top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Nobel ödüllü Olga Tokarczuk'un başyapıtı okurlarla buluştu: Yakup'un Kitapları

    Polonyalı yazar ve aktivist Olga Tokarczuk'un 2014 yılında orijinal adıyla Księgi Jakubowe olarak yayımlanan romanı Yakup'un Kitapları, Neşe Taluy Yüce'nin özenli çevirisiyle Türkçeleşti. Yakup'un Kitapları, ciltli ve karton kapak olmak üzere iki farklı sürümle hazırlandı. Kuşağının başarılı temsilcilerinden Olga Tokarczuk, yazın yolculuğu boyunca pek çok akademik araştırmaya ve makaleye konu olurken birçok önemli ödüle layık görüldü. 2018 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibi olan yazar bu ödülü, ansiklopedik tutkuyla sınırların bir yaşam biçimi olarak aşılmasını temsil eden bir anlatı hayal gücüyle kazandı. Ödül komitesi, Tokarczuk'un eserleri arasından bilhassa, 18. yüzyılda geçen ve Avrupa tarihinde az bilinen bir bölümün zengin bir panoramasını sunan destansı tarihi romanı Yakup'un Kitapları'ndan çok etkilendiğini belirtmiştir. Tokarczuk'un altı yıldan fazla süren araştırmalarının sonucunda dünya edebiyatına kazandırdığı eseri Yakup'un Kitapları, 18. yüzyılda bazı Yahudilerin dinden dönerek Jacob Frank’ın dini önderliği altında yaşadıklarını konu alıyor: Frankistlerin gerçek imana “Tevrat'ı ihlal ederek ulaşılacağı” düşüncesiyle içinde yaşadıkları toplumun ahlak anlayışına ve Tevrat'a aykırı bir yaşam benimsemeleri ve bu nedenle bulundukları yerde barınamadıklarından farklı yerlerde, farklı dinlerin çatısı altına sığınarak önce Müslümanlığa, sonra Hıristiyanlığa geçmeleri ve cemaattekilerin Yakup'la ve birbirleriyle ilişkilerini güçlü bir anlatıyla aktaran kitap; İncil, Tevrat ve Kabala içeriği üzerine tartışmalara da yer veriyor. 18. yüzyılda, Polonya’da genç bir Yahudi ortaya çıkar, Yankiele ya da Jacob Frank ya da sadece Yakup ya da… isimlerinin sonu gelmez, unvanlarının, hallerinin ve karakterlerinin de; ama o daima parlar. Önce Müslüman, sonra Katolik olur. Dinden dine dönenleri de “ışığa” üşüşen kelebekler gibi etrafına toplar. Yakup kâh büyücü kâh efendi, baba, ağabey, kardeş, kâh “sahte” peygamber kâh Mesih olur. Bir aşağılanır bir göklere çıkarılır, bir durulur bir gürler, bir sevilir bir nefret edilir. Musevi, Hıristiyan, Müslüman geleneklerinin tümünden beslenen, 18. yüzyılın ortalarında dinler sahnesine bütün esrarıyla adım atan, etrafında topladığı cemaatle bugüne kadar dini tartışmaların odağında yer almış tarihi bir figür olan Yakup Frank’ın hikâyesi, Yakup’un Kitapları’nda Nobel ödüllü Olga Tokarczuk’un edebi dehasıyla unutulmaz bir romana dönüşüyor. Yakup’un Kitapları, yeni dünyanın tehlikelerle dolu eşiğinden hem kendi zamanına hem de geleceğe aynı kusursuz dikkat, ihtiyat, bilgelik ve mizahla bakıyor. "Sonbahar boyunca her gün insanlar geliyor, daha çok Eflak’tan ve Türk topraklarından ancak aynı zamanda Çernivtsi, Yaş ve hatta Bükreş’ten. Hepsi Osman sayesinde; dindaşlarını, özellikle de padişahın İslama dönmüş tebaasını getiren o. Onlar Podolyalı Yahudilerden biraz farklı. Tenleri daha yanık, daha canlılar, şarkıları da biraz daha hareketli ve dans etmeye hazırlar. Burada diller, giysiler ve kafalara takılan başlıklar karışmış durumda. Bazıları Osman ve kalabalık ailesi gibi sarık takıyor, ötekiler kürk kalpak, bazıları Türk fesi giyiyor, Kuzeyliler ise dört köşeli şapkalar. Çocuklar yeni oyun arkadaşlarını kucaklıyor, küçük Türkler Podolya’nın göletleri etrafında kovalamaca oynuyor, kış geldiğinde de birbirlerini buzun etrafında kovalıyorlar. Mahalleleri dar. Şimdilik küçük meskenlerinde çocuklarıyla ve tüm mallarıyla birlikte oldukça kalabalıklar ve çok üşüyorlar, çünkü Ivani’de tek sahip olmadıkları şey yakacak odun. Sabahları, küçük camlar baharın gelişine –yapraklara, tomurcuklara, otlara– masumca öykünen desenler çizen buzla kaplanıyor." "Şimdi gördüğü her şeyin […] kendi zihninden kaynaklandığı düşüncesi hem ürkütücü hem de aynı ölçüde çekici. Ya bunların hepsini biz hayal ediyorsak? Ya her birimiz, her şeyi farklı görüyorsak? Herkes yeşil rengi aynı mı görüyor? Yoksa “yeşil”, gerçekte her birimiz farklı bir şeye bakarken sırf iletişim kuralım diye tamamen farklı deneyimleri kaplayan bir boyanın bizim kullandığımız isminden başka bir şey değil mi? Bunun doğrulanmasının bir yolu yok mudur? Peki, gerçekten gözlerimizi açarsak ne olur? Ya bizi çevreleyen gerçeği, mucize eseri görseydik? Neye benzerdi bu?" YAKUP'UN KİTAPLARI Olga Tokarczuk Everest Yayınları, 2024 Çevirmen: Neşe Taluy Yüce Editörler: Tuba Nur Bakaçhan - Meliha İnanç Altınsaray Tür: Roman Sayfa: 1024 s.

  • Tarihçi ve yazar Prof. Dr. Özlem Kumrular hayatını kaybetti

    Tarihçi ve “Kösem Sultan”, “Haremde Taht Kuranlar - Nurbanu ve Safiye Sultan” gibi romanların yazarı Prof. Dr. Özlem Kumrular hayatını kaybetti. Geçtiğimiz yıl İsviçre'nin Zürih kentinde geçirdiği trafik kazası sonrası yoğun bakıma alınan Prof. Dr. Özlem Kumrular hayatını kaybetti. Doğan Kitap tarafından yapılan açıklamada, "Geçirdiği talihsiz kaza sonrası bir süredir yaşam mücadelesi veren yazarımız Prof. Dr. Özlem Kumrular’ı kaybetmiş olmanın derin üzüntüsünü yaşıyoruz. Sevenlerine ve yakınlarına sabırlar dileriz" denildi. ÖZLEM KUMRULAR 1974 yılında İstanbul’da doğan Prof. Dr. Özlem Kumrular lisansını Boğaziçi Üniversitesi Batı Dilleri ve Edebiyatları Bölümü’nde, yüksek lisansını aynı üniversitenin Tarih Bölümü’nde, doktorasını ise İspanya’da Salamanca Üniversitesi’nde tamamladı. “Kösem Sultan”, “Haremde Taht Kuranlar - Nurbanu ve Safiye Sultan” gibi tarihi kurgu romanlar da kaleme alan Kumrular, “Sultanın Mutfağı” incelemesiyle Osmanlı saray mutfağına derinlemesine bakış getiren bir esere imza attı.

