Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Sadece kendi derdinin peşinde koşan bizden değildir
Tayfun Topraktepe, Cabir Özyıldız’ın ikinci öykü kitabı Dünyanın Bütün Karıncaları üzerine yazdı: "Yazar, öykülerini, mücadelesini onuruyla ve dimdik duruşuyla, ölümü kutsamadan ama ondan da korkmadan verenlerin diliyle anlatıyor." Genelde bir öykünün havasına ancak ilk sayfadan sonra gireriz. Bunu derken de yazarın oraya kadar yazdıklarının gereksiz olduğunu söylüyor değilim, ama seçtiği sözcüklerin, bıraktığı boşlukların ya da fazlalıkların bizi öykü atmosferine geciktirmesini ifade etmeye çalışıyorum. Bunun yanında çok az malzemeyle lezzetli yemekler yapan, ya da üç-beş çalı çırpıyla hemencecik bir barınak kuranlar gibi, üç beş cümleyle bütünlüklü bir öykü atmosferi kurabilenler de vardır. Cabir Özyıldız bunlardan biri bence. Belki olağanüstü bir şey yapmıyor ama tekrarlana tekrarlana suyu çıkmış ifadeleri başka bir biçimde, bir alegoriyle ya da eksiltip yoğunlaştırarak yapıyor bunu. Cabir Özyıldız’ın ikinci öykü kitabı Dünyanın Bütün Karıncaları , belki hacmen önceki kitabından daha ince ama içerik bakımından dopdolu ve yoğun. Öykülerinin kalbinde üç cemre var diyebiliriz: aşk, yurt ve kavga. Nitekim öykülerinin geçtiği mekanlarda ekmek az, ölüm sık ve aşk çoğunlukla yaralı bir su gibi kanlı akıyor. Milli marşlara ve tenlerin rengine duyarlı olanlara karşın o, gözleri kirli kara, parmakları her türlü kabzayı kavramaya hazır, mahpusa girip çıkmayı, torba tutmayı ve yara almayı, vaka-i adiyeden sayanları çıkarıyor sahneye. Ki bu sahnede köpekler ve insanlar yalnız ve üşüyerek ölürler. Yüz yıla yakındır devam eden, yaşamanın hayli uzak olduğu bu dünyada Filistin’in var olma mücadelesinin günümüze düşen kesitini de konu ediyor öykülerine. Mağlup bir halkın çökmüş bir ruh halini değil elbette. Mücadelesini onuruyla ve dimdik duruşuyla, ölümü kutsamadan ama ondan da korkmadan verenlerin diliyle anlatıyor. Belki günün birinde Gazze’ye, Filistin’e barış gelecek, baştan sona yıkılmış tüm o evler, mahalleler yeniden inşa edilecek; ancak harcını, kerpicini birlikte kardıkları, badanasını birlikte yaptıkları insanların ruhundan, ekmek ve yaseminlerden yapılmış o evler bir daha geri gelmeyecek, filizlendikten sonra kendisine su veren el değişirse kuruyacak portakal ağaçları bir daha var olmayacak. 6 Şubat depremiyle yerle bir olan ülkenin bir bölümüne, belki çok bir şey yapamayacak olsalar da haksızlığa tahammül edemeyip mücadeleyi bırakmayan dünyanın bütün karıncalarını da okuyoruz ondan. Kini ve nefreti körükleyen devletin aczine, eğer o olmasa insanların kendi yaralarını dayanışmayla hep birlikte saracağına da tanık oluyoruz öyküsünde. Ve aynı devletin kendi insanını yaşatmaya dair neredeyse hiçbir hazırlığının olmayışına da. “Sen Aşktan Ne Anlarsın Be Emmi” öyküsüne özellikle temas etmek isterim. Tekelden aldığı üç-beş birayla doğum gününü kutlamak isteyen anlatıcı var bu öyküde. Hani belki de yazar bir de aşk öyküsü yazmak istemiş, lakin bu kadarını becerebilmiş dedirten türden. Nitekim herkesin derdiyle hemhal olan kahramanımızın, ne kadar istese de sadece o anlık dahi olsa, bireysel mutluluğu becerememesi, yazarın bütün öykülerine sinen o hümanist bakışı pekiştiriyor: Sadece kendi derdinin peşinde koşan bizden değildir dercesine. Biliriz ki “ herkes denen deryaya dalmadıkça, ben diye bir şey çıkmıyor insandan.” (1) “Leylaklar Açmış Gördün mü?” adlı öyküde kazara vurulan genç bir kadının can çekişmesine tanık oluruz. Ona yardım etmek yerine yaralıyı ve olayı canlı yayında takipçi artırma aracına dönüştüren zihniyet çıkar karşımıza. Duyarsızlık mı denir buna, yoksa çağın insanı düşürdüğü durum mu? Yazar benzerlerine maruz kaldığımız bu durum üzerinden insana dönük eleştirisini öyküleştiriyor. Kitapta yer alan öyküler ortak bir temadan hareket etmese de benzer duyarlıkla yazılmış, gülümsetmeyi de başaran, tüm güçlüklere karşın insandan yana tavır almış bir bakış açısının yansımaları olarak da okunabilir. Edebiyat ne işe yarar diye sorarız bazen kendimize, ya da bu soruya maruz kalırız kimi zaman. Paris Öyküleri ile tanıdığımız Kanadalı yazar Mavis Gallant’ı hatırlarım böyle zamanlarda. Diğer bütün sanat biçimleri gibi diye başlar söze Mavis Gallant, “edebiyat da bir ölüm-kalım meselesidir, ne bir eksik ne bir fazla…” (2) Ekleyelim; edebiyat yük alma, yükü paylaşma, ortak bir dilde konuşarak birbirimizi anlayabilmektir aynı zamanda. Dünyanın Bütün Karıncaları bu yükü paylaşmaya çağırıyor biz okurları. Suat Hayri Küçük, Bento’nun Tuhaf Huyları , Öteki Yayınları, sayfa:18, 2024 Mavis Gallant, Paris Öyküleri, Yüz Kitap, sayfa:15 Çeviren: Özden Arıkan, 2016 DÜNYANIN BÜTÜN KARINCALARI Cabir Özyıldız Vacilando Kitap, 2025 Tür: Öykü 80 s.
- Öykü: Son 24
"Kendine harcaması gereken enerjiyi etrafına dağıtmış anneanneniz. Aynı ampul gibi. Işık vere vere, voltajın inip çıkmasına dayanamamış ve telleri kopmuş." Esra Bölgen Uçakta birkaç saat öncesini düşünüyordum ağlayarak. İşten eve yeni gelmiştim. Bir Cuma klasiği olan arkadaşlarla barda buluşma ve haftanın yorgunluğunu atma planımız vardı. Tek derdim, üstümü bir an önce değiştirip buluşacağımız mekâna yetişmekti. Bir sene olmuştu Belçika’ya yerleşeli. İstediğim işi yapıyor, olmak istediğim yerde yaşıyordum. Makyaj yapıyordum telefonum çaldığında. İstanbul’dan, anneannemin altmış yıldır oturduğu apartmanda, yaşadığı yer kadar eski olan komşusuydu arayan. Gülerek açtım telefonu. Arardı beni ara sıra. Benim ikinci anneannem derdim ona. Sesini duyduğum an anlamıştım kötü bir haber alacağımı. ‘’Anneannen’’ dedi. ‘’Anneannen çok hasta. Hemen gelsen çok iyi olur.’’ Sabiş dememişti ilk kez. Anneannen demişti. Sormadım bile ‘ne oldu?’ diye. "Tamam," diyerek kapattım telefonu çabucak. İlk uçağa bilet alıp, eşyalarımı toplamam ve arkadaşlara haber vermem birkaç dakikamı almıştı. Bilmiyorum belki de birkaç saat… Böyle anlarda zaman kavramı kayboluyormuş onu anladım. Hiç bitmesin dediğim şeyler çabucak biterken, hemen bitsin dediklerimin yıllar gibi sürdüğünü biliyordum da bitsin mi bitmesin mi diye karar veremediklerimin ne kadar sürdüğünü bilmiyordum. Hazırlanırken işte aynı böyle hissediyordum. Hem bir an önce hazırlanıp uçmak istiyor hem de karşılaşacağım şeyi düşünüp ağırdan alıyordum sanki. Zaman ne tuhaf bir algıydı. Birkaç saat önce gülerek işten çıkan ben miydim gerçekten? O bensem eğer şu an uçakta ağlayan kimdi peki? Uçağın tekerleklerinin yere değmesiyle birlikte kafamı tavana vurunca anladım kaçtığım gerçeğe yaklaştığımı. Merdivenlerden inerken yüzüme vuran ılık hava gülümsetti beni bir an. Öyle ya geldiğim yere çoktan kış havası gelmişti. Burası ise baharın son günlerini yaşıyordu. Belki de korktuğum gibi olmayacaktı. Bu hava bana olumlu bir işaretti belki de. Her olayı pozitif bir işaret olarak algılamayı anneannemden öğrenmiştim. Sabiş derdim hep ona. Sabire idi adı. Anneanne dememi istememişti. ‘Sabiş de bana’ demişti. Kim bilir belki de içinde anne olan bir kelimeyi yüreği kaldıramadığı içindi. Hiç sorgulamamıştım. O zamanlar bana çok havalı gelmişti anneanneme ismiyle hitap etmek. Onunla ilk karşılaştığımda beş yaşındaydım. Annemle babam benim de içinde olduğum arabayla kaza yapmışlar ve benim en ufak bir sıyrık almadan çıktığım kazada onlar hayatlarını kaybetmişlerdi. Hastanede sırtıma koydukları bir battaniyeye rağmen tir titrerken görmüştüm onu ilk kez. Mevsim kış olmasına rağmen başında, ucuna koca bir çiçek iliştirilmiş hasır şapka vardı. Şapkasının altından görünen sarı saçları aynı oyuncak bebeğimin naylon saçları gibiydi. Gözünde kocaman pembe kemik çerçeveli kelebek gözlükleri, sırtında sarı peluş kabanı, kırmızı deri pantolonu ve üstüne geçirdiği krem rengi çizmeleriyle oynadığı absürd-komedi tiyatro oyunundan fırlamış gelmiş gibiydi. Tüm bu tuhaflığına rağmen ‘ne kadar güzel’ diye içimden geçirdiğimi hatırlıyorum. Sanki bilinçli bir şekilde güzelliğini örtmeye çalışmış gibiydi. Bana doğru gelip, önümde eğilmiş ve ellerimi tutarak; ‘’Merhaba güzel kız. Ben anneannen. Bundan sonra birlikte yaşayacağız. Seninle çok anlaşacağımıza eminim ama tek bir şartım var. Bana anneanne demeyeceksin. Sabiş diyeceksin. Anlaştık mı?’’ dediğinde; ‘’Annemle babam neredeler?’’ demiştim söylediklerini hiç duymamış gibi. Duymuştum ama. Söylediği her kelime aklıma kazınmıştı. Çocuk aklımla annemi ve babamı bir daha hiç göremeyeceğimi anlamıştım. Benimki son bir çırpınıştı sadece. Hiçbir şey demeden gülerek bakmıştı bana. Sonra da elini uzatarak; ‘’Ben de bilmiyorum. Belki zamanla birlikte öğreniriz nerede olduklarını. O zamana kadar onları mutlu edip birlikte çok eğleneceğiz,’’ demişti. Bu, bana çok eğlenirsem geri dönerler hissi uyandırmıştı nedense. Kim bilir onunla çok eğlendiğimde suçluluk duymamak için ileriye yönelik bir avuntuydu belki de. İlk anda anlamıştım onunla çok anlaşacağımı ve onun beni hep koruyup kollayacağını… Beş yaşındaydım daha. Yaşamak nedir bilmiyordum ki ölmeyi anlayım. Şimdi ise annem ve babam, varlığım bir kanıt olmasa kurgu bir romanın kahramanları gibiydi. Ama Sabiş? O, otuz yıllık hayatımın yirmi beş yılını geçirdiğim kanlı canlı tek tanığıydı. Kelime anlamıyla değil. Gerçekten hem kandı hem de candı o bana. El ele tutuşup evine ilk girdiğimde gördüğüm manzara biraz hayal kırıklığı olmuştu. Kendisi ne kadar renkliyse evi de o kadar sade ve yaşanmamış hissi uyandırdı bende. Sanki yıllardır kullanılmayan bir eve girmiştik birlikte. Bej rengi bir kanepe ve iki koltuktan oluşan küçük bir salonla, yine oldukça küçük bir mutfak ve sadece yatak ve dolabın olduğu iki odadan ibaretti ev. Evde yaşayan hiçbir şey yok gibiydi. Kendi evimizde hemen her köşede olan canlı çiçeklerden yoktu meselâ ya da evimizin duvarlarına asılmış tablolardan, sehpaların üzerine yerleştirilmiş mutlu aile anlarımızı belgeleyen fotoğraflarla dolu çerçevelerden de yoktu. Bu evde yaşayan tek şey anneannemdi. Evin temizliği ve düzeni dikkatimi çekmişti aynı zamanda. Bizim evde babamın sağa sola attığı çorapları, benim oynayıp da sonra toplamaya üşendiğim oyuncaklarım, sehpalar üzerinde içilmiş ve orada bırakılmış kahve kupaları olurdu. Annem hep söylenerek toplar; ‘’Sizin dağıttıklarınızı toplamak için ayrı bir kadın gerekir bu eve,’’ derdi kızarak. Babamsa annemin kızmasını duymamazlığa gelir ve bana göz atarak annemin arkasından sarılır, boynundan öperdi. O anda annemin tüm kızgınlığının geçtiğini fark ederdim. Gülmeye başlardı çünkü. Sanki biraz önce bize söylenen o değilmiş gibi. Nereden aklıma geldi şimdi annemle babam. Taksiye binip anneannemin kaldığı hastanenin adını söyledikten sonra ‘şu an düşünecek tek kişi Sabiş olmalı’ diye hatırlattım kendime. Durduramıyordum zihnimi. Bir yandan beş yaşıma, onunla hastanede ilk karşılaştığımız ana gidiyor, diğer yandan liseden mezuniyet törenimde bana gururla baktığı ana giderek sürekli zamanda dans ediyordu zihnim. Müco-yani Mübeccel Teyze- Sabiş’in can dostu, komşusu, kız kardeşi, ablası, annesi benim de diğer anneannem mesaj atmıştı bana hangi hastanede olduğunu. ‘’Seni orada bekliyor olacağım yavru kuş,’’ demişti mesajında. Beni ilk gördüğü an yavru kuş demişti. Sonra da adım öyle kaldı onda. Sabiş’in evine ilk girdiğimde şaşkın şaşkın etrafıma bakınırken girmişti içeri Müco. Onun girmesiyle ev yaşamaya başlamıştı birden. Ne tablolara ne fotoğraflar konulmuş çerçevelere ne de canlı çiçeklere