top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Dazai'nin kült eseri manga olarak hayat buluyor

    Alternatif manganın çığır açan isimlerinden Usamaru Furuya’nın uyarladığı İnsanlığımı Yitirirken, Dazai’nin özgün eserinin yaklaşık yetmiş sene sonrasında geçiyor. Günümüz Tokyo’sunda hayat bulan Dazai’nin öyküsü, Japonya’nın kuzeyindeki varlıklı bir aileden gelen genç bir adamın hayatını anlatıyor. Üç ciltten oluşan bu kült seride, manga dünyasının aykırı sanatçısı Usamaru Furuya, hem bir anlatıcı hem de bir karakter olarak hayatı çok tanıdık gelen bir adamın, Yozo Oba’nın hatıratlarına rastlar. Oba’nın hatıratlarında aşina bir hisse, yoğun bir yabancılaşma duygusuna kapılır. Yozo Oba, gerçek benliğini başkalarına göstermekten aciz biridir. Zayıf yaradılışının yanı sıra bir akrabası tarafından uğradığı kötü muameleden kalan travması, onu lise yıllarından itibaren bir soytarılık maskesi altında yaşamak zorunda bırakır. Özgün romandaki gibi “hatırat” olarak adlandırılan üç bölümden oluşan seri, Oba’nın gençlik yıllarından yirmili yaşlarının sonuna kadarki hayatını anlatıyor. Bu eşsiz manga, her cildin başında ortaya çıkan sanatçı Furuya’nın kendisi tarafından anlatılıyor. Peki Furuya bu gizli hatıratları okurken akıl sağlığını koruyabilecek midir? Yoksa Oba’nın kasvetli yaşamının girdapları arasında kaybolup gidecek midir? Neden insanları gerektiği gibi sevemiyorum? Varlıklı ve hiçbir sıkıntı yaşamayan bir ailede dünyaya gelen Oba, büyüdüğünde de herkes tarafından sevilen yakışıklı bir genç olur. Yalnız o soytarı maskesinin altında, amaçsız ve sürüklendiği gibi yaşayan nihilist bir ifade saklıdır. Bu çocuk aslında nasıl bir hayat sürdürmektedir? Hayatta olmak ne ifade ediyor? Yozo’nun sevdiği ilk kadınla çıktığı yolculuk aşk intiharıyla sonlanmıştır. “Para”, “Toplum”, “Diğer İnsanlar”... Tutunabileceği hiçbir şeyin olmadığı derin bir karanlığın içindeki Yozo’nun sonunda ulaştığı şey, yine bir “Kadın”a sığınmaktır. Neden bu kadar uzağa gittim? Sevdiği kadınla evlenen Yozo, mutlu bir hayat sürmeye başlar. Ancak kısa süre sonra başına büyük bir talihsizlik gelecektir. Saçları bembeyaz olan Yozo’nun gündelik hayatı tam tersi bir karanlığa boyanmıştır. Bir yaprak gibi düşen Yozo’ya elini uzatan şey ise “Uyuşturucu” denilen o yasak meyvedir... Furuya Usamaru'nun mangaya giden yolu sıra dışıydı. Sanat okulunda heykel ve soyut üç boyutlu figürler eğitimi aldı ve sonrasında butoh dansı ile ilgilenmeye başladı. Bir süre lise resim öğretmenliği yaptı. Bir manga sanatçısı olarak ilk çıkışını, 1994 yılında efsanevi avangart çizgi roman dergisi Garo'da yayınlanan, çığır açan dört panelli "gag" şeridi Palepoli ile yaptı. Çalışmaları İngilizce olarak PULP: The Manga Magazine ve Secret Comics Japan'da yayınlandı. İNSANLIĞIMI YİTİRİRKEN 1-2-3 Usamaru Furuya İthaki yayınları, 2023 Çeviri: Sibel Sökel Tür: Manga

  • Meltem Dağcı'dan yaz için kitap önerileri

    Meltem Dağcı, yaz için tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı. Avunma Mekanizması - Melisa Parlak (Plüton Yayıncılık): Son dönemde okuduklarımın arasında distopik öykülerini beğendiğim kitaplardan biri. Kadın konularına değinen ve cinsiyet temelli sorunlar üzerine kafa yoğrulmuş, birbirinden farklı iyi öyküler yer alıyor. Bununla birlikte hemen hemen her öyküde müzik tınıları, şarkı isimleri ve sözleri kendini gösteriyor. Cadı – Oylum Yılmaz (İletişim Yayınları): İlk baskı yıllarında çok severek okumuştum bu romanı. İçimizdeki prenseslerden cinlere, cadılara, cadı ilan edilenlere ve kadınların dünyasına yoğruluyor. Kavram dünyasında dolaşan, istenmeyen kadınlara sunulan mekanların çiçek tarlası olmadığı gerçeğiyle. Yazarın kendi deyimiyle cadı çarpar. Feminist Okumalar Cumhuriyet’ten Günümüze Edebiyatta Cinsellik ve Erotizm – Onur Bütün (Notabene Yayıncılık): Üç bölüme ayrılan kitapta feminist okumalar felsefi ve psikanalitik açıdan irdeleniyor. Titiz bir çalışmayla ortaya konulan ve emek harcanan bu kitap, alanında araştırma/okuma yapacak olan okurlar için kaynak olacak nitelikte. Ayrıca queer feminist konulara ilgisi olanlar da kitabın izini sürebilir. İçimdeki Robot – Ruhşen Doğan Nar (Yitik Ülke Yayınları): Bilimkurgu sevenlerin ve özellikle robot öykülerine benim gibi meraklı okurların seveceği bir kitap. Teknolojinin avantajları kadar kötü yanlarını da ele alan, insan yaşamını zorlayabilecek robotlara bu gözle bakan öyküler mevcut. Robot ve yapay zeka odaklı öykülere doyamayan okurlar bu kitabı not edebilir. Kabuk – Zeynep Kaçar (Doğan Kitap): Roman okumayı bu kitapla pekiştirerek çok sevdim desem abartı olmaz. Üç kadının birbirleriyle olan bağlantılarının anlatıldığı roman, dilin akıcılığından dolayı çok rahat okunuyor. Kadınların yaralarını sardığı bu kitaba bayılacaksınız. Kusura Ayna – Didem Kazan Sol (İthaki Yayınları): Kadınlara ilişkin konuların çarpık bir gerçeklikle ele alındığı öykülerde ironi çokça hissediliyor. Cesur tavrını ortaya koyan ve erkek hegemonyasına karşı sağlam duruş içeren kurgular, iktidar olan bütün kavramların karşısında. Eşyalarla arasındaki bağı koparamayan okurlar ayrıca bu açıdan da sevebilir. Öykülerin çoğunda eşyaların kurguya sızma biçimlerini göreceksiniz. Leyla – Nur Yazgan (Sia Kitap): Mekan olarak bir şehri (İstanbul) odak noktasına alan yazar, masalsı atmosfer içerisindeki salgın hikayesini bir sevdayla harmanlıyor. Yazarın dil işçiliğini de göz önünde bulundurarak diyebilirim ki İstanbul merkezli romanlara ayrıca ilgisi olan okurların dikkatine. Küçük bir not, Lal Kitap adlı eseri de 2007 Duygu Asena Roman Ödülü’ne sahip. Madam Arthur Bey ve Hayatındaki Her Şey - Mine Söğüt (Yapıkredi Yayınları): Öykülerini ve romanlarını merakla okuduğum yazarlardan. Her bir kitabı başka dünya sunuyor. Öneride bulunacağım bu roman karanlık ve kaotik bir atmosferde kurgulanmış olması sebebiyle gotik seven okurun odağı olabilir. Bununla birlikte karakterlerin işleniş biçimiyle de (cinsel yönelim açısından) dikkat çekici. Deliliğin ve cesaretin sınırlarında gezen metinleri çok seviyorum. Bu yönüyle beni sarsan, allak bullak eden, zihnimi karıştıran ve oradan yeniden çıkartabilen yazar. Zamansız ve mekansız bir yazarın büyülü zihnine tanık oluyorum. Beş Sevim Apartmanı, Gergedan (Büyük Küfür Kitabı) ve Deli Kadın Hikayeleri’ni de iliştireyim yanına. Modern Soslu Postmodern Makarna – Turhan Yıldırım (İthaki Yayınları): Deneysel öyküler okumayı seven okurun ilgisini çekebilecek bir kitap. Kurgudaki zihin geçişleri/sıçrayışları bilinç akışına göz kırptığı için öyküleri farklı kılıyor. Politik mizahın da belirgin olduğu öyküler mevcut. Yeniliklere kapı aralamak isteyen okurların ilgisine. Rıza Bıyık – Betül Tarıman (Yapıkredi Yayınları): Aynı zamanda şair olan Betül Tarıman, öykü dilini kendime yakın bulduğum kadın yazarlar arasında. Rıza Bıyık deneysel öykülerle beni çeken, çok uzun zaman önce okuduğum kitaplardan biri. Az söze yüklenilen anlamlar, metaforlar, görüntülerin kelimelere bürünmüş hali beni etkilemişti. Not: Kitap ismine göre alfabetik olarak sıraladım. Sadece yerli roman/öykü yazarlarını dikkate alarak oluşturdum. Bu listeye sığmayacak iyi kitapların var olduğunun bilinciyle, sevgiler.

