Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Yazdıkça ve Yaşadıkça Edebiyat
Edebiyatın kurmaca metinlerine yönelik yazılarıyla bilinen Hasan Öztürk, dokuzuncu kitabıyla edebiyat okurunun karşısına çıktı. Adı; T24 Haftalık, Sanat Kritik, Kitap-lık, Roman Kahramanları ve Mavi Yeşil sayfalarında geçen Hasan Öztürk’ün yeni kitabı Yazdıkça ve Yaşadıkça Edebiyat (Kasım 2024) birbirinden ayrı gibi görünen konuları ‘edebiyat’ ekseninde bir araya getiriyor. Kitabın ‘deneme’ tadıyla okunurken içten içe eleştiriler barındıran yirmi dokuz yazısı, kiminin geçtiği kimilerinin de geçmeyi düşlediği bir yolculuk olarak görülebilir. Amacı kendinde olan ve yürürken de etrafına bakmayı ihmal etmeyen bu okuma yolculukları, yeni kitabın yazılarıdır. Yazdıkça ve Yaşadıkça Edebiyat , başka okumalara çağrısı açık bir kitap bu nedenle okurundan yazıya direnmeyi ve okuduğuna dair soru sormayı bekliyor. Arka kapak yazısının, “Nereye varacağımızın kaygısıyla bir yandan geleceğimizi kurgularken belki bunun tam aksine, gündelik yaşamın hengâmesinde kaybolup gidiyoruz. Yaşama serüveninde insan ile onun kendi varlığını tanıma aracı öteki olanla ilişkileriyse bilimlerin sınırlarına gelmeyecek çeşitliliktedir. Edebiyat metinlerini okumak, insanın kendisini kuşatan evreni ve evrensel yolculuğundaki yol arkadaşlarını yakından görmektir bir bakıma.” sözleri, kitabın içeriğindeki çeşitlilikle zenginliğinin göstergesi sayılabilir. Mutluluk, şiir, kadın, kitap, eleştiri, dil, edebiyat, yazı, çevre, kıskançlık, resmi ideoloji, feminist sanat… Halit Ziya, Tanpınar, Sait Faik, Haldun Taner, Ahmet Cemal, Latife Tekin, Novalis, Van Gogh, Rilke... Yazı başlıklarındaki konular ve isimler, adında ‘edebiyat’ geçen kitabın, edebiyatın bilgilerini aşan içerik zenginliğidir. Yazdıkça ve Yaşadıkça Edebiyat kitabı “kendimizde bulmak çok zor, başka yerde bulmak imkânsız” olan mutluluk yazısıyla açılıyor. Yalnız başına sahip olduğumuz mutluluk değil, belki bulduğumuzda konum atarak başkalarını da mutlu ettiğimiz bir değer olan mutluluk yazısı... Kim bilir hüzünle karışık eylül günleriyle ne çok yakınlığı vardır aradığımız mutluluğun. Ne çok kişi şiir okuyor ve şiir yazıyor lakin insanın ‘şiir gibi yaşamak’ arzusunda Puşkin’in, “Sen çarsın; yalnız yaşa, yolunda yalnız yürü” dediği büyük şairleri okumak gerekiyor. Her birimiz, kendisine ‘âlemin özü’ gelebilir ancak değer bilmemiş toplumda âlemin özü ile okunmamış kitap, zamanında anlaşıl(a)madığı için benzer değil midir? Kendimizi çok yukarılarda gördüğümüzden olmalı eleştiri oklarımızı başkalarına çevirir, karşımızdakileri ölçerken çizmeyi aşar da kendimize bakamayız. Çok zaman günah keçisi ararız nedense yaptığımızın faturasını ödetmek için suçumuzu yükleyip ortalığa salacağımız bir kurban… Kitap, bu tür yeni uğrak yeri açan yolculuklarla devam ediyor. Hasan Öztürk, kurmaca yazarlarının okurunun karşısına sorularla çıkışını andırıyor çünkü onun yazılarının da pek çok sorusu var. Elinden kalemi alınmış kadını, tablolarda resmederek durumu kurