Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5405 sonuç bulundu
- Yaratıcılık Ritüelleri 47 / Mehmet Zaman Saçlıoğlu: “Yazmak bir seçme işidir. Seçme süzgeciniz ne kadar inceyse yazmanız o kadar güçleşir.”
“Kimi sabah, kimi öğleden sonra, kimi gece karanlığında yazar. Biyolojik saatimize, zihnimizin berraklaştığı anlara bağlıdır yaratı.” Semrin Şahin Yaratıcılık Ritüelleri söyleşilerinde bu hafta Mehmet Zaman Saçlıoğlu’nu ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Yanıma bir kupa çay ya da kahve almanın dışında bir alışkanlığım yok yazmaya otururken. Buna da pek ritüel denmez sanırım. Eskiden dolma kalemle yazar, daktilo ile temize çekerdim, bilgisayar çıktıktan sonra bir süre kalemle yazmayı sürdürdüm ama şimdi temize çekme külfetinden kurtulmak için f klavyeye çevirdiğim bilgisayarımda doğrudan yazıyorum. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Güzel bir teknikmiş. Belki de şapka beynini ısıtıyordur. 😊 Benim eskiden pul koleksiyonum vardı ama böyle bir işe yaratamadım. 😊 Yaratma tıkanması yaşamayan kimse yoktur eminim. Bir tek diyare olmuş yazarlar bu sıkıntıyı çekmez, 😊 onları da okumaya gerek yok. Yazmak bir seçme işidir. Seçme süzgeciniz ne kadar inceyse yazmanız o kadar güçleşir. Bu süzgeç iyi yazarları okumakla edinilir, kendi yazdıklarını başka bir gözle görebilme becerisiyle incelir. Tıkanmayan yazar biraz narsisttir sanırım. Her yazdığının iyi olduğunu sanınca durmadan yazar. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Birlikte olunan kişilerin, yaşam biçiminin, çalışma koşullarının, sanatçının ve bilimcinin yaratıcı çalışmasını kolaylaştırmak ya da güçleştirmek üzerine etkisi olur. Ama bu sorun da büyük ölçüde kişisel farklılıklar gösterir. Kimi yaratıcı, öyle bencilce üretmeyi seçer ki kendi sanatı, bilimi dışında her şeyi silip atar. Kimi ise her koşul iyileştikten sonra biraz rahat edeceğini ve o zaman daha yaratıcı olacağını düşünür. Bazen hiçbir sorun yokken yazamayız, bazen sorunlara boğulmuşken yazarak kurtulmaya çalışırız. Bende de bu değişkendir. Tabii ki çalışmamı destekleyen çok kişi oldu. Hepsine minnet duyuyorum. Marifet iltifata tabidir derler. Ben çokça iltifat alma şansına eriştim. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Aynı kalan duygular var, değişen duygular var. Önceden aklımı zıplatarak yazardım, artık aklımı sadece yürüyerek ilerletiyorum. 😊 Bu söylediğim anlaşılmıştır umarım. Her yaşın farklı bir yeteneği vardır. Gençlik zekanın özgürce kendine koşma alanı bulduğu ve yazdığımızdan emin olma saflığını taşıdığımız bir süreçtir, zaman geçtikçe bu kolay yapılamaz, daha derinlik, sükûnet aranır, yazdıklarımıza kuşkuyla yaklaşırız. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Bu da sürekli değişen bir durum benim için. Kimi sabah, kimi öğleden sonra, kimi gece karanlığında yazar. Biyolojik saatimize, zihnimizin berraklaştığı anlara bağlıdır yaratı. Yazma saatiyle ilgili bir alışkanlığım, bir rutinim yok. Yazarken yazım kılavuzu, Türkçe sözlükler her zaman yanımdadır. Uzun bir çalışma yapacaksam, çalışma masamın arkasındaki kitaplığa, konuyla ilgili kitapları taşırım. Örneğin Kader Yıldızı Adlı roman üçlememin birincisi 7 yıl önce çıkmıştı, şu sıralar ikinci ciltle uğraşıyorum, bu konu dünya mitolojileri ve popüler bilim kitaplarını gerektiriyor. Arkamdaki kitaplıkta bu kitaplar bulunuyor. Başka bir romana geçersem, bu kitaplar evin büyük kitaplığındaki yerlerine dönecekler ve yeni bir seçki yapacağım. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Bu konuda kitapları, yapıtları değil de yaratıcılarını kıskanırım. Onların zekalarını, sezgilerini, akıllarını kıskanırım. Keşke böyle bir aklım, böyle bir belleğim olsaydı dediğim çok kişi var. Bunların da hepsi dahi galiba. Dehayı gerçekten kıskanırım. Adlarını yazsam çok uzar liste.
- Öykü: Gösteri
"Gösteri çok coşkulu kutlanmalıymış. Çünkü öyle olmazsa bayram olmazmış. Çünkü öyle olmazsa müdür beğenmezmiş. Müdür beğenmezse öğretmene düşük not verirmiş. Onlara da karne veriyorlar galiba." Filiz Erbaş Öğretmen prova için hepimizi sıraya dizdi. Müzik başladı. Bir sağa, bir sola. Geriye doğru açılırken Can karıştırdı. O kadar da tekrar ettik. Öğretmen sinirlendi. “Oğlum kaç kez göstereceğim sana. Çık, duvarın dibinde arkadaşlarını izle.” Can önlüğünün önünü parmaklarıyla kıvırıp durdu. “Hadisene oğlum!” Başını öne eğip duvara doğru yürüdü. Benim eşim değişti. Şimdilik. Can iyi öğrenemezse ikimizi de arkaya geçirir öğretmen. Bu kadar kişinin içinde düşe düşe bana o düştü. Duvarın önünden geçen çocuklar ona hep güldü. Kendilerine baksınlar önce. Bir sağa. Bir sola. Dönerken bayrakları… Sonra geriye açıl... Can önünden geçip gülenlere dil çıkardı. Oh olsun. Onlara ne? O sırada müdür dışarı çıktı. Bahçede prova yapanları izledi. Öğretmen hareketlendi. “Bayraklar bayraklar!” dedi. “Daha coşkulu sallayın daha!” “Çocuğum sırayı bozma!” “Tek sıra, tek sıra!” Bayrağı iyice yukarıya kaldırdım. Salla, salla, salla. Müdürün kaşları çatık. Bahçeyi uzun uzun izledikten sonra içeri girdi. Öğretmen “Tamam,” dedi. “Biraz dinlenebilirsiniz.” Alnında biriken teri sildi. Kollarım ağrıdı bayrak sallamaktan. Can hâlâ duvarın önünde. Kafası yanacak sıcaktan. Ona da yazık ama inşallah benim eşimi değiştirir öğretmen. Kutlamaya son iki gün. Sabah sınıfa girerken öğretmen anneme “Kızınız çok yetenekli Ayla Hanım,” dedi. Annemin bana bakarken gözleri parladı. Gösteriyi çok merak ediyorum ama. Pembe elbisem günler öncesinden alındı. Hem fırfırlı hem de pileli. En sevdiğim. Ya beceremezsem? Kötü oynayanlar ya arkaya ya duvar dibine. Ben geçmem, bana ne. Okuma yazma dersinden sonra bahçede prova yaptık. Geniş bir çember yap. Erkekler ortaya. Can benim karşımda. Yine çok hata yaptı. Öğretmen