  • Oryantalizmin öncüsü Guilliame Postel

    Töre Sivrioğlu bu ay oryantalizmin öncüsü Guilliame Postel'in ilginç hayatına ve Edward Said’in aslında modern ‘Ortadoğu uzmanlarından’ yola çıkarak haksızlık ettiği oryantalizme değiniyor. Oryantalizm (Osmanlıca şarkiyatçılık) günümüzde lanetlenmiş bir terim. Öyle ki eskiden ‘Oryantalistler Kongresi’ gibi adlar resmi olarak ve gururla kullanılırken şimdilerde bu isimlendirmeler terk edilmiş durumda. Oryantalistin (Osmanlıca müsteşrik) yerini ise şu kuru, strateji, terör ve petrol çağrışımlı ‘Ortadoğu uzmanı’ aldı. İyi de oldu; zira modern ‘ortadoğu uzmanları’ denilen kişilerin ekseriyetinde oryantalistlerin sahip olduğu hayal gücü, dil bilgisi, gözlem yeteneği, tarih şuuru ve sahayı yerinde tanıma arzusu yok gibi… Oryantalistler çöllerde, bozkırlarda dağlarda yıllarını geçirirlerdi. Yerel dilleri yerlilerden daha iyi konuşurlardı. Çoğunun yabancı olduğu bile anlaşılmazdı. Şimdi böyle ‘uzmanlar’ var mıdır, merak ediyorum. Oryantalist’in kaçınılan bir terim haline gelmesinde Edward Said’in meşhur Şarkiyatçılık kitabının önemli etkisi oldu. Okuduğum tüm kitaplar arasında bir terimi bu denli yanlış ve eksik aktaran kaç adet vardır bilemiyorum. Bu kitap oryantalizmin kimi alanlarda haklı eleştirisini yaparken bilim ile siyaseti keyfince bir araya getirdiğinden sanki bütün oryantalistler sömürgeciliğin hizmetindeymiş gibi bir algı yarattı. Ama bundan da kötüsü sanki oryantalistler külliyen Doğuyu küçümseyen, hakir gören insanlarmış gibi bir imajı da var etti. Halbuki oryantalistlerin en ileri gelenleri Doğu’ya âşık, Batı’nın maddeci gürültüsünden kaçıp çölün sadeliğine sığınmak isteyen romantiklerdi. Kafalarındaki Doğu elbette hayaliydi. Bu açıdan oryantalist genelde bir hayalperestti. Ama hayali doğuya aşık olduklarından bu hayale sığınma arzusu duyan gerçek medeniyet düşmanlarıydılar. Bu açıdan oryantalizm elbette Said’in söylediği üzere gibi Batının doğuya çarpık bakışının bir tezahürüydü ama bu çarpık bakış Said’in iddiasının aksine küçümseme, hakir görme değil tam aksine abartı ve hayranlık dolu bir çarpık bakıştı. Batı modernleştikçe bu modernizmin yarattığı sancı çoğu zeki insanda bir iç sıkıntıya yol açtı. Onlar da çareyi zamanın daha yavaş aktığı, egzotik doğuda buldular. Burayı öylesine sevdiler ki hiç değişmemesini istediler. Çocuğunun büyüyüp masumiyetini kaybetmesinden korkan, onun hep bebek kalmasını isteyen kimi ebeveynler gibi. Pierre Loti mesela Osmanlı modernleştikçe üzülmekteydi. Sevgili şarkı giderek daha fazla nefret ettiği Batı ülkelerine benzedikçe o da kahroluyordu. Arabistanlı Lawrence bu nedenle hayli Batılı olmuş Osmanlı Türklerine değil, ‘bozulmamış’ çöl Araplarına hayrandı. Ellerinde bir güç olsaydı Osmanlı dünyasına buharlı geminin, demiryollarının girişini engellerlerdi. Dünya böyle bir tuhaf mekândı işte. Osmanlı tebaası batı mallarına ve teknolojisine hayranlık duyup bir an önce onlara kavuşmak isterken batılı romantik de ‘durun bize benzemeyin, bizim çürümemizden uzak durun, biz yandık siz de yanmayın’ diye hayıflanmaktaydı. Bu romantik ve platonik aşkın ilk oryantalistlerde dahi karşımıza çıkması bu ruh halinin kendi içindeki tutarlığını yansıtmaktadır. Bu yazıda tanıtacağımız Guilliaume Postel (1510-1581) oryantalizmin hakiki öncüsü ve gerçek bir deliydi ve bir tür tımarhanede öldü. Postel, Fransa’da Barenton yakınlarında küçük bir köyde doğmuştu. Küçük yaşta ana-babasını yitirdi. Çocukluğunda iyi eğitim almış tüm yaşıtları gibi Eski Yunanca ve Latince öğrendi. O dönem için iyi bir kariyer için bu dilleri öğrenmek yeterliydi. Ancak Postel daha doğuya ve daha eskilere olan merakı yüzünden İbraniceye ve Kabala’ya da merak salmıştı. Gerçi bu da çok marjinal bir tutum sayılmazdı zira çağında klasik (Hellen/Roma) bilgisi ile Yahudi/Hıristiyan mirasını bir arada öğrenmek isteyenlere rastlanabilmekteydi. Ama gerek bilgi edinme açlığı gerekse doğuya olan tutkusu nedeniyle Postel, Arapçaya da merak salmaya başlamıştı. Tüm dillerin İbraniceden geldiğini düşünüyor ve dillerin kökenlerini merak ediyordu. 1535’de Postel, Osmanlı topraklarına gönderilen ilk Fransız elçilik heyetinde tercüman olarak yer aldı. İstanbul’da kaldığı iki yıllık periyotta Arapçasını ilerletti, Türkçe, Ermenice ve Rumca öğrendi. Söylenenlere göre Arapça ve Türkçeyi o kadar hızlı öğrenmişti ki hocası onun bir İblis olduğunu söylemişti. İstanbul’dayken çok sayıda ve farklı dillerde yazma eserler topladı. 1537’de Fransa’ya döndüğünde Collège de France’da Eski Yunanca ve Arapça profesörü olarak ders vermeye başladı. Henüz 28 yaşındayken Fransız tarihinin ilk Arapça gramerini (Grammatica Arabica/1539) kaleme aldı. On iki farklı dilin alfabesini mukayeseli olarak incelediği bir yazım kitabı hazırladı (Linguarum duodecim characteribus differentium alphabetum/1538). Kariyeri sakin ve emin adımlarla ilerlerken 33 yaşında (1543) bunalıma girdi, öğretmenlikten istifa etti ve kendini tümden dine adayarak Cizvitlere katıldı. Ancak aykırı fikirleri nedeniyle bu tarikatta da fazla barınmadı ve cemaatten atıldı. Ancak bu döneminde olağanüstü verimliydi. Kuran’ı (ilk kez) Latinceye, Yeni Ahiti de Arapçaya çevirdi. Galya’nın ve Türklerin tarihini yazdı. Türkleri ve Müslümanları objektif, hatta zaman zaman onları kayıran bir dille anlatması tepkilere sebep oldu. Postel, Türk Müslümanlara hayrandı. Onların temizliğine (hamamlara), azla yetinmelerine, sessiz şaşaasız ibadetlerine övgüler düzmüştü. Batı sanatının doğunun kötü bir taklidi olduğuna inanmaktaydı. Hıristiyanlık, Doğu bilgeliği olmasa var olamazdı. İsa’nın peygamberliğini müjdeleyen meşhur üç bilge/kralın gerçekte Buddha, Konfüçyüs ve Lokman olduğuna inanmaktaydı. Ki bu açıdan İsa’nın aslında Buddha’nın bir öğrencisi olduğunu savunan, günümüzde giderek de güçlenen bir teorinin ilk öncüsü oydu. Üç bilge Konfüçyus, Buddha ve Lao-tse (Postel’e göre Lokman) Postel, dinler arasında belirli bir tolerans iklimi kurulabileceğine inanmaktaydı. En azından inançları yüzünden insanların öldürülmesine karşı olduğunu biliyoruz. Michel Servet’in, teslis hakkındaki şüpheleri nedeniyle 1553’te Cenevre’de yakılmasına muhalefet etmişti (1547). Öte yandan Postel en verimli olduğu orta yaşlarında yarı deli bir mistik oldu. Venedikli Johanna adlı bir kadının Kabala’nın sekinesi olduğuna inanmaktaydı. Johanna maddelerin arkasını görebilen yeteneklere sahip olduğu iddiasındaydı ve söylediğine göre toprağın altındaki cehennemi ve şeytanı da görebilmekteydi. Postel bu kadının müridi oldu ve Johanna öldüğünde de onun ruhunun kendisinde reenkarne olduğuna inanmaya başladı. O artık Johanna olmuştu ve Yeni Havva olarak dünyaya gelmişti. Artık o da nesnelerin ötesini görebilmekteydi. Postel’in tuhaf fikirleri doğal olarak Engizisyonun dikkatinden kaçmadı. 1555’te Postel Engizisyonda yargılandı. Bugünün insanına tuhaf gelebilir ama bu dönemde Engizisyon kendisini ‘rasyonel aklın’ temsilcisi olarak görmekteydi. Bu gün biz Engizisyonun rasyonelleri yargılayan ‘üşütükler’ kurulu olduğunu düşünmeye alışkınız. Ama engizisyoncular ise tam aksine kendilerini ‘üşütüklerin’ peşine düşmüş sağduyulu akıllı kişiler olarak görmekteydiler. Uçtuğunu, büyü yapabildiğini, maddelerin içini görebildiğini vb iddia edenler Engizisyonun radarına yakalanmaktaydı. Yani bir bakıma Engizisyon Amerika’da hastaları akıl almaz yöntemlerle ‘iyileştiren’ 1930’ların ruh ve sinir hastalıkları tedavi merkezi gibi de çalışmaktaydı. Engizisyoncular Postel’i incelediler ve Allahtan onun heretik (din sapkını) değil de deli (meczup) olduğuna hükmettiler. Aksi halde Postel yakılabilirdi. Muhtemelen olağanüstü bilgisi, çalışmalarına duyulan saygı nedeniyle derin kuvvetler ve güçlü dostları da devreye girmiş olabilir. Sonunda Postel akıl hastalarının konulduğu manastıra kapatıldı. Ama kendisine daima saygı gösterildi. Yazması için kalemi kâğıdı eksik olmadı. Fransız oryantalizmin bu büyük kurucusu hayata bu manastırda gözetim altındayken gözlerini yumdu. İşte Said’in aslında modern ‘Ortadoğu uzmanlarından’ yola çıkarak haksızlık ettiği sayısız isimden birine ve onun muhteşem çalışmalarına kısaca değindik. Doğuya hayran, Arapçaya âşık ve doğu dillerini, inançlarını saygıyla Batıya tanıtan Postel… Tarihsel çalışmalar ona çok şey borçlu ne diyelim requiescat in pace Postel.

  • Modern çağın gezgin külkedisi masalı...

    Kendisi de bir gezgin olan yazar Burçak Gönül’ün, akıcı bir üslupla kurguladığı Avustralya, İtalya, Hindistan, Japonya, Endonezya gibi ülkelerde geçen “Ayağımın Tozuyla Aşk” adlı romanı okurlarla buluştu. Falezlere Götür Beni Aysel ve Yel Değirmenlerine Karşı romanlarıyla tanınan Burçak Gönül, bu kez okurunu farklı coğrafyalarda geçen bir öyküye davet ediyor. Kahramanımız Asuman’ın İstanbul’da mutlu bir aile evinde başlayan yaşamı; dalgalı okyanus sahillerinde, safran kokan sokaklarda geçiyor. Özgür ve isyankâr genç bir kadın olan Asuman, aşk ve seyahatlerle paralel giden içsel yolculuğu için; “Yalın ayak, tek başına gezmek, kendini ve hedeflerini daha iyi tanıyan biri haline getirdi beni,” diyor... “Dışarıdan sert  gözüksem de iflah olmaz bir romantiğim,” diye tarif eder kendini… Hayatına giren iki erkek,  Emir ve Egemen onu kadın kimliğinin farklı renkleriyle yüzleştirecek, aşkta yapacağı seçim  ise kaderini yeni baştan çizecektir! Asuman’ın blogger’lıktan gezi programcılığına hızlı yükselişini anlatan öykü, kişisel dönüşü münün yanısıra, medya ve influencer dünyasını okura yansıtıyor. Ayağımın Tozuyla Aşk, oku dukça derinleşen, yoldaki serüvenlerle zenginleşen, akıcı diyalogları ve renkli karakterleriyle  öne çıkan bir roman… Arka kapaktan: “En çok ayak izi olan yolu mu seçmeliyim?” “Öyle bir şey söylemedim. Bazen en kuytu, en bilinmeyen yollar, en güzel çiçekli bahçelere çıkar” “Yollardan biri beyaz atlı prense gidiyor desem? “Prenses masalları… Evlilikle biten ‘mutlu son’lar… Romantik çocuğum benim, biliyorsun masalların hepsi oraya kadar. Hakikatte ‘beyaz atlı prens’ diye bir şey yok” AYAĞIMIN TOZUYLA AŞK Burçak Gönül Remzi Kitabevi, 2024 Editör: Arzu Çağlan 216 s.