gerek vardı artık. Anneannemin karşı dairesinde oturuyordu. İkisinin de kapısı hiç kapanmazdı. Tek ev gibiydiler. Sadece gece yatacakları zaman kapanırdı o kapı. Bir anda iki evim ve iki anneannem olmuştu. Gece dışarı çıkmalarımın başladığı ilk gençlik yıllarımda iki dairenin de ışığı ben eve girinceye kadar açık kalırdı. Eve girerken Müco kapıyı açar, ‘hadi kızım Allah rahatlık versin’ deyip geri kapardı kapıyı. Anneannem ne kadar zayıf, boyluysa Müco’da o kadar kilolu ve kısaydı. Anneannem bir cümleyse, Müco’da onun noktasıydı. Hiç evlenmemişti. Yıllarca yaşlı anne babasına bakmış, onları kaybettikten sonra da aynı evde yaşamaya devam etmişti. Onun da tek ailesi anneannemdi. Bu kadar farklı olup, bu kadar iyi anlaşan bu ikisini görmüştüm sadece. Belki onlar da biliyorlardı birbirlerinden başka kimseleri olmadığını. O yüzden sıkı sıkı sarılmışlardı birbirlerine. Benim gelmemle birlikte birbirlerine gösterdikleri tüm ilgiyi bana yöneltmişlerdi. Yemem içmemden sorumlu olan Müco, oyun arkadaşım ise Sabiş’ti. Okula giderken elinde sütüm, yutturmaya çalıştığı son lokmayla uğurlardı beni hep. Anneannem ise; ‘’Zorlama şu çocuğu. Kendin gibi yapacaksın bak,’’ derdi. O da; ‘’Senin gibi kuru kemik olmasından iyidir,’’ diye cevap verirdi. Annemle babam nereye gittiler bilmiyordum ama bu şoku atlatmak için daha iyi bir yer düşünemiyordum. Geldiğim yer bir lunapark gibiydi. Onların ağladığını, suratlarının asık olduğunu bir kez dışında hiç görmedim. O da annemle babamın cenaze töreniydi. Anneannem beni güzelce giydirip; ‘’Şimdi seninle annenle babanın bundan sonra yaşayacağı yere götüreceğim. Onları göremeyeceksin belki ama sen gittiğinde öten kuşlarla, açan çiçeklerle onlar sana hep hoş geldin diyecekler.’’ ‘’Neredeler peki?’’ diye sorduğumda, ‘’Çok güzel bir yerdeler ama yetişkinler için,’’ demişti gülümseyerek. Cenaze boyunca elimi sıkı sıkı tutmuş, hiç bırakmamıştı. Çok az kişi vardı cenazede. Hiçbirini de tanımıyordum. Ne babamın ne annemin tarafından kimseyi bilmiyordum. Sadece birkaç iş arkadaşları, yaşadığımız semtin esnafı ve apartmandan komşular vardı. Kısa süren merasimden sonra herkes gitmiş geriye üçümüz kalmıştık. Sabiş ve Müco sessizce yanlarında getirdikleri çiçekleri koymuşlardı taze toprağın üstüne. Sonra bir tane de bana verip benim koymamı söylemişlerdi. Robot gibiydim. Ne denirse yapıyordum. Tam dönerken, ‘’Çok yoruldum Sabiş. Beni kucağına alır mısın?’’ dediğimde bana doğru bakmış; ‘’Tamam ama bir seferlik. Koca kızsın. Kucak da neymiş,’’ demişti kıkırdayarak. Ona sarılırken yanağımı yanağına dayadığımda fark etmiştim ıslaklığı. Gülerken nasıl ağlanırdı ki? Müco ise bize bakmış baş örtüsüyle yüzünün terini siler gibi yapmıştı ama ben anlamıştım onun da ağladığını. O günden sonra gerçekten de koca kız olmuştum. Büyümüştüm birdenbire. Bana ne denilirse yapan, söylenen her sözü eksiksiz yerine getiren koca bir kız. Mutluydum ama. Nasıl olmayayım ki? Sağlıklı besleneyim diye etrafımda fır dönen Müco; hayatımı renkli bir lunaparka çeviren, beni herkesten koruyan, yüzümün asılmasına bir an dahi izin vermeyen Sabiş varken nasıl mutsuz olurdu insan. Çok ilginç cenaze dahil hiçbir zaman annemle babamın arkasından ağlamadım. Üzülmediğim için değil. Aksine onları çok özlüyordum ama onlar için ağlamaya fırsat bulamıyordum evdeki hareketten. Sabiş’in renkli ve farklı giyimi okul hayatımda arkadaşlarımın çok dalga geçmesine neden oluyordu ilk başlarda. Ben ise hiç utanmıyordum onun bu tarzından. Aksine gurur duyuyordum bu kadar renkli bir anneannem olduğu için. İlk zamanlar o okula geldiğinde kıkırdayıp, arkasından konuşan çocuklar bir gün beden çantamı unuttuğum için okula getiren anneannemin onlarla birlikte üstünde çiçekli taytı, payetli bluzu ve fosforlu spor ayakkabılarıyla koşmaya başlamasıyla onunla ilgili düşüncelerini değiştirmelerine neden olmuştu. Artık Sabiş herkesin Sabişiydi. ‘’Ne zaman okula gelecek? Bir gün size gelebilir miyiz?’’ sorularıyla etrafımda fır dönüyorlardı. Bir anda onun sayesinde okulun en popüler kızı olmuştum. O zaman net anladım. Anneannem çiçekti. Etrafındaki herkes ise ona konmaya çalışan bal arıları. Bazen evde ödev yaparken birden gelip, kitabımı kapar; ‘’Çok çalıştın hadi gel dans edelim’’ der, sonra da müziği son ses açıp hoplaya zıplaya dans ederdik birlikte. Taksinin durmasıyla düşüncelerimden sıyrılıp etrafıma bakındım bir rüyadan uyanırcasına. Hastaneye varmıştık. Anneannemin odasının olduğu kata çıktığımda ilk gördüğüm kişi Müco olmuştu. Odanın kapısının önündeki koltukta, başı önde donmuş gibi oturuyordu öylece. Kalbimin ağzımda attığını hissettim bir an. Koşarak yanına gittiğimde fark etti beni. Beni görmesiyle yüzü ışımaya başladı birden. Bulutların altından güneşin birden çıkıp etrafı aydınlatması gibi gözleri parlamaya başladı. ‘’Ah yavru kuşum! İyi ki yetiştin,’’ diyordu bana sıkı sıkı sarılırken. Altı ay önce konmuştu teşhis. Kanser bütün vücudunu sarmıştı. Umut yok diyordu doktorlar. İlk başlarda kemoterapi tedavisine başlasalar da vücudu kaldırmayınca kesmişlerdi. Bir süre hastanede kalmış, sonrasında da haftada bir kontrole gitmesini öğütlemişlerdi. Eve döndükten sonra tüm kontrolü Müco ele almış ve kendi araştırıp bulduğu doğal bitkilerle ayrı bir tedaviye başlamıştı. ‘’Her şey iyi gidiyordu aslında. Bugüne kadar…’’ dedi Müco sesi kısılarak. ‘’Beraber oturup sohbet ederken birden başı düştü. Elinde ona hazırladığım bitki çayı vardı, üstüne döküldü. Kaynar suyun neden olduğu acıyı bile hissetmedi,’’ dedi ağlamamaya çalışarak. ‘’Tamam Mücom. O çok güçlü bir kadın ve iyileşecek. Kesinlikle eskisinden de iyi olacak,’’ diyerek odaya dalacakken beni kolumdan tutup durdurdu. ‘’Biraz huysuz yalnız. Hastanede kalmak istemiyor. Beni evime götürün diye bağırıp duruyor. Bir de sana haber verdiğimi duyunca çok kızacak bana haberin olsun.’’ Hiçbir şey söylemeden elini sıkıp odaya girdim. Odaya girdiğimde yatakta yatan kadını gördüğümde bir an yanlış odaya girdiğimi düşündüm. Sabiş hiçbir zaman çok kilolu olmamıştı ama yataktaki kadın sadece kemikten ibaretti. Güzelim sarı saçları dökülmüş, yerine tel tel yeni çıkan beyaz saçlar vardı. Dudakları ve gözleri sımsıkı kapalı, yüzünde sanki önemli bir maç öncesi konsantre olan bir sporcunun ifadesi vardı. Bunları düşünürken birden gözlerini açtı ve yüzündeki tüm hastalık ifadesi bir anda uçtu gitti. ‘’Yok’’ dedim. ‘’Benim Sabişime hayatta bir şey olmaz.’’ ‘’Beni çıkar buradan minik kuşum. Evimize gidelim,’’ olmuştu ilk sözleri. Hayatlarına girdiğim günden beri bir kuş olmuştum ben. Müco’nun yavru kuşu, Sabiş’in minik kuşu… Bir gün ona ‘benim adım Lila’ dediğimde, ‘evet öyle ama sen hep benim minik kuşum olacaksın’ demişti. Annemin en sevdiği renk Lilaymış. Ben olunca da bana Lila adını koymuş. Adımın Lila olmasını sorgulamadığım gibi sonrasında minik kuş olmayı sorgulamamıştım. Müco’nun dediği gibi haberim olmasına ve gelmeme kızmış gibi değildi. Aksine büyük bir sırrı paylaşıp, üstünden tüm yükü atmış bir insanın rahatlamış ifadesiyle bakıyordu bana. ‘’Tamam Sabişim. Çıkaracağım seni buradan ama önce doktorunla konuşmalıyım. Bakalım senin bana bugüne kadar anlatmadıklarını anlatır belki. Ne dersin?’’ Ona kızmayacağım, söylenmeyeceğim diye kendime verdiğim tüm sözleri unutmuştum bir anda. Benimle paylaşmak istememesini anlamaya çalışıyordum ama onu görünce tüm mantıklı düşünme yollarımın tıkandığını fark etmiştim birden. ‘’Tepemde dırdır etme diye anlatmadım işte,’’ dedi düşüncelerimi okumuş gibi. Sonra da kıkırdayarak; ‘’Yalnız doktorum çok yakışıklı bilesin. Söylediklerine odaklanman biraz zor olabilir. Dünyaya kırk senecik erken geldiğime yanıyorum en çok’’ deyince tüm kızgınlığım geçmiş ben de onunla gülmeye başlamıştım. ‘’Müco dışarda senden fırça yemeyi bekliyor. Bana haber verdiği için kızabilirmişsin. Öyle dedi. Ne dersin çağırayım mı içeri?’’ ‘’Aman sen çağırmasan da gelir o. Kimseden korkmaz ki. Sana kendini acındırıyor sadece. Aylardır ağzıma dayadığı kendi karışımlarından, otlardan vücudum çiçek açacak neredeyse. Bak rengime! Resmen yeşerdim ot yemekten. Çağır gelsin de ağız dolusu söylensin, rahatlasın.’’ ‘’Kim kimden korkmazmış bakayım?’’ diyerek içeri giren Müco’yu göstererek, ‘bak gördün mü?’ der gibi baktı bana. İkisini yalnız bırakıp doktorunu sordum kat hemşiresine. ‘İşte geliyor hocamız’ diye doktoru gösterdiğinde gülmemi tutamadım bir an. Çok yakışıklı dediği doktor kilolu, başı açık ama kelliğine inat kalın ve gür siyah kaşları olan biriydi. Kırk sene dediği fark da olsa olsa on beşti. Her zamanki gibi hedef değiştirerek dikkatimi dağıtmış ve benim ona söylenmemin önüne geçmişti. Doktor beni odasına alarak durumuyla ilgili tüm bilgileri vermişti kısa sürede. O konuşurken aklımdan ‘şu saatlerde arkadaşlarla barda olacaktım ama ben, doktorun bana hayatımdaki en önemli kişinin yaşayacak çok zamanı kalmadığını, evine götürüp onu rahat ettirmek haricinde yapılacak bir şey olmadığını dinliyordum. ‘’Bu gece hastanede kalsın. Ağrıları çok fazla. Biraz toparlanır en azından. Yarın da evine götürürsünüz. Ne istiyorsa yesin. Yiyebilirse tabii,’’ derken buldum doktoru. Sanki arada bir şeyler daha söylemişti de ben kaçırmışım gibi hissederek onun yüzüne baktım bir süre. O ise konuşmanın bittiğini anlatan bir ifadeyle yüzüme bakıyordu. Bir anda toparlanıp; ‘’Tamamdır ben aynen dediklerinizi yapacağım,’’ diyerek telâşla ayağa kalktım. Arada bir şeyler söylese de yinelemesini istemiyordum. Son duyduklarım yetmişti bana. Tam çıkarken; ‘’Seksenlerine yaklaşan bu kadındaki enerjinin yüzde birinin bende olmasını dilerdim. Kendine harcaması gereken enerjiyi etrafına dağıtmış anneanneniz. Aynı ampul gibi. Işık vere vere, voltajın inip çıkmasına dayanamamış ve telleri kopmuş.’’ Ona dönmeden başımı sallayıp, dışarı çıktım. Anneannemin odasına girdiğimde serumunu kontrol eden erkek hemşireyle cilveli cilveli konuşurken buldum onu. Müco bir koltuğa oturmuş kıkırdıyordu. Anneannemin yüzüne renk gelmişti sanki. İlaçlardan mı benim gelmemden mi diye sorgularken buldum kendimi. Belki yanında olursam, onu bırakmazsam toparlardı. Mucizeler böyle olmuyor muydu? Neden ümidimizi kesecektik ki? Ben Sabişin torunuydum hem. ‘Yok öyle hemen pes etmek’ diye içimden geçirerek yanına gittim ve kararlı bir şekilde; ‘’Bu gece buradayız Sabiş. İtiraz yok, söylenme yok. Ben ne dersem o olacak. Yarın da seni çıkarabilirmişiz. Yarına kadar uslu bir çocuk olacaksın-biliyorum bu senin için çok zor- ve denilen her şeyi yapacaksın.’’ Bir anda bugüne kadar hiç bakmadığı şekilde baktı bana. Sanki hayatında ilk kez birilerinin çocuğu olmak istiyordu. ‘’Tamam’’ dedi sadece. Tam bu kadar kısa bir cevapla hallettik diye düşünürken ekledi. ‘’Kız Müco sen el mi verdin buna? Ne bu başımda Nazi subayı gibi,’’ demesiyle hepimiz gülmeye başladık. Ertesi gün hastaneden çıkarken, kattaki tüm hemşireler, hasta yakınları etrafını sarmıştı. Onunla şakalaşan refakatçilere, ‘dur gitme ruj süreceğim daha sana’ diyerek rujunu getirmeye koşan ve başına özenle peruğunu yerleştiren hemşirelere bakıyordum kanıksamış bir şekilde. Her yerde böyleydi zaten. Alışmıştım insanların bal arısı gibi etrafında olmasına. Tekerlekli sandalye ile asansöre binerken arkamızda büyük bir kalabalık el sallayarak uğurluyordu onu. Eve vardığımızda ne kadar dirense de yorgunluk etkisini göstermeye başlamıştı. Müco sabahtan evi havalandırmış, etrafa kendisine gelen ‘geçmiş olsun’ çiçeklerini serpiştirmiş ve mutfaktan gelen nefis yemek kokularıyla hazırlanmış bir şekilde karşılamıştı bizi. ‘’Kaldır şu çiçekleri’’ dedi eve girer girmez. ‘’Al götür evine. Benim çiçek sevmediğimi bilmiyor musun?’’ diye devam etti. Müco hiç itiraz etmeden, gülerek çiçekleri toplamaya başlayınca dayanamayıp; ‘’Ben seviyorum Sabiş. Benim için kalsalar olmaz mı?’’ dedim. ‘’Olmaz. Benden sonra istediğin kadar çiçek koyabilirsin ama ben varken olmaz,’’ dedikten sonra yatmak istediğini söyleyince itiraz etmenin boşa olduğunu anlayarak yatağına yatırdım küçücük kalmış bedenini. Yatar yatmaz gözlerini kapamıştı. Tam odasından çıkarken; ‘’Sen bu evin tek ve en güzel çiçeğiydin minik kuşum,’’ dedi ve sonra da uyuyakaldı. İçeri geçtiğimde Müco çiçekleri evine götürüyordu. ‘’Neden çiçeklerden bu kadar nefret ediyor?’’ diye sordum kendi kendime konuşur gibi. Bir süre yüzüme baktı Müco, sonra gülümseyerek; ‘’Ona göre çiçekler sadece mezarlara konmak için varlar,’’ dedi. Çiçekleri taşıma işi bittikten sonra yanıma gelip, sanki yapılacak bir şeyler daha var da onu hatırlamaya çalışıyor gibi bakındı etrafına. Sonra birden derin bir nefes bırakıp; ‘’Seni biraz yalnız bırakayım yavru kuş. Bütün gece uyumadın hastane odasında. Sen de dinlen. Mutfak yemek dolu. Acıkırsan atıştırırsın.’’ İlk kez bu evde durmak istemediğini ve esas yalnız kalmak isteyenin kendisi olduğunu düşündüm. ‘’Tamam Mücom. Sen de dinlen biraz. Senin yorgunluğunun geçmişi daha uzun. Ben buradayım. Aklın kalmasın.’’ Hiçbir şey demeden başını sallayıp, evine geçti sessizce. O gittikten sonra evin huzurlu sessizliğini dinledim gözlerim kapalı. Yirmi beş senemi geçirdiğim sığınağımdı burası. Bana sonsuz mutluluk sunan, korunup kollandığım, eşyaların değil, neşenin doldurduğu yuvaydı. Pencerenin önüne konan iki koltuktan birine oturmadan önce kendime bir kahve yapmaya karar verdim. Kahvemi alıp koltuğa yerleştikten sonra pencereden dışarıyı izledim boş gözlerle. Yıllarımız geçmişti bu pencere önünde. Anneannemin en sevdiği yerdi burası. Nice dertlerimi anlattığım, karşılığında anneannemin ne yapıp edip onu komik bir hale dönüştürmesine tanık olduğum ve sonunu kahkahalara bağladığımız yer… Kendime geldiğimde boynum tutulmuş, başım önüme düşmüştü. Bir an nerede olduğumu anlamaya çalıştım uykulu uykulu. Şaşkınlığım karşımdaki koltukta oturur vaziyette gördüğüm anneannemle daha da artmıştı. Gülümseyerek bana bakıyordu. ‘’Günaydın minik kuş,’’ dedi şarkı söyler gibi. ‘’Aman Allahım Sabiş! Sen nasıl geldin buraya? Niye uyandırmadın beni? Hem be..’’ derken sözümü kesip; ‘’Sen yaşlandın mı ne? Eskiden bu kadar dırdır etmezdin. Bir dakika susmuyorsun ha! Hastayım sadece. Yatalak değil. Hem yürümeme yardım eden şu zımbırtıyla bırak yürümeyi dans bile ederim,’’ diyerek walkerını gösterdi. ‘’Çok konuşma da kalk bana okkalı bir Türk kahvesi yap. Müco’nun hazırladığı bitki çaylarından kahvenin tadını unuttum,’’ diye devam etti. ‘’Önce yiyecek bir şeyler mi hazırlasam sana? Hastaneden geldiğinden beri bir şey yemiyorsun.’’ ‘’Sen uyurken ayakta atıştırdım ben merak etme. Hazır Müco yokken tencereden sarma yemenin keyfini çıkardım bol bol. Yok efendim yemek tabakta yenirmiş. Niye? Yemek, öyle mi buyurmuş? Tabağa koymazsanız küserim bak mı demiş? Kural kural kural! Hayatı kural kadının.’’ ‘’Hiç söylenme Sabiş. Ben küçükken asla tencereden bir şey yememe izin vermezdin. Şimdi de Müco’ya lâf atıyorsun.’’ ‘’O, senin ne kadar yediğini görmek içindi şekerim. Kuş kadar yerdin. Ben de tabağına koyarak ne kadar yediğini kontrol ederdim. Hem itiraf etmeliyim ki kaç defa seni ayakta, tencere başında yerken gördüm. Ses çıkarmadım,’’ dedi kahkaha atarak. Şu an yorgun ve zayıf halini bir tarafa bırakırsam hasta olduğunu düşündürecek hiçbir belirti yoktu. Bir an ‘acaba?’ dedim. ‘Acaba mucizeler var mıdır gerçekten?’ Onunla tartışmanın anlamsızlığını bildiğim için uzatmadan mutfağa yöneldim. Bu arada da arkamdan sesleniyordu. ‘’Kendine yiyecek bir şeyler koy ama. Müco bir sarma yapmış parmaklarını yersin vallahi.’’ Yemekten konuşulunca ne kadar uzun süredir aç olduğumu fark ettim. Kendime yemek koyup, yanına geçtiğimde kaşlarını kaldırarak bana bakıyordu. ‘’Hiç kaşlarını kaldırma. Yemek tabağa konulmazsa küsmez ama kahve yalnız içilirse küsermiş,’’ dedim kahve için beni beklemesini ima ederek. Yemeği bitirip kahvelerimizi yaptıktan sonra bir süre konuşmadan dışarı izledik. İkimiz de kendi içimizde geçmişte seyahat ediyorduk. Birden boş kahve fincanını sehpaya koyup; ‘’Hadi bana güzel bir Margarita hazırla. Canım çekti,’’ deyince şaşkınlıkla; ‘’Hayırdır ne kutluyoruz?’’ dedim. Çünkü biliyordum ki Sabiş ne zaman çok mutlu olsa ya da bir şey kutlamak istese kendine Margarita hazırlar ve müzik açardı. ‘’Evet canım. Bir şey kutluyoruz. Bugün seninle uzun bir konuşma yapacağım ve sen hiç sözümü kesmeyeceksin. Sana duymayı hak ettiğin gerçekleri anlatmanın kutlaması bu,’’ dedi kıkırdayarak. Ama bu seferki kıkırdaması zorlamaydı. Biliyordum. Ağlamaktan kaçındığı zamanlar gülerdi bu şekilde. Sonra başladı anlatmaya. Hem de nefes almadan… Bir an susarsa bir daha hiç konuşamayacakmış gibi… ‘’Çok genç yaşta evlendim ben. Annemle babamın onaylamadığı bir evlilikti. O zaman da böyle deli doluydum. Çok sevmiştim ama şimdi geriye dönüp baktığımda sevgi değilmiş o. Babam çok katı bir insandı. Annem de öyle. İkisi bildiğin tencere kapak yani. Geç yaşlarda, artık çocuklarının olmayacağını kabul ettikleri bir dönemde bana hamile kalmış annem. Beni hep katı kurallarla büyüttüler. Ekrem ise ben ne yapsam güler, benimle çok eğlendiğini söylerdi. Bizimkilerin aksine ‘onu yapma, şöyle davranma’ demezdi. Hayatımda ilk defa kendimi çok özgür hissetmiştim. Biz evlenmek istiyoruz diye karşılarına çıktığımızda babam da annem de sözleşmiş gibi ‘asla’ dediler. Sonra da sanki çok özgürlük tanımışlar gibi tüm hayatımı kısıtladılar. Ama biz bir şekilde arkadaşların aracılığıyla görüşmeye devam ettik. Bir gün bana ‘kaçalım’ diye bir not gönderdi. Kaçarsak eğer annemle babamın tek çocuklarının hasretine dayanamayacaklarını ve eninde sonunda bizi kabul edeceklerini söyledi. Mantıklı geldi o anda bu fikir. Kaçtık gerçekten. Bir şeyi gözden kaçırmıştım ama. Beni ne kadar sevseler de kurallar her şeydi onlar için. Söz ağızdan bir kez çıkardı. Öyle de oldu. Asla affetmediler beni. Kabul da etmediler yanlarına. Kaçtıktan sonra ailesinin evine götürdü Ekrem beni. Bir şeyi daha gözden kaçırmışım bu arada.’’ Bunu söyledikten sonra güldü acı acı. ‘’O da minik kuş, Ekrem’in ailesi de beni kabul etmedi. Onlara göre evden kaçan kız, namussuz kızdı ve namussuz bir kızı asla eve kabul edemezlerdi. Zaten altı çocukları vardı. Maddi durumları çok iyi değildi ve benim gelmemle bir boğaz daha eklenmiş oldu. Onlar da beni bahane ederek Ekrem’i de göndererek evdeki boğaz sayısını düşürmüş oldular. Bu arada söylemeyi unuttum. Ekrem yani muhterem deden, ilkokul mezunuydu. Ben ise liseden yeni mezun, üniversite okuma hedefleri olan bir kızdım. Üniversite yerine koca daha mantıklı geldi herhalde ne bileyim. Çocukluk işte. Ekrem bir araba tamirhanesinde çalışıyordu. İki evsiz gittik evlendik de ne ev var ne eşya. Ekrem’in ustası acıdı bize. Tamirhanenin üstündeki boş odada yaşayabileceğimizi söyledi. Ama biliyor musun? Bugün gibi hatırlıyorum. Yine de çok mutluydum. Elele başarırız diyordum. Bir süre sıkıntılarımıza rağmen mutluyduk bile diyebilirim. O da çok çalışıyordu ama hakkını yemeyeyim. Zamanla çalışkanlığıyla çıraklıktan ustabaşılığa yükseldi. Tamirhanenin sahibinin gözdesiydi. Sonra annene hamile kaldım. Durumumuz baya toparlamıştı. Hatta iş yerine ortaklık teklif etmişti ustası. Şehrin tüm ileri gelenleri ‘Ekrem Usta’ der başka bir şey demez, arabalarını ona getirirdi. Anneni doğurmama iki ay var beni bu eve getirdi. ‘Bak ev aldım bize’ diyerek. Rüya gibiydi. Annem babam olmadan da ayaklarım üzerinde duruyordum işte. Doğum yaptım. Kimse yok yanımda. Ben çocuğum daha. İşte o zaman Müco girdi hayatıma. Evlenmemiş. Anne babasıyla yaşıyor. Bir fabrikanın muhasebe servisinde çalışıyor. İşten eve, evden işe bir hayat. Çok tatlı bir anne babası vardı. Acıdılar bana. Doğumdan sonra kol kanat gerdiler. Bu arada Ekrem’in durumu düzelince ailesi çıktı ortaya. ‘Oğlumuz, canımız’ diyerek. Bu sefer de Ekrem kabul etmedi onları. Hoşuma da gitmişti o zaman bu davranışı. Beni sahiplendi, bana yapılan haksızlığı kabul etmedi diye düşünmüştüm. Meğerse parasını paylaşmak istememiş. Çocuktan sonra çok değişti. Yorgunluktan, uykusuzluktan dolayı evde ruh gibiydim. Bu da ona eskisi kadar eğlenceli gelmememe neden oldu sanırım. Gittikçe uzaklaştı benden. Eve daha geç gelir oldu. Çocuğunu bile kucağına aldığı sayılıdır. Ama evin ihtiyaçlarını hiç eksik etmez, çocuk için de yapılması gereken ne varsa karşılardı. Bir gün, annen daha iki üç yaşlarında, aynı bana ‘kaçalım’ dediği gibi bir not gönderdi. ‘Ben yokum artık, tamirhaneyi de kapatıyorum yurt dışına çalışmaya gidiyorum. Çok iyi bir fırsat çıktı karşıma. Sizi yanımda götüremem. Bu ev senin, her ay size para göndereceğim. Zorda bırakmayacağım’ diye. Yani minik kuş, bir notla başlayan evliliğim bir notla bitti. Bir süre de gönderdi para ama gittikçe ara açılarak... Sonra ben Müco’nun da araya girmesiyle onun iş yerinde çalışmaya başladım. Kafam basıyordu matematiğe. Annene de Müco’nun annesi babası bakıyordu. Gün oldu, yıllar geçti anneme babama yaptığımla sınandım. Annen, koluna babanı takmış-ikisi de üniversite öğrencisi daha- biz birbirimizi seviyoruz, evleneceğiz diye geldiler. Peki aynı olayı yaşamış ben ne yaptım sence? Normalde anne-babamın beni sahiplenmemesinin acısını çekmemiş gibi, kızıma destek olup, onu iyilikle kazanmak yerine ‘asla’ dedim. ‘Ben hayatta olduğum sürece bu iş olamaz’ dedim. Korktum annenin de benim durumuma düşmesinden. Onlarsa ‘peki’ deyip gittiler. Bir daha arkalarına bakmadan hem de. Kimleri soktum araya bir bilsen. Evlendiklerini duydum. ‘Gelsinler, bitirelim bu küslüğü’ diye haber yolladım. Ama annen çok inatçıydı. Ona kızamam. Aynı bana çekmiş. Dönmedi bir daha. Yani şekerim ben hem anne-babası hem kocası hem kocasının ailesi hem de kızı tarafından kabul edilmemiş biri olarak yaşadım. Ta ki sen hayatıma girene kadar. Sen beni gördüğün an kabul ettin hayatına. Hep korktum sen de beni terk edeceksin bir gün diye. O yüzden anlatmadım sana hiçbir şeyi. Duyduklarından dolayı bana kızar da gidersin diye. O yüzden seni mutlu etmeye adadım kendimi. En azından bir gün gidersen geri dönesin diye. Annemi babamı bir trafik kazasında kaybettim. Üstü çiçek dolu mezarlarıyla gördüm onları. Aynı anneni kaybettiğim gibi. Sana her şeyi şimdi anlatıyorum. Çünkü artık beni bırakmayacağından eminim.’’ Bunları anlattıktan sonra sanki deniz altında uzun süre kalmış da yüzeye çıkıp ilk nefesi almış gibi derin bir nefes aldı. Bana bakıp gülümsedikten sonra; "Çok yorgunum. Şurada biraz kestireyim. Sonrasında bana ne söylemek istersen söyle," diyerek gözlerini kapattı. Anneannemi, Sabişimi o gece kaybettim. Konuşmasından birkaç saat, hastalık haberini almamın tam yirmi dört saat sonrasında. Bir ara gözlerini açıp; ‘’Hadi de bakalım ne diyeceksen, hazırım,’’ dedi gülerek. Ben ise konuşmadan yerimden kalkıp sıkıca sarıldım ona. Öptüm saçsız başından. Öptüm öptüm öptüm… Anne-babasının yerine, kocasının yerine, kaybettiği kızının yerine… Sadece öptüm.
- "Yazdığım her hikayenin içinde yer alan herkeste kendimi tek tek görmezsem yazmanın ne önemi var ?!"
Şule Tüzül, Mahir Ünsal Eriş ile 80’li yılların karanlığına iç sızlatan bir çocukluk hikayesinin içinden bakan yeni romanı Tatil Kitabı özelinde söyleşti: "Geçmişte kalıp buharlaşmış, yalnızca silik, mahzun anılarda fragmanlar halinde yaşayan bambaşka bir gezegenin hikayesi" Mahir Ünsal Eriş'in son romanı Tatil Kitabı , sekiz yaşındaki Münevver'in Almanya'dan gelip Türkiye'deki akrabalarının yanında geçirdiği bir yaz dönemini anlatıyor. Üç dört ay süren bir zaman diliminde küçük bir kız çocuğunun 80'ler Türkiye'sinin siyasi ve toplumsal tarihinin gölgesindeki büyük dünyasına konuk oluyoruz. Romanın sonuna kadar tam anlamıyla bir masalın içinde ilerliyoruz. Onca kötülüğün içinde kötülüğün giremediği bir mahalle halkı, yoksul ve yarı aç yarı tok yaşayan insanların her lokmayı başkalarıyla paylaşma çabası, hiçbir çıkar beklentisi olmadan birbirine yardıma koşan, her buldukları fırsatta gülmeyi ve neşelenmeyi başaran insanlar, sokakta doyasıya oynayabilen tüm mahallenin sahiplendiği çocuklar. Gerçek olamayacak güzel bir yaz, o nedenle bir masal. Ama masalın içindeki her şey gerçekten yaşandı bir zamanlar. Belki o nedenle hem büyük bir özlemle hem de içimiz sızlayarak okuyoruz Tatil Kitabı 'nı. Roman biterken masal da bitiyor. Öyle bir şekilde bitiyor ki gözyaşlarımı tutamıyorum. Romanın duygusu içimde demlenirken Mahir Ünsal Eriş'le kitaba dair bir söyleşi gerçekleştirdik. Tatil Kitabı nasıl doğdu, bir roman olma yolunda nasıl gelişti, süreçten kısaca bahsedebilir misin? Doğrusunu söylemek gerekirse kitabı düşünmeye yaklaşık üç yıl kadar önce başladım. Hatta ilk kısımlarını yazmıştım bile. Ancak tam o noktada bir talihsizlik oldu ve en yakın arkadaşlarımdan birini, Ferit Güleç'i kaybettim. Bu Ferit'le de epey konuştuğumuz bir öykü olduğundan mıdır bilmem, o ölünce bir daha elim gitmedi romana. Biz neredeyse doğduğumuzdan beri arkadaştık. O daha bir şeyi söylemeden ben onun sesinin tonunun nasıl çıkacağını bile bilirdim. Bir gün, yine, Ferit'i düşünürken onun acısına üzülüp romanımı yarım bıraktığımı öğrense buna ne kadar gülüp alay edeceği canlandı gözümde. Ve yeniden döndüm Tatil Kitabı 'na. Münevver'in hikayesi, üzerine defterler doldurduğum, uzun uzun düşünüp dertlendiğim bir hikayeydi. Yine de bana kalırsa roman Münevver'in hikayesidir dersem eksik söylemiş olurum. Geçmişte kalıp buharlaşmış, yalnızca silik, mahzun anılarda fragmanlar halinde yaşayan bambaşka bir gezegenin hikayesidir bana kalırsa. Ne güzel özetledin. Hem Münevver'in hem de o bambaşka gezegenin hikâyesini 1980 yılının yaz mevsiminde yaşananlar üzerinden anlatıyorsun. Ben o zaman on yaşındaydım ve evet Ankara'da bizim yaşadığımız mahalleler de böyleydi. Annem Bigalı, bu nedenle romandaki gibi biz de sabahtan akşama kadar sokakta geçirir, acıktık mı annemin verdiği üstüne salça sürülmüş ekmek dilimlerini yer oyuna devam ederdik. Çok uzak masal gibi bir geçmişi okumak hem çok iyi geldi hem de içimi sızlattı, nasıl bu hale geldik, toplum olarak birbirimizi nasıl bu kadar tükettik... 1980 doğumlusun. Hem o günün Türkiye'sini hem de o Türkiye'deki çocuk dünyasını o kadar iyi anlatıyorsun ki, üstelik onlarca detay var, bunu nasıl başardın merak ediyorum doğrusu. Mahzun anılara karşı hafızam çok kuvvetlidir benim, belki de ondan. Mezuniyet törenini değil o yıl iki tane zayıfı olduğundan okulu bitiremeyip ağlayan arkadaşımı hatırlarım mesela. Hep böyle olageldim. Öte yandan, anne ve babamla aramdaki yaş farkı sadece yirmi iki. Yani benim çocukluğum onların da hiç unutamadıkları gençlik yıllarına denk geldiği için o zamanlar benim yaşamımda hep evin bir köşesinde asılı duran bir tablo gibi canlı ve seyre açık halde kaldı bu yıllar. Hepsine ilaveten ben ayrıntıları seviyorum. Her devrin, her ruh halinin, her yerin kendince ayrıntıları, orayı, o şeyi kendisi kılan detayları var. Onlara meraklıyımdır genelde. Zihnim benim çöp evimdir bu yüzden. O çöplerden harikalar yaratmışsın öyleyse. O detayların her biri öyle incelikli zamanları anlatıyor ki romanı masal gibi okumamıza büyük katkı sağladıklarını düşünüyorum. Romanın ilk sayfalarında çok etkilendiğim bir memleket tasvirin var: "Memleket, bahçe içinde, kırık dökük ama temiz ve tertipli, kireç boyalı, duvarlarına kızartmayla tüp gaz kokusu sinmiş tek katlı bir evdi. Anlatıla anlatıla bitirilemeyen, havasında ve suyunda bile nice kerametler, sihirler saklayan, babasının dinlediği tıngır mıngır türkülere, annesinin gözünden yaş döke döke ablasına yazdırdığı mektuplara sığmayan o yoksul ama mağrur, ezgin ama güneşli, güzel ama bahtsız memleket, karşılıklı iki divan, iki de koltuktu. Uzun, hem de çok uzun bir yolculuğun sonunda varılan vatan toprağı, sayısı şuncacık evi güçbela dolduracak kadar olan birkaç güler yüzlü, sevinçli insandı." Roman boyunca bu tanıma niceleri ekleniyor. Senin memleket tanımın nedir, ne kadarı yansıdı bu romana? Ben memleketin bu kadar kolay tarife geleceğine pek inanmıyorum doğrusunu söylemem gerekirse. İnsanın nereye ait olduğu, neresinin ev olduğu, nerenin yurt nerenin gurbet bellendiği gibi şeyleri ilk öykülerimden beri hep dert edindim. Onları yazmazdan önce de dert ederdim ya elime kalem geçince su yüzüne çıktı tüm dertler. İnsan, sadece belli iklim şartlarında, belli toprak türlerinde yetişebilen bir bitki değil. Bundan çok yıllar önce Edinburgh'ta bir kadınla tanışmıştım. O zaman, otuz altı yıldır orada yaşıyordu, bir Türk lokantasının mutfağında mantı kapatıyordu. "Tek kelime İngilizce öğrenmedim," demişti bana. Bu kadın nereye aittir? Otuz altı yıldan sonra bir kelime bile İngilizce öğrenemediği bir gurbet hayatının ardından dönüp memleketinde, köyünde oturabilir mi? Sanmıyorum. Ama bir yanıyla buraya da ait olmamak için savaş vermiş. Bence insanın mekânı mekânsızlık duygusunun yarattığı telaştır. Bizi kök salma arayışına iten şey bu telaşın kendisidir. Bunun yansımasını Münevver'in romanda adı bile zikredilmeyen annesiyle babasında da göstermek istedim. Çünkü yazdığım her hikâyede, içinde yer alan herkeste kendimi tek tek görmezsem yazmanın ne anlamı var, öyle değil mi? Yukarıdaki alıntıdan da anlaşılacağı gibi anlatılan hikâye kadar romanın dili de masalsı. Büyülü gerçekçi bir yanı var romanının. Diyaloglar çok gerçekçi ve şahane. Yetişkin ya da çocuk roman kahramanlarının ağzı bozuk, küfür kıyamet, içlerinden ne gelirse söylüyorlar, buna rağmen kaba değil, son derece incelikli insanlar hepsi, böyle görünüyorlar. Bunu sağlaman romanının başka bir güçlü yanı. Bu romana özel dil konusunda tercihlerin varsa paylaşabilir misin bizimle? Epey zaman önce söylemiştim, ben annemin konuştuğu dille yazıyorum diye. Hala oradan çok uzaklaşmış sayılmam. Tabii kimi kitaplarımda başka diller de denedim ama Tatil Kitabı tam anlamıyla annemin ve çevresinin dil dağarcığıyla yazılmış bir roman. Ne şanslıyım ki bunu ona da okuma fırsatı bulabildim. Romanının en sevdiğim yanlarından biri de 1980 Türkiye'sinin ve aslında tüm zamanların Türkiye'sinin kadınlarını anlatıyor olman. Koca Hala'nın oğlu İbo dışında tüm erkekler silik ve geri planda. Hem kadınların hem de çocukların dünyası, diyalogları yukarıda da söylediğim gibi çok gerçekçi. Nasıl bu kadar hâkim olabiliyorsun onların dünyasına? Tatil Kitabı , daha önce de söyledim bunu gerçi, erkeklerin hiç olmadığı, olanların da neredeyse görünmez olduğu bir roman. Tek bir erkek var ışığın altında, o da İbo ve İbo da pek toplumun erkeklik kodlarına uyan bir adam sayılmaz. Ama roman yazmak bence bir yanıyla dişil bir faaliyettir. Edebiyat tarihi bunu görünmez kılmaya çabaladığı için olabilecek en maço, en eril metinleri yazmaya çalışan adamlarla doludur. Kendi edebiyatımız bile öyledir. Ama sanatsal üretkenliğin kökünde bir doğurganlığa öykünme yatar bana kalırsa. Dünyaya bir şeyler getirme telaşı yatar. Bu nedenle yazdığım şeylerde, çok erkek hikayeler anlatıyor olsam bile, kadınca bir duygu ve düşünce dünyasına hiçbir zaman sırtımı dönmemeye çalışırım. Özel bir çabayla gizlice kadınların dünyalarına sızıp gözlemler derlemiş değilim. Ama kadınların ve çocukların dünyasına kulağım her zaman deliktir. Çocukların dünyasına bu kadar hâkim olduğuna göre, mahalledeki çocuklardan biri sensin diye düşündüm, sana en yakın olanı hangisi? Neden? - Daha adlı adınca söyleyeyim, ben romanda zaten bizzat varım. Romandaki hamile kızcağızın karnındaki bebek benim. Bunlar benim sevdiğim oyunlardır. Karakter sayısı çok olan bir roman Tatil Kitabı . İsimler şahane: Şazika, Duran, Rebiye, Hükümsür, Mübeccel, Tokmiş, Evrenos. Ana kahramanımız Münevver'in ismi de öyle. İsimler konusunda özel bir çalışma yaptın mı? Eskiden yapardım. Ama artık anlattığım öykünün içinde yer alan karakter daha gözümde canlanır canlanmaz adıyla gelir. Hiçbirine isim aramam. Hükümsür'ün adı daha romanı yazmaya başlamadan bile Hükümsür'dü. Asiye'nin adını bir kenara not bile almadım, çünkü o kızın adı bence Asiye'ydi zaten. Dolayısıyla da ilk kitabımdaki Gülderen'den, gerçek adını bilmediğimiz Feridun'a, Gaip 'teki Salih Bey'den Dünya Bu Kadar 'daki Kara Bahtışen'e kadar hiçbirinin adını unutmam. Hepsinin yüzleri, birer fotoğraf gibi capcanlıdır zihnimde. Münevver'in bir sorusuna Koca Hala'nın oğlu İbo şöyle cevap veriyor: "Başkalarının rüyalarını görmek istiyorsan kitap oku. Çünkü bence bütün yazarlar kitaplarını önce rüyalarında görüyorlardır." Öyle mi düşünüyorsun? Senin rüyanda gördüğün kitapların var mı? Bu o kadar "tam yerine" oturan bir soru ki bilenler bunu özellikle benim sordurduğumu düşünecekler. Tatil Kitabı 'yla beraber çıkan Bin 9 Yüz Seksen 3 kitabımı neredeyse tam olarak yazdığım haliyle rüyamda gördüm. İşin içine biraz anlatım, çok az da kurgu katıp yazdım. Aslında rüyamı yazmak için oturmuştum bilgisayar başına. Çünkü bende iz bırakan, hissi güçlü rüyalarımı muhakkak yazarım. Yine öyle başladım ama hikâye beni içine çekti tabiri caizse, oturup neredeyse iki günde de bitirdim. Sonra üzerinde çok çalıştık editoryal anlamda ama hikâyenin özü tam olarak gördüğüm rüyadır. Zehra Türk kim diye sorsam? - Halam. Koca Hala'ya pek benzemezdi, hiç benzemezdi hatta huyu suyuyla. Ama onu çok severdim ve romanı yazarken hep gözümün önüne geldi durdu. Rahmet istedi derler eskiler, ben de ona adamak istedim o yüzden. Romanda güldüğüm birçok yer olsa da boğazımı düğümleyen çok yer oldu. Sonunda ağladım zaten. Bu kadar hisli bir hikâyeyi yazarken senin duygusal durumun nasıldı? Doğrusu bence epey şen şakrak bir roman Tatil Kitabı . Münevver'in yaz tatili çok eğlenceli, mahalleli çok neşeli, coşkulu. Ben bu neşeyi hep birlikte kaybettiğimizi düşünüyorum artık. Neşeli olmak gülmek demek değildir sadece. Bir ruh halidir. Onu yitirdik artık sanırım. Ama şunu anlatmalıyım. Ben yazdığım şeyleri sesli okurum, zorla dinletirim de. Nasıl duyulduğunu muhakkak denemem gerektiğini hissederim. Bu romanı bitirirken annem de burada, yanımızdaydı. Her gece yazıp ertesi akşam sesli okuyup anneme zorla dinletiyordum. Arkası yarın dinler gibi merak ediyordu artık. Ben de o dinleyecek diye özellikle dikkat ederek yazıyordum. Panayırları, deniz eğlencelerini, doğum patırtılarını dinlerken mest oluyordu. Fakat son bölümü okurken, hiç böyle bir adetim olmamasına rağmen, birden kendimi tutamayıp ağlamaya başladım. Evet, saçma. Kendi yazdığım, adlı adınca kendi uydurduğum bir şeye ağlamak falan, akıllı işi değil. Meğer anneme okuduğum, okuyacağım son şeymiş bu. Belki de bunu hissettim. Hala kitabın o kısımları açıp bakamıyorum. Halbuki en iyi ben biliyorum bu hikâyenin yalnızca benim zihnimde cereyan etmiş bir kurgudan ibaret olduğunu. Hayatı anlamak, anlamlandırmak için sığındığımız edebiyatı anlamak, hayatın kendisini anlamaktan daha müşkül belki de. Annenle tanışma ve güzel zamanlar paylaşma şansına sahip oldum. Acınızı paylaşıyorum, onu saygı ve sevgiyle analım burada da. Senin gibi bir evlada sahip olduğu için çok şanslıydı. Teşekkürler Mahir Ünsal Eriş, hayallerimize, özlemlerimize tercüman olduğun, hatırlatıp unutturmadıkların için...
- Köpek Adam'ın yeni maceraları
Uluslararası çok satanlar birincisi Kaptan Düşükdon ’un yaratıcısı Dav Pilkey’in hayat verdiği, yarı köpek yarı insan, tam bir kahraman Köpek Adam ’ın birbirinden eğlenceli maceraları Köpek Adam Denizler Altında Yirmi Bin Fesat ile devam ediyor. Çocukken DEHB ve disleksi tanısı konan Dav Pilkey resim çizmeyi ve öykü yazmayı çok seviyordu. Sınıfın düzenini bozduğu gerekçesiyle sık sık okul koridorunda oturması istenen Pilkey, bu süreçte uluslararası çok satanlar listesinde bir numaraya yerleşen Kaptan Düşükdon ve yarı köpek yarı insan halk kahramanı Köpek Adam ’ı yarattı. Daha sonra bu ekibe sevgi dolu kalbiyle Kedi Çocuk da katıldı. İyi yürekli ve bir o kadar da sakar kahraman Köpek Adam, kötülerin karşısında durmaktan asla vazgeçmediği birbirinden eğlenceli maceralarıyla çocukların gözdesi oldu. Serinin yeni kitabı Köpek Adam Denizler Altında Yirmi Bin Fesat ’ta Domuzcuk şimdiye kadarki en şeytani planla geri dönüyor... Ufukta başka kötü adamlar da var. Peki hepsi nereden geliyor? Ve bu alçaklar süper dostlarımıza zarar vermek istediklerinde şehri kim kurtaracak? Köpek Adam Denizler Altında Yirmi Bin Fesat aksiyon ve eğlence dolu bir macerayla okurlarıyla buluşuyor. Dav Pilkey Köpek Adam Serisi’nin her kitabında her yaştan okuyucuya hitap etmesinin yanı sıra empati, nezaket, sabır ve iyilik yapmak gibi evrensel temaları da işliyor. KÖPEK ADAM - DENİZLER ALTINDA YİRMİ BİN FESAT Dav Pilkey Altın Kitaplar, 2025 Tür: Çizgi Roman 240 s.
- Hikâyeci Öykü Gazetesi'nin 8. sayısı çıktı
İki ayda bir yayınlanan Hikâyeci Öykü Gazetesi, 8. sayısıyla okurlarının karşısına çıkıyor. Yalnızca öykü ve öykü üzerine yazılar yayınlayan gazetenin bu sayısının kapak görselinde Franz Kafka var. Kafka’nın geçtiğimiz aylarda Alakarga Yayınları tarafından basılan İnşa adlı uzun öyküsü üzerine Zeynep Eşin kapsamlı bir inceleme yazdı. Gazetede Gültekin Emre “Öykü Günlükleri” başlığıyla yazdığı yazıları sürdürüyor. Hikâyeci’nin 8. sayısında öyküsüyle yer alan isimler şöyle: Suat Duman, Kenan Şahbaz, Sadık Güvenç, Özden Değirmenci, Sumru Tamer, Yasin Güven, Tuğba Turan, Cemre Öğün, Aykutalp Avşar, Neşe Snaet
- Çizgi roman da pekala bir kitaptır
Evrim Sayın, Christopher Lincoln'un genç okurlar için kaleme aldığı, Gece Kütüphanecisi üzerine yazdı: "Babasını bir kitaptan kıskanan Page ve kardeşi Turner'ın raflardaki depremi anlamlandırmadan önce tanıştıkları Bayan Literati, onların hayatlarında bambaşka bir sayfa açıyor aslında. Bir şekilde kaybettikleri Dracula'yı arayacak olan Bayan Literati ve kütüphanedeki görevini keşfettiklerinde hayalgücü denen şey adeta somutlaşacak, belki de birçok çocuğun hayalini onlar yaşıyor olacak." Öğretmenliğe başladığım ilk yıllardı, büyük bir iştahla gençlerle kitaplar üzerine konuşacağım anları bekliyordum. Kitap okumayı kendiliğinden sevecekler sanıyordum. İçine doğdukları çağı, çağın imkanlarını, bu imkanların onlardan aldıklarını ve onlara verdiklerini zamanla öğrenecektim; bilmiyordum. Sonra sonra çocuklarla gençler içsel motivasyonla kitap okusunlar diye tutturdum. Tam böyle kafayı takmışken bu mevzuya, derste sorduğum "Hangi tür kitapları okumayı seviyorsunuz?" sorusunun ardından arka sıralardan şöyle bir yanıt geldi: "Çizgi roman okuyorum ama sanırım o bir kitap değil..." Bu yanıtın üstüne çok düşündüm hatta haddinden fazla. Çizgi romanın aslında bir kitap olmadığını ona birileri söylemişti belli ki. Belki ailesi, belki başka bir öğretmeni, belki arkadaşları... O da sonunda pes edip bana bu soruyu sormuştu. Her çizgi roman bir kitaptır pekala, şimdilerde o öğrencimin bana hatırlattığı çocukluğumdan güç alarak yeni çizgi romanlar okuyorum. Hatta keyfini doyasıya çıkardığım anlara dönüştürüyorum bu okuma zamanlarını. Kimseden çekinmeden, üzerimde herhangi bir baskıyı kabul etmeden, bir şey öğrenme telaşına düşmeden... Hem muzip dilinden hem de görsellerinden çok etkilendiğim yeni bir kitaptan bahsetmek istiyorum: Genç Timaş aracılığıyla genç okura sunulan Gece Kütüphanecisi . Daha ilk başta ismini gördüğümde, "kütüphaneci" sözcüğüyle "gece" yan yana gelince kesinlikle tekinsiz bir maceraya atılacağım dedim, öyle emindim. Kare kare sürüklendiğim yer beni bu anlamda şaşırtmadı. Sürüklenmekse anlatamayacağım kadar iyi geldi. Hikayedeki ikiz kardeşler biz bu kitabın okuruyken gelip hayatımızın ortasında sahneye çıkıyor sanki. O kadar ki bir süre hayat sahnesinde yan yana gibiydim onlarla. Rutin hayatıma bir bakış fırlatıp onların gizemli yolculuğuna kaçıp kaçıp durdum. Devasa kütüphane duvarlarının içinde onlarla kayboldum, onlarla kendimi buldum. Çünkü... "Sihir kitaplarda doğar. Bu pek de şaşırtıcı değil çünkü kitaplar hayaller, umutlar ve ilhamla doludur." Bu başlangıç içeriğe dair küçük bir ipucu veriyor gibi. Sonrasında anlatılacaklara okuru hazırlıyor bir nevi. Lafı uzatmak, sadece estetik bir zevk yaratmak için söylendiğini düşünmüyorum. Ancak ben ne olursa olsun kurulan bu cümlelere zaten bayılıyorum. Hikayeyi Turner'ın ağzından öğreniyoruz. Turner ve Page, bahsettiğim ikiz kardeşler. Turner kurallara daha bağlı, yanlış yapmaktan çekinen biri ancak Page'in gözü kara, biraz da isyankar. Anne ve babalarıyla kütüphane ziyaretleri yapan, anne ve babalarını evde okurken görebilen kardeşler bunlar. Ne şanslılar! Daha hikayenin başında çok sevinecek bir şey buldum bile! Evinde geniş kitap seçkisi olan bir çocuğun hayata bakışı, o çocuğun yetişkinlikteki hayatı yönetme becerisi elbette ki çok başka olacaktır. Kendimi Page ve Turner'mış gibi hayal edip başka dünyalara gittim örneğin öncelikle. Kafamda bir sürü olası senaryo yarattım kendim için. Tabii bu hayalleri zihnimde bu kadar hızlı görselleştirebilmeme destek olan öykülemenin yanı sıra çizimler de kendinden söz ettirecek cinsten kıymetli. Hikâyeye döndüğümde iki kardeşi New York Halk Kütüphanesinde karşılıyoruz. Bir vampir hikayesi olan Dracula'yı yanlarına alıyorlar ve ikisi de biliyor ki Dracula, babalarının en değer verdiği kitaplardan biri. Page'in ısrarıyla da olsa Turner onu yalnız bırakmıyor ve Page'in aklında nasıl bir plan olduğunu anlamaya çalışıyor. Page'in aklındaki planı anlamlandırmaya çalıştığı sırada Turner, yaptığı araştırmada şöyle bir satırla karşılaşıyor: " Kitap raflarında deprem yaşandığı bildirildi." İşte bu noktadan sonra biz de 1899 yılında o raflarda ne oldu, merakla öğrenmek istiyoruz. Ama anlıyoruz ki bu hemen açıklanmayacak. Hatta hikaye bu deprem üstüne kurulacak. Babasını bir kitaptan kıskanan Page ve kardeşi Turner'ın raflardaki depremi anlamlandırmadan önce tanıştıkları Bayan Literati, onların hayatlarında bambaşka bir sayfa açıyor aslında. Bir şekilde kaybettikleri Dracula'yı arayacak olan Bayan Literati ve kütüphanedeki görevini keşfettiklerinde hayalgücü denen şey adeta somutlaşacak, belki de birçok çocuğun hayalini onlar yaşıyor olacak. Macerayı resmen kendilerine çeken bu ikiliyle kitapların büyülü dünyasına bir kez girdiniz mi asla çıkmak istemeyeceksiniz! Kitap raflarıysa artık eskisi kadar sessiz değil. GECE KÜTÜPHANECİSİ Christopher Lincoln Genç Timaş Yayınları, 2024 Çeviri: Ömer Anlatan 256 s.