  • Kelime ve kavramların dilden dile yolculukları

    Hayatının önemli bir kısmını farklı diller öğrenip bir yandan da onları anlamaya vakfeden Mahir Ünsal Eriş, kaleme aldığı ilk kurgudışı eser olan bu kitapla okurlar için beklenmedik bir yeni evren yaratıyor. “Dil çok büyülü bir şeydir. İnsan, öğrendiği, kapısını araladığı her dille başka bir insan olur. Çünkü dil öğrenmek yalnızca zihni kelimeler ve gramer kurallarıyla doldurmaktan ibaret değildir. O insan topluluklarının içine bakmaktır; en içine bakmak. Çünkü dilden hiçbir şey saklanamaz. Bir toplumun belleğinde yer eden her şey dilde iz bırakır. Örneğin “bağzı şeyler” dediğimde hepimiz ortak bir anıyı hatırlarız. Çünkü o anı, dilde iz bırakmıştır. Bu anıları, bunca tarihsel, toplumsal, kültürel hengâmeyi diller üzerinden incelemek eşsiz bir eğlencedir. En azından benim için öyledir. Dilerim sizi sıkmaz.”– Mahir Ünsal Eriş Eski Ahit’te yer alan Babil Kulesi anlatısını bilir misiniz? Hani insanlığın Tanrı’ya ve biraz da “tanrılığa” erişmek için upuzun bir kule inşa etmeye koyularak yaratıcıyı kızdırdığı hikâye… En nihayetinde Rab, kentin yapımını durdurmak ve bu ortaklaşa çabayı sonlandırmak için nihai planını uygulamaya koyar ve der ki: “Gelin, aşağı inip dillerini karıştıralım ki, birbirlerini anlamasınlar.” Bu anlatıya göre bambaşka diller ve kelimelerin öyküsü işte böyle başlar. Gündelik hayatımızda hiç çaba sarf etmeden, öylece söyleyiverdiğimiz kelimeler gibi farklı dillerin var oluş öyküleri de önümüze serilirken yapmamız gereken tek şey var: Eriş gibi bir edebiyatçının kaleme aldığı bu olağanüstü araştırmanın tadını çıkarmak! BABİL KULESİ KİTABI Mahir Ünsal Eriş Kafka Kitap, 2023 184 s.

  • Yazın vazgeçilmezi: Everest Açıkhava dizisi!

    Günlük koşturmacanın değişmez eşlikçisi Everest Açıkhava dizisi, yepyeni üyeleriyle sahil kenarında, parkta, ormanda; metroda, vapurda, seyahatte, kısaca gittiği her yerde okura yoldaşlık etmeye devam ediyor. Fernando Pessoa'dan Asaf Hâlet Çelebi’ye; Ayşe Kulin’den Arthur Conan Doyle’a Güz 2021’de basmaya başladığımız Açıkhava dizimiz bugün 22'si öykü, 4'ü roman, 2'si şiir, 3'ü tiyatro, 5'i deneme ve 1'i novella türünde olmak üzere 37 kitaba ulaştı. Açıkhava dizimizdeki metinleri, genç okurlar başta olmak üzere, diziyi takip edenlere, edebiyatın önemli isimlerini hatırlama ya da yeni yazarlarla tanışma fırsatı verecek şekilde seçiyoruz: Dizimizde gerek yerli gerek yabancı yazarlara; hem klasiklere hem de güncel yapıtlara yer veriyoruz. Bunlardan bazıları klasikleşen yazarların öykülerinden seçmeler; bazıları romanlarıyla tanıdığımız isimlerin bilinmeyen denemeleri; bazıları en özel şiirlerin derlemeleri, bazıları ise çok sevilen kalemlerin daha önce hiç yayımlanmamış eserleri… Everest Açıkhava kitapları 1. Sabahattin Ali – Seçme Öyküler 2. Zadie Smith – Martha ile Hanwell , (Öykü) 3. Melih Cevdet Anday – Mikado’nun Çöpleri (Tiyatro) 4. Bertolt Brecht – Cesaret Ana ve Çocukları (Tiyatro) 5. Erhan Bener – Seçme Öyküler 6. H.P. Lovecraft – Cthulhu’nun Çağrısı (Öykü) 7. Henry David Thoreau – Yürümek (Deneme) 8. Federico García Lorca – Kanlı Düğün (Tiyatro) 9. Daniil Harms – Seçme Öyküler 10. Fikret Ürgüp – Seçme Öyküler 11. Victor Hugo – Bir İdam Mahkûmunun Son Günü, (Roman) 12. Mihail Bulgakov – Şeytanname (Roman) 13. Orhan Kemal – Küçücük, (Öykü) 14. Fernando Pessoa – Pessoa Olmak Üzerine Düşünceler (Deneme) 15. Nazlı Eray – Ömür Uzatma Kahvehanesi (Seçme Öyküler) 16. Henry James – Halıdaki Motif (Öykü) 17. Jean Giono – Ağaç Diken Adam (Öykü) 18. Binbir Gece Masalları'ndan – Sinbad’ın Hikâyesi (Öykü) 19. Ayşe Kulin – Doğdum. Kızdım (Öykü) 20. Katherine Mansfield – Bahçede Parti (Öykü) 21. Ahmet Telli – Gidersen Yıkılır Bu Kent (Seçme Şiirler) 22. Selim İleri – C.S. (Öykü - İlk kez yayımlandı) 23. Johann Peter Hebel – Seçme Takvim Öyküleri 24. George Orwell – Denemeler 25. Yevgeni Zamyatin – Üç Gün (Öykü) 26. Nikolay Leskov – Mtsenskli Lady Macbeth (Öykü) 27. Hans Fallada – Büyük Aşk (Öykü) 28. Gustavo Adolfo Becquér – Ruhlar Tepesi (Öykü) 29. Nahid Sırrı Örik – Kedilere Dair (Deneme/Derleme) 30. Florbela Espanca – Ölüler Geri Dönmez (Öykü) 31. Haluk Oral – Lavinia (Deneme) 32. Yiğit Bener – Arta’da Morto! (Novella) 33. Joseph Roth – Kör Ayna (Öykü) 34. Antonio Tabucchi – Fernando Pessoa’nın Son Üç Günü (Öykü) 35. Asaf Hâlet Çelebi – Seçme Şiirler 36. Joseph Conrad – Gençlik (Roman) 37. Arthur Conan Doyle – Parazit (Roman)

  • Öykü: Belki de en iyisi televizyonu açmak

    "İyi huylarımın hepsini oğlundan, tasvip edilmeyen kötülerini gelininden aldığımı düşünüyor, hissediyorum." Özlem Çadırcı Bu sabah, karşımızdaki iki katlı eski evi yıkmaya başladılar. Sabahtan beri, sokağa giren vinçi, yük taşıyan kamyonları, işçilerin koşturmacasını, seyredip duruyoruz. Ninem kahvaltıda, yıkıma hazırlanan binanın, benim doğduğum yıl yapıldığını anlattı uzun uzun. Yirmialtı koca yıl, kim bilir kaç aileye yuva olan, kara kışlara, kavurucu yazlara meydan okuyup, deli rüzgarlara direnen yorgun yapı, tamamen silinip gidecek. Unutulacak zamanla. Nedense, içine bir kere bile girmediğim bu çirkin binadan, iz kalmayacacak olmasına üzülüyorum. Ninem “Gencecik insanların haybeye öldüğü dünyada, evlerin yıkılmasına üzülünür mü hiç,” diyor. Ben mi fazla duygusalım, yoksa o mu çok katı, karar veremiyorum. Öğlene doğru, taş taş üstünde kalmayan evden çıkan molozları toplamak için gelen kamyonlar, vızır vızır çalışırken, tozdan göz gözü görmez oldu. Ninem, “iğne deliğinden girer bu meret” diye söylenmeye başladığında, ben sokağın pisliği içeri girmesin diye çoktan bütün pencereleri sıkı sıkı kapatıyordum. Az önce, damperini yükle dolduran bir kamyon daha önümüzden geçip gitti. Onun hemen arkasından, hurdacı Zafer çıkageldi. Yıkıntıdan arta kalan ganimetlerden nemalanma hevesiyle, bir köşede duran pencere ve kapı yığınını, külüstür el arabasına, nasıl da iştahla yüklüyor. Akbaba mübarek! Adamın çalışma temposunu hayretler içinde seyrederken, “Yeter artık seyrettiğin, hadi git de yıkan. Leş gibi ter kokuyorsun” diye araya giriyor ninem. Dinlemiyorum. Canım hiç ıslanmak istemiyor bugün. “Sonra yıkanırım,” diyorum. İnsanı deli eden inadımı bildiğinden, üstelemiyor fazla. İyi huylarımın hepsini oğlundan, tasvip edilmeyen kötülerini gelininden aldığımı düşünüyor, hissediyorum. Anne, babam, ben üç yaşındayken bir trafik kazasında ölmüş. Hurdaya dönen araçtan, bir ben sağ çıkmışım. Ama ben kazayı da, onları da hatırlamıyorum. Annemle, babamı ne hatırlıyorum, ne de özlüyorum. İnsan tanımadığı birini nasıl özler ki zaten… Cılız sesiyle söylenip duran ninemin, dediklerini kulak arkasına iteklerken, bir yandan sokaktan geçenleri seyre devam ediyorum. Yanımızdaki evde oturan suratsız Huriye, sokağın başında beliriyor. Eli kolu pazar torbalarıyla dolu. Zavallı kocası Vahdi’yi severim ama bu yelloza, günahımı vermem. Zavallı Vahdicik, oldum olası yarım akıllının tekiydi, üstüne bir de bunama teşhisi konunca, daha beter oldu garibim. Nemrut karısının şamar oğlanına döndü iyice. Huriye, değirmen taşı misali kalçalarını, kıvırta kıvırta, yürüp geçiyor önümüzden. Neler söylüyorlar onun için komşu kadın­lar, duysa ortalığı ayağa kaldırır. Bizim mahallede, herkes birbirinin arkasından konuşur. Çekiştirecek birini bulamadıklarında, eski defterleri dökerler ortalığa. Kimin kocası hovardaymış, hangi evde kavga gürültü eksik olmazmış, ballandıra ballandıra anlatırken, her defasında gıybet çetesinin gözleri ışıldar. Benim de arkamdan “kız gibi” diyorlar, biliyorum. “Köse Kemal” diye dalga geçiyor mahallenin çocukları, duymazdan geliyorum. O sümüklülerin söylediklerini, dert edinemem kendime. Erkekliğin, bir tutam kılla ölçülmediğini bilecek kadar zekiyim çok şükür. Bir avuç kafasızın lafına asla takılmam. Bu salaklar ordusu, pazarcı Esma için yanıp tutuştuğumun farkında bile değil. Ben de hiç çaktırmıyorum tabii. Kadın, geceleri rüyalarımı, gündüzleri fantezilerimi süslüyor. Arada yardım bahanesiyle, ninemle pazara gidiyorum. Sırf Esma’yı görmek için peşine takıldığımı öğrense, ninem canıma okur. Küçük mutluluklarım, imkansız hayallerimle, yaşadığım bu sıkıcı günleri renklendirmeye çalışıyorum, ne yapayım. Aslında, üniversiteye gitseydim, bambaşka bir hayatım olacaktı. Ama ninem “emekli maaşımla seni Ankara’da okutamam” deyince, Veterinerlik Fakültesi’ni kazanmama rağmen, gidemedim. İçimde uhde kaldı. Beyaz önlüğümle inekleri, atları muayene ettiğim, veteriner Kemal Bey kimliğimle saygı gördüğüm, hayaller kuruyorum sıklıkla. Olduğum kişiyle, olmak istediğim kişi arasındaki uçurum, yiyip bitiriyor beni. Bu köyde yaşayan herkese, en çok da kendime acıyorum. Kobay faresi gibi, sıkışıp kalmışız evlerimize. Kurtulmamız imkansız. Sokak kapısının, açılıp kapanma sesini duyuyorum oturduğum yerden. Evin önündeki kaldırımı görmek için, pencereye doğru kaykılınca, ninemi görüyorum. Terliklerini kolunun altına sıkıştırmış, pıtı pıtı yürüyor. Kim bilir hangi kocakarıya gidiyordur? Çilekeş hayatından yakı­nacak, belki de beni şikayet edecek, içini döküp, rahatlayacak. Bense, hep burada kalacağım, kendi kendimle, gönlümden geçenleri kimselere anlatamadan, camın önünde oturup duracağım böylece. Üstüme çöken kasveti hafifletmek için, bakışlarımı tekrar sokağa çeviriyorum. Kalan son molozları, yüklediği gibi gidiyor şu kamyon. Ameleler, akşam olmadan nasıl da dertop edip, bitiriverdiler işlerini. Yövmiyelerini alıp, evlerinin yolunu tutmadan önce, kesin çarşıdaki bakkaldan alışveriş ederler. Ellerinde siyah naylon poşet, poşetlerin içinde bir somun ekmek, bir kalıp peynir, üç beş de yumurta olur. Bir günü daha kurtardıkları için, şükrederler içlerinden. Yarın ola, hayrola derler. Arkamızdaki okuldan, çocukların bağrışmaları geliyor kulağıma. Belli ki paydos zili çalmış, dağılmışlar. Saat ne çabuk dörtbuçuk olmuş. Beş, on dakikaya kalmaz, koştur koştur geçerler önümden. Bir tek çocuklar gülüp, eğleniyor buralarda. Kadınların çoğu, iki arada bir derede kalmış, mutlu mu, mutsuz mu olduğu anlaşılmayan evliliklerin mahkumu. Erkeklerin neredeyse hepsinin yüzü asık. Gülmeyi unutmuşlar sanki. Çalışmaktan, elleri gibi kalpleri de nasır tutmuş. Hayatlarında bir kere, karılarına seni seviyorum demişlermidir acaba. Hiç sanmıyorum. Elele yürüyüp, birbirine sevgiyle bakan, tek bir çift bile göremezsiniz bizim buralarda. Akşam olduğunda, hepimizin oturup, aval aval seyrettiği televizyon dizileriyle alakası olmayan hayatlar sürüyoruz. Ekranda görüp, imrendiğimiz ne varsa, hepsine dair olanaksız hayaller kuruyoruz, bıkıp usanmadan. Sinsi sinsi yaklaşan kara bulutları takip ederken, pencerenin önündeki divana iyice büzülüyorum. İçimi nedensiz bir çaresizlik kaplıyor. Kalan ömrümü burada, bu insanların arasında geçirecek olduğumu hatırlamak, yüreğimi darlıyor yine. Canlı canlı mezara girmek gibi bir his kaplıyor her yanımı. Düşüncesi bile, nefessiz bırakıyor beni. İçime çöken gamı, kasaveti söküp atmak umuduyla, uzanıp sehpanın üstündeki bardaktan kana kana su içiyorum, işe yaramıyor. Gözüm televizyonun, kullanmaktan yazıları silinmiş kumandasına takılıyor. Yanımda olmayan, hayali birine, “Belki de en iyisi televizyonu açmak” diye sesleniyorum.