hızlıca yanına gelip iki kolundan tuttu. “Burada duracaksın burada!” dedi. Can biraz ürkek. Annem de sabahları üstümü giydirirken böyle yapıyor. “Bir yerinde dur. Uzat artık kolunu. Hızlı ol!” Hareketleri şaşırdım. Öğretmen fark etmedi ama. Can gülerek göz kırptı. Sinir oluyorum bu çocuğa. Hareketleri yaparken televizyonda izlediği dansçı gibi yapmak istiyormuş da. Öğretmen izin vermiyormuş da. Bu hareketler çok saçmaymış da. Çokbilmiş. Bu kafayla daha çok gider duvar dibine. Güneşten yanaklarım pembe pembe oldu. Bu renk elbiseme de uyacak. Akşam evde başım ağrıdı. Hasta olmamalıyım. O yüzden annem önüme yemek için ne koysa yedim. Yemeliyim. Tabağımda biraz ıspanak kaldı ama. Ispanak midemi bulandırıyor. Annem “Tabağını bitir kızım,” dedi. Bunu iki kez söyledikten sonra yemezsem ağzıma tıkıyor. Kalanı gizlice peçeteye döküp çöpe attım. Annem fark etmedi. Bir etseydi… Ispanağı yedirmekle kalmaz bir de erken uyuma cezası verirdi. Meyve yemekle tüm yıldızları topladım. Beş çilek bir muz üç erik yedim. Meyve güçlendirir. Babam yemekten sonra “Kutlamada ne yapacaksınız, bir göster bakalım,” dedi. “Olmaz.” Çünkü onlara sürpriz olmalı. Öğretmenim “O güne kadar kimseye göstermeyin,” dedi. Bir tek Poni’ye gösterdim. Son bir gün. Gösteri çok coşkulu kutlanmalıymış. Çünkü öyle olmazsa bayram olmazmış. Çünkü öyle olmazsa müdür beğenmezmiş. Müdür beğenmezse öğretmene düşük not verirmiş. Onlara da karne veriyorlar galiba. Annem beni okula bırakırken Melis’in annesiyle karşılaştı. “Bizimki çok heyecanlı,” dedi annem. “Sormayın bizimki de öyle.” “Hadi anne geç kalıyorum.” Provaya girmeden Can’a birkaç hareket göstermeliyim. “Sizinkinin sırası önde mi arkada mı?” “Birkaç sıra arkada.” Herkes geçti gitti. Bir biz kaldık kapıda. “Gösteride görmeniz zor olur o zaman. Bizimki en ön sıra. Öğretmen çok güzel oynuyor diye öne almış.” Niye konuşurken gözlerini kısıyor? “Anne! Hadi geç kaldım.” Melis’in annesi bana bakıp uzun uzun süzüyor. “Bakalım, belki öğretmeninden rica ederim bizimkini de öne alsın.” “Oluyor mu ki öyle?” “Dün Serra Hanım’ı gördüm. Çocuk gösteride dans etmek istemiyormuş. Biraz heveslensin diye öğretmenden rica etmiş.” Kimden bahsediyor acaba? Gömleğinin kolunu çekiştiriyorum, annem yerinden kıpırdamıyor. Avucunun içindeki elimi sıkınca canım acıyor. “Eee almış mı?” “Bilmiyorum valla, sonra soramadım.” “Öyle olur mu canım ama. O zaman iyi oynayanlar ne olacak? Onların da bir farkı olsun.” “Dur kızım, girmeden şu saçlarını bir toplayalım.” Ne varmış saçlarımda. “İstemiyorum.” “Neyse yarın izleriz bakalım.” “Kızım dur çekiştirme. Bizimki durmuyor, size iyi günler.” “Daha beş dakika var, ne bu acele. Dur bakalım. Ver şu tokanı.” “İstemiyorum, düzgün saçlarım.” “Kıpırdama, canın acırsa karışmam sonra!” Hep yapıyor bunu. “Çok güzel oyna. Öğretmeninden tam not al. Aferin sana. Hadi. Hadi.” Bahçeye koştum. Oh sonunda yetiştim. Can beni görünce gülümsedi. Ne var gülecek? Yine hareketleri yapmazsa çok kızacağım. Sanki yüz kere döndüm etrafımda. Babam beni okuldan alınca arabada uyumuşum. Yemeği zar zor yedim. Yatağa sürünerek gittim. Yanıma Poni’yi bile almamışım. Oysa onsuz hiç uyuyamam. Annemle sabah kuaföre gittik. Saçlarım yapıldı. Ama ben böyle istemedim. Yanlardan biraz örük yapılsın istedim. Annem “Böyle daha prenses oldun,” dedi. Elbisem çok güzel oldu. Pileleri tam istediğim gibi. Koşturarak çıktık kuaförden. Dün güneşte çok tekrar yaptığımızdan mıdır nedir başım ağrıyor sürekli. Hele de şu saçlarıma geçirdikleri tel tokalardan saçlarım hep yolundu. Geçen gün Can, “Hiç eğlenceli değil bu,” demişti. Haklı belki de. “Anne batıyor başıma,” dedim. “Biraz dayan kızım,” dedi. “Offf canım çok acıyor ama.” Annemden gizli gözyaşlarımı sildim. Evet, hiç de eğlenceli değil. Prova odasına bıraktı beni. Herkes saçlarını yapmış. Can’ın saçları dağınık. Erkekler papyon takmış. Can’ın papyonu da yok. İnşallah hareketleri güzel yapar. Yanaklarım cayır cayır yanıyor. Saçlarım bozulmamalı. Gösteride dağınık görürse kızar annem. Babam da gelecekti. Sahnenin önündeki perdeden gizlice bakıyorum. Çok kalabalık. Annemle babamı görüyorum sonunda. Tam karşımda beni bekliyorlar. Çok güzel oynamalıyım. Öğretmen ellerini çırptı. Hepimizi susturdu. Perdenin arkasına sıra olduk. Önce marş okuyacakmışız. Marşı yüksek sesle okumayanlara okulda büyük ceza varmış. Sonunda perde açılıyor. Eteğim düzgün. Saçlarım düzgün. Sarı bir ışık gözlerime çarpıyor. Ellerimle yüzümü kapıyorum. Kapamamalıyım ama. İndiriyorum ellerimi. Herkes hep bir ağızdan çalınan marşa eşlik ediyor. Herkes ağzını kocaman kocaman açıyor. Yanaklarımdaki ateş büyüyor, ışık gözlerimi yakıyor. Marştan sonra büyük bir sessizlik oluyor. Öğretmenimiz sahnenin önüne geçiyor. Seyircilerin arasından annemle babam bana bakıyor. Annem elinde telefonla video çekmek için bekliyor. Ya beğenmezlerse. Müzik başlıyor. Herkes hareket etmeye başlıyor. İlk nereye gideceğimi şaşırıyorum. Herkes geriye doğru açılırken ben içeriye adım atıyorum. Can bana şaşkın şaşkın bakıyor. Sonra her şey herkes birbirine karışıyor. Ben donuyorum. Işık dönüyor. Seyircilerin içinden annem hareketleniyor. “Hadi hadi,” diye işaret yapıyor. Ben duruyorum. Öğretmenim kaşlarını çatıyor. Babamın yüzünden bir bulut geçiyor. Kafamda büyük bir uğultu dolanıyor. Saçlarımdaki tel tokalar iyice batıyor. Annem elindeki telefonu indiriyor. Sonra Can “Bana bak,” diye bağırıyor. Herkesin içinden geçerek değişik hareketler yapıyor. Gülüyor. O bahsettiği dansçı gibi oynuyor. Hem ağlıyorum hem gülüyorum. Diğer çocuklar dansı karıştırıyor. Öğretmen Can’ı yiyecekmiş gibi bakıyor. Can gelip ellerimden tutuyor. “Hadi birlikte yapalım,” diyor. Işıktan gözlerimi kapıyorum. Kimse görmesin beni istiyorum. Kimse görmesin beni.