- Resimler her şeyi açıkça gözler önüne serer ve pek çok şeyi de gizler
John Berger'in kızı Katya Berger ile arasında başlayan sohbeti içeren Uykuya Yatmak adlı kitabı, resimlerin bir yandan her şeyi açıkça gözler önüne serdiğine, diğer yandan pek çok şeyi gizlediğini anlatıyor. — Nasıl başlasak? — Unutuşu, nisyanı konuşalım. Mantua’da San Giorgio Kalesi’ndeki “Gelin Odası”nın duvar resimleri, baba ve kız, John ile Katya Berger arasında bir sohbet başlatır. Dünyanın uykuya yatmak için tasarlanmış bu en güzel odasında, onlarla birlikte bakarken, resimlerin bir yandan her şeyi açıkça gözler önüne serdiğine, diğer yandan pek çok şeyi gizlediğine şahit oluruz. Nisyan hiçlik mi? Hayır. Hiçlik şekilsizdir, nisyan ise dairesel. Ya rengi? Mavi mi? Nisyanın renklendirilmeye ihtiyacı yoktur, o kendi kendini şekillendirir; nisyan izler bırakır, tıpkı küçük beyaz çakıl taşları gibi. Hiçlik, herhangi bir çakıl taşının ya da hafızanın önünde ya da arkasındadır. Her şey bütünüyle sadece nisyan içinde kavranabilir. Bu nedenledir ki nisyan, unutkanlığın aksine, kendine has bir kesinliğe sahiptir. Nisyan hayatta kalmanın bir yoludur. Nisyan, uykunun uyanıklığa ödünç verdiği bir meleke midir? Hayır, nisyan uykudan ödünç alınmış değildir. Uyku yaratıcıdır; nisyan kemikleri ezer, onlara nüfuz eder, muhafaza eder, toprağa karıştırır. Belki de nisyan seçmeyi değil, nedenselliği silip yok ediyor. Biz de çoğu zaman seçimlerimizden çok nedenlerimizle ilgili yanılırız. Biz ebeveynlerimizin unutamadıklarının tortusuyuz. Artıklarız biz. John Berger (d. 5 Kasım 1926, Londra - ö. 2 Ocak 2017) İngiliz yazar ve sanat eleştirmeni. "G." isimli romanı 1972'de Man Booker Ödülü'nü kazanmıştır. John Berger, mesleki kariyerine ressam olarak başladı. 1940'lı yılların sonlarına doğru Londra'da birçok sergiye katıldı. 1948-1955 yılları arasında sanat eleştirmenliğinin yanı sıra, resim dersleri de verdi. İngilizce yazan en etkili sanat eleştirmenlerinden biri olarak tanınır. Senaryo yazarlığı ve belgesel yazarı olarak da tanınır. Bunun yanı sıra, romancı kimliği de vardır. İlk romanı Zamanımızın Bir Ressamı (A Painter of our Time) 1958'de yayımlandı. John Berger diğer kitapları Görme Biçimleri, 1978 G., 1984 Ve Yüzlerimiz, Kalbim, Fotoğraflar Kadar Kısa Ömürlü, 1987 O Ana Adanmış, 1988 Picasso'nun Başarısı ve Başarısızlığı, 1989 Düğüne, 1996 Fotokopiler, 1997 2000 Yılında 25 Yaşına Basacak Olan Yunus, 1997 Görünüre Dair Küçük Bir Teoriye Doğru Adımlar, 1999 Kral, 2001 Buluştuğumuz Yer Burası, 2006 A'dan X'e, 2008 Kıymetini Bil Herşeyin, 2009 Bento’nun Eskiz Defteri, 2012 Uçuşan Etekler, 2014 Bir Fotoğrafı Anlamak, 2015 İstanbul'dan Gelen Telefon, 2016 Hoşbeş, 2016 Sanatla Direniş, 2017 Portreler (sert kapak), 2018 Yedinci Adam, 2018 Portreler (karton kapak), 2018 Manzaralar (karton kapak), 2019 Manzaralar (sert kapak), 2019 Top Sende, 2020 Yaranın Sayfaları, 2024 UYKUYA YATMAK John Berger, Katya Berger Metis Kitap, 2025 Çeviri: Beril Eyüboğlu 72 s.
- Öykülerinizi Mahir Ünsal Eriş ve Doğuş Sarpkaya değerlendiriyor
Öyküleriniz yayın kurulu üyelerimizden Mahir Ünsal Eriş ve Doğuş Sarpkaya tarafından değerlendirilerek okurlarıyla buluşuyor. 16 Eylül 2021'de Literaöykü bölümümüzü Literaedebiyat.com 'da okurlarımızla buluşturduk. O tarihten bu güne 400'den fazla öyküyü yayın kurulu üyelerimizden Mahir Ünsal Eriş ve Doğuş Sarpkaya değerlendirmesiyle yayımladık, 500.000'den fazla okurla buluşturduk. Öykülerini bizimle paylaşan edebiyatseverlere ve okurlarımıza teşekkürlerimizle. Başka yerde yayımlanmamış öykülerinizi info@literaedebiyat.com 'a gönderebilirsiniz. Mahir Ünsal Eriş Mahir Ünsal Eriş, 1980’de Çanakkale’de doğdu. Arkeoloji ve tarih okudu. Hayatını çeviriler yaparak ve yazarak sürdürüyor. Gençlerbirliklidir; söylenişi bile güzel. Kitapları: Bangır Bangır Ferdi Çalıyor Evde... (2012), Olduğu Kadar Güzeldik (2013) (60. Sait Faik Hikâye Armağanı), Dünya Bu Kadar (2015), Benim Adım Feridun (2016), Öbürküler (2017), Kara Yarısı (2019), Sarıyaz (2019), Diğerleri (2020), Gaip (2022), Acaip (2023) Babil Kulesi Kitabı (2023), 30 Şahane Kelime (2023), Tatil Kitabı (2024) ve Bin 9 Yüz Seksen 3 (2024). 2014 yılında, 60. Sait Faik Öykü Armağanı’na layık görüldü. Genç yaşlardan beri çevirmenlik yapan Eriş, İspanyolca, İngilizce, Portekizce, Fransızca, İbranice gibi çeşitli dillerden çok sayıda kitap, makale ve öyküyü dilimize kazandırmıştır. İlk olarak Gümüşlük Akademisi ve Mim Sanat bünyesinde dil ve edebiyat atölyeleri de vermeye başlayan Eriş, online ve yüz yüze atölye çalışmalarına Kultura Litera bünyesinde devam etmektedir. Mahir Ünsal Eriş ayrıca Litera Edebiyat’ın yayın kurulunda yer almaktadır. Doğuş Sarpkaya 1980 İzmir doğumlu editör ve edebiyat eleştirmenidir. Lisans eğitimini Ankara Üniversitesi DTCF Antropoloji bölümünde, yüksek lisans eğitimini Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yetişkin Eğitimi anabilim dalında tamamlamıştır. İlk yayınlandığı dönemlerde meraklı bir okuyucusu olduğu BirGün Kitap Eki'nde önce yazar nihayetinde ise editör olmuştur. Aynı zamanda Ayrıntı Dergi yayın kurulu üyesidir. Yazıları Karşı Düşler, Refleks, Lacivert, İzafi, 14 Şubat Dünyanın Öyküsü, Redaksiyon, Ayrıntı gibi dergilerde yayımlanmıştır. Sarpkaya, Litera Edebiyat'ın da yayın kurulunda yer almaktadır.
- Geçmişten günümüze, bugünden yarına, yakındaki uzak
Nagihan Kahraman, Rebecca Solnit'in Yakındaki Uzak kitabı üzerine yazdı: "Yazar, herkesin kendi hayatında çeşitli zamanlarda yaşadığı olayları, farklı farklı şekilde anlattığı birer hikâye; insanları da birer hikâye anlatıcısı olarak görüyor. Yakındaki Uzak da yazarın bu mesele etrafında dönen denemelerinden oluşuyor." Hayatımız boyunca bir şeyler anlatıyoruz. Bu sonsuz tekrarlanan bir döngü. İyi ya da kötü olmasından bağımsız olarak hikâyenin anlatımına geliyor mevzu bir noktadan sonra. Çünkü bir hikâye varsa o mutlaka anlatılır. Bu yüzden bazen de hikâyeden çok hikâyenin nasıl anlatıldığı önem kazanıyor. Bir olay herhangi biri için olumlu başka biri içinse gayet olumsuz hisler doğurabiliyor. Tüm hayatımız minik minik hikâyelerin örüntüsünden oluşuyor ve bunun için kim olduğunuzun, ne iş yaptığınızın, cinsiyetinizin, ırkınızın bir önemi yok. Geçmişte yaşanan bir olayı bile aradan yıllar geçse de dönüp düşünmek, hatırlamak mümkün. Belleğimiz bunu mümkün kılan yegâne şey. Elbette o gün o ortamda olan herkes tarafından aynı anlatılmıyor yaşananlar. Tam da herbirimizi kendi çapında bir “hikâye anlatıcısı” yapan şey bu! Yazar, tarihçi ve aktivist Rebecca Solnit de bu meseleleri konuşmayı, yazmayı seven biri ve en bilinen kitaplarından biri Yakındaki Uzak ’ta buna odaklanıyor. Hâlihazırda Guardian gazetesinde köşe yazarlığı yapan ve Literary Hub için düzenli olarak yazılar yazan Solnit’in yirmiyi aşkın kitabı var ve bunların birçoğunu Türkçede bulabiliyoruz. Bana Bilgiçlik Taslayan Adamlar, Yol Aşkı-Yürümenin Tarihi, Kaybolma Kılavuzu, Karanlıktaki Umut, Sindirella- Özgürlük Kedisi, Tüm Soruların Anası bunlardan bazıları. Rebecca Solnit, herkesin kendi hayatında çeşitli zamanlarda yaşadığı olayları, farklı farklı şekilde anlattığı birer hikâye; insanları da birer hikâye anlatıcısı olarak görüyor. Yakındaki Uzak da yazarın bu mesele etrafında dönen denemelerinden oluşuyor. Kitapta toplam on üç bölüm var ve kitabın adına gönderme olarak yaklaşıp uzaklaşır şekilde görselleştirilmiş. Bahsettiğim bölümlerin sıralaması şu şekilde: “Kayısılar”, “Aynalar”, “Buz”, “Kaçış”, “Nefes”, “Yara”, “Düğüm”, “Düğüm Çözülüyor”, (ve yeniden) “Nefes”, “Kaçış”, “Buz”, “Aynalar” ve “Kayısılar”. Yazarın bölümler arasında kendi içinde başlangıç ve bitişi temsil eden bir bütünlük kurduğu ve çeperden merkeze, merkezden de çepere ilerleyen ve ortada bir düğümün gerçekten de çözüldüğü bir kompozisyon kurgulandığı görülüyor. Herbir bölüm, yazarın hayatında kilit bir nokta oluşturan bir yere denk geliyor ve yazar bunları geriye dönüp hatırladığı ya da şimdiki hâlleriyle anlatıyor. “Kayısılar”, annesinin Alzheimer hastalığı üzerinden başlayıp geçmişe ve annesi ile ilişkisine dair anlattıklarından oluşan ilk bölüm. Annesinin evinin bahçesindeki kayısı ağacından kalan kasa kasa kayısıyla ne yapacağını bilemeyen Solnit, bunların kendisinde çağrıştıklarını ve annesiyle aslında geçmişten beri çok da iyi olmayan ilişkisine dair duygularını anlatıyor. Onun küçüklüğünde hatırladığı annesi ile şu an Alzheimerdan dolayı günlük hayatını sürdüremeyen kadının aynı kişi olması ve yaşananların bizlerde bıraktıkları üzerine oldukça etkileyici satırlardan oluşuyor bu bölüm. Belleğimiz silinen ya da yer değiştiren çeşitli anılarla dolu ve bu anıların bugünümüzü yönetmesi çok büyüleyici bir yandan. Bazı şeyler ne kadar istesek de akılda kalmazken bazılarının daha dün olmuşçasına, hafızadan hiç silinmeden oracıkta durması ve her gün kendini hatırlatması ilginç bir deneyim. Yazarın annesiyle ve kayısılarıyla olan ilişkisi de böyle. Aralarından çürüyenleri tek tek ayıklayarak ama bir yandan da ne yapacağını bilemeden geçirdiği günlerin sonunda onlarla konserve yapmaya karar verir yazar. Bu hem gerçek anlamda hem edebî anlamda bir konservedir ve elbette çok da metaforik. Çünkü konserve yapmak o meyveyi ilk hâliyle saklamanın, bozulmasının önüne geçmenin bir yolu. Bu yolla formunu değiştirerek taze olan kayısıları yıllarca saklamak mümkün, tıpkı belleğimiz gibi. Bir tür konserve yani koruma işlevi görüyor hafızalarımız da. Bazen birebir aynı gibi görünse de formu değişmiş oluyor aradan zaman geçince elbette ama hâlâ yenebilir ve ilk günkü kayısılar onlar bir yandan, bunu biliyoruz. Anılarımız da kayısılar gibi; bozulmamaları için onları bir tür konserve işleminden geçiriyor zihnimiz. “Aynalar”, yazarın yine anne-kız ilişkisine değinen ve kendi annesi üzerinden hayatta kalmanın yollarını arayan küçük bir kızın iç döküşleri gibi bir bölüm: “Evet, mesafeliydim. Onu inceliyor, hesap yapıyordum. Hayatta kalabilmek için onun haritasını çıkarmak ve o coğrafyadan kaçış rotalarımı belirlemek zorundaydım.”(s.39) diye not düşüyor yazar. Annesine bir tür ebeveynlik yapmak zorunda kalışı ve bu hengâmenin içinde kendi yolunu bulmaya çalışmasını anlatıyor satırlarında. Bu sayede de kitaplarla tanışması ve onları kendine sığınak olarak görmesi üzerinden anlattığı satırlarda bol bol Jeanette Winterson tadı alınıyor. Kendine belirlediği “Önemli bir neden olmadıkça macerayı reddetme!” düstûru ile hayatta önüne bir fırsat olarak geldiğini düşündüğü İzlanda’ya gidişini ve orada yaşadıklarını da “Buz”da anlatıyor. Bahsettiğim gibi kitabın bölümleri arasında hem kronolojik hem de mantıksal bir sıralama ve bütünlük bulunuyor. “Yara” kısmında da kitaba da adını veren “yakındaki uzak” ifadesini açıklığa kavuşturuyor Solnit. “Bir insanla yakın olduğumuzu söyleriz. Duygusal olarak birbirimize olan bağımızı ifade ederiz yakınlık dediğimizde. Araya mesafe koyduğumuzu söylediğimiz insanlarla aramızdaki uzaklık ise gene duygusal bir uçurumdur. Yıllarca New York City’de yaşadıktan sonra New Mexico kırsalına taşınan Georgia O’Keeffe, sevdiği insanlara mektuplarını “yakındaki uzaktan” diye bitiriyordu. Fiziksel uzaklığı duygusal yakınlıkla bertaraf ediyordu bu sözlerle. Duygunun kendi coğrafyası vardır, aramızdaki duygusal birliktelik yakınımıza getirir insanları, kendi sınırlarımızın içindedirler çünkü.”(s.123) Bu sözler ile kendisi Kuzey Kutbu’na çok yakın bir coğrafyadayken bile duygusal yakınlıklarının devam ettiği, fiziksel olarak çok yakın olduğu dönemlerde ise o insanlarla çok uzak duygusal mesafelerde olabildiğini anlatıyor. Tüm bu kavramlar üzerinden bölümler boyunca farklı farklı yerlere kırıyor yönünü; Binbir Gece Masalları ’ndan Frankenstein ’a kadar söyleyecek pek çok sözü vardır. İçinde yaşadığımız hikayeler bizim evimiz Solnit’e göre ve insanın kendini evinde hissetmesi gibisi yok. Bu meseleleri baştan sona bir iplik gibi eğirip yeniden ördüğü (ki kitapta bununla da ilgili metaforik anlatımlar mevcut), örüp örüp söktüğü ve atlan düğümleri çözdüğü bir kitap Yakındaki Uzak . İthaki Yayınlarının alt markası Minotor Kitap’tan yeniden basılan eserin çevirisi ise Asude Küçük’e ait. Rebecca Solnit’in dünyasına girmek için bire bir etkili bir kitap olarak Yakındaki Uzak ’ı ve diğer kitaplarını ısrarla öneriyorum. YAKINDAKİ UZAK Rebecca Solnit Minotor Kitap, 2024 Çeviri: Asude Küçük 296 s.