  • Wittgenstein’ı anlamak

    William Child bu kitabında, Wittgenstein’ın dil, düşünce, bilgi, kesinlik, zihin, inanç gibi konulara ilişkin tüm düşüncelerini doyurucu bir biçimde ele alıyor; erken dönem görüşlerinden geç dönem görüşlerine kadar yaşanan geçişleri anlaşılır kılıyor. Ludwig Wittgenstein, çoğu düşünür tarafından yüzyılın en etkili filozofu olarak kabul edilir. Mantık, matematik ve epistemolojinin yanı sıra dil, zihin ve psikoloji felsefesine yaptığı katkılar felsefi ortamı kalıcı olarak değiştirmiştir. Tractatus Logico Philosophicus ve Felsefi Soruşturmalar adlı eserleri ise dünyanın dört bir yanındaki araştırmacılar tarafından incelenmeye devam etmektedir. William Child bu kitabında, Wittgenstein’ın dil, düşünce, bilgi, kesinlik, zihin, inanç gibi konulara ilişkin tüm düşüncelerini doyurucu bir biçimde ele alıyor; erken dönem görüşlerinden geç dönem görüşlerine kadar yaşanan geçişleri anlaşılır kılıyor. Kronoloji, kısa bir sözlük ve her bölüm için ayrı bir ek okuma listesi de içeren bu eser, Wittgenstein’ı anlamaya çalışan herkes için bir rehber niteliğinde olacaktır. WITTGENSTEIN William Child Alfa Kitap, 2024 Çeviri: Emrah Günok 416 s.

  • "Keskin sınırlarla ayırdığım, istediğim zaman girip çıktığım bir evren"

    Serkan Parlak, Figen Koşar ile geçtiğimiz günlerde okurla buluşan ilk romanı Vourla-Öteki Kıyı özelinde söyleşti. Figen Koşar, mübadele yıllarından günümüze uzanan kişisel hikâyeleri Urla özelinde kurmacaya dönüştürürken, Ege’de yıllarca birlikte yaşayan Türklerle Rumların mübadele ve göçlerine ilişkin toplumsal deneyimlere de ışık tutuyor. Yazar, Ege’nin iki yakası arasındaki tarihi, coğrafi ve kültürel bağları, Seferis’in izinde ve aşk eşliğinde yeniden kuruyor. Koşar’la Luna Kitap etiketiyle okurla buluşan ilk romanı “Vourla-Öteki Kıyı” hakkında konuştuk. Figen Hanım, ilk romanınız “Vourla-Öteki Kıyı” geçtiğimiz günlerde Luna Kitap etiketiyle okurla buluştu. Kurmaca türlerle olan ilişkiniz, yazma serüveniniz ve ilk romanınızın ortaya çıkış sürecini sizden dinleyelim. Kurmaca, okumayı da en sevdiğim tür oldu her zaman. Neden sevdiğimi anlamaya çalışırken, Sigmund Freud’un bir tanımı ile karşılaştım. Freud’a göre, oyun oynayan çocuk yaratıcı bir yazardır aynı zamanda. Çocuk kendine bir dünya yaratır veya dünyasındaki “şey”leri kendini mutlu edecek şekilde dönüştürür. Oyunun karşıtı ciddi olan değil, gerçek olandır ve çocuk oyunu gerçeklikten oldukça iyi ayırır. Aynı şekilde yaratıcı yazar da, oyun oynayan bir çocuğun yaptığı şeyi yapar. Çok ciddiye aldığı bir fantezi dünyası yaratır, bu dünya üzerine fazla miktarda duygu yatırımı yapar ve bir yandan da onu gerçeklikten keskin bir şekilde ayırır. Ben de oyun çağımın akabinde kurmaca ile tanışıp “şey”leri dönüştürmeye devam ettim sanırım. Önce okuyarak, sonra elime kalem alarak. Bu, ideal okura ulaşmaktan öte, kendim için yarattığım bir oyun bahçesiydi adeta. Dış dünyadaki gerçekliğin ötesinde, daha geniş, daha renkli ve haz veren bir evren. Ama keskin sınırlarla ayırdığım, istediğim zaman girip çıktığım bir evren. Yazdıklarımı okura sunmam epey zaman aldı. Yakın çevrem dışında okurla ilk buluşmam gezi yazılarım ile oldu. Seyahatin de en az okumak kadar beni beslediğini fark ettiğimde çalışmaktan arta kalan zamanımın ve maddi imkanlarımın önemli bölümünü bu tutkum için akıtmaya başladım. Her kıtada elliden fazla ülke, sayısız şehir deneyimledim. Çoğunu yalnız başıma ve kendi çizdiğim rotalar ile. Zamanla iki tutkum birleşti. Gördüklerimin bende yarattığı etkileri, yalnız gezmekten çekinen hemcinslerim için çeşitli platformlarda yazmaya başladım. Anlattıklarım daha çok insan hikâyeleriydi ve zamanla içine kurgu karışmaya başladı. Kurgu giderek arttı ve içinden şehirler, yolculuklar, trenler geçen öykülere dönüştü. Öykülerimi er meydanına çıkarmadan önce edebi değeri olup olmadığını anlamam gerekiyordu ve yarışmalar burada kendimi görmem için önemli bir fırsat sundu. İlk yazdığım öykülerden biri ile 2021 yılında Ümit Kaftancıoğlu yarışmasında mansiyon aldım. Hemen ardından başka bir öyküm çalışan çocuklar temalı bir yarışmada birinciliğe değer bulundu. Otorite kabul edeceğim kişilerden onay anlamına geliyordu bu ve benim için çok kıymetliydi.  Ama yarışmalar ile okura ulaşamıyordum, onların da görüşüne ihtiyacım vardı. Burada da dergiler ve dijital edebiyat platformları girdi hayatıma. Yazabildiğime ikna olduğumda, aslında bir romanın ilk tohumları da oluşmaya başlamıştı zihnimde. Her ne kadar okuma ve yazma deneyimleri, işçilik ve gözlem gücü önemli olsa da romanınıza başlarken ilham kaynaklarınız neler oldu? Bu soruyla ilişkili olarak şunu da sormak isterim, romanınızın ilk taslaklarını nasıl oluşturdunuz? Kesinlikle söylediğiniz kriterler her türde metin için olmazsa olmazlar. Kurmacada üzerinde çalışacağınız, dönüştüreceğiniz, birlikte yol alacağınız bir konunun, bir temanın ya da bir karakterin de olması gerekli ilaveten. Bunu bulma şekline ilham diyoruz. Bende genellikle bir imge, anlık bir vizyon ile gelir. Ya da koku gibi, ses gibi duyuları tetikleyen bir etki ile oluşur zihnimde o ilk nokta. Bunu belki ilk etapta fark ederim ya da bilinçaltımda bir yeri tetikler. Bazen de bir müddet etrafı bir motif gibi işlendikten sonra bunun bir fikir olduğunu idrak ederim. Vourla’da da sanırım böyle başladı hikâye. Yaklaşık yirmi beş yıl bankacılık ve finans alanında çalıştıktan sonra emekli olmuştum ancak hala kurumsal hayattan kopamıyordum. Üretken olmanın, yaşadığım dünyaya değer katmanın bildiğim yolu buydu. Ülkenin farklı coğrafyalarında bankacılık yaptıktan ve uzun süre İstanbul’da yaşadıktan sonra İzmir’den bir iş teklifi aldım. Hayatın daha yavaş aktığını düşündüğüm bir şehirde, yazmak istediğim kitaba da odaklanabileceğimi düşündüm. Bu yüzden evimi Urla’ya yakın, biraz sayfiye sayılabilecek bir muhitte tuttum. Ama düşündüğüm gibi olmadı. Toplu ulaşım sektöründe yönetici olarak çalışıyordum ve çok tempoluydu yaptığım iş. Değil yazmaya, düşünmeye bile fırsat bulamıyordum. Günün stresinden arınabilmek için iş dışındaki zamanlarımı Urla’da geçirmeye başladım. Yaz bitip, el ayak çekildikten sonra tanımlayamadığım bir hüzün hissettim şehirde. İskelede tek başıma uzun süre oturuyor, tam karşıdaki Karantina Adası’nı izliyor ve buranın bir hikâyesi olduğunu düşünüyordum. Araştırdığımda tahaffuzhane ile karşılaştım. Yine lobisinde uzun zaman geçirdiğim Yorgo Seferis otelde şairin iç dünyasına temas ettim. Tabii ki tanıyordum daha öncesinde, eserlerini biliyordum ama onunla gerçek anlamda burada tanıştım. Lobide bir şiiri ve şiirin yanında bir fotoğrafı asılıydı. Gözlerindeki hüzün içimde bir yerlere dokundu ve neredeyse tüm şiirlerini, günlüklerini, hakkında yazılmış tüm yazıları bulup okumaya başladım. Bu uzunca bir süre böyle devam etti. Kapı kapıyı açtı. Seferis’e dokunan Kavafis, Homeros, Anaksagoras, Herakliatos, Erotokritos, antik dönem, göç, mübadele girdi kadrajıma. Nobel ödülü aldıktan sonra bir röportajında “Şair kimliğini oluşturanın, bilinçaltındaki çocukluğundan kalma bir takım imgeler olduğunu ve şairliğinin on dört yaşında ayrılmak zorunda kaldığı Urla’nın ara sokaklarında şekillendiğini” anlatmıştı. Bu ifade, beni derinden etkiledi. Aslında sadece kendim için, merakımdan okuyordum bütün bunları. Ama günün birinde burada bir hikâye olduğunu, hatta birden fazla hikâye olup zihnimde birbiriyle örülmeye başladığını, karakterlerin gidip gelip bana kendi öykülerini anlattığını fark ettim. O noktada işten ayrılıp, adeta iskeleti oluşmuş romanı kelimelere dökmeye başladım. Kurumsal dünyadan aşina olduğum çalışma temposu ile sabah sekiz akşam altı çalışarak ilk taslağı oluşturmam beş ayımı aldı. Ama öncesi çok uzun, neredeyse bir buçuk yıl. Sizce romanda, öyküde, şiirde döneme göre bazı konular, izlekler ön plana çıkıyor mu? Son dönemde ilişkiler, kadınlık ve erkeklik durumları, geçmişteki travmalarla hesaplaşma, aile ve bireysel yabancılaşma mesela. Sizin de bu anlamda zamanın ruhundan etkilendiğinizi söyleyebilir miyiz? Tabii ki. Yazarlar dahil bütün sanatçılar yaşadığı çağı yansıtır. Bazen bilinçli, bazen bilinçsiz yapar bunu. Ben de zaman zaman öykülerimde ilişkileri, kadınlık ve erkeklik durumlarını yazıyorum. Travmalar ise günümüzde neredeyse yaşadığımız her olayın ucunu bağladığımız bir kurtarıcı oldu ve dilimize yerleşti. Kişisel gelişim kitaplarının ve bu konudaki yayınların artması ile farkındalıklar gelişti ve irili ufaklı her olumsuzluğun kökenini çocukluğumuzda ya da ailelerimizin geçmişinde arar olduk. Bir kaç gün önce sahilde otururken altı yedi yaşlarında iki çocuğun kendi aralarında konuşmalarına şahit oldum. Biri oyun olsun diye bir kediyi ıslatmış öbürü de “kedinin travması olacaksın bak” diye onu uyarıyordu. O yaşta çocuk ne bilir travmayı? Muhtemelen ailesinden ya da çevresinden duymuştu. Gerçek hayatta bu kadar cılkını çıkartmamaktan yanayım ama bir mübalağa sanatı olan kurmacada fazlasıyla kullanıyorum ben de. Figen Hanım uzun zaman çalıştıktan sonra nasıl bir hisle son noktayı koydunuz romanınıza? Yazarken yeni şeyler keşfettiniz mi; duygu, düşünce dünyanıza öykülerinizin ne gibi katkıları oldu? Bitmesini hiç istemedim. Karakterlerimle birlikte yaptığım bir yolculuktu bu ve aylarca onlarla birlikte yaşamıştım. Hatta birini öldürürken canım acıdı ve epey ağladım. Abartıyor muyum diye de kendimden kuşku duydum. Uzun süre yalnız ve neredeyse tecrit halde yaşamak ruhsal dünyamı sarstı herhalde diye düşündüm. Neredeyse bütün yazılarımı ilk okuttuğum bir referans okuma grubum var. Onlar da taslağı okuduklarında aynı yerde ağladıklarını söyleyince rahatladım. Karakterimle aramda kurduğum bağı okura da geçirebilmekti bu. Değişime bakacak olursak, yazmak da tıpkı seyahat gibi. Kendi içinizde bir yolculuk yapıyorsunuz aynı zamanda. İkisinde de başladığınız noktadaki siz ile bitişteki siz aynı olmuyorsunuz. Ben bu romanı yazarken vazgeçebilmeyi öğrendim. Sıkı sıkı tutunduklarımı bırakabilmeyi. Kapanan kapıların, başka kapılar açabileceğini. Nitelikli kurmaca okurları metni okurken aslında onları sadece anlatıcı ilgilendirir, yazar ilgilendirmez, yazarın yaşam öyküsü özellikle. Değerlendirmeler anlatıcı üzerinden yapılır. Kurmaca metinlerde çözülmesi en zor konulardan biri olan anlatıcı meselesi hakkında romanınızda ne gibi problemlerle uğraştınız? Sanırım ben bunu biraz el yordamı, biraz deneme yanılma ile buluyorum. Öykülerde genelde farklı anlatıcılar üzerinden denemeler yapıyorum öncelikle. Atmosferi hangisinin daha iyi vereceğine inanıyorsam o şekilde ilerliyorum. Romanda ise gayet nettim. Çok fazla karakter vardı hepsine aynı mesafede olmak istedim. Sadece 1900’lerde yaşayan bir karakterimin günlükleri ve mektuplar ben dili ile yazıldı. Hikâyeler iç evrenimizin, kozmik yapımızın yansımaları olarak dünyayı daha katlanılabilir hale getiriyor. Hikâyeler ötekilere yazılıyor, öznel alana hitap ediyor, okurları etkilemeleri gerekiyor. Günlük hayatta katlanamayacağımız gerçekler hikâyede, romanda katlanılır hale geliyor. Odaklandığınız temalardan hareketle özellikle roman türünü seçmenizin nedeni nedir? Hem tarihi bir dönemi hem günceli anlatması, çok farklı türde metinleri bir arada bulundurması, çok katmanlı olması, çok sayıda karakter ve bunların ayrı hikâyelerinin genel bir tema etrafında toplanması beni romana yöneltti. Figen Hanım roman türünde başucu yazarlarınız kimler, başucu kitaplarınız hangileri? Zaman zaman değişiyor ama okumaktan vazgeçmeyeceğim yazarlar var. Ahmet Hamdi Tanpınar, Gündüz Vassaf, Latife Tekin, Engin Geçtan, Murakami, Gabriel Marquez, Tolstoy. Yüzyıllık Yalnızlık, Gazap Üzümleri, Anna Karanina dönüp dönüp okuduğum romanlar. Dergiler, dijital mecralar, sosyal medya, filmler… Yazarların, yayıncılığın ve okur kitlesinin geldiği son noktayı da göz önünde bulundurarak hem Dünya geneli hem Türkiye özelinde roman türünün geleceği hakkında ne gibi öngörüleriniz var? Uyarıcının çok, zamanın az olduğu, bir konu üzerinde odaklanmanın zorlaştığı, aylarca emek verilen bir esere iki, üç gününü ayırabilecek insanların azaldığı bir çağda yaşıyoruz. Ama edebiyat her zaman sağlam bir liman. Sıradanlaşan, tek tipleşen dünyada hayal gücünü koruyan ve canlı tutan bir unsur. Okura ulaşmanın yolları değişecek belki. Dijital kitaplar, sesli kitaplar çoğalacak. Ama edebiyat ve roman her zaman var olacak. Dünya ve Türkiye özelinde salgın, iklim krizi, savaşlar, göçler ve temel eşitsizlikler üzerinden düşündüğümüzde bu zorlu günleri yazı aracılığıyla daha az hasarla atlatabilmemiz mümkün mü sizce? Edebiyat yazarının da muhakkak bir meselesi var. Gördüğü tüm bu eşitsizlikler, hor kullanım, taciz ve tecavüzler üzerine kafa yoruyor ve derdini kendine yakın bulduğu türde anlatmaya çalışıyor. Ama bir akademisyen, bir teorisyen gibi dünyanın temel dertlerine çözüm üretmiyor elbette. Belki bir miktar farkındalığı ve empatiyi arttırıyor. Onun dışında farklı bir evren yaratıp iç huzurumuzu dengelemeyi sağlıyor. Figen Hanım, son günlerde neler okudunuz? Önümüzdeki dönemde yeni üretimleriniz olacak mı? Hikmet Hükümenoğlu’ndan Harika Bir Hayat ve Neslihan Önderoğlu’ndan Cüret’i okudum en son. Ayrıca üzerinde çalıştığım romanla ilgili tarihi ve siyasi okumalar yapıyorum.

  • Muhteşem İsyankârlar

    Andrea Wulf, Muhteşem İsyankârlar adlı kitabında, Almanya'nın en parlak zihinlerinin yaşamlarını ve aşklarını anlatıyor. Andrea Wulf’un,18. yüzyılda Almanya’da bir araya gelen ve romantizm kavramını ortaya atan, bir grup olağanüstü düşünürün yaşamlarına ve aşklarına ışık tutan çalışması Muhteşem İsyankârlar, Ayrıntı Yayınları’ndan çıktı! Muhteşem İsyankârlar, bireysel yaratıcılığın ve özgürlüğün muazzam olanaklarını ve muazzam risklerini birlikte keşfeden, müşterek-felsefeyi parlak zihinlerinden süzen Goethe, Schiller, Hegel gibi düşünürlerin isyankârlıklarını derinlemesine ele alıyor. Wulf’unincelikli bir araştırma sonucunda, akıcı bir anlatımla kaleme aldığı çalışması, sonsuza dek dönüştüren bir zihin devriminin fitilini ateşleyen bu isimlerin, Almanya’nın küçük üniversite şehri Jena’da kesişen hikâyelerini anlatıyor. Muhteşem İsyankârlar, sadece o dönemi değil, bugünümüzü anlamak için de okunası bir kitap… Tarihçi ve yazar Andrea Wulf’un, büyük bilim insanı Alexander von Humboldt’un hayatını anlatırken çağdaş doğa ve türlerin ilişkiselliği açısından günümüz doğa anlayışına da ışık tuttuğu biyografik çalışması Doğanın Keşfi, daha önce Ayrıntı Yayınları’nın Bilim dizisi kapsamında okurlarla buluşmuştu. Şimdi de Wulf’un Muhteşem İsyankârlar adlı kitabı, Bartu Şanlı’nın çevirisiyle Ayrıntı Yayınları’nın Felsefe dizisi kapsamında yerini aldı. Muhteşem İsyankârlar, Almanya’nın en parlak zihinlerinin yaşamlarını ve aşklarını ortaya koyuyor: Goethe, Schiller, Fichte, Novalis, Schlegel, Schelling ve Hegel. Küçük üniversite şehri Jena’da çevrenin merkezinde Caroline adında özgür ruhlu, üç kez evlenmiş bekâr-ruhlu, yaşamı tamamen ona ait bir anne vardı. Caroline, Andrea Wulf’un ruh eşi. Bu durum, yazar ve konunun mükemmel bir eşleşmesi: Şen, yaşamı olumlayan, özgürlük sevdasına sahip bir güç. Londra Royal College’da tarih öğrenimi gören Andrea Wulf, profesyonel bir tarihçi ve yazardır; şimdiye kadar Doğanın Keşfi de dahil olmak üzere beş kitabı yayımlanan Wulf, Guardian, Sunday Times, Financial Times gibi mecralarda düzenli olarak yazılar yazmakta, aynı zamanda Almanya, İspanya gibi ülkeler başta olmak üzere dünyanın çeşitli ülkelerinde dersler vermektedir. Son kitabı olan Doğanın Keşfi, NewYork Times’ın çoksatanlar listesine girmiş; 2016’da “Royal Society Science Book” ödülünü almıştır. MUHTEŞEM İSYANKÂRLAR Andrea Wulf Ayrıntı Yayınları, 2024 Çeviri: Bartu Şanlı 496 s.