- "Tek yapmamız gereken farklı bir pencereden bakıp sıradanlığın kibrine baş kaldırmak"
Elif Ünal, Ebuzer Kalender ile Düş Berberi kitabı üzerine söyleşti: "Okurların zor ve sıkıcı olan bu hayattan kısa süreliğine de olsa farklı bir evrene kaçma hakları var. Ve ben bunu sağlamak istiyorum." İlhamını masallardan, doğunun büyülü anlatı geleneğinden, tarihten alan, yalnızca üretmek, keşfetmek ve paylaşmak için yazan alçak gönüllü bir öykücü Ebuzer Kalender. Aynı zamanda üç çocuk babası Kahramanmaraşlı bir nükleer tıp doktoru. Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde öğretim üyesi olan yazarın özgün kalemiyle ilk öykü kitabı sayesinde tanıştım. Kalender’le yazı macerası ve hikâye içinde hikâyeler anlattığı matruşka öykülerinden müteşekkil Düş Berberi üzerine sohbet ettik. Çocukken masallarla aranız nasıldı? Büyüdüğüm coğrafyanın kültüründe doğu mistizminin, masalların ve menkıbevi anlatımların yeri büyüktür. Özellikle sözlü gelenek yaygındır. İyilerin kazanıp kötülerin kaybettiği, yapılan iyiliklerin karşılık bulduğu, kötülüklerin cezalandırıldığı menkıbeler, yiğitliği ya da cömertliğiyle nam salmış yöre büyüklerinin hikâyeleri, uslu olmamız için anlatılan masalsı korku hikâyeleri çocukluğumun önemli renklerindendir. Annemden, teyzemden ve karşı komşumuzdan türlü hikâyeler ve masallar dinlemişimdir. Bu anlatıların en zevk verdiği zamanlar ise elektriklerin gidip mumların yakıldığı ya da yayla yazlarının akşamlarında kıl çadırın duvarlarında gaz lambasının ışıklarının oynaştığı anlardı. Ne zaman beri yazıyorsunuz? Yaratıcılığınızı ortaya koyduğunuz başka alanlar var mı? Yazmaya biraz geç başladığımı söyleyebilirim. Otuzlu yaşların başlarında. Öncesinde amatör biçimde müzikle uğraştım. Sinemaya da ilgim büyüktü. İçinde sanat ve yaratım olan işler hep ilgimi çekmiştir. Mutfak da bunlardan birisi. Ancak birçok kulvarda ilerleyip hepsinde başarılı olmak zor. Ben de son on yılda kendime yazmayı seçtim çünkü yazarak kendimi daha iyi ifade edebildiğimi düşünüyorum. Yazmak sizin için ne ifade ediyor? Neden yazıyorsunuz? Yazmak benim için bir tutku. Kendini ifade etmenin karmaşık bir yolu. Temelde anlatmak ve karşılığında anlaşılmak var. Ve tabii ki insanlarla iletişim kurmak. Roman ve öykü türlerinden eser çıkarmış biri olarak öykünün benim için daha öncelikli olduğunu söylemek isterim. Öykünün benim için daha bağımsız, asi ve şımarık bir tavrı var. Ayrıca az lafla çok şey anlatıyor. Bu yüzden öyküyü seviyorum. Öyküleriniz nasıl ortaya çıkıyor? Onlar mı sizi buluyor, siz mi onları? İlham denen olguya inanıyorum ben. Aklıma iyi bir fikir geldiğinde o ilham kaçmadan oturup yazmaya gayret ederim. Aksi takdirde aynı frekansı daha sonra yakalayamayabilirim. Odaklandığım takdirde o anki haz tarif edilemez. Ardından öykü kendini yazmaya devam eder. Kilitli ve saklı kapılar bir bir açılmaya başlar. O kapıların arkasında ne olduğunu ben de bilemem. Girmem gerekir. Bazen öykülerimi okuduğumda “Bunları ben mi yazmışım?” duygusu çok hoşuma gider. Öykülerde en zorlandığım kısım ise genellikle başlıklardır. İç içe geçmiş, çoklu, matruşka benzeri öyküler yazıyorsunuz. Neden? Açıkçası zihnim de biraz matruşka gibi çalışır. Bu da eserlerime yansır. Daha önce de bahsettiğim gibi ilk ilhamım ana öyküyü oluşturur. Sonra bu öykü başkasını, o da başkasını doğurur. Böylelikle öykü çoğalır. Bu öyküye zenginlik ve keyif katar. Okur tek çerçevede birden fazla hikâye ile karşılaşır. Öykülerinizde Binbir Gece Masalları’nın tadı ve şeylerin kişileştirilmesi gibi daha çok Doğu anlatı geleneğine ait biçimlerin tınısı mevcut. Ne dersiniz? Gözleminiz oldukça isabetli. Binbir Gece Masalları'ndaki o çok katmanlı doku, anlatı geleneği, çerçeve metin tekniği, okuru çeken mistik anlatım benim öykülerimde de kendini gösterir. Şeylerin kişileştirilmesinin ise çok keyifli olduğunu düşünüyorum. Sonuçta bir duvar neden konuşmasın, bir kelime niye uçmasın, ya da bir eşek neden tıraş yapmasın? Tek yapmamız gereken farklı bir pencereden bakıp sıradanlığın kibrine baş kaldırmak. Öyküleriniz için büyülü gerçekçi denebilir mi? Büyülü gerçekçi akımından etkilendiğimi inkâr edemem. Paralel bir gerçeklik yaratmak tek düze ve sıkıcı gerçeklikten kaçmanın bir yolu. Ayrıca gerçek olamayacağını sandığımız birçok şey gerçekleşirken yarattığım gerçeğin gerçek olmaması için bir neden yok. Düş Berberi adlı öykü kitabınız nasıl doğdu? Aslında daha önce de bir öykü kitabı çıkarabilirdim. Kitabım yayımlanmadan önce birçok basılı ve online mecrada öykülerim çıktı. Ancak doğru zaman diye bir şey olduğuna inanıyorum. Ülkemizde yazdıklarınızı kitlelere ulaştırmak oldukça zor. Yazan çok, okuyan az. O yüzden emeklerinizin karşılığını almak istiyorsanız doğru yayınevi ile çalışmak önemli. Metinlerarası ile bir yazar arkadaşımın vasıtasıyla iletişim kurdum ve ardından Düş Berberi doğdu. Editörüm Mahmut Yıldırım ile iyi bir sinerji yakaladım. Sizin için kitabınızdaki en gözde öykünüz hangisi? Neden? Bunun için tek cevabım yok. Yazmak, Ben Babamın Kırık Kalbiyim ve Zamanın Saçları öne çıkanlardan. Saydığım bu metinlerdeki duygu, kurgu, dil kullanımı, metaforlar ve alt metinler oldukça