  • Ulaş Töre Sivrioğlu'ndan yaz için kitap önerisi

    Ulaş Töre Sivrioğlu, yaz için tavsiye ettiği kitabı Literaedebiyat ile paylaştı. Masal türünün doğduğu ülke eski Hindistan. Kelile ve Dimne hatta Binbir Gece Masalları'nın kaynağı olan Hint edebiyatının önemli ama pek bilinmeyen klasiklerinden biri de Türkçeye ‘Hortlağın 25 Öyküsü’ adıyla çevrilen Vetalapançavimtaşi… Öyküleri anlatan Hintlilerin Vetala adını verdiği bir vampir. Öykülerin dinleyicisi ise adaletiyle ünlü kral Trivikramasena… Her öykünün sonunda vampir krala bilmeceler ve öyküden alınacak temel dersleri soruyor ve kral doğru cevapları verdikçe yeni bir öykü anlatmaya devam ediyor. Kitap çocuklara göre değil. İçinde bolca korku unsuru var onu baştan söyleyelim. Öykülerden Avrupa edebiyatı çok erken zamanlarda haberdar olmuş. Vetala’nın 17. öyküsü Decameron’da da karşımıza çıkıyor. Her öykü başka bir çerçevede yazıldığından hiç birinin sonu diğerine benzemiyor ve hepsini ‘sonunda ne olacak acaba’ hissiyle okuyacağınız kesin. Hint ve eski Doğu edebiyatı sevenlere, azıcık korkmak ve ürpermek isteyenlere şiddetle tavsiye edilir. HORTLAĞIN 25 ÖYKÜSÜ BİR HİNT KLASİĞİ Çeviren ve derleyen: Korhan Kaya İmge Kitabevi, 2000 257 s.

  • “Hayat biz planlar yaparken başımıza gelenlerdir.”

    O. Ertuğrul Önen, Kader Tatil Yapmaz kitabıyla engin hayat tecrübesinden damıtarak yazdığı hikâyelerde her gün karşımıza çıkabilecek farklı ve bir o kadar da tanıdık çehreleri resmederken kaderin herkesin hayatında nasıl bir rol oynayabileceğini de incelikle gösteriyor. Emekli Memduh Huzuru Buldu: Yılların yorgunluğunu omuzlarında taşıyan üst düzey bakanlık emeklisi Memduh’un emeklilik yıllarında bir Karadeniz köyünde huzuru bulma çabasının bir HES inşaatıyla nasıl bir hazin sona erdiğinin öyküsü. Kasabanın Delisi: Kasabanın delisi olarak görülen bir adamın trajik hikayesi kadar onun ermişlik payesine ulaşmasının anlatımı. Talih Kuşu: Berber Rasim’in şahsında ülkemiz siyaset yaşantısından sunulan bir kesit. Kim Şeytan Kim Melek: Aşksız bir evliliğin neticesinde gerçekleşen bir cinayetin öyküsü. Bıçaklanarak ölen kadının katili kim? Kocası mı, âşığı mı, yoksa komşusu mu? Kader Tatil Yapmaz: İşten çıkarılan dürüst bir muhasebecinin tatilde dolandırılmasının ve kaderin oynadığı oyunların hikâyesi. Kabadayı: Kasabayı haraca kesen, halkın korkulu rüyası bir kabadayının kasabaya yeni atanan bir beden eğitimi öğretmeni ile karşılaşmasının ibretlik hikayesi. Başkasına Kuyu Kazan, Kendi Düşer İçine: Hayatı boyunca dolandırıcılık yapan bir adamın siyasete girmesi, yükselmesi, etrafındaki insanlara kurduğu tuzaklar ve nihayetinde nasıl yakalandığı anlatılıyor. Deniz Yağmura Kavuştu: Bir irticai grubun ağına yakalanarak beyni yıkanan bir gencin uzun yılların ardından sevdiğine kavuşma çabalarının içli öyküsü. Baba, Oğul, Torun: Ege’de büyük zeytinliklere ve bağlara sahip varlıklı bir ailenin üç kuşağının umulmadık başarılar ve beklenmeyen hüsranlarla dolu ilginç ve bir o kadar hazin yaşanmışlıkları anlatılıyor. İntikam Soğuk Yenen Bir Yemektir: Arkadaşlarını sırtından vurup onlara tuzak kuran bir gencin yıllar sonra nasıl alt edildiği anlatılıyor. Kime Niyet Kime Kısmet: Sevdiği kadını yıllar sonra hiç beklemediği bir yerde ve umulmayan bir biçimde bulan bir adamın hikâyesi. O, Borcunu Ödedi: Türkiye’ye çağ atlatacak bir buluşun peşindeki adamın, onun önünü açmaya çalışan bir sanayicinin ve ona engel olmak isteyen dahili ve harici bedhahların öyküsü. O. Ertuğrul Önen, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Müfettişlik, Genel Müdür Yardımcılığı, Genel Müdürlük ve Müsteşar Yardımcılığı görevlerinin ardından Ulaştırma Bakanlığı ve Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı görevlerini de üstlenmiştir. Çok sayıda yayınlanmış makalesi ile Sen İşini Kış Tut Yaz Çıkarsa Bahtına, Bir Bürokratın Gözünden-Biraz Ordan Biraz Burdan, Fırıldak- Yükseklerde Kuş da Bulunur Sürüngen de, Sorun Eğitim Çözüm Eğitim isimlerini taşıyan dört kitabı bulunmaktadır. KADER TATİL YAPMAZ O. Ertuğrul Önen Doğan Kitap, 2023 Tür: Öykü

  • “Günümüz İskandinavya’sının Kafka’sı”

    Dag Solstad, sıradışı kahramanı Bjørn Hansen’i konu alan üç romanından ikincisinde, utanç ve iletişimsizlik, baba-oğul ilişkisi ve nesillerin ilerleyişinin anlamı, toplum içinde oynanan roller gibi temaları deşmeyi sürdürüyor. Dag Solstad’nın ‘On Birinci Roman, On Sekizinci Kitap’ı, kahramanı Bjørn Hansen’in Büyük Ret adını verdiği planını uygulamaya koymasıyla ve çevresindeki herkese oynadığı oyunla son bulmuştu. Bu kitabın devamı niteliğindeki “17. Roman” bizi yıllar sonrasına götürüyor. Foyası meydana çıkan Bjørn Hansen sahtecilikten çarptırıldığı hapis cezasını tamamlamış, dışarıdaki hayata uyum sağlamaya çalışmaktadır. Bu sırada, uzun zamandır görmediği oğlundan gelen mektupla artık bir torunu olduğunu öğrenir ve oğlunun ailesini ziyaret etmeye karar verir. Şüphelerle dolu halde çıktığı bu yolculuk beklenmedik keşif ve sorgulamalara gebedir. Dag Solstad (1941) Edebiyat dünyasına 1965’te yayımladığı öykü kitabıyla girdi. O zamandan bu yana ülkesi Norveç’in ve Kuzey Avrupa’nın en önemli yazarlarından olan Solstad pek çok roman, öykü kitabı, oyun ve deneme kitabı yayımladı; ayrıca 1982-1998 yılları arasında Jon Michelet’le birlikte dünya futbol şampiyonaları üzerine beş kitap kaleme aldı. Solstad, ülkesinin en prestijli edebiyat ödüllerinden Norveçli Eleştirmenler Ödülü’nü üç kere kazanmanın yanı sıra, Kuzey Avrupa Edebiyat Ödülü’nün de sahibi olmuştur. 17. ROMAN Dag Solstad Yapı Kredi Yayınları, 2023 Çeviri: Banu Gürsaler-Syvertsen 112 s.

  • Aşırılık çağında kendine hâkim olmak

    Sevilen psikolog ve felsefeci Svend Brinkmann Olan Biteni Kaçırma Keyfi’nde kendine hâkim olma sanatını bir erdem olarak ele alıp savunuyor. Yazar kendi isteğiyle bir şeylerden vazgeçmenin kişiyi stres, depresyon ve kaygı gibi dertlerden koruyacağını vurgularken itidal ve özdenetimi mutlu bir hayatın anahtarı olarak işaret ediyor. Hız ve sınırsızlık kültürüne karşı koymak isteyen herkes için etkili ve ilham verici bir kaynak. Sosyal bilimcilerin “aşırılık çağı” diye nitelediği bir zamanda yaşıyoruz.Seçenekler sonsuz, onlara ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay görünüyor. Fakat bu sınır tanımaz kültür ortamında, her şeye yetişmek mümkün olmadığı gibi muhtemelen anlamlı da değil. O halde birey olarak hayatlarımıza nasıl biçim kazandıracağız? Seçeneklerle ve ayartmalarla dolu hayatımızda, en kötü senaryo olan biteni kaçırmak. Son gelişmeleri, maç sonuçlarını, bize özel alışveriş fırsatlarını yakalamaya çalışırken, en çok odağımızı korumakta zorlanıyoruz. Özdenetim, itidal, ölçülülük gibi kavramlar yerini hedonik bir döngüye mi bıraktı? Bir şeyden feragat etmeden bir diğerine tutunmak mümkün müdür? Her şeyi birden yapma telaşının bedeli nedir? İnsan potansiyeli efsanesi nedir, eylemlerimiz üzerinde nasıl bir etkisi vardır? Sonsuz mutluluk ve doyum arayışı saplantısından kurtulabilir miyiz? Her şeyi deneme arzusunun kaynağı nedir? Sınırlar her durumda aşılmak için midir, onlarla yaşamak bize ne kazandırır? Kendine hâkim olma sanatı öğrenilebilir mi? Kışkırtıcı, davetkâr ve sınırsız bir dünyada kurumlar, örgütler, teknolojiler ve sosyal yapılar bizi nasıl belirler? Sevilen psikolog ve felsefeci Svend Brinkmann Olan Biteni Kaçırma Keyfi’nde kendine hâkim olma sanatını bir erdem olarak ele alıp savunuyor. Yazar kendi isteğiyle bir şeylerden vazgeçmenin kişiyi stres,depresyon ve kaygı gibi dertlerden koruyacağını vurgularken itidal ve özdenetimi mutlu bir hayatın anahtarı olarak işaret ediyor. Hız ve sınırsızlık kültürüne karşı koymak isteyen herkes için etkili ve ilham verici bir kaynak. Svend Brinkmann 1975’te Danimarka’nın Herning kentinde doğdu. 1999’da Aarhus Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nden mezun oldu. 2006 yılında aynı bölümden doktora derecesini aldı ve 2010’da profesör oldu. Akademik kariyerinin yanı sıra gazetelerde kitap eleştiri yazıları yazdı, radyo ve televizyon programları hazırladı. Brinkmann çok sayıda kitabın ve bilimsel makalenin yayına hazırlık sürecinde yazar ve editör olarak yer aldı ve almaya devam ediyor. Kitapları: Kişisel Gelişim Çılgınlığında Kendiniz Kalabilmek (2020, İletişim Yayınları), Hayata Nereden Bakmalıyız? Yeni Bir Dünya İçin On Eski Fikir (2022, İletişim Yayınları). OLAN BİTENİ KAÇIRMA KEYFİ Svend Brinkmann İletişim Yayınları, 2023 Çeviri: Mercan Yurdakuler 108 s.

  • Sonsuzluk Odası Öyküleri

    Çağdaş İtalyan edebiyatının, yaşamı ve yapıtlarıyla nevi şahsına münhasır ustalarından biri Umberto Saba. Özellikle çağdaş İtalyan şiirindeki yeriyle öne çıksa da, nesirleriyle dilin en güzel örneklerine imza atmış, birkaç cümleden oluşan kısacık paragraflarda yazındaki maharetini ortaya koymuş bir yazar. Kestirmeler ve Kısa Hikâyeler, Saba’nın “yazın dünyası”nın geniş coğrafyasını tüm şifreleriyle ortaya koyuyor. Çağının tanığı bir yazar olarak faşizme, Mussolini’ye, Hitler’e, toplama kamplarına da değiniyor, Leopardi, Manzini, Dante, Ungaretti gibi İtalyan edebiyatının adlarına da yer veriyor. Gündelik hayattan sahneler de aktarıyor, kendi serüveninden çıkarımlarda da bulunuyor. Kısa hikâyeler de yazıyor. Ama en çok okuruyla “konuşuyor”. Üzerine kitaplar yazılacak edebiyat tartışmalarını “bir paragrafta” sonlandırıyor. Nietzsche’den başlattığı “kestirmelerin soykütüğünü” Freud ile tamamlıyor. Piccone Stella’nın dediği gibi: “Hızlı ve dolambaçsız yollarla, beklenmeyen ve genellikle de şaşırtıcı sonuçlara vardığı için, onun KESTİRMELER olarak adlandırdığı bu tür, neredeyse yeni bir türdür.” İtalyan şair Umberto Saba 9 Mart 1883 tarihinde Trieste'de doğdu, 25 Ağustos 1957 tarihinde Gorizia'da öldü. Asıl adı Umberto Poli idi, 'Saba' İbrani dilinde 'ekmek' anlamına gelmektedir. Annesi Felicita Rachele Coen Yahudi'ydi, babası Ugo Edoardo Poli'ydi; babasının evi terk etmesi ve düzensiz aile yaşamı Saba'yı derinden etkiledi. Pisa Üniversitesi'nde arkeoloji öğrenimini mental sağlık sorunları nedeniyle yarıda bırakarak bir süre bir gemide tayfalık yaptı. 1907-1908 yıllarında Salenro'da askerliğe alındı, 1909'da Carolina Wölfler ile evlendi, ertesi yıl Linuccia isminde bir kızı oldu. 1911'de Floransa'ya 1912'de Bologna'ya gitti; buralarda çeşitli gazete ve dergilerde çalıştı. 1915-1918 yılları arasında cephe dışında görevle askerlik yaptı.1919'da Trieste'de eski kitaplar satan bir kitapçı dükkânı açtı ve yaşamının sonuna değin de bu işi sürdürdü. 1941'de Mussolini'nin ırk yasaları yüzünden Paris'e kaçtı. Sonra yeniden İtalya'ya döndü, başta Giuseppe Ungaretti olmak üzere anti-faşist aydınlar tarafından korundu; Floransa, Roma, Milano'da saklanarak yaşadı. II. Dünya Savaşı bitince Trieste'ye döndü. 1946'da Viareggio Edebiyat Ödülü'nü kazandı. 1950'de mental sağlık sorunları yeniden ortaya çıktı, uzun süre kliniklerde sağaltım gördü. 1953'te Lincean Akademi Ödülü'ne değer görülmüştür. Roma Üniversitesi Umberto Saba'ya iki kez onursal derece vermiştir. Umberto Saba, çağdaş İtalyan şiirine eşsiz bir Trieste arka planında günlük ve sıradan yaşantıyı çift anlamlı saydamlıkla evrensel insani boyutuyla taşımıştır. KESTİRMELER VE KISA HİKAYELER Umberto Saba Kırmızı Kedi Yayınları, 2023 Çeviri: Sema Baykal - Berna Hasan 200 s.

  • Eren Yücesan Cendey'den yaz için kitap önerileri

    Eren Yücesan Cendey, yaz için tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı. 1. Diğer Ev. / Rachel Cusk / YKY (İnsanlardan uzakta, deniz kıyısında kocasıyla yaşayan bir kadın, resimleriyle hayatını değiştirdiğine inandığı dünyaca ünlü ressamı yaz boyunca kalıp çalışması için evine davet eder.) Kahramanların, denizin gel gitlerine uygun alçalıp yükselen ruh halleri, yazarın ve çevirmen Lale Akalın’ın mükemmel Türkçesiyle şahane bir okuma ve düşünme vaat ediyor) 2. Kanlı Muamma / A. Tunç. / Kafka Kitap (Bir Çanakkale Polisiyesi) (Polisiye meraklısı olmama rağmen elimden bırakamadan okuduğum bu sürükleyici kitabın konusu kadar dili de beni benden aldı. Tüm içtenliğimle öneriyorum.) 3. Tablodaki Kadın. / Asuman Kafaoğlu Büke / Epsilon / Daimi bir okuma gerektirmeyen, okuyan kadınların tablolarının hem sanat tarihi hem edebiyat gözlüğüyle ele alındığı, öğrenmeyi keyifli hale getiren bir kitap. 4. Alice. Açıklamalı Notlarıyla Alice Harikalar diyarında ve Aynanın İçinden. / Everest Yay/ Alice kişiliği ve kitabının ardındaki gizemi çözmek için açıklamalı çok özel bir baskı. 5. Bir veganla evlendim. / Fausto Brizzi. / Pan yayıncılık Son olarak kendime torpil yaparak pandemi kapanmasında eğlenmek ve eğlendirmek amacıyla çevirdiğim, bu incecik ve neşeli kitabı tavsiye ediyorum.

  • Parmenius’un tanıklığında bir öykü [1]