  • İşte Hayat & Hayat İşte

    Aslı Karataş, İşte Hayat & Hayat İşte kitabında kendi olma yolculuğunda okurun elinden tutuyor ve ona yeni kapılar açıyor... Deneyim, değişim, dönüşüm, çocuk olmak/çocuk kalmak, değerli hissetme, koşulsuz sevgi, özsaygı ve özşefkat, kalp ve ruh farkındalığı, kendi olmak, kendinden vazgeçmemek, farkındalık, algı, hayır diyebilmek, duygu yönetimi, güçlü olmak, kendine güven, mutluluk, empati, vicdan, merhamet, adalet, yardımseverlik, denge ve hayaller... Artık doyumsuz ve gün geçtikçe daha da mutsuzlaştığımız yaşamlarımız var. Doğduğumuz andan itibaren sahip olmamız gerekenlerin öğretildiği, böylece mutlu olacağımıza inandırıldığımız, bu yüzden kendimiz olmaktan vazgeçip istenen olmaya çabaladığımız, anlamın ve değerin eksik olduğu yaşamlar... Oysa öğrenmeye, gelişmeye, keşfetmeye, anlamaya, en önemlisi de kendimiz olmaya geldik bu dünyaya. Aslı Karataş, 1978 yılında Muğla’da doğdu. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Muhasebe ve Vergi Uygulamaları bölümünde ön lisansını tamamladıktan sonra aynı üniversitede İktisat bölümünde lisans eğitimine devam etti. Akademisyenlik hayalinin peşinde MSKÜ İktisat ana bilim dalında yüksek lisans ve doktora eğitimini tamamladı. Tez çalışmalarında kadın emeği, kamusal alanda kadın ve emek piyasalarında kadınların yaşadığı sorunları inceledi. Bugün mezun olduğu okulda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Profesyonel meslek yaşamında hem akademik alanda hem de sosyal sorumluluk bağlamında kadın merkezli ve toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik çalışmalar yapan Karataş, 2008 yılından beri TOBB Muğla Kadın Girişimciler Kurulu üyesidir ve halen bu sivil toplum örgütünde başkan yardımcılığı görevini sürdürmektedir. Aynı zamanda birçok kurum, kuruluş ve sivil toplum örgütlerine genelde sektörleriyle ilgili, özelde kişisel gelişim ve motivasyon konularıyla ilgili eğitimler vermektedir. İŞTE HAYAT & HAYAT İŞTE Aslı Karataş Doğan Solibri, 2024 Tür: Kişisel Gelişim 144 s.

  • Tuhaf Mahallenin Gizemli Misafirleri

    Adım Adım Başarı ve Kaşif’in Maceraları Dizisi gibi eserleriyle çocuk edebiyatında beğeni toplayan yazar Elçin Çetinkale’nin yeni kitabı Tuhaf Mahallenin Esrarengiz Misafirleri, raflardaki yerini aldı. Kitap, taşındıkları yeni mahalledeki gizemli olayların peşine düşen iki kardeşin hikâyesini anlatıyor. Aras’ın üniversiteyi kazanmasıyla birlikte bütün aile yaşadıkları şehirden ayrılmak zorunda kalırlar. Ve yıllar önce aile büyüklerinin aniden terk ettiği şehre hatta eski mahalleye geri dönerler. Bu geri dönüş en çok babaanneleri Muazzez Hanım’ı huzursuz eder. Dilara ile Aras, babaannelerinin neden bu kadar tedirgin olduğuna bir anlam veremezler ve davranışlarından şüphelenirler. Bu şüphe onları tuhaf olayların ve karmaşık bir deneyin içine sürükler. Alışılmışın dışında bir mahalle… Kulakları sağır edecek alışkanlıklar… Mahalledeki gizemli olayların peşine düşen iki torun ve bir babaanneyle birlikte etraflarındaki herkesi birbirine yaklaştıran sırlar… Elçin Çetinkale, 1980 yılında Ankara’da doğdu. Selçuk Üniversitesi İngilizce Öğretmenliği bölümünden 2002 yılında mezun oldu. Yüksek lisans öğrenimini Selçuk Üniversitesi Eğitimde Psikolojik Hizmetler Anabilim Dalında gerçekleştirdi (2006). Çocuklarda resim analizi konusunda eğitimlere katılarak uzmanlık alanlarını genişletti. Ergenlik, yaratıcı düşünme, eleştirel düşünme, problem çözme becerileri, akademik motivasyon, bilimsel araştırma teknikleri, iletişim becerileri, çocuk resimleri analizi ve çocukların doğa algısı üzerine ulusal ve uluslararası çalışmalar yapmaktadır. TUHAF MAHALLENİN GİZEMLİ MİSAFİRLERİ Elçin Çetinkale Altın Kitaplar, 2024 120 s.

  • İnsanı Öykülerinde Aramak 2

    M. Bilgin Saydam ve Hakan Kızıltan'ın editörlüğünde, İnsanı Öykülerinde Aramak 2 okuruyla buluştu. “… öyküleri seviyor ama vadettikleri hakikate de kuşkuyla yaklaşıyoruz. Çünkü biliyoruz ki, insanın el yordamıyla yaşadığı bu dünyada, doğruluğundan emin olabileceği mutlak bir hakikat yok; ne biliyorsa kendine ve hayata dair, her şey hikâye!” "Öykülerinde / mitlerinde ararken insanı, farklı dünya görüşlerinin farklı çözümlemeleri temellendirdiğini tespit edebiliriz. Bilmemiz gereken, hiçbir yorumun tek başına bütüncül kavrama için yeterli olmayacağı. Bireysel ya da kolektif bir miti yorumlamanın, ancak bir başka mitin içinden mümkün olacağını da unutmamalıyız. Hiç kimse gerçeğe sahip değil. Bu farkındalık, temel etik sorunsalımıza yapıcı bir önermeye de açıyor bizi: Kendi dünya görüşümüzü “öteki” üzerine örtmekten imtina etmek, anlıyor / açıklıyor gibi yaparken yargılamaktan kaçınmayı insanbilimlerinin şiarı olarak benimsemek, her şeyin referansının insan zihni olduğunu varsaymak ve bütünü kavramaya bir nebze olsun yaklaşabilmek için çoğulcu-eşitlikçi ve dahi kendinden kuşkulu / ötekiye meraklı bir tutumun esas olduğunun farkındalığı, birlikte-dünyadalığımızı zenginleştirmek için elimizdeki tek formül." PSİKOMİTOLOJİ - İNSANI ÖYKÜLERİNDE ARAMAK 2 Editörler: M. Bilgin Saydam, Hakan Kızıltan Minotor Kitap, 2024 Tür: Felsefe 200 s.

  • 100. Yıl Cumhuriyet Alfabesi

    Yüz yılı geride bırakıp ikinci yüz yılın ilk günlerini yaşıyor Türkiye Cumhuriyeti. Haydar Ergülen de kendi merceğinden geride bıraktığımız yüz yıla bakıyor. Bu kez, A’dan Z’ye bir lügatçe ile… 100. Yıl Cumhuriyet Alfabesinde Ergülen Ankara’dan kalkan tramvayla yurt sathına uzanıyor. İzmir Fuarı’nda sahneyi yeniden kuruyor. Ulus Meydanı’ndan Taksim Meydanı’na simge meydanları ve burada yaşananları yazıyor. Bomonti Bira Fabrikası’na uğrayıp akşam serinliğinde içimizi ferahlatıyor. Siyasetten gündelik hayata, sanattan yakın tarihin travmalarına yeni bir “sözlük” kuruyor. Kimler yok ki… Ecevit, (Çoban) Sülü, Âşık Veysel, Nâzım, Zeki Müren… Nice zorluklarla kurulan Cumhuriyet’in Çorum’dan Maraş’a, Sivas’a nice zorluklara da göğüs gerdiğini gösteriyor. Bir dönem birileri “yüz yıllık ara” gibi mesnetsiz ifadeler kullandıysa da, Cumhuriyet’in “ilelebet payidar kalacağını” hatırlatıyor. Serde şairlik var, şairlik kadar devrimcilik de! Haliyle dünden bugüne Cumhuriyet’in nasıl ve kimler tarafından örselenmeye çalışıldığını Ergülen’ce ve lisan-ı münasiple anlatıyor. 100. Yıl Cumhuriyet Alfabesi Cumhuriyet’in nasıl kurulduğuna değil, günahıyla sevabıyla nasıl bir yüz yılı geride bıraktığımıza dair eleştirel bir Cumhuriyet okuması. 100. YIL CUMHURİYET ALFABESİ Haydar Ergülen Kırmızı Kedi Yayınevi, 2024 Tür: Deneme 184 s.

  • Öykü: Ardım Sıra

    "Kendimi sakinleştirmeye çalışsam da günler birbirini takip ettikçe yıllardır benim için bir sığınak, kendimi teslim ettiğim bir ana kucağı olan uyku bana iyiden iyiye yüz çevirdi." Hatice Akalın Beni bu otobüse bindiren şey neydi bilmiyorum. Onca yılın ardından üç günlüğüne de olsa oraya gidecek olmamı önceleri bir türlü kabullenemedim. Muhtar sorup soruşturup bir yerlerden numaramı bulmuş, bana ulaşmıştı. Bense köyle tüm bağımı kestiğime öyle büyük bir kesinlikle kendimi ikna etmiş olacağım ki muhtarın telefonu beni fazlasıyla alt üst etti. Ne çaydan ne kahveden etkilenen, saati geldi mi beni şıp diye yatağa sürükleyen uyku düzenim de işte o günlerde bozuldu. Önceleri bu uykusuzluğun sebeplerine dair çeşitli teoriler ortaya attım. “Yok yok köyü düşünmüyorum, illa gitmem gerekmez herhalde,” diye kendimi sakinleştirmeye çalışsam da günler birbirini takip ettikçe yıllardır benim için bir sığınak, kendimi teslim ettiğim bir ana kucağı olan uyku bana iyiden iyiye yüz çevirdi. Her gece, “Bugün çok yoruldum, artık düşünmüyorum da zaten. Her şey olacağına varır,” gibisinden birçok telkinle salonun ışığını söndürüyor, terliklerimi yatak odası kapısının önüne bırakıp bir mabede girer gibi odama giriyordum. Fakat bu mabet, artık huzuruyla beni karşılayan bir mekân olmanın çok uzağındaydı. Yatağa girdikten sonra, bir süre uykunun bana gelmesini bekliyor; bunu beceremeyince internetten bulduğum uyku meditasyonuna dair kayıtları dinlemeye koyuluyordum. Kayıttaki kadının sesi, beni ormanlara veya dalga seslerinin ruhu okşadığı sahil kenarlarına davet ediyordu fakat ben aradığım uykuyu ne ormanlarda ne de denizde bulabiliyordum. Sabaha karşı, sağa sola dönmekten her yanım ağrımış bir halde sızıyor; sabah yedide ise zangır zangır çalan alarma söverek uyanıyordum. İşte, köye gitmeye böyle uykusuz bir gecenin sabahında karar verdim. Otogara vardığımda, ki sabaha karşı saat beşti, etrafın tenhalığı otogarı daha da tekinsiz kılıyordu. Tüm geceyi uykusuz geçirmiş ve gelen birkaç yolcuya bilet kesmiş simsarların gün içerisindeki bıçkın hallerinden o saatte eser yoktu. Bu simsarlar gün içerisinde on kaplan gücünde olur, gözüne kestirdiği veya bir şey arıyormuş gibi avare avare dolaşan yolcu adaylarını gördükleri gibi kollarına yapışır, inandırıcı olduklarına sadece kendilerinin ikna oldukları bir edayla bu kişilere rehberlik etmeye çalışırlardı. Tabii, bu lafın kibar hali. Onlarınki rehberlikten çok tuzağa yakalanan sineği bir an önce hareketsiz kılmaya çalışan örümceği andırıyordu. Ben de köye giden otobüsten bir bilet kestirdim kendime. Hareket saatini bildiğimden otobüsün yanaşacağı peronu gören bir büfeye oturdum ve aldığım simidi çaya bandırarak yemeye başladım. Üniversite yıllarımdan kalan bir alışkanlıktı bu, gerçi o zamanlar simide ayran eşlik ederdi ama insanız hepimiz değil mi? Elbet bazı huylarımı ben de değiştirdim. Yarım saatin ardından otobüs yanaştı, ben de valizimi teslim edip yerime geçtim. Belli ki muavin için de günün ilk seferi olacaktı. Kravatını aynadan alıp boynuna geçirdi. Bense belli etmemeye çalışan bir tavırla yedi numaralı koltuktan onun yol hazırlıklarını izliyordum. Hem otobüsün çok arkalarında seyahat etmeyi sevmiyordum hem de şoför mahalline çok yakın olmayı tercih etmiyordum. Birkaç kez simsarlar jest yaptıklarını belli eder bir halde bana en önden yer vermişlerdi de yol boyunca muavinle şoförün tüm konuşmalarını dinlemek zorunda kalmıştım. Bugünse nispeten uzak olacaktım bu ikilinin muhabbetlerinden. Bu durum bir yandan beni mutlu ediyor diğer yandan da başka insanların hayatlarına dair beslediğim iflah olmaz merak duygusunu doyuramayacak oluşum bende inkâr edemediğim bir üzüntüye sebep oluyordu. On dakika geçti geçmedi, muavinin biz değerli yolcuları için önceden ısıttığı otobüsün kaptanı da geldi. Oldum olası şu kaptan lafına alışamamıştım. Bu ünvanla otobüs şoförleri kendilerine bulunduklarından daha yüksek bir statü sağlıyorlardı bana göre. Uzun lafın kısası şoförün dik alası olan adam gelince artık yolculuğumuz başladı. Yolculuk yaklaşık yedi saat sürecekti. Şehir merkezinden uzaklaşınca ortaya ekini yeni biçilmiş tarlalar ve yaprak dökmüş halleriyle bana öksüz çocukları anımsatan çıplak ağaçlar çıktı. En son ne zaman bu yolu kat ettiğimi düşündüm, acaba şimdi dikkatimi çeken ağaçları daha önce de incelemiş miydim? Eskiden yolculuklarım sırasında aynı tarlanın bir mevsimden diğerine yaşadığı değişiklikleri aklımda tutmaya çalışırdım. Bir sonrakinde bu ağaç çiçeklenmiş olur, diye hayal ederdim mesela ya da kışsa yolculuk vaktim, toprağın o kimsesiz, o çiftçilerin ellerinden uzak hali bana dokunurdu. Sabredin derdim, buğdaylar yine göverecek. Şimdiyse tabiatın her yerinde artık sonbaharın izlerini görebiliyordum. Dışarıdaki görüntüleri izlerken kendimi bir film karakterine benzettim. Eskiden beri mekân değiştirirken bir yandan da sanki bu mekânsal değişikliğin bana başka bir insana dönüşme şansı da vereceği hissine kapılırım. Bu düşünceme camımdaki kıpırtısız bir köy görüntüsü de eşlik edince, bu köyde inmek ve muhtara, “Ben köye yeni atanan öğretmenim,” demek hayalinin peşinden gittim bir süre. Kafamda yarattığım hikâyenin içerisinde boşluklar barındırdığını elbet ben de biliyordum fakat yolculuklarda kurulan hayallerin pek de mantık kuralları dâhilinde olması gerekmiyordu. Güneş camı iyice kızdırmaya başlayınca perdeyi kapattım ve böylece az önce hem yazıp hem yönettiğim hikâyeyi de sonlandırmış oldum. Gündüz uykularıyla arası hiç iyi olmayan ben, ışık miktarının azalması ve perdenin sağladığı mahrem hissiyle dalmışım. Uyandığımda kasabaya varmak üzereydik. Yol boyunca zihnimi meşgul etsin diye kendim dışında bir sürü şeye odaklanmıştım fakat şimdi, yolun sonuydu. Önce otogarda valizimi muavinden teslim aldım, sonra köye giden minibüsün kalkış saatlerinin yazılı olduğu camdaki A4 kâğıdına baktım. Demek artık daha sık kalkıyor, diye geçirdim içimden. Köy minibüsünün her yarım saatte bir hareket ettiği, sadece perşembe günleri kasabanın pazarı olduğu için seferlerin o gün on beş dakikada bir yapılacağı yazıyordu. Ben kâğıda bakarken minibüsün şoförü gelip, “Abla birazdan galkcez, çok uzaklaşma e mi?” dedi. Ben de adamı onaylayan bir baş hareketiyle kapısı açık minibüse yöneldim, teker üstü olmadığına kanaat getirdiğim bir koltuğa oturdum. Sabahtan beri yolda olduğumdan her yanım et kesmişti, sıcak bir duşun hayalini kurdum fakat ne ruhumun ne de bedenimin gevşeyebileceği bir yere gelmediğimin de bilincindeydim. Beş on dakika içinde birkaç yolcu daha geldi ve minibüs hareket etti. İlkin, ilçeye önceki dönem belediye başkanının yaptırdığı saat kulesinin önünden geçtik; belediyenin de bulunduğu bu meydanın şimdiki halini ilk kez görüyordum. Annem yapıldığı sıralar bu küçük Anadolu kasabasında büyük bir olaymış gibi her hanede anlatılan bu saat kulesinden telefonda bana da bahsetmişti. Ben de kilometrelerce uzakta oluşumun verdiği duygudaş olamama hissiyle onu dinliyormuş gibi yapardım usul usul. Düşünüyorum da belki o da farkındaydı aramızdaki bu kapanmaz uzaklığın. “Hava nasıl?” derdi örneğin. Bir kere bile gelmediği bu şehrin, ya da uzaklığı çok küçük yaşta öğrenmiş kızının soluduğu şehrin, sıcaklığını merak ederdi. Benim cevabımı beklemez, “Sabahları işe giderken dikkat et, burnundan giren soğuk hasta etmesin seni,” diye eklerdi. Havanın burun deliklerimizden hep yirmi üç derecede girdiğini bir arkadaşımdan öğrendikten sonra bile, onu bu keskin inancından etmedim. Bu telefon görüşmeleri her ne kadar kopuk konuşmalar potpurisi sayılabilecekse de eskiye dair ılgıt ılgıt akan bir nehrin şırıltısını getirirdi bana. Kasaba ile köy arası on kilometre olduğundan minibüs yolculuğum hemen bitti. Evin anahtarını almak için önce muhtarı görmem gerektiğini, bunun içinse doğruca kahveye gideceğimi bilen ayaklarım beni o tarafa sürükledi. Ben de bu sırada tekerlekli valizimi çekiştiriyordum, sanki o köye gelmek istemeyen tek bir varlık vardı: Valizim. Kahvenin önüne yaklaşıp valizi girişe koyduğumda zaten tüm bakışlar üzerime çevrilmişti. Ocaktaki çaycı elinde demlik, çayları doldururken bir yandan da, “Bu hatun ne ayak?” der gibi kaş göz yapıyordu muhtara. Muhtarsa beni tanımıştı. Muhtar yanıma yaklaşınca, “Hoş geldin bizim gız,” dedi. Bende bunun karşılığı bir, “Hoş bulduk,” olabilirdi. Fakat ben daha çok bizim gız lafına takılmıştım. Sözcükler her zaman anlatmak istediklerinden daha fazlasını ihtiva ederler bana göre. Adamın ağzından tüm aleladeliğiyle çıkan bu kişi zamiri, bende büyük bir yabancılaşmaya sebep olmuştu. Burada bahsi geçen bize ben de dâhil miydim ya da buraya gelişim benden bize bir yolculuk mu olacaktı? Kafamın içindekilerden habersiz olan muhtar, uzun zamandır görmediği bu gızla kuracağı sohbeti bir türlü başlatamıyor, sadece valizimi taşımama yardım etmekle yetiniyordu. Birkaç adım ilerleyince geriye dönüp, “Bizim eve varam mı önce, hem anahtarı alırız hem de Birsen aban da seni bi görüvesin,” dedi. Sessizce başımı salladım ve ardı sıra yürümeye devam ettim. Köy küçüktü, iki üç dakikaya muhtarın eve varmıştık. Ev hayli değişmişti ama alçak bahçe duvarları hâlâ duruyordu. Sokak kapısını çocukluğumda küflü bir demir kapı olarak hatırlıyordum, şimdi ise çiğ bir maviye boyanmış, duvarlara da kireç sürülmüştü. Aradan geçen yıllarda muhtarın hayvancılığı da bıraktığını o an anladım çünkü etrafta hiç gübre kokusu yoktu. Muhtar kapıyı açıp avluya seslendi. “Huuuu, gız Birseen.” “…” “Nerledesin hanım, bak kim geldi?” “…” Ben tam evde kimsenin olmadığını düşünmeye başlamıştım ki evin on on beş ayak merdiveninin başında Birsen abla göründü. Onca işimin arasında bir de yabancı misafir mi getirdi bu adam, diye düşünürken bakışlarımdan bu fikrim anlaşılır telaşıyla terliklerini ayağına geçirdi. Temkinli ama güler yüzlü olmaya gayret eder bir tavır takındı, merdivenleri inip avlu kapısına yaklaştı. “Tanımadın mı len yoksa? Bizim Hatçe’ylen Kamil’in gızı.” “…” Kadın bir yandan yüzümde veya duruşumda çocukluğumdan bir iz arıyor, bir yandan da zaman geçtikçe azalmasını ümit ettiği tedirginliğine için için saplanıyordu. Bir şey deme gereği duydum. “Merhaba Birsen abla, kusura bakma seni de işinden ettik. Ben aslında anahtarı alıp geçeceğim hemen.” “Meraba, meraba. Du bakeeem. Hatırladım hatırladım. Çok yıl oldu ama enki gözlerin aynı durup duru.” Evet, çok yıl olmuştu. Bunu başkasının sesinden duymaksa bana o an pek iyi gelmemişti. Kadının söyledikleri sanki beni hiç etkilememiş gibi gözlerimi kaçırmaktan çekindim fakat karnımda yükselen bir burulma hissine, gözlerimdeki yanma eşlik ediyordu. Halimden anlayan muhtar, kapının arkasındaki çividen anahtarı aldı, ben de kadına hafifçe bir selam verdim. Yola çıktık. Doğduğum ev, tamı tamına dört ev ötedeydi. Vardığımızda muhtara teşekkür edip anahtarı ondan aldım, bundan sonrasını kendim hallederim, deyip kapıyı açmaya yeltendim. Evin avlu kapısı eskisi gibiydi, kapı numarası metal bir plaka ile ahşap kapıya tutturulmuştu. Anahtar, bir karış büyüklükteydi ve ben eskiden olduğu gibi kapıyı yine açamadım. Büyüsek de bazı şeyleri başaramıyorduk. Muhtar, bu konuda ona ihtiyacım olacağını düşündüğünden sessizce geride beklemiş, ben elimde anahtarla o koca kapının önünde kıvranırken yanıma yanaşıp, “Ben açıverem gızım, sen unutmuşun yalım,” dedi. Evet unutmuştum. Muhtar kapı açılınca artık kendisine hacet olmadığını fark etti, “Sen şimdi az biraz dinlen gızım, yarın yine gelirin,” deyip gitti. On beş yıl önce çıkmıştım bu evden, şimdiyse tek mirasçı olmam sebebiyle buradaydım. Birkaç gün kalıp evi almak isteyen kişiye satışı yapacak, sonra da geri dönecektim. Bana kalsa muhtara falan vekâlet verip bu işi halledebilirdim ama muhtar ısrar etmiş, “Gelmen ilazım, gonuşceklerimiz var,” demişti. Bunca yol yorgunluğunun üzerine ona bu ısrarının nedenini henüz soramamıştım, muhtarın da bu konuşmayı ayaküstü yapmak istemediği her halinden belliydi. Önce avluyu geçtim, darmadağınıktı. İçimden, kimsesizlik en çok bahçelere bulaşıyor diye geçirdim. Merdivenleri çıkıp eve açılan küçük demir kapıyı açtım. Adımımı içeri attığımda gözlerim içerideki eşyaların yerlerinde ben yokken yaşanan değişikliklere takıldı ilkin. Annemin dolaplı dikiş makinesi camın önünden kalkmıştı. Dikiş dikmeyeceği zamanlar annem makinenin gövdesini alttaki dolap kısmına yerleştirir, böylece dikiş makinesi benim ödevlerimi yapabileceğim bir masaya dönüşürdü. Sonraları ödevlerimi yapmak için başka masalar kullanmaya alıştım ama hep cam kenarındaki bu dikiş makinesini andım. Çocukluğumda, sadece kasabada ortaokul olduğu için her gün oraya kız başıma git gel yapmam uygun görülmemişti, köyde de yaşıtım çok kız çocuğu yoktu. Olanlarınsa derdi okumak değildi. Babam, ilkokul öğretmenime sorup soruşturmuş, beni parasız yatılı sınavına sokmuştu. Kazandım ve gittim. Okula ilk gideceğim gün annem kapı ağzında kalmış, bana sarılmamıştı bile. Çok sonraları telefonda, sarılırsam bırakamam sandım, diye ağlamıştı. Bense parasız yatılı olmanın ne demek olduğunu tam olarak bilemediğim bir yaşta, yatakhane ile tanıştım. Evim artık orasıydı. Önceleri kendimi, ailem için okumam lazım, diye kandırmaya çalıştım. Çocuk aklımla gönderemediğim mektuplar yazıyordum köye. Onların özlem dolu cevapları da yine benim kalemimden çıkıyordu. Etüt odasına kapandığım saatlerde derslerime çalışmamın yanı sıra bu mektuplarla da vakit geçiriyordum. İşte, Şebnem’le o etüt odasında tanıştık. Uzaktan beni izleyip duruyormuş meğer. Bir gün, “Sen ne yazıyorsun her akşam böyle?” deyip yanımda bitivermişti. Şaşkınlığım suratıma yapışmış olacak ki, “Korkma korkma cicim, istemezsen sormam. Bu arada ben Şebnem,” diyerek hayatımın ortasına dalıvermişti. Yaşıtım bir kızdan cicim kelimesini duymak da birinin hayatıma bu denli teklifsiz dalması da garipti bana göre. Ama onu sevmiştim. Zamanla yakın arkadaş olduk. Onun ailesi okula iki saat uzaklıktaki bir kasabada yaşıyordu ve iki haftada bir ziyaretine geliyorlardı. Bir iki ay hiçbir şey sormadı Şebnem. Ailesi geldiği zamanlar ben etüt odasında bitiremediğim bir ödeve odaklanırdım ya da sanki benim de bir ziyaretçim gelecekmiş de onları bekliyormuş gibi okul bahçesinde dört dönerdim. Uzun zaman bu oyuna inandı, fakat bir gün dayanamadı. “Cicim, sizinkiler hiç buraya gelmedi değil mi? Ben mi kaçırdım diye düşünüyorum düşünüyorum ama hiç hatırlamıyorum vallahi.” Cicim sözcüğünü kullanmasındaki bu ısrar, sözcüğün ona şehirli bir genç kız havası kattığını sanmasından ileri geliyordu. Oysa ikimiz de taşralıydık ama bu çabasının komikliğini onca yıl hiç yüzüne vurmadım, yıllar sonra aynı evde yaşamaya başladığımızda bile. Ben yazdığım hayali mektuplarla, o da cicim oluşuyla mutluyduk. Var olmaya çalışıyorduk. Sorusunu artık geçiştiremeyeceğimi anlayıp, “Evet hiç gelmediler,” dedim, sustu. Şebnem öyleydi, cevabından korktuğu soruları yine de sorar, duymak istemediği cevaplarla yüzleştiğinde ise üzülürdü. Onun bazı davranışları mantık silsilesiyle ilerlemiyordu, öğrenmiştim. Şebnem’in sorduğu şey benim kafamda da dönüp duruyordu aslında. “Neden?” diyordum sürekli, “Neden annemler hiç ziyaretime gelmiyor ya da en azından ailesi uzak yerlerde oturan diğer arkadaşlarıma geldiği gibi bana da memleketten bir erzak kolisi dahi gelmiyor?” Tabi bu soruları hiçbir zaman seslendirmedim. Köye, sömestr ve yaz tatillerinde gidiyordum bir tek. Babam bu tatillerde ise ben sanki evin içerisinde hiç yokmuşum gibi davranır, gün içerisinde kahvede vakit geçirir, çoğu akşam yemeğinde bile benimle aynı sofraya pek oturmazdı. İçin için bunun sebebinin ben olduğumu hissederdim fakat söze dökülen bir şey olmadığından hiçbir şey içimde bir netliğe kavuşmazdı. Bense her şey net olsun isterdim, kabahatimin ne olduğunu bilsem ona göre belki de babama affettirebilirdim kendimi. Ama babam bana karşı son derece mesafeliydi. Bendeki mahzunluğu hisseden annemin tek yaptığı ise hüzünlü bir edayla saçlarımı okşamaktı. Onun saçlarımı okşadığı bu anları hep masalsı bir atmosfer içerisinde anımsarım. Oysa şimdiden o günlere baktığımda, annemin de sessizliği ile bana büyük bir kötülük yaptığını kavrayabiliyorum. 