yetkindi benim için. Öykülerinizde masal kahramanlarını günümüze taşıyarak okurda nasıl bir etki yaratmayı umuyorsunuz? Okurların zor ve sıkıcı olan bu hayattan kısa süreliğine de olsa farklı bir evrene kaçma hakları var. Ve ben bunu sağlamak istiyorum. Masal kahramanları benim istediğim şekilde ve kurallarım dâhilinde öykülerime her zaman konuk olabilirler. Öykülerimin üzerinde yerleri var. Her nasıl ki ben gerçek dünyayı zaman zaman terk edip masal dünyasına dalıyorsam onlar da kendi dünyalarının dışına çıkıp bizi ziyaret etmeliler. İnsanların onlara ihtiyacı var. Hem kim bilir, gerçek sandığımız bu hayatlar da tanrının masallarıdır. Nükleer Tıp alanında çalışan bir doktor olarak masallar kadar tarihle de iç içe olmanızı neye borçlusunuz? Tarih mistik ve gizemlidir. Bir hazinedir. Benim için keşfedilmemiş topraklara benzer. Ben ise keşfetmeyi severim. Tabi biz tarihi bize anlatılan kadarıyla biliyoruz. Özellikle Osmanlı Dönemi’nin o çok katmanlı dokusu ilgimi fazlasıyla cezbeder. Benden önümüzdeki zamanlarda "Zamanın Saçları" adlı öykümdeki gibi Osmanlı Dönemini baz alan ve günümüzle tarihi birleştiren öyküler okuyacaksınız. Ölmüş ya da yaşayan hangi yazarla bir araya gelmek ve ona ne sormak isterdiniz? Hasan Ali Toptaş ile bir araya gelmek isterdim. Yazarın dil kullanımındaki ustalığı, düşle gerçeğin iç içe geçtiği kurguları örnek alınasıdır. Ve ona kendi yazdığı Gölgesizler romanındaki Cennet'in oğlunun sorusunu sorardım: "Kar neden yağar kar?" İhsan Oktay Anar'la da görüşmek isterdim. Tarihi, mizahı, felsefeyi, fantastiği ve metafiziği harmanladığı kurguları büyüleyicidir. Ona da şunu sormak isterdim: “Yazarken sahip olduğunuz motivasyon nedir ve mizah sizin için ne ifade eder?” Bir yazar olarak amacınız ve hedefiniz nedir? Nasıl bir gelecek hayal ediyorsunuz? Belki bir on yıl önce bu soruya farklı cevaplar verebilirdim. Daha kesin ve net cevaplar... Anlam arayışının anlamsızlığının farkına varınca insan biraz keskinliğini kaybediyor galiba. Ucu aşınan bir kurşun kalem gibi. Ama arada o kalemin ucunu tıraşlamak iyi geliyor. Sorunun cevabına gelecek olursam: Keşfetmek, üretmek ve paylaşmak...
- Ödüllü roman Seyrüsefer Türkçede
Ödüllü Japon yazar Shion Miura’nın, tüm dünyada 1,3 milyondan fazla satan ve 2012’de Japan Booksellers’ Ödülü’ne değer görülen romanı Seyrüsefer, okuruyla buluştu. Aşka, dostluğa ve aileye odaklanan roman, bir grup sözlük editörünün yeni bir sözlük oluşturma sürecindeki titiz çalışmalarını, kelimelere duydukları tutkuyu ve bu süreçte kurdukları insanî bağları anlatıyor. Sakin ama derin bir anlatımla ilerleyen Seyrüsefer, dilin gücünü ve kelimelerin hayatımızdaki yerini keşfetmek isteyenler için ilham verici bir yolculuk sunuyor. Japonların insan ilişkilerine, alışkanlıklarına ve geleneklerine de değinen roman, yayıncılığın zor taraflarına, editörlerin maddi-manevi sıkıntılarına ve okurdan beklentilerine, başta sözlük editörlüğü olmak üzere genel anlamda editörlüğün uğraş alanlarına ve nasıl çalıştığına dair meselelere de ışık tutuyor. Ayrıntı Yayınları’nın, dünyanın farklı köşelerindeki yeni hikâyeleri ve düşünceleri keşfe çıkan markası Düşbaz Kitaplar’ın Türkçede okurlarla buluşturduğu Seyrüsefer’i Japonca aslından dilimize Peren Ercan çevirdi. Genbu Yayınevi’nin sözlük editörlüğü departmanının gündeminde “Seyrüsefer” adlı sözlüğün tamamlanması vardır. Yayınevinin genel yayın yönetmeni Matsumoto Hoca’nın uzun yıllardır devam eden bu projesinde beraber çalıştığı kadim yol arkadaşı Araki, işinden ayrılmak zorunda kalır. Yerine geçmesi için bulduğu editör Mitsuya Majime, kelimeler konusunda takıntılı düzeydeki hassasiyeti ve çalışkanlığıyla kısa zamanda doğru kişi olduğunu kanıtlar. Majime bir yandan kelimeler denizinde kürek çekerken bir yandan da kaldığı pansiyonda beliren ay parçasının kalbine giden yolu bulmak için çabalar. Kelimelerin yaşayan varlıklar olmasının güzelliği, onları “sözlük” gibi sabit bir esere yerleştirip kilitlemenin zorluğuyla çakışınca işler, editörlerin tahmininden çok daha zor -bazen krizli- ilerler. Bir yandan da yayınevinin, sözlük editörlüğü departmanına çok az bütçe ayırması editörlerin yalnızca kelimelerle değil, hayat şartlarıyla da mücadele etmesini gerektirir. Bütün bunların arasında önemli olan tek şey vardır: “Seyrüsefer” adlı sözlüğü tamamlamak. Yıllarca süren bu sözlük derleme süreci, yayınevi çalışanlarının, kelimelerin hayatımızda ne kadar büyük bir yer tuttuğunu görmeleri için önemli bir yolculuk olacaktır. Seyrüsefer, aşkın, dostluğun ve insan iletişiminin gücünün portresini çizerken editörlüğün ve yayıncılığın gerçekliğini gösteren, sıcacık bir roman. SHION MIURA Wade Üniversitesi’nden mezun olan yazar, ilk romanı A Passing Grade for The Who Fight’ı yayımladı. 2006’da başka bir kitabıyla 135. Naoki Ödülü’nü kazandı. Bazı eserleri anime, manga ve diziye uyarlandı. Run with the Wind adlı romanı 2009’da filme, 2018’de animeye uyarlandı. Seyrüsefer adlı romanıyla 2012’de Japan Booksellers' Ödülü’ne değer görüldü. SEYRÜSEFER Shion Miura Düşbaz Kitap, 2025 Çeviri: Peren Ercan 224 s.
- “Neresidir yaşadığın yer / içinde duyulmayan sözler kabarınca?”