    Baran Barış, 2022 Kasım’ında yayımlanan Kitap-lık dergisindeki “Dere Döndü” adlı öyküsü odağında Ayla Kutlu edebiyatı üzerine yazdı: "Adeta bir roman kahramanı gibi karşımıza çıkan doğa, yazarın yapıtlarının bir başka önemli meselesi olan tarihle koşut biçimde metinleri yapılandırır çoğunlukla." Doğa ve tarih, Ayla Kutlu’nun roman ve öykülerinin kurucu öğelerinin başında gelmektedir. Sonsuz bir yaşam ve iktidar arayışının anlatısı olan Gılgamış Destanı’nın yeniden yazımı iki yapıt yazan Kutlu, 1994’te yayımlanan Kadın Destanı adlı destan-romanında kaynak metinde yan anlatı kişisi olarak yer alan, adsız sokak kızını anlatının merkezine alır. Bu yapıt, kadın ve doğa üzerindeki erkek egemenliğini irdelerken 2009’da yayımlanan Huvava, yine kaynak metinde bir canavar olarak resmedilen karaktere bambaşka bir açıdan yaklaşır ve “ilk çevre koruyucusu”nun hikâyesini anlatır okura. Doğayı sürüldüğü yerden merkeze alan metinler, bu iki yapıtla sınırlı değildir Ayla Kutlu edebiyatında. Adeta bir roman kahramanı gibi karşımıza çıkan doğa, yazarın yapıtlarının bir başka önemli meselesi olan tarihle koşut biçimde metinleri yapılandırır çoğunlukla. Ayla Kutlu’nun 2022 Kasım’ında yayımlanan Kitap-lık dergisindeki “Dere Döndü” adlı öyküsü de o metinlerden biridir. 2001 tarihli Zehir Zıkkım Hikâyeler’den sonra anı türündeki Zaman da Eskir (2007) ile Asi… Asi (2010) ve Yedinci Bayrak (2016) adlı romanları ve üç çocuk kitabı yayımlanan yazarın bu süreçte yalnızca “Dere Döndü” ve “Gelincik” öyküleri okurla buluştu. Yeni bir öykü kitabının habercisi olduğunu umduğumuz bu öykülerden “Dere Döndü”de, Ayla Kutlu’nun hem yaşamı hem edebiyatında çok önemli yeri olan Antakya, Antik dönemdeki adıyla Antioch, anlatının başkahramanı. Kentle beraber ırmak ve derenin de Antik dönemdeki adlarının kullanıldığı öyküde sözcük seçimleri, İS. 5. yüzyıl olan öykü zamanını yansıtıyor.[2] Antioch, Libanius ve Malalas’ın aktardığı efsanelere göre, kente MÖ. 300 yılında Seleukos tarafından verilen bir ad (akt. Yıldırım ve Temizkan, 2018: 647). Seleukos – kimi kaynaklarda geçen adıyla Selevkos – döneminde Antioch kentinin tarihi için dönüm noktaları olan deprem, kıtlık, salgın hastalık vb. felaketler, öyküyü de biçimlendiren temel meseleler olarak beliriyor (Dinç, 2015: 7). “Doğu’nun Kraliçesi” diye anılan Antioch’un felaketten önceki durumunu canlı doğa betimlemeleriyle kişileştirme (teşhis) ve konuşturma (intak) sanatlarını kullanarak aktarıyor anlatıcı. Öykünün adında geçen, kahkahalarla doğduğuna inanan Parmenius deresi, şarkısıyla dolaşmaya başlıyor metni. Çok geçmeden Orontes’ın sularına karışıp yitiyor yitmesine ama öykünün hem felaketi hem tansığı, bundan sonra gerçekleşiyor; çünkü doğa, yazının başında belirttiğim gibi yazarın öykü ve romanlarında hiçbir zaman yan öğe olarak yer almaz. Bu bilgiden hareketle söz konusu metinler okunduğunda biçim ve öz ilişkisi tam anlamıyla kendini gösterir okura ve derin yapının kavranabilmesi için gereken anahtarı verir. Sözgelimi, Ayla Kutlu’nun Asi… Asi romanında Asi ırmağı, bir ailenin dört kuşaktan fertlerinin yaşamlarına tanıklık eder. Prof. Dr. Dilek Direnç’in 2010 yılında yaptığı söyleşide Kutlu, Asi ırmağının romanındaki yerine ilişkin şu açıklamayı yapar: “Gerçekte, dünyadaki yerleşim birimlerinin pek çoğu su kıyılarına kurulmuştur. Buradaki amaç, tüm canlılara yaşamın olmazsa olmaz gücünü kolaylıkla sağlamaktır. Su, deniz, göl veya akarsu her neyse, sağlıktan zenginliğe kadar bütün verebilecekleriyle insanlara sunulan bir ödüldür. Böylesi şehirlerin tümü için sudan gelen özel bir ‘farkında oluş, vazgeçemezlik’ oluşur. İnsanın varoluş öyküsüne bundan daha çok etki yapan bir güç olabilir mi? İki bine yakın yıldan beri aynı mekânda tekrar tekrar kurulmuş şehrin, bir doğa şakası olarak kendilerine sunulmuş ırmağıyla her zaman gururlandığına inanıyorum. Ben de küçüklüğümden başlayarak bu duyguyu varlığımın derinliklerinde algıladığımı hiç unutamadım. Asi’nin suskun bir tanık, bir tarih taşıyıcı, alçakgönüllü bir yaşam merkezi, bazen de adaletli bir cezalandırıcı olarak romanımda kişileşmesi bu yüzden.” (Kutlu, 2010: 40) Benzer biçimde “Dere Döndü”de kişileşen Parmenius deresi, öyküde yaşanacakların tanığıdır. Bir gün kentin kapısına amacı, gittiği yerdeki insanların dillerini, felsefelerini, farklı yaşamları öğrenmek olan genç bir gezgin gelir ve aynı gün, kenti tarumar eden deprem meydana gelir. O zamana kadar kentin valisinin yazlık sarayının Orontes’in ortasındaki adada bulunduğu, kentin sahip olduklarıyla halkının gönendiği bir Antioch vardır; ancak kentin olanaklarından herkesin yararlanabildiği, eşitlik üzerine kurulan bir düzenin var olmadığını anlatıcı şu sözlerle ifade eder: “Şehri enine olarak ortasından bölen ırmağın öte yakasındaki tatlı meyili izleyen geniş ova, karşı dağlara kadar uzanırmış gibi görünüyordu. Antioch şehri sürekli büyüyor olsa da, bu yaka korunaksızdı. Orada yoksullar, göçerler yaşıyor, kendini beğenmiş tavırları karakterlerine kazınmış yerli halk, kafası, bileği güçlü veya cebi dolu olmayanlara şehrin yerlisi sayılma ayrıcalığını, hiçbir koşulda vermiyordu.” (Kutlu, 2022: 30) Toplumsal Eşitsizliğin Eleştirisi Bütün Antioch halkının yaşadığı felaket, ayrıcalıklı sınıfın da elindekileri alıp bir süreliğine dahi olsa herkesi yoksunluk ve yoksulluk düzleminde hizalar. Gel gör ki kendilerini tanrıların Antioch’taki temsilcileri olarak sunan tapınak yetkilileri ve baht bakıcıları, bildik yöntemleri uygulayarak güçlerini yeniden elde etmenin peşindedirler. Güçlünün güçsüzleştirdiğini ezdiği, sömürdüğü düzene yönelik eleştiriler, dikkatler, öykü boyunca farklı bağlamlarda görülmeye devam eder. Sömürü ve tahakkümün bir diğer örneği, genç gezginin deprem sonrasında karşılaştığı Fenikeli genç kadının yaşamında mevcuttur. Kentin yaşlı su bekçisi, Bybilon pazarından satın aldığı Fenikeli genç kadına fiziksel, psikolojik ve sözlü şiddet uygular. Yaşlı su bekçisinin esiri olmadan önce de yaşamı ve bedeni, ataerkinin öznesi erkekler tarafından metalaştırılmış olan Fenikeli genç kadın, Ayla Kutlu’nun Kadın Destanı’nın Lyotani’si, Asi… Asi’nin Siren’i, Altınyaz’ı ya da Zehir Zıkkım Hikâyeler’inin Papatya’sı, Elmas’ı gibi ataerkinin sömürü ve şiddetine maruz kalmıştır. Farklı tarihlerde yaşamış olan bu kadınların benzer deneyimleri, ataerkinin tarihinin bir yansımasıdır. Sömürünün, eşitsizliğin tarihidir bu. Yaşlı su bekçisinin depremde hayatını kaybetmesine kadar geçen bir yıllık işkence döneminin ardından Fenikeli genç kadının hayatta olup olmadığı bile belirsizdir genç gezgin onu gördüğünde. Yıkıntıların arasında, bir süre sonra kendine gelip adamın yüzünü gördüğü dakikalardaki duygusunu “Yaşlı ve zalim sahibi değildi şükürler olsun” diye aktarır anlatıcı ama bir uyarı da ekler sonra sorularıyla (Kutlu, 2022: 34). Bu karşılaşma, yeni bir tahakkümün başlangıcı mıdır yoksa gerçekten özgürlüğe açılan bir yol mu?