçekliğe yakınsadığı söylemi söz konusu metnin etki alanı üzerine oldukça doğru bir örnektir. Sahiden de diyaloglar olağanın ve günlüğün içinden değil, olağanı ve günlüğü yaratır bir pozisyonda gözükür. H.G. Wells’in de içinde bulunduğu kalabalık bir güruh tarafından gelen birçok olumsuz yoruma karşın, Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi, bir anıt niteliğinde, tunçtan da sağlam bir yapıdır(5). Romanı tefrika edilirken Sürgünler eserini de kaleme almış olan Joyce, iki kollu bir saldırıyla hem Sürgünler’i hem de Portre’yi yayımlatmaya çalıştı. Dublinliler’in yayımcısı Richards hiç kimsenin kitap okumadığını söyleyerek Joyce’un teklifini reddetti, keza birçok yayıncı da öyle. Sebep ortadaydı, Avrupa’yı kıran, imparatorlukları dağıtan kanlı savaş. 1916 yılına gelindiğinde Portre, satış anlamında büyük bir tıkanıklıkla karşılaşan Dublinliler ile birlikte Amerika’da yayımlandı ve böylece, Joyce, on yıl olarak nitelediği, asırlar gibi geçen dönem boyunca düşündüğü, tasarladığı ve yazdığı ve yeniden yazdığı metnini tefrika ettirdikten sonra ilk romanını eline aldı. Pound’un dostluğu ve destekleriyle çalışmalarına devam eden ve maddi zorluklarını rahatlatmak adına çeşitli yerlerden yardım isteyen, kısmi de olsa bu yardımlara ulaşan Joyce ölümsüzlüğün yolunda emin adımlarla yürüyordu. Ulysses’in dayanak noktası ellerde geziyordu ve Sürgünler yola çıkmaya hazırdı. Adsum. (1) Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi. Kimi noktalarda benzer bir şekilde kısaltma yoluna gidildi. (2)Sanatçının oluşum romanı. Bknz: https://www.britannica.com/art/Kunstlerroman (3)Yakın üçüncü kişi niteliğinde anlatım. (4)Bir insanın, eşyanın bile aniden ruhuna kavuşması, kısaca aydınlanması anlamını taşımaktaydı. (Sezer, Hasan (2023) Bataklığa Saplanan Soğuk Cilalı Taşlar, Litera Edebiyat (5)Horatius, Odes, III. Bknz: https://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml Tunçtan dağa sağlam bir yapı diktim. (Exegi monumentum aere perennius) Kaynakça: Ellmann, Richard (2012) James Joyce, Hayatı ve Eserleri, (Çev: Zafer Avşar) İstanbul, Kabalcı Yayınevi. Joyce, James (2014) Bırak Seni Seveyim/Mektuplar, (Çev: Pelin Arda) İstanbul, Dedalus Yayınevi. Joyce, James (2018) Nora’ya Mektuplar, (Çev: Nilüfer Akkaya) İstanbul, Alakarga Yayınları. Joyce, James (2015) Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi, (Çev: Murat Belge,) İstanbul, İletişim Yayınları Joyce, James (2017) Kahraman Stephen, (Çev: Merve Tokmakçıoğlu) İstanbul, Aylak Adam Yayınları İleri Okumalar: Fargnoli A. Nicholas, Gillesie M. Patrick, (2006) Critical Companion to James Joyce: A Literary Reference to His Life and Work, New York, Facts On File. Kenner, Hugh. (1987) Dublin’s Joyce. New York, Columbia University Press.