Tuncay Korkmaz yeni şiir kitabı Uzağın Gölgesi Yoktur ile okuruyla buluşuyor: “Neresidir yaşadığın yer / içinde duyulmayan sözler kabarınca?” Kitaptan bir şiir: Uzaklıktır hissettiğin en yakın istasyonda bile Karadeliktir baktığın saat ve içinden bir akrep düşer ele Aksan, tenin yıkıcı bir sel olur Dursan, içindeki asi nehir kurur Tuncay Korkmaz 1980’de Muş’ta doğdu. Çocukluğu ve ilkgençliği Çukurova’da geçti. Mezopotamya Kültür Merkezi’nde uzun yıllar sanatsal çalışmalar yürüttü ve kırka yakın kültür sanat kurumunun oluşturduğu platformun sözcülüğünü yaptı. Özellikle Kürt toplumunun sanatsal aktivitelerle buluşması, çocuk ve gençlerin ücretsiz sanatsal eğitimlere ulaşabilmeleri için Her Yerde Sanat İnisiyatifi bünyesinde ve bölge belediyeleri ile çalışmalar yürüttü, yüze yakın kültür sanat festivali, sergi, film günleri ve dil konferanslarının koordinatörlüğünü yaptı. Sanatçı Birol Topaloğlu ve Refika Kadıoğlu ile birlikte, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Karadeniz bölgeleri arasında sanatsal köprüler kurabilmek için birçok projeyi hayata geçirdi. İki kez tutuklandı ve toplamda yedi yıl cezaevinde kaldı. Birçok Kürtçe şarkıya söz yazdı ve tiyatro metinlerine katkı yaptı. Güncel sosyal konular ve kültür sanat etkinlikleriyle ilgili yazılarını Ülkede Özgür Gündem ve devamı gazeteler ile Gazetekarınca’da yayımladı. 2016’dan beri Amsterdam’da yaşıyor. Başta Eindhoven’daki Van Abbe Modern Sanat Müzesi olmak üzere Amsterdam ve Hollanda’nın diğer şehirlerindeki birçok küratör ve sanatçıyla birlikte özellikle mültecilerle ilgili sanatsal projeler içerisinde yer aldı. Hazırlanan proje ve performanslara metinler yazdı. Yazdığı kimi metinlerde Murad Zorava mahlasını kullanıyor. Kitapları Şiirsel Deneme: Surp Giragos’ta Bir Zeytuni, 2017, Aram Yay. Günlük: Two Diaries Gluklya and Murad, 2022, Buchhandlung Walther und Ffranz König (Köln) [Sanatçı Gluklya Natalia Pershina-Yakimanskaya’nın çizim ve günlükleri ile Tuncay Korkmaz’ın günlüklerinin bir araya getirildiği sanatsal kitap, Murad Zorava mahlasıyla] Şiir: Uzağın Gölgesi Yoktur, 2025, Anima Yay., UZAĞIN GÖLGESİ YOKTUR Tuncay Korkmaz Anima Yayınları, 2025 Tür: Şiir 72 s.
- 2025 Kadın Kurgu Ödülü kısa listesi açıklandı!
Tematik olarak, 30. Kadın Kurgu Ödülü kısa listesi, tarihin hayatlarımız üzerindeki etkisini sorgulayan romanların yanı sıra, süregelen kimlik arayışımıza yön veren hikayeleri de öne çıkarıyor. Kısa listeye kalan altı kitabın her biri, özerklik, sevgi ve arkadaşlığın hayatın zorluklarına karşı nasıl bir merhem görevi görebileceğini göstererek kişisel özgürlük ve insani bağ ihtiyacını araştırıyor. Nüans ve derinlikle yazılmış bu kitaplar, sizi oturup etrafınızdaki dünyayı fark etmeye teşvik eden çok katmanlı hikayeler sunuyor. Bu önemli yılda, kısa listede çok kuşaklı perspektifler ve yeni seslerin güçlü bir gösterimi yer alıyor. Tematik olarak, 30. Kadın Kurgu Ödülü kısa listesi, tarihin hayatlarımız üzerindeki etkisini sorgulayan romanların yanı sıra, süregelen kimlik arayışımıza yön veren hikayeleri de öne çıkarıyor. Romanların bir kısmı, kültürel mirası çevreleyen zor konuları keşfetmek için acı hicivden incelikli gözlemsel komediye kadar mizahı kullanıyor. Queer ilişkiler ve yaşam boyunca duygusal ya da cinsel yeniden uyanışlar da öne çıkan temalardan. Kurgu dalında Kadın Ödülü için kısa listeye kalan 2025 eser aşağıdaki gibidir (yazar soyadına göre alfabetik olarak): Aria Aber'den Good Girl (Bloomsbury Yayıncılık) All Fours - Miranda July (Canongate Books) Sanam Mahloudji'den The Persians (4th Estate, HarperCollins) Tell Me Everything - Elizabeth Strout (Viking, Penguin General, Penguin Random House) Yael van der Wouden'den The Safekeep (Viking, Penguin General, Penguin Random House) Fundamentally - Nussaibah Younis (Weidenfeld & Nicolson, Orion Publishing Group, Hachette) Jüri Başkanı Kit de Waal: "Geçtiğimiz otuz yıl boyunca Women's Prize for Fiction her yıl yaratıcı, başarılı romanları kutladı ve bunu yaparken Birleşik Krallık'ta kurgu yazımının manzarasını değiştirmeye yardımcı oldu. Geçtiğimiz altı ay boyunca, jüri üyesi arkadaşlarım ve ben, inanılmaz bir ses yelpazesi tarafından yaratılan tamamen gerçekçi dünyalar tarafından tüketilen başvurularımızı diz boyu okuduk. Şimdi kısa listemizi açıkladığımıza göre, bu altı romanın her birinin Ödül'ün orijinal ilkelerini ne kadar mükemmel bir şekilde örneklediği bana kesinlikle açık görünüyor: özgünlük, erişilebilirlik ve saf parlaklık. Seçkimiz, okuyucuyu şaşırtacak, harekete geçirecek ve memnun edecek, hepsi de farklı şekillerde insan bağlantısının önemini vurgulayan zengin, çok katmanlı anlatıları kutluyor. Şaşırtıcı ve canlandırıcı olan, bu romancıların zorlu kavramlara ışık tutmak için bu kadar çok mizah, nüans ve hafiflik kullandığını görmektir. Bu altı romanın geleceğin klasikleri olacağından hiç şüphem yok."
- "Ben güçsüz olabilirim ama birlikte çok güçlüyüz"
Kore edebiyatının genç yetişkin ve çocuk dalındaki en önemli isimlerinden Yi Hyeon’un ödüllü serisinin ilk kitabı; Yeşil Aslan Wanini. Serengeti anılarında çok farklı türlerin beraber yaşamasının büyüsüne kapılan Hyeon, Yeşil Aslan Wanini’de dışlanmış bir aslanın hikayesini konu alıyor. 6 kitaptan oluşan seri, aldığı ödüllerin yanı sıra Kore’de okullarda okutulmaya ve tüm dünyada sesini duyurmaya devam ediyor. Muhteşem çizimleriyle ve her yaş grubundan okurun yüzünü gülümsetecek hikayesiyle Yeşil Aslan Wanini, Athica Books etiketiyle şimdi Türkiye’de! Arka Kapak Yazısı: “BEN GÜÇSÜZ OLABİLİRİM AMA BİRLİKTE ÇOK GÜÇLÜYÜZ!” ARKADAŞLARIYLA BİRLİKTE YEMYEŞİL OVALARDA KOŞAN CESUR DİŞİ ASLAN WANİNİ... Wanini, kuvvetsiz ve avlanma konusunda yetersiz olduğu için sürüsünden dışlanır. Yalnızlık içinde, bir taraftan maymunlar ve kuşların umursamaz bakışları arasında kaybolurken, bir taraftan da çitaların sert pençeleriyle tehdit edilir. İnsanlar tarafından avlanmasına ramak kalan Wanini, bütün tehditlere rağmen, yetişkin ve kuvvetli bir dişi aslan olma yolunda ilerlemektedir. Yanlış ya da doğru bir yaşam biçimi yoktur; sadece birbirinden farklı güzellikler vardır. Her canlı, özüne sadık kalarak kendi yolunda ilerler; zebra zebra gibi, iguana iguana gibi, insan insan gibi… Wanini de öyle. Kendi doğasına uygun, cesur adımlarla bozkırda koşuyor ve hikâyesini özgürce yazıyor. YEŞİL ASLAN WANİNİ Yi Hyeon Athica Yayınları, 2025 Çeviri: Elif Ahsen Gönen Çizimler: Oh Yun Hwa Tür: Çocuk Edebiyatı 216 s.