[3] Sesin ve Sessizliğin İmledikleri Fenikeli genç kadın, her iki felaketinden de sağ kurtulduğunda acı, yerini sevince bırakırken anlatıda kadının yaşamındaki erkeklere dair karşıtlıklar yalnızca yaşları ve davranışları üzerinden değil, aynı dili konuşmadıkları halde iletişim kurup kurmamaları temelinde veriliyor. Yaşlı su bekçisi, aynı dili kullanmadıkları için iletişim kuramadığı Fenikeli genç kadına fiziksel şiddet uygularken genç gezginle aynı dili konuşmadan bir iletişim sağlanmıştır. Biri konuşurken diğerinin hep gülümseyerek karşılık verdiği dilsiz, sözsüz bir iletişimdir bu. Anlatıcı, bu iletişimi “Dilleri birbirlerinin sözlerine kapalı ve yabancıydı. Olsun. Gözleri ile tenlerinin kokusu ve parmakları ne kadar da gevezeydiler” diyerek tarif ediyor (Kutlu, 2022: 35). Fenikeli genç kadının özelinde yaşlı su bekçisinin tahakkümü altında geçirdiği bir yıl, Antioch halkı genelinde ise deprem, anlatıda karşıt ve yıkıcı güç olarak yer alırken doğa ve kişiler, yaralarını beraber tedavi etmeye, iyileşmeye başlarlar. Fenikeli genç kadının gözünü açtığında gördüğü kurumuş dere yatağı, tansığın gerçekleştiği bir uzam olmaya hazırlanır usul usul. Öykü kişileri, diğer insanlardan yalıtılmışçasına onları çevreleyen doğada tek başınadırlar. Günler geçip uygun kader, şans ve umulmayan başarı tanrıçası Tyke (Tykhe, Fortuna), onları tılsımıyla birleştirdiğinde kuruyan Parmenius da yeniden doğuşu müjdeler. (Necatigil, 1988: 54). Öykü boyunca doğadaki devinimle karakterlerin yaşamları koşut ilerlerken düalist düşüncenin getirisi olan doğa / insan ayrımı ortadan kalkar. Bu birleşme, öyküdeki en önemli unsurlardan birinde – seste – de kendini gösterir. Öykünün düğüm bölümünde suyunu yitiren Parmenius nasıl sessizleştiyse yıkımın neticesindeki uğultular da yaşamın sesini öyle bastırır. Sessizlik, huzursuz bir atmosfer çizer. Ağacın, kuşların, rüzgârın, kısacası doğanın sesi yaşamı imlerken ağıtlar, yalnızca ölümü duyurur. Buna karşı ilk duyduğu ses, genç gezginin Fenikeli genç kadını fark etmesine yol açar. Birbirinin dilini bile bilmeyen iki insan arasında kurulan iletişim, kadının önceki tecrübelerinin aksine başka bir “dil”in de bulunabileceğini gösterir. Anlatıcının ifade ettiği gibi yaşamdan taşarak gelen bir çağrının sesini duymuşlardır Fenikeli genç kadınla genç gezgin (Kutlu, 2022: 36). Metinlerarası İlişkiler Sesin bu kerte önemli olduğu öykü, bana başka bir Ayla Kutlu öyküsünde – “İpekböceği Bakıcısı”nda – hayatın devam ettiğini duyuran ipekböceklerinin sesini anımsattı. Gerek ses unsuru gerekse öykünün sonunda birbirlerine derenin, başka deyişle hayatın geri döndüğünü müjdeleyenler arasında yer alan ipekböceği yetiştiricileriydi bu metinlerarası ilişkiyi kurduran. Dilek Direnç, “Sessiz Kızların Kuyuları” başlıklı makalesinde ipekböceklerinin sesiyle hayatı özdeşleştiren öykü kişisine dair şu tespiti yapar: “‘İpekböceklerini sevdim,’ der kadın (s. 228). ‘[K]üçük tombul bebeklere’ benzettiği ipekböcekleri, doğal hayatın döngüsünü, bellek, kin ve acının olmadığı bir varoluş biçimini temsil ederler; onların dut yapraklarını ısırırken çıkardıkları ‘hışırtı[yı]’, ‘hayatın sürüp gitmesi gibi bir ses’ olarak algılamıştır kadın (s. 228). O nedenle, ipekböcekleri gibi, geçmişten ve anılardan kurtulmayı, ‘beklemeyi ve aramayı unutarak yaşayabil[meyi] özler (s. 236)” (2006: 136). “Dere Döndü”nün kişileri geçmişlerinden kurtulup yeni bir hayata doğru yol almaya başlamışlardır. Hayat sürüp gitmektedir onlar için. Öyküde yine ses unsuruna bağlı olarak Furuğ’un “Yazın Yeşil Sularında” başlıklı şiirinden bir alıntı yoluyla kurulan metinlerarası ilişki, girişte metne dair ipuçları verir. Bu öyküyle şiir arasında bir başka ilişki ise Halil Cibran’ın “Çocuklar Üstüne” şiirinde geçen “Çünkü hayat geriye gitmez ve dünle de hiç oyalanmaz” dizeleri temelinde kurulabilir (2015: 21). Öyküdeki anlatıcının “Zaman… O hep geçendir. Geri dönmeyi bilmez” tümceleri, zaman algısı yönünden iki metni aynı düzlemde bir araya getirir (Kutlu, 2022: 29). Bunların yanı sıra “Dere Döndü” öyküsü, yazarın birçok yapıtı gibi, yazı boyunca atıfta bulunduğum tarih, mitoloji vb. kaynaklarla da metinlerarası ilişkiler kurarak farklı çözümlemelere olanak verir. Ayla Kutlu okurlarını çokça sevindirecek olan “Dere Döndü” öyküsü; doğa ve tarihi temel alan anlatısı, çeşitli okumalara yol açan yapısı, metinsel ve metin-dışı dünyaya gönderimleriyle okuru yetkin bir yazınsal metinle baş başa bırakırken yazarın aşina olduğumuz o eşsiz biçeminin de yeni bir örneğini sunuyor. Kaynakça Cibran, H. (2015). Ermiş. Çev. Kenan Sarıalioğlu. Remzi Kitabevi: İstanbul. Dinç, Y. (2015). Antakya (Hatay) Şehir Coğrafyası. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Hatay. Direnç, D. (2006). “Sessiz Kızların Kuyuları: Ayla Kutlu’nun ‘Kadınlar ve Kuyular’ Öykülerinde Sessizliğin Kırılışı”. Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaşımlar. S. 1. ss. 118-138. Kutlu, A. (2022). “Dere Döndü”. Kitap-lık. S. 224. ss. 28-38. Kutlu, A. (2010). “Ayla Kutlu’nun Büyülü Şehri: Asi Kıyısındaki Antakya”. Söyleşi: Dilek Direnç. Egeden. S. 6. ss. 38-41. Necatigil, B. (1998). 100 Soruda Mitologya. Gerçek Yayınevi: İstanbul. Yıldırım, N. (2017). “Asi Nehri’nin Adı Üzerine Bir İnceleme”. Archivum Anatolicum (ArAn). 11(2). ss. 77-88. Yıldırım, N., Temizkan, M. (2018). “Seleukoslar döneminde Antiokheia’da sosyal ve kültürel yaşam üzerine analizler”. International Journal of Social Sciences and Education Research. 4(4). ss. 645-660. [1] Ayla Kutlu edebiyatı üzerine yaptığı çalışmalarla literatürün zenginleşmesini sağlayan ve bu alanda çalışacak genç araştırmacılara çok yönlü bir perspektif kazandıran hocam Dilek Direnç’e... [2] Nurgül Yıldırım, Asi ırmağının adı üzerine yaptığı incelemesinde ırmağın Antik dönemde sıklıkla kullanılan karşılığı olan ve Ayla Kutlu’nun öyküsünde de yer alan “Orontes” adının Eski Mısır ve Asur kaynaklarında görülen “arantu” sözcüğü ile etimolojik yakınlığı olduğunu ifade eder (Yıldırım, 2017: 83). [3] Kadının yaşamında erkeğin “kahraman” olarak konumlanması, örtükleştirilmiş bir tahakküme neden olur. Öyküde genç gezgin, Fenikeli genç kadının sesini duymuş, ona yardım etmiş, sonraki günleri birlikte geçirirlerken yiyecek bulup getirmiştir. Aralarındaki ilk cinsel çekimin, kadının gözlerindeki çağrıyla başladığını dile getiren anlatıcı, hemen sonra şunları söylüyor: “Kız şükranını sunmak istiyor, erkeğin yaşam armağanlarıyla dönüp gelmesine karşılık vermesi gerektiğine inanıyordu. Sonunda ayakları suya erdi. Verebileceğinden başka hiçbir şeyin yoksa, kurallar da unutulmalıydı” (Kutlu, 2022: 36). Yaşamı ve bedeni, köle pazarlarında alınıp satılan bir nesneye dönüştürülen Fenikeli kadın, yeni başlayacak ilişkisinde de zihnine, bedenine, ezcümle tüm yaşamına yerleşen kodlardan sıyrılarak hareket edemiyor ve erkeğin yaptıklarına karşılık olarak bedeniyle cinselliğini ona sunma gereğini duyuyor. Öykünün bu bölümünü okurken şu soru belirdi zihnimde: “Fenikeli kadının karşısındaki erkeğe bir borç öder gibi değil, salt kendi arzularına bağlı olarak cinselliği yaşaması için kaç yüz yıl geçmesi gerekir?”.

bottom of page