14 yaşındaki bir çocuğun sebebini bir türlü çözemediği bu sevgisizlik tüm tatillerimi kaplarken, ben bir an önce okulların açılmasını ve Şebnem’e döneceğim günleri beklerdim. Bir akşam, babam kahveden dönmüş, annem yemesi için ona bir şeyler hazırlıyordu. Ben de içimden taşan bir çocuksulukla, “Baba, annemin yaptığı kuru fasulye o kadar güzel olmuş ki ben tam iki tabak yedim!” deyiverdim. Babam önce bu cümle sanki kendisine söylenmemiş gibi hiç tepki vermedi. Sonra yüzüme bile bakmadan, “Doyuramıyoz ki gavurun dölünü!” dedi. Bu lafı işitmemle yüzümdeki gülücük asılı kaldı. Bu lafın sevilen kişiler için söylenen bir laf olmadığını öğrenecek kadar büyümüştüm. Babam tarla komşusunun çift sürerken sınırı aşıp bizim tarlayı da sürdüğünü anlatırken, “Aklınca sınırları gaybedecek gavurun dölü!” derdi mesela ya da kahvede çıkan bir kavgadan bahsederken, “Ben bilmiyom sanki, hepsi guyumu gazmaya çalışıyo. Guvurun dölleri işte!” diye çıkışırdı. Annem o sırada yemeği ısıtmakla uğraşıyordu. Babamın ağzından çıkan lafı duyar duymaz bakışlarını ona çevirdi. Hiçbir şey demeden. Sadece baktı. Uzun uzun. Günlerce bu lafın ne manaya geldiğini ölçüp biçmeye çalıştım, anneme sormak istedim fakat diyemedim. Her sözcük, her hecesine kadar babamın ses tonuyla, sözcüklerin üzerinde nasıl vurgu yaptıysa o haliyle kulaklarımda yer etti. En çok son sözcüğe vurgu yapıyordu, tıslamaya benzer sesi en çok o sözcüğü eziyordu ağzının içinde. Günlerce içimde dolaşan tıslaması bol bu ses, sonunda içimde kurudu kaldı. Yaz bitti, ben parasız yatılıya döndüm. Yıllar sonra evde kaldığım ilk gecem geçmişle bugünün birbirine girdiği, bir ucundan yakalayıp mantıklı bir zeminde yorumlayamayacağım, zaman ve mekân mefhumunun parçalanmış siluetlerinden meydana gelen rüyalarla geçti. Sabah olduğunu ise horozlardan bildim, rüyaların yorgunluğuyla bitap düşmüş bedenim günün bu ilk ışıklarıyla kendini dışarı attı. Çiye doymuş toprak kokusu, toprağa düşmüş ve çürümeye meyletmiş yaprakların kokusuna karışmıştı. Bu kokuyu duymak niyeyse burnumun direğini sızlattı. “Ne işim var benim burada?” dedim ve sesimin yankısını duyunca irkildim. O hışımla içeri girerken hayattaki tahta divana ilişti gözüm. Yıllar geçmiş fakat divan varlığını korumaya devam etmişti. En son annemin cenazesi için geldiğimde oturup ovayı izlemiştim bu divanda, tekrar görünce o anı hatırladım. Annem için son vazifemdi, sonuçta o doğurmuştu beni, büyütmüştü. Son vazife. Böyle söylemişlerdi komşular. Gasilhanenin kapısında beklemiş, içeri girememiştim. “Son bir kez gör gızım, sonra pişman olursun bak,” demişlerdi de cesaret edememiştim. Onca zaman geçti, hiç pişman olmadım. Annemi çok eskilerden hatırımda kaldığı, silik, hüzünlü bir hatıra gibi anımsamak her zaman daha iyi hissettirdi bana. Birden muhtarın sesini işitince uzun zamandır divanda oturduğumun ayırdına vardım. “Obu bizim gız, erkencisin bakıyom da. E tabi köy havası iyi geldi de mi? Uyanıverdin erkenden. E hadi üstünü değiş de Birsen aban gahvaltıya bekliyo, önce midemizi dolduralım bi,” dedi. Beni niçin köye çağırdığını bir an önce öğrenmek istediğimden muhtarın bu teklifini geri çevirmedim. Biliyordum ki bu ihtiyar adam kahvaltı diye beni evine çağırıp mevzuyu açacaktı er geç. “Hemen geliyorum Osman amca,” deyip üstümü değiştirmeye eve girdim, sonrasında da muhtarın ardına takılıp yürümeye koyuldum. Eve vardığımızda Birsen abla, taşra kadınlarına özgü çeviklikle kahvaltı sofrasını çoktan hazır etmişti bile. Beni görünce, yüzünden bir yalım geçti. Bunun sebebini anlayamadım ama masaya bir şeyler daha getirirken telaşlı bir hal içerisinde olduğunu hissettim. Biraz sonra yan odanın tahta kapısı açıldı, içeriden 10-12 yaşlarında bir kız çocuğu gözlerini ovuştura ovuştura yanımıza doğru geldi. Muhtarın hiç çocuğu olmadığını bildiğimden odadan çıkan bu çocuk beni şaşırtmıştı. İkisinin de yüzüne, “Bu çocuk kim?” der gibi baktım fakat muhtar bunu anlamış olacak ki, “Hadi Hamiyet, elini yüzünü yıka da gel gızım. Acıktık hepimiz, hem bak misafirimiz de var,” diye kız çocuğunu uyardı. Birazdan dördümüz de yer sofrasında çok konuşmadan kahvaltımızı yapmaya başlamıştık. Yalnız ara ara muhtar bana dönüp, “Hamiyet de senin gibi pek akıllı abası, kitapları çok seve,” veya “Sen de büyüyünce Gülsüm aban gibi oku, mesleğini eline al e mi gızım. Hayatta insan başına ne gelceni Allah’tan başka kimse bilemez. Herkesin kolunda bi altın bilezik olmalı mutlaka,” gibi cümleler kuruyordu. Fakat Hamiyet muhtara pek cevap vermiyor, sadece başı önünde ara sıra onu onayladığını belli eden bir baş hareketi yaparak yemeğini yemeye devam ediyordu. Kahvaltımızı bitirince kız çocuğu yine ortalıktan kayboldu, biz de divana oturduk. Muhtar karşımda ıkınıp sıkınıyor, bir türlü lafa giremiyordu. Ben dayanamayıp, “Osman amca, nedir bu kadar önemli dediğin olay, anlat hadi!” demiş bulundum. Adam, artık lafı daha fazla sündüremeyeceğini fark etmiş, oturduğu yerde sanki söze girmek için bir kuvvet ararmışçasına toparlanmıştı. Birsen abla, sözde o sırada mutfağı toparlıyordu fakat bile isteye yanımıza gelmediğini sezer gibi oldum. Sonunda muhtar derin bir nefes aldı, “Gızım bak, nasıl diyeyim bilemiyom emme demek de lazım gari. Malum biz yaşlanıyoz, bir ayağımız da çukurda. Birsen abanla garar verdik, senin artık bilmen ilazım,” dedi. Ben de karşımda elini kolunu nereye koyacağını şaşıran koskoca adamı dinlerken iyiden iyiye gerilmiştim. “Az önceki gız çocuğu va ya, o senin kardeşin.” Son cümleyi söyledikten sonra susmuş, ağzından çıkanların bende bıraktığı etkiyi ölçmek için suratıma bakmıştı. Bense muhtara söylemesi gereken önemli şeyi hâlâ söylememiş birine bakar gibi beklenti içerisinde bakıyordum. Çünkü son söylediği şey kulaklarımdan girmişti girmesine fakat idrak mekanizmam onu henüz dişlileri arasında öğütememişti. Bu cümle, henüz benim için bir sürü sesten müteşekkil bir yığından ibaretti. Ne kadar sonraydı anımsamıyorum, muhtar tekrar araya girme gereği duydu. “Gızım gorkutma beni, bi şey disen ya! Gardeşin diyom, Hamiyet senin öz be öz gardeşin,” deyiverdi. Bende yine bir tepki göremeyince de konuşmaya devam etti. “Sen çok güçük ayrıldın köyden biliyon, şimdi geçmişi deşmek bana düşmez emme baban hata etti arayıp sormamaklan seni. Değişik bi adamdı. Az çok biliyon sen de, ölünün ardından pek konuşulmaz yalınız, tavşan boku gibi ne koka ne bulaşırdı.” Bu sırada odadaki varlığını hatırlatmak ister gibi Birsen abla da söze karışıp, “Dee mi ya? Allah günah yazmasın emme kimsenin pek kafası almazdı rahmetliyi,” dedi. Muhtar sanki karısı o cümleyi kurmamış gibi devam ediyordu. “Kahveye gelirdi emme kimse onun ev hayatını bilmezdi. Anlatmazdı bize. Rahmetli anana da çok çektirdi. Biz de çok sona duyduk, meğer baban kasabada başka birine daha imam nikâhı mı ne kıymış, babandan çok gençmiş kadın. Bak gızım günahı onnarın boynuna, dedim ya elçiye zeval olmaz, düşman belleme bu dediklerimden sona bizi. Neyse bu kadın başımda bir erim olsun demiş, başka da kimi kimsesi yokmuş zati. Nasıl olmuşsa olmuş işte geçmiş gün, illa, “Bi çocuk isterim,” demiş baban. Biz tabi bilmiyoz o zamanlar bunnarın hiçbirini. Biliyon sen de, önce anan sonra baban hakkın rahmetine gavuştu. Çok zaman sonaydı, bir adam çıktı geldi. Köyün muhtarıyım diye bana anlattı her bi şeyi. O zaman bu sabi daha dokuz yaşında va yoktu. Çocuğun anası olacak kadın ezelden beri hastamış zati, o da ölünce Hamiyet ortada kalmış. Tabi sen şinci böyle tek avazda anlattığıma bakma, öğrendiğimizde biz de önce Birsen abanla ne yapacağımızı bilemedik. Adam çocuğu bırakıp gitti, komşularıymış kasabada. ‘Biz bakamayız, ablası varmış herhalde çağırın sahip çıksın kardeşine,’ dedi. Biz de el mahkûm bu gızı evladımız bildik, yanımıza aldık. Gördün ya pek gonuşmaz gıyamam, hem öksüz hem yetim galdı tabi. Ne diyodum, işte kızımız belledik Hamiyet’i. Seni hemen aramak istedik de ulaşamadık gızım. Sakın yannış anlama senin de kendine göre dertlen vardır tabi, emme ne yapsan gardeştir be gızım, aynı gandansınız sonuçta. Biz bunca zaman sahip çıkmaya çalıştık yalınız bundan sonrası sende gari. Bu sabiyi sokakta goymazsın de mi?” Son duyduğum cümle, bir soru cümlesiydi. Osman amca benden bir cevap bekliyordu. O sırada kapı tekrar açıldı ve kız çocuğu elindeki bardağı mutfağa bırakıp tekrar ortadan kayboldu. Bense bir yandan az önceki cümleleri kafamın içinde öğütmeye çalışıyor bir yandan da bu kız çocuğuyla kendi simam arasında bir benzerlik yakalama telaşıyla çocuğu inceliyordum. Kız yanımızdan gidince muhtardan izin isteyip evden çıktım. … İki günde dönerim diye çıktığım bu yolculuktan ancak bir hafta sonra dönüyorum. Bazı yolculuklar hemen bitmiyormuş, öğrendim. Şimdi yan koltuğumda uyuklayan bu kız çocuğu, yolculuğun ilk saatlerinde benimle neredeyse hiç konuşmamış; müşteri memnuniyetini önemseyen ısrarcı muavinin çabası neticesinde bir bardak meyve suyu içmeyi kabul etmişti. Tavırlarındaki teslimiyetten Osman amcanın onunla konuştuğunu, kızın her şeyden haberdar olduğunu hissediyorum. “Ben gitmem şehre,” demedi örneğin. “Tanımıyorum bu ablayı,” demedi. Bense onun diyemediği tüm cümleleri içimde önce hallaç pamuğu gibi çırpmış çırpmış, olanları kendi sesimden duyarsam idrak edebilirim umuduyla arayıp yaşananları bir bir Şebnem’e anlatmış, en sonunda tüm dağıttıklarımı az da olsa toplamış, bohçama yerleştirebilmiştim. Geçmişin bana bıraktığı en canlı kanlı şey, Hamiyet’ti. Yıllar önce okumaya diye çıktığım bu yolculuğa şimdi yanımda bir emanetle çıkmak, içimde nice suları çalkalayıp boz bulanık bir hale sokmuştu. Bir kişinin daha yıllarını kimsesiz geçirmesine, tüm yaşananları düşünüp, “Acaba ne yapsaydım bunların hiçbiri olmazdı?” demesine müsaade etmek istemedim. Hamiyet’le ben, ruhumuzdaki yamalar denk mi, birbirine denkleşir mi bilmeden yeni bir hayata başlıyoruz. Tek bildiğim bu.

bottom of page