- Mart ayında Litera Edebiyat’ta en çok okunanlar
Mart ayında Litera Edebiyat’ta en çok neler okundu? Okurların favorisi olan içerikleri listeledik! Mart 2025'te en çok okunan liste Türkiye’deki bazı bağımsız kitapçılar Düşünce özgürlüğüne destek vermek, kültür ve edebiyat üzerindeki baskıcı tekelleşmeyi aşmak için Türkiye’deki bazı bağımsız kitapçıları Litera Edebiyat olarak listeledik. Listenin tamamı burada . Mart 2025'te en çok okunan öykü Öykü: Dikenler “Ben evimde çıt çıkarmıyorum. Seni beklediğim o koltukta, cılız bir mum ışığında senden gelecek seslere kulak kabartıyorum.” Eftelya Özge Cora'nın öyküsünün tamamı burada . Mart 2025'te en çok okunan yeni kitap haberi Sonsuza Dek Sürüyor, Derken Bitiyor 2024 Ursula K. Le Guin Kurgu Ödülü dahil pek çok ödül alan bu son derece yaratıcı, şaşırtıcı, hüzünlü ve komik roman, Sonsuza Dek Sürüyor, Derken Bitiyor, kim olduğumuza, ne yaşadığımıza, nereye gittiğimize dair düşünmeye çağırıyor bizi. Kitabın detayları burada . Mart 2025'te en çok okunan söyleşi "Kitaplarımda acı bilincini ideolojikleştirmeden estetize etmeye çalışıyorum" Aynur Kulak, Özlem Göncü ile üçüncü romanı Kibrit Kokusu odağında söyleşti: "Karakterlerin her birini zihnimde bir ezgiyle, müzikal eserle eşleştiririm. Böylelikle yazmaya ara versem bile geri döndüğümde karakteri bıraktığım yerde bulabilir, duygu dünyasına giriş yapabilirim." Söyleşinin tamamı burada . Mart 2025'te en çok okunan yazı 'Fevkalâde hususi' bir zaman yolculuğu: Bin 9 Yüz Seksen 3 “Bin 9 Yüz Seksen 3 her yaştan okuyucuya hitap edebilecek bir metin ama konusu ve hitabeti itibariyle odağı çocuk ve gençler. Mahir Ünsal Eriş, Türk çocuk ve gençlik edebiyatında sıklıkla görünen didaktizm ve yetişkin paltosundan sıyrılamama gafletine düşmüyor. Üstelik kahramanları ve ben anlatıcısı yetişkin oldukları halde çocuk ruhunu ve neşesini ziyadesiyle yakalıyor.” Nilay Kaya bu hafta Mahir Ünsal Eriş’in genç okurlar için kaleme aldığı Bin 9 Yüz Seksen 3’ten yola çıkarak çocuk edebiyatı ve zaman yolculuğu üzerine yazdı. Yazının tamamı burada .
- Cesaret, ihanet ve antik savaşın kaosu
Ferdia Lennon, Dylan Thomas Ödülü adaylarından Muhteşem Zaferler'de, epik bir hikâye anlatıyor. Bollinger Everyman Wodehouse Komedi Kurgu Ödülü sahibi Waterstones İlk Kurgu Ödülü sahibi Irish Book Awards tarafından Yılın Yeni Yazarı dalında kısa listede Nero Kitap Ödülleri İlk Kurgu Ödülü kısa listesinde British Book Award Yılın İlk Kurgu Kitabı Ödülü için aday Walter Scott Tarihi Kurgu Ödülü uzun listesinde Slate, The Guardian ve New York Halk Kütüphanesi tarafından 2024’ün En İyi Kitapları arasında gösterildi. Ferdia Lennon, savaş esirlerinin gölgesinde filizlenen bu muzip ve incelikle işlenmiş hikâyeyi, çarpıcı bir duyarlılıkla kaleme alarak İrlanda edebiyatının en parlak yeni seslerinden biri oldu. Sicilya’da, Siraküzalıların Atinalı isyancıları esir aldığı taş ocağında başlayan Muhteşem Zaferler şiire ve içkiye düşkün, kaderleri birbirine sıkı sıkıya bağlı iki çömlekçi olan Lampo ve Gelon’un Medea’nın tam teşekküllü bir prodüksiyonunu sahnelemeye karar vermesiyle şekilleniyor. Sanatın insanı nasıl baştan yarattığını, özgürlüğün sınırlarını ve bir başkasına duyulan kaçınılmaz muhtaçlığı irdeleyen bu roman, esaret ile kurtuluş arasındaki o belirsiz eşiği adımlarken insan ruhunun trajikomik yanlarını da gözler önüne seriyor. Kıvrak ama sert, hüzünlü ama direngen, dokunaklı ama kaçınılmaz biçimde komik. Muhteşem Zaferler bir tragedyadan beklenen her şeyi veriyor: sarsıyor, yıkıyor ve sonunda ayakta alkışlatıyor. FERDIA LENNON Dublin'de doğdu ve büyüdü. University College Dublin'den Tarih ve Klasikler alanında lisans ve University of East Anglia'dan Düzyazı Kurgu alanında yüksek lisans derecelerine sahiptir. Glorious Exploits onun ilk romanıdır. Sunday Times'ın en çok satanlar listesinde yer alan roman BBC Radio 4 için uyarlanmış ve Waterstones 2024 İlk Roman Ödülü ile Bollinger Everyman Wodehouse Çizgi Roman Ödülü'nü kazanmıştır. Uzun yıllar Paris'te yaşadıktan sonra şimdi eşi ve oğluyla birlikte Norwich'te yaşamaktadır. MUHTEŞEM ZAFERLER Ferdia Lennon Dedalus Kitap, 2025 Çeviri: Serkan Toy 304 s.
- Öykü Gazetesi’nin Nisan sayısı yayınlandı
2016'dan beri gerçekleri yazmadığını alenen söyleyen tek yayın organı olan Öykü Gazetesi 'nin Nisan sayısı yayında! Veveya.net ’in yayıncılığını üstlendiği Öykü Gazetesi , PDF formatta ücretsiz indirilebilir ve/veya web tarayıcısı üzerinden okunabilir. Öykü Gazetesi ’nin Nisan sayısında; Cihan Çakan, Saliha Samanlı, Neslihan Su Aydın, Serhat Tokmak, Tarık Şimşek, Berrin Yelkenbiçer, Asya Çelenk, Ege Işık Özatay, Ekin Deniz Kuzu, Hicret Birik’in öyküleri var.
- İlkel dürtüler ve ırkçılığın sarsıcı yüzleşmesi
Gönül Malat, Boris Vian’ın, Vernon Sullivan mahlasıyla 1946 yılında yazdığı, yasaklanmış ve neredeyse tüm çevirilerinde sansür bulunan kitabı, Mezarlarınıza Tüküreceğim üzerine yazdı: "Metinde olağanüstü bir kurguyla ilkel dürtülerin bile ırkçılık fikrinin üzerinde yer alması, okuyucuya bir yandan okkalı bir yumruk indirirken diğer yandan sızılı ama öğretici bir katarsisin içine daldırıyor." Hangi çiçek, diğerini ‘sarı açtı’ diye ayıplar? Hangi kuş, ‘farklı ötünce’ diğerine yasak koyar? Derisinden, dilinden ötürü öldürülüyor insanlar. Ah insanlar! Her şeyi bulup kendini bulamayanlar…* Boris Vian’ın, Vernon Sullivan mahlasıyla 1946 yılında yazdığı kitabı “Mezarlarınıza Tüküreceğim”** alabildiğine sıra dışı bir metin. Roman, 1949 yılında ahlaki değerlere hakaret, erotizmin aşırı gerçekçi ve tüm çıplaklığıyla betimlenmesi nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri'nde yasaklanmış. Metin, kırkların ABD'sinde yaşanan ırkçılık ve şiddeti, absürt şekilde kıyasıya eleştiren bir kurguya sahip. Vian’ın, Mezarlarınıza Tükereceğim satırlarındaki yazı türü, “Patafizik” diye adlandırılıyor. Patafizik; istisnalar ya da hayali çözümler üretme bilimi olarak da özetlenebilir. Bilge Karasu’nun tanımıyla “Serendip Yağmuru’na tutulma,” demek de mümkün. Patafizik, metafizik ötesindeki âlemi çalışma alanı olarak seçen bir psödöfelsefedir –sözdebilim- aslına bakarsanız. Modern bilimin kuram ve yöntemlerini de hicveder. Çoğunlukla anlamsız ve deneysel bir dil kullanır. Terim ve kavram olarak Alfred Jarry tarafından üretilmiştir. Kitabın türünü Kierkegaard’a kadar uzanıp, kabaca “Absürdizm-saçmacılık” çatısı altına almak hiç yanlış olmaz kanımca. Tabii saçmacılık dendiğinde ilk akla gelen A. Camus’tur. Bu akımın çerçevesini belirgince ve berraklıkla çizmiştir. Sisifos Söyleni’nde bu konuyu anlatabilmek için özetle şöyle der; Yaşamın anlamı ancak, dünyanın saçmalığını ve yenilginin daima tekrarlanacağını bile bile kötülüğe direnmek olabilir, insanlığa gerçek boyutlarını ancak bu başkaldırı kazandırabilir. Vian’ın, patafizik-absürt tarzını/türünü oyun ve senaryo metinlerinde de ustaca kullandığının altını çizerek incelememize devam edelim. Ayrıca yazarın müzisyen kimliğini, cazı sevdiğini ve çok iyi saksafon çaldığını da söylemeden geçmeyelim. Mezarlarınıza Tüküreceğim, Vian’ın, Amerika’ya hiç gitmeden tamamen hayal gücüne dayalı olarak kaleme aldığı bir metin. Bu romanda, Henry Miller -özellikle Amerika hakkında- etkisini de yazmazsak metni eksik bırakırız düşüncesindeyim. Miller, tüm kitapları gibi Paris günlerini anlattığı otobiyografik metni Yengeç Dönencesi’nde kısa bir dönem ev arkadaşlığı yaptığı Vian için, “Bir tek Boris’ten ümidim var yazma konusunda,” diye bahseder çünkü. Yazarın bir diğer kitabı olan Günlerin Köpüğü ’nün daha belirgin bir patafizik metin olduğunu ve fakat Mezarlarınıza Tüküreceğim romanının çok vurucu olduğunu da eklemeliyim yazıya. Belki de ırkçılık üzerine Tom Amca’nın Kulübesi -Harriet Beecher Stowe, kölelik/ırkçılık karşıtı bu romanından sonra Lincoln’ün, Amerikan kuzey güney savaşını başlatan yazarın Harriet Beecher Stowe olduğunu söylediği rivayet edilir- ve Bülbülü Öldürmek -Harper Lee- iki kadın yazardan sonra kaleme alınan en vurucu ve çarpıcı romanlardan birisidir diyebiliriz. Roman kahramanı Anderson, bir Mulattodur -siyah ırktan olan biriyle Kafkas ırkından olan birinin melez çocuğuna verilen isim-. Fakat bir mulattoya değil, beyaza benzemektedir. Anderson bu nedenle ailenin “Şanslı” çocuğu olarak nitelendirilir. Abisi, beyaz bir kıza âşık olur ve bu yüzden ırkçı beyazlar tarafından öldürülür. Anderson, abisinin deri rengi dolayısıyla öldürülmesinden allak bullak olacaktır. Tüm benliği tıka basa kin ve nefret doludur. Bu durum onu, abisinin intikamını almaya yönlendirir. Bunu çok kolay başaracaktır. Çünkü epeyce yakışıklı ve beyaz görünmektedir. Üstelik kimse onun damarlarında aslında bir kara derili kanı aktığını bilmiyordur. Yazarın, kin ve nefret duygularını ilkel bir dürtüye yani cinsel hazza indirgeyerek kaleme aldığı olağanüstü satırlar okuyucuyu hem şaşırtıyor, hem ürkütüyor. Doğrusu dürtüleri bu kadar net, hatta hayvani boyutta tüm gerçekliği ile ortaya koymasını çok ustaca ve başarılı bulduğumu söylemeliyim. Kitapta ırkçılık, cinselliğin -erotizmin demeli- arkasına gizlenmiş, hatta bilerek saklanmış görünüyor. Yazar, ilkel dürtüleri bile ırkçılık fikrinin üzerine yerleştirerek, biz okurlarını acı acı yüzleşmeye davet ediyor. Bu durum romana hüzünlü olduğu kadar hoş bir nitelik de kazandırmış. Metinde olağanüstü bir kurguyla ilkel dürtülerin bile ırkçılık fikrinin üzerinde yer alması, okuyucuya bir yandan okkalı bir yumruk indirirken diğer yandan sızılı ama öğretici bir katarsisin içine daldırıyor. Bu düşünceye ve anlatıma vurulduğumu söylemeliyim. Vian, siyahların birbirleri arasındaki ırkçılıktan da bahsediyor satırlarında. Durumlarını kolayca kabullenişlerinden! Beyazlara itaat eden siyahlara, bu tutumları nedeniyle göndermeler yapmaktan ve eleştirmekten de geri durmuyor. Romanda ırkçılık için en belirgin cümle şöyle; benim durumuma düşen, kanlarını unutan, her durumda beyazların yanında yer alan ve her fırsatta siyahları dövmekten çekinmeyen siyahlar. Bu insanları da zevkle öldürürdüm ancak her şeyi yavaş yavaş, zamanında yapmak lazımdı.. . Vian’ın metnine bir güzel ironiyi de yerleştirdiğini belirtmeliyim. Yani iki –beyaz- kız kardeşin bir erkek için delicesine yarışmasını. İlkel duyguların hükmünü! Ya da Habil ile Kabil’in güncel ama absürt/patafizik diyebileceğimiz şahane anlatımını. Yazarın, Anderson’un Lou’yu işkence ederek kin ve nefretini kusarak öldürmesini kaleme aldığı şu satırlar; y eniden güldüm. Yüreğim göğsümde örse vurulan çekiç gibi atıyordu, ellerim titriyor ve sol kolum çok kötü kanıyordu, dirseğim boyunca kanımın aktığını hissettim. Beyazların kardeşimi öldürdüklerini söyledim ona, beni ele geçirmeleri öyle kolay olmayacaktı, ama ona gelince; her ne olursa olsun ölecekti. Göğüslerini bir elimi kasarak sıktım, neredeyse bayılacaktı, yine de bir şey demiyordu. Ölesiye tokatladım. Yeniden gözlerini açtı. Sabah oluyordu. Gözlerinin yaşla ve şiddetle parladıklarını görüyordum; üzerine eğildim; bir hayvan gibi koklamaya koyuldum, haykırmaya başladı… üzerine söylenecek söz yok sanırım. Kaynaklar Varoluşa Ait Bir Gerçekliğin Betimleyicisi Olarak “Saçma” ve Amerikan Sinemasında İfade Biçimleri, Çağdaş Emrah Çağlıyan, Dergipark Yaratım Sürecinde İstisnai Çözümler ve Mutlu Kaza, Serkan Demir SDÜ ART-E, Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi,Aralık’22 Cilt: 15 Sayı: 30 Mezarlarınıza Tüküreceğim, Boris Vian. İtakki yayınları. 5. Basım Yengeç Dönencesi, Henry Miller. Siren Yayınları. *Charles Bukowski **Mezarlarınıza Tüküreceğim, neredeyse tüm çevirilerinde sansürlenmiştir. MEZARLARINIZA TÜKÜRECEĞİM Boris Vian İthaki Yayınları, 2021 Çeviri: Birsel Uzma 112 s.
- Feminist hareketin geçirdiği dönüşümüne eleştirel bir bakış
Amerikalı feminist kuramcı Nancy Fraser’ın Feminizmin Yazgıları: Devlet Güdümlü Kapitalizmden Neoliberal Krize adlı kitabı, okuruyla buluştu. Feminizmin Yazgıları , Fraser’ın feminist hareketin geçirdiği dönüşümü ve tarihsel yolculuğunu eleştirel bir bakış açısıyla ele aldığı yazılarından oluşuyor. Kitap, 20. yüzyılın sonlarından itibaren “İkinci Dalga” feminizmin neoliberal politikalarla iç içe geçişini ve başlangıçtaki toplumsal adalet arayışının, piyasa odaklı bir yapıya evrilişini gözler önüne seriyor. Fraser, sosyal refah devleti döneminden neoliberal krize kadar uzanan süreçte feminizmin kazançlarını ve kayıplarını sorgularken, kapitalizmle kurulan karmaşık ilişkileri açığa çıkarıyor. Nancy Fraser ’ın Feminizmin Yazgıları: Devlet Güdümlü Kapitalizmden Neoliberal Krize adlı kitabı, Aslı Önal ’ın çevirisiyle Ayrıntı Yayınları ’nın Kadın dizisinde yerini aldı. Editörlüğünü Ceren Ataer ’in üstlendiği Kadın dizisi, feminist teorinin külteserlerinin yanında güncel soruları ve sorunları ele alan kitapları okurlarla buluşturmaya devam ediyor. Dizi, kabul görmüş kurumların, yapıların ve düşüncelerin kadınların hayatını nasıl etkilediği ve değişim üzerine düşünmeyollarını tartışmaya açan eserlere öncelik veriyor. Kadın dizisinin 2025 yılındaki yayın planında önemli bir kült eserolan Gerda Lerner imzalı The Creation of Patriarcy (Ataerkinin Yaratımı) ;çok eski bir tartışmayı çarpıcı bir başlıkla yeniden gündeme getirerek bakım emeği ve aile üzerine düşünmeye davet eden Sophie Lewis’in Abolish theFamily (Ailenin İlgası) kitabı; kadınların ve kız çocuklarınındeneyimlediği kaygı ve korkuları ele alan Die Weibliche Angst (Kadınların Korkusu) gibi çalışmalar yer alıyor. 1970’lerden bugüne feminist imgelemde yaşanan değişimlerin izini süren Feminizmin Yazgıları , “İkinci Dalga” feminizmin kadın özgürlüğü için verilen radikal bir mücadele olarak Yeni Sol’un içindenortaya çıkışıyla başlayıp zaman içerisinde ütopyacı enerjisini yitirerek kimlik siyaseti ve neoliberalizmle hizalandığı tarihsel süreci gözler önüne seriyor. Vaktiyle feminist kuramın merkezinde yer alan,kapitalist toplumun doğasına yönelik eleştirelliğin giderek geri plana atıldığını, hegemonik yahut anaakım feminist kuramın kendisini artık küreselkapitalist sisteme başkaldıran bir radikallikte algılamadığını, bilakisneoliberal güçlere her geçen gün daha fazla yakınsadığını, hatta onlarla“tehlikeli bir münasebet”e girdiğini dile getiren Nancy Fraser , refah devletinin maruz kaldığı politik ve ideolojiksaldırılara paralel bir biçimde, geçmişte büyük önem atfedilen ırk ve sınıftemelli meselelerin, yeniden bölüşüm, toplumsal ve ekonomik adalete ilişkintaleplerin, kültürel farklılıklar ve kimlik siyaseti lehine marjinalleştirildiğini yahut tamamen terk edildiğini iddia ediyor. Fraser ’a göre, feministhareketin başlangıçtaki özgürleştirici vaadini geri kazanmasının ve içinde yaşadığımız küresel neoliberal krizin açmazlarına çözüm üretebilmesinin yolu,diğer özgürlükçü ve eşitlikçi hareketlerle bir araya gelerek kontrolden çıkmışserbest piyasa düzeninin demokratik denetime tabi tutulması için ortak bir mücadele örgütlemesinden geçiyor. NANCY FRASER 1947 doğumlu Amerikalı feminist kuramcı Nancy Fraser, aldığı felsefe eğitiminin ardından eleştirel toplumsal teori ve siyaset felsefesi alanlarında uzmanlaşmıştır. Toplumsal adalet ve feminizm üzerine çalışmalarıyla tanınan Fraser, adalet kuramı içinde yeniden bölüşüm, tanınma ve temsiliyet arasındaki ilişkileri yeniden düşünmeye odaklanmıştır. New York’ta bulunan The New Schoolfor Social Research’te dersler veren ve New Left Review ’un yayın kurulunda yer alan Fraser’ın en önemli eserleri arasında, Unruly Pcactices (1989), Justice Interruptus (1997), Scales of Justice (2009), The Oldis Dying and the New Cannot Be Born (2019), Cannibal Capitalism (2022)gibi kitaplar yer alır. Eserlerinde feminist hareketlerin yanı sıra, küreseladalet ve demokrasi mücadelelerini de yeni bir bakış açısıyla değerlendirme çağrısında bulunur. Çağdaş eleştirel düşüncenin önde gelen isimlerinden kabul edilen Nancy Fraser, feminist kuramın ötesine geçen kapsamlı analizleri ve eleştirel toplumsal teoriye olan katkılarıyla gerek akademik çevreler gerek aktivist hareketler açısından ilham verici bir figür olmaya devam etmektedir. Türkçede yayımlanmış kitapları: Struggle Over Needs ( İhtiyaçlar Mücadelesi , Çev. Aykut Kılıç, AgoraKitaplığı, 2006); (ortak yazar) Feminist Contentions , (ÇatışanFeminizmler, Çev. Feride Evren Sezer, Metis Yayınları, 2008); (ortak yazar) Feminismfor the 99%. A Manifesto ( %99 İçin Feminizm: Bir Manifesto , Çev.Utku Özmakas, Sel Yayıncılık, 2021); (Rahel Jaeggi ile birlikte) Capitalism:A Conversation in Critical Theory ( Kapitalizm: Eleştirel Kuram Çerçevesinde Bir Söyleşi , Çev. Eren Karaca, Nika Yayınevi, 2023). FEMİNİZMİN YAZGILARI Nancy Fraser Ayrıntı Yayınları, 2025 Çeviri: Aslı Önal 368 s.