- Beyaz köpüklü dalgalarıyla gözyaşlarımızı ve hüznümüzü sessizce yıkayıp götüren bir yer var
Koreli okurların kalbini fetheden bu roman, insan ilişkilerinin değerini ve giderek içi boş hâle gelen, hızlanan ve sanallaşan bir dünyada dayanışmanın gücünü anlatıyor. Sıradan insanların olağanüstü hikâyelerine sahne olan Yeonnam-dong’un Neşeli Çamaşırhanesi’ne hoş geldiniz! “Her birimiz kendi küçük kumsallarımıza ihtiyaç duyarız. Gidip ağlayacağımız bir yere. İşte Yeonnam-dong’da beyaz köpüklü dalgalarıyla gözyaşlarımızı ve hüznümüzü sessizce yıkayıp götüren bir yer var.” Yaşlı bir adam ve oğlu, genç bir anne, fark edilmeyi bekleyen senarist bir kız, yakışıklı bir sokak müzisyeni, sevgilisinden yeni ayrılmış genç bir kız ve elbette bir kedi… Hepsinin yolu Yeonnam-dong’un Neşeli Çamaşırhanesi’nde kesişir. Başlangıçta sadece yerel halkın huzur bulduğu ve düşüncelere daldığı bir durak olan bu çamaşırhane, bir gün içeride unutulan bir defterle bambaşka bir role bürünür. Çamaşırhanenin sıcaklığına sığınan insanlar, bu günlüğe kalplerini açarak samimi notlar yazmaya başlar ve daha önce tanıdık bir simadan ibaret olan müşteriler arasında içten bir gönül bağı kurulur. Ancak bu defterde göründüğünden daha fazlası vardır ve çamaşırhanenin müdavimleri bir araya gelerek bu gizemi çözmeye ve defterin eski sahibine huzur bulması için yardımcı olmaya karar verirler. Koreli okurların kalbini fetheden bu roman, insan ilişkilerinin değerini ve giderek içi boş hâle gelen, hızlanan ve sanallaşan bir dünyada dayanışmanın gücünü anlatıyor. Sıradan insanların olağanüstü hikâyelerine sahne olan Yeonnam-dong’un Neşeli Çamaşırhanesi’ne hoş geldiniz! YEONNAM-DONG'UN NEŞELİ ÇAMAŞIRHANESİ Kim Jiyun Epsilon Yayınevi, 2025 Çeviri: Şebnem Tansu 244 s.
- Geleceğin arkeologları, tarihçileri, bilim insanları ve yazarları; Arkeoloji Macerası sizi bekliyor!
Senem Kale’nin yazdığı, Gökçe Akgül’ün resimlediği Arkeoloji Macerası, Doğan Çocuk etiketiyle raflarda! Arkeoloji Kampı’nın genç konukları Şahin, Barbaros, Defne, İnci, Orhan ve Gülseren’i Gaziantep Zeugma Müzesi’nde eğlenceli bir zaman yolcuğu bekliyor. Bu kampta ülkemizdeki 50 müzede yer alan dünyanın en önemli eserlerini tanıyacak; Taş Devri’nden Hititlere, Hunlardan Abbasilere, Selçuklulardan Osmanlı İmparatorluğu’na bu topraklarda yaşamış atalarımızın bizlere emanet ettiği kültür miraslarımızı öğrenecekler. Arkeologlar gibi kazılar yapacak, ilk Türk devletlerinin giysilerini kuşanıp yemeklerini tadacaklar. Bazen bir ören yerini keşfederken, bazen de müzelerde dolaşıp tarihin izlerini sürecek, hatta bir hologramın geçmişten fısıldadığı hikâyeleri dinleyecekler. Anadolu’nun bereketli topraklarındaki binlerce yıllık eşsiz tarihimizi ve kültürel zenginliğimizi Arkeoloji Macerası ile keşfedelim! Kitapta geçen müzeler ; Adana Arkeoloji Müzesi, Afyon Karahisar Müzesi, Alacahöyük Müzesi, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Antalya Arkeoloji Müzesi, Aydın Müzesi, Bergama Müzesi, Beşiktaş Deniz Müzesi, Hatay Arkeoloji Müzesi, İslam Bilim Ve Teknoloji Tarihi Müzesi, İstanbul Arkeoloji Müzeleri, İstanbul Büyük Saray Mozaikleri Müzesi, Pera Müzesi, İzmir Arkeoloji Müzesi, Kars Müzesi, Kastamonu Arkeoloji Müzesi, Kayseri Arkeoloji Müzesi, Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi, Bodrum Moseleum Anıt Müzesi, Burdur Müzesi, Bursa Arkeoloji Müzesi, Bursa Türk İslam Eserleri Müzesi, Çorum Arkeoloji Ve Etnografya Müzesi, Denizli Hierapolis (Pamukkale) Arkeoloji Müzesi, Diyarbakır Arkeoloji Müzesi, Efes Müzesi, Gaziantep Arkeoloji Müzesi, Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi, Haleplibahçe Mozaik Müzesi, Hasankeyf Müzesi, Konya Arkeoloji Müzesi, Konya Karatay Çini Eserleri Müzesi, Konya İnce Minareli Medrese Müzesi, Kütahya Müzesi, Kütahya Çini Müzesi, Likya Uygarlıkları Müzesi, Mardin Müzesi, Mersin Arkeoloji Müzesi, Mevlana Müzesi, Nasreddin Hoca Arkeoloji Müzesi, Milet Müzesi, Rumeli Hisarı Müzesi, Sakarya Müzesi, Sivas Arkeoloji Müzesi, Sivas Atatürk Ve Kongre Müzesi, Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi, Tokat Müzesi, Troya Müzesi, Uşak Müzesi, Van Müzesi. Senem Kale: İzmir’de doğan Senem Kale, Hacettepe Sosyoloji Bölümü’nden mezun olduktan sonra ODTÜ Sosyoloji Yüksek Lisansı’na devam etmiş ve Bilgi Üniversitesi Editörlük Sertifika Programı’nı tamamlamıştır. 2005 yılında Milliyet Sanat ve Bilkent Üniversitesi Yeni Yetenekler Eleştiri Yarışması’nda 3.lük Ödülü’ne layık görülmesinin ardından Milliyet Sanat, Radikal, Cumhuriyet gibi yayınlar için kitap eleştirileri yazmış, çeşitli dergi ve gazeteler için yazarlarla söyleşiler düzenlemiş, şiir ve kitap festivallerinde görev almış, çocuk kitapları çevirmiş ve farklı yayınevlerinde editörlük yapmıştır. Üç kitaptan oluşan Eğlenceli Tarih serisi ve Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk eserini çizgi roman diline uyarladığı Nutuk (Çizgi Roman) ve Geleceğimize Nutuk kitapları pek çok okulda okutulmaktadır. Senem Kale halen, editörlük yaptığı Doğan Kitap’ın alt markası Dex yayınevinin yayın yönetmenliğini sürdürmekte, yazarlık atölyeleri yapmakta ve gençler için yeni kitaplar üretmeye devam etmektedir. Gökçe Akgül: Gökçe Akgül, 2005 yılında MSGSÜ Resim bölümünden mezun oldu. O tarihten bu yana da bağımsız illüstratör olarak çalışmalarına devam ediyor. Özellikle çizgi roman, karakter tasarımı, resimli kitaplar, animasyon ve oyun içerikleri üzerine çalışan Gökçe Akgül, yurt içinde ve uluslararası ölçekte pek çok projelerde de yer almıştır ve yer almaya devam etmektedir. Kitapları ve parçası olduğu projelerle ilgili örneklere / ayrıntılı bilgiye behance.net/gokceakgul adresinden ulaşılabilir. Ayrıca instagram/ gokceakgul adresinden güncel çalışmalarını takip edilebilir. Çizer olarak yer aldığı Geleceğimize Nutuk’un yanında; yazdığı, resimlediği, çizgi roman, grafik roman, resimli kitap, dijital oyun ve animasyon projeleri bulunmaktadır. Gökçe Akgül, İstanbul'da yaşıyor ve çalışıyor. ARKEOLOJİ MACERASI Senem Kale Doğan Çocuk, 2025 Resimleyen: Gökçe Akgül 120 s.
- Novalis’in melankolik izlerinde gece ve gündüz
Burçak Kubilay, Novalis’in Geceye Övgüler adlı kitabı üzerine yazdı: "'Gündüz'ün dünyası içinde yaşamayı reddederek, belki de tam da 'gündüz'ün –dış dünyanın- düzeni tarafından, 'gece'ye, kendi yalnızlığına terk edilen ama 'gecede' gündüzü, içsel olanda sonsuzluğu keşfetmeye çalışan melankolik olarak da görebiliriz Novalis’i." “Melankolinin özü sabit kalamamaktır; sürekli dönüşüm halinde olmaktır. Melankoli, yaşamın öznesi ya da nesnesi olmaya gönülsüz olmaktır… Melankolikler yaşama eğilirler, yaşama hâkim olmak istemezler… Melankoli bir tür ertelemedir. Ne kabuldür ne vazgeçiş. ... Hem kabuldür hem vazgeçiş.” Dörthe Binkert, Melankoli Kadındır kitabında ‘beklemeyi’, arada durmak, kimseye ait olmayan bir yerden hem geçmişe hem geleceğe bakabilme imkânı sunan bir nevi korunaklı bir sığınak olarak dile getirirken, melankolinin bir kategorisi olarak değerlendirir. Benim, Novalis’in Geceye Övgüler’ inde gördüğüm “melankoli” de bir yanıyla bu anlamdadır. Şöyle ki, Novalis’in üzerine övgüler yazdığı gecede gündüz de vardır. O, belki de tam da bu yüzden, geceyi seçerek hem yaşam hem ölüm cevabını vermiştir ve bu anlamda melankoliktir. Bana göre, ileride de açıklamaya çalışacağım şekilde, Novalis’in gecesinde hem-hem de vardır. Ayrıca, “gündüz”ün dünyası içinde yaşamayı reddederek, belki de tam da “gündüz”ün –dış dünyanın- düzeni tarafından, “gece”ye, kendi yalnızlığına terk edilen ama “gecede” gündüzü, içsel olanda sonsuzluğu keşfetmeye çalışan melankolik olarak da görebiliriz Novalis’i. Tüm bunlar göz önünde bulundurularak, Alman Romantik geleneğinin önemli isimlerinden olan Friedrich von Hardenberg yani Novalis’i de “Satürn yıldızı altında dünyaya gelmiş” düşünürler arasında ele alabiliriz diye düşünüyorum. Bu çalışmada anlamlandırmaya çalışacağım şey, Novalis’in Geceye Övgüler ’inden seçtiğim bazı kısımlardaki melankolik izleri bulmaktır. Melankolik izleri okurken, bunlara farklı dönemlerdeki “melankoli” tanımlamalarıyla da yaklaşmaya çalışacağım. Öncelikle, şunu söyleyebiliriz ki: “19.yüzyılın ilk yarısında kendini belirgin bir şekilde göstermiş olan romantik akım ve düşünüşe göre hareket eden sanatçılardan melankolik yapıya sahip olanlar oldukça fazladır. Romantizmde var olana karşı hoşnutsuzluk, düzen içinde sıkıntı duymak, kutsallığa, sonsuzluğa ya da başka şeylere yönelik sevgi söz konusudur. 18.yüzyılın sonlarından 19.yüzyılın ortalarına kadar süren romantizm kendini edebiyatta, felsefede, sanat ve müzikte göstermiştir. Romantikler uzak ve ulaşılamaz olanın özlemi içindeydi. ... Romantikleri gece, alacakaranlık, düşler… çekiyordu. Var olanın karanlık yanıyla, kasvetli, gizemli… olana ilgi gösteriyorlardı. Romantik kişi kendi varlığında kendini uyumsuz, aykırı biri olarak duyumsar... Duygular ile gerçek dünya arasındaki fark büyüktür. …Romantiklerde içe yönelme, duygular, sezgiler ve düşler önem taşıyordu. Bütün bu özelliklerden dolayı romantiklerin çoğu melankolikti.” Novalis’i de bu bağlamda ele almak mümkün gibi gözüküyor. Çünkü o da var olana - “yeryüzüne”, “gündüze”- karşı hoşnutsuzluğunu ve düzen içinde sıkıntı duyuşunu yüzünü geceye çevirerek, içe-dönerek, gerçek dünyayla ya da dış dünyadaki zamanın akışıyla iç dünyasının uyuşmazlığını dile getirmeye çalışmıştır. Gecede hem yalnızlığını sonuna kadar duyumsarken, üzülürken, bir yandan da “onun” (kendi) içindeki sonsuzluğa, mutluluğa ilişkin umudunu da yine burada bulabilmektedir. Aslında bir bakıma en başta da söylediğimiz gibi, ondaki melankoli dönüşüm halinde oluşundan, yaşama hâkim oluş yerine yaşama eğilmesinden kaynaklanmaktadır da diyebiliriz. Novalis Geceye Övgüler de şöyle der: “1. Hangi canlı ve hissedebilen varlık, çevresindeki uçsuz bucaksız dünyanın bütün mucizevî görüntüleri arasından her yeri renkleriyle, parıltılarıyla, dalgalanmalarıyla ve dört bir yanı yumuşacık kucaklayışıyla, uyandıran gün olarak neşeye boğan ışığı sevmez? O ışık ki… Ezgilerden yana zengin dudaklarıyla görkemli yabancıdır… Şimdi ben, o kutsal, dile getirilmesi olanaksız, gizemli geceye dönüyorum. Dünya uzaklarda –derin bir mezara indirilmiş- yeri, bir çöl gibi ve yapayalnız. Göğsünün tellerinden derin bir hüznün esintileri yükselmekte. Çiğ taneleriyle birlikte ta aşağılara damlamak ve küllere karışmak istiyorum. Sen de bizden haz mı almaktasın, ey karanlık gece? Nedir o paltonun altında sakladığın ve ruhumu görünmeden, ama böylesine güçlü etkileyen? Değerli bir merhem sızmakta elinin ayçiçeği demetinden… Gecenin içimizde açmış olduğu sonsuz gözler, o parıldayan yıldızlardan çok daha cennet gibi gelmekte…” “2. Hep yeniden gelmek zorunda mı sabah? Hiç son bulmaz mı yeryüzünün gücü? Uğursuz bir koşuşturma kemirmekte gecenin cennetini. Aşkın o gizli kurban ateşi hiç sonsuza kadar yanmayacak mı? Biçilmiştir ışığa zamanı; ama gecenin hükümranlığı zamanın ve uzamın ötesindedir. Sonrasızlıktır uykunun zamanı. Ey kutsal uyku-dünya halinin bu koşuşturması içinde cimri davranma geceye adanmışları mutlu etmekte.” Novalis, yukarıdaki alıntılarda ve aslında Geceye Övgüler metninin bütününde geceyi “ kutsal”, “dile getirilmesi olanaksız”, “gizemli” ; “gece”yi yaşayanları ise sonrasızlık olana kendini adayanlar olarak nitelendirmiştir. Tam anlamıyla Novalis’in ne demek istediğini anlamlandırabildiğimi elbette ki söyleyemem ama benim onun, 1. kısımdan itibaren kullandığı, “gece” ve “gündüz”ünü yorumlayışımda; gece, aslında insanın “gündüz”de, yani dışarıdaki kalabalıkların içinde, hoşnut olmadığı dış gerçeklikte “göremediği”, bulamadığı gizemli olan başka imkânları yaşayabildiği içselidir. Yorumun bir anlamıyla, gece kendi içi, iç dünyasıyken; gündüz ya da yeryüzü dediği, ışık dediği de aslında çoğu insanın neşe içinde kendini kaptırıp yaşadığı dış dünya olarak da görülebilir belki de. O, dış dünyanın ve onun zamanının akışından kendisini geriye çekmiştir adeta. Yine bu anlamda, kendini ışığa, yaşama yabancı olarak duyumsaması da melankolik bir referans olarak görülebilir belki de. Bu noktada şunu da dikkate almalıyız ki: “Satürn yıldızı altında doğmuş birisi için zaman, bir kısıntı, yetersizlik, yineleme ve salt doyum aracıdır. Zaman içinde insan neyse odur. Uzam içindeyse insan bir başkası olabilir… Zaman insana pek fazla kıpırdanma olanağı vermez: Bizi arkamızdan öne doğru ittirir, şimdinin dar hunisinden geleceğe doğru üfler. Oysa uzam, barındırdığı olanaklar, konumlar, kesişmeler, geçitler, dolambaçlar, U dönüşleri, çıkmaz sokaklar ve tek yönlü yollarla gepgeniştir. Yani aslında daha önce de söylediğimiz gibi, Novalis’i bu anlamıyla “satürn yıldızı altında doğmuş” birisi olarak da değerlendirebiliriz. Sanırım, “gündüz”ün zamanının aslında pek fazla kıpırdanma imkânı vermediği görüşü, “ Hep yeniden gelmek zorunda mı sabah? … ama gecenin hükümranlığı zamanın ve uzamın ötesindedir.” s özleriyle belirtilmiştir. Tüm bu söylediklerimizin yanı sıra şunları da ekleyebiliriz ki; “Melankoli farklı dönemlerde farklı şeylerle, üzüntü, acı ve depresyonla; ama aynı zamanda da yaratıcı enerji, parlak zekâ ve düşünsel var oluşla… özdeşleştirilmiştir. Çoğu yazar melankoliyi keyif ve keder, neşe ve umutsuzluk, sevgi ve nefret, aşırı güven ve gerekçesiz korku gibi karşıt duygulanım arasında gidip gelme olarak nitelendirmiştir...” Melankoli sözcüğüne ve tanımına açıkça ilk kez rastladığımız Hippokrat Okulu’nda melankoli, kara safra temelinde bedensel bir rahatsızlık olarak ele alınmıştır. Ve bu bedensel rahatsızlığın ruhsal durumu da etkilediği düşünülürken, aynı zamanda da melankolik mizaçlı insanların bazen hüzünlü, korkulu bazen de heyecanlı ve coşkulu olabilecek davranış değişiklikleri gösterdikleri ve bu tür davranışları arasında çok büyük çelişkileri olmayan melankolik mizaçlı kişilerde ise olağanüstü kişilikler ortaya çıkabileceği de vurgulanmıştır. Buna göre, melankolik mizaçta olanlarla melankolik rahatsızlığa sahip olanlar birbirinden ayrıştırılmıştır. “Doğaları gereği melankolik -mizaçta- olanlar… özgün bir ahlak (ethos) ve özünde haklı çıkmış tutkulu bir güçle heyecanlanabilme (pathos) yeteneğinde insanlardır...” Buradan yola çıkarak Novalis’i yorumlarsak, aslında onun gece ve gündüzde farklı duygulanımları deneyimlemesiyle bağlantılı olarak, "olağanüstü" bir kişiliğe, melankolik mizaca sahip olduğunu da söyleyebiliriz belki de. Herhalde eğer Ortaçağ’daki melankoli/ acedia anlayışıyla bakılsaydı, Novalis’in Geceye Övgüler’ inde gördüğümüz, geceye/içine bu dönüşü büyük bir başkaldırı ya da günah olarak yorumlanırdı. Çünkü Ortaçağ’da, günlük yaşamdan geri çekilme, kendi içine kapanma bir tür başkaldırı ve başka bir dünya özlemi olarak görülen melankolik tavır ya da acedia “sorunsuz/sorumsuz ruhsal durum” ağır bir başkaldırı olarak görülmüştür. Oysa şunu da göz önünde bulundurmalıyız ki, “Melankolik insan, her çağda içinde bulunduğu toplumsal koşullardan mutlu olmadığını -olamadığını- yaşama bir anlam veremediğini, topluma uyum sağlayamadığını, daha somutu, toplumsallaşamadığını, bunun için de bir tür 'iç-göçle' kendi içine, geri-çekilerek ruhunun bir kısmını olsun kurtarmaya çalıştığını söylemiştir…” Ayrıca, “Antik dört özsu öğretisine göre bedenin dört özsuyu insanın yaradılışını ve tavrını ve bedendeki karışımlara göre bireyin karakterini belirler: Kan, salgı, sarı safra ve kara safra. Bu dört özsu aynı zamanda elementlere, yaş dönemlerine ve mevsimlere denk düşer… Kara safra ya da melankoli toprağa denk düşer…” Sonuç olarak, tüm bu söylediklerimiz ışığında, Novalis’in Geceye Övgüleri ’nde melankolik izler görmek mümkündür diyebiliriz. Gerek keder ve acı veren dış dünyaya karşı geceye ve içe dönüşte ve bunların kutsanışında, gerekse zaman ve uzamın ötesinde olana karşı duyulan özlem ve arayışta… Bu melankolik izler, farklı dönemlerden bakıldığında farklı şekillerde yorumlanabilir. Çünkü melankoliye yüklenen anlamlar da farklı dönemlere göre farklılaşmaktadır. Bu çalışmada eserin seçilmiş bazı kısımları üzerinden olası bazı farklı yorumlayışlara da değinilmeye çalışılmıştır. Ancak, yine en başa dönersek, Novalis’in Geceye Övgüler’ deki melankolik duruşunu, bir tür yaşama eğiliş, yaşamın çift zenginliliğini görebilmek için bir tür “bekleme” olarak görebiliriz. KAYNAKÇA: Akcan, E. (2005). Melankoli ve “Öteki”. Cogito: Çer-Çöp, (43), s. 49–50. Aristoteles (2004). Problemeta Physica, XXX. aktaran S.Teber (2004), Melankoli:“normal bir anomali” . İstanbul: Say yayınları. Binkert, D. (2005) . Melankoli Kadındır . İstanbul: Ayrıntı Yayınları. Dellaloğlu, B. (2005). Yolcu Yolunda Gerek. HYPERLINK " http://insanca.blogspot.com/2005/07/yolcu-yolunda-gerek.html"http://insanca.blogspot.com/2005/07/yolcu-yolunda-gerek.html Novalis (2006). Geceye Övgüler (Çev. Ahmet Cemal). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Sontag, S. (1998). Satürn Yıldızı Altında. Sanatçı: Örnek Bir Çilekeş: Susan Sontag’dan Seçme Yazılar. (Ed: Y. Salman, M. Gürsoy Sökmen), İstanbul: Metis Yayınları. Teber, Serol (2004). Melankoli: “normal bir anomali” . İstanbul: Say yayınları. Yılmaz, N. (4 Haziran 2001). 19. Yüzyıl Melankolikleri: Romantikler (1). Hürriyet Gazetesi: Agora, HYPERLINK " https://nalanyilmaz.blogspot.com/2004/11/tabi-ki-19-yzyln-tek-melankolii-van.html"https://nalanyilmaz.blogspot.com/2004/11/tabi-ki-19-yzyln-tek-melankolii-van.html (Erişim Tarihi:14.05.2021). B. Dellaloğlu (2005) Yolcu Yolunda Gerek. HYPERLINK " http://insanca.blogspot.com/2005/07/yolcu-yolunda-gerek.html"http://insanca.blogspot.com/2005/07/yolcu-yolunda-gerek.html D. Binkert (2005) Fraulein: Melankolik Bir Eylem Olarak Beklemek. Melankoli Kadındır. Ayrıntı Yayınları, İstanbul, s.47. N. Yılmaz (4 Haziran 2001). 19. Yüzyıl Melankolikleri: Romantikler (1). Hürriyet Gazetesi: Agora, HYPERLINK " https://nalanyilmaz.blogspot.com/2004/11/tabi-ki-19-yzyln-tek-melankolii-van.html"https://nalanyilmaz.blogspot.com/2004/11/tabi-ki-19-yzyln-tek-melankolii-van.html (Erişim Tarihi:14.05.2021). Novalis (2006). Geceye Övgüler (Çev. Ahmet Cemal). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, s, 2. Novalis, 2006, a.g.k. , 4. Novalis, 2006, a.g.k. , 2. S. Sontag (1998). Satürn Yıldızı Altında . Sanatçı: Örnek Bir Çilekeş: Susan Sontag’dan Seçme Yazılar. ( Ed: Y. Salman, M. Gürsoy Sökmen), İstanbul: Metis Yayınları. E. Akcan (2005). Melankoli ve “Öteki”. Cogito: Çer-Çöp, ( 43), s. 49–50. Hippokrat Okulu’na dair yorumlar; S.Teber (2004.) Hippokrat Yazınında Melankoli. Melankoli: “normal bir anomali ”, İstanbul: Say Yayınları, s. 98-104.. ışığında yapılmıştır. S.Teber (2004), Melankoli: “normal bir anomali” . İstanbul: Say yayınları, s: 119. Teber, 2004 , a.g.k., 142-143. Teber, 2004, a.g.k., 142. D. Binkert (2005). Melankoli ve “Quattuor Humores ”e İlişkin Antik Öğreti. Melankoli Kadındır. Ayrıntı Yayınları, s. 102. GECEYE ÖVGÜLER Novalis Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2023 Çeviri: Ahmet Cemal 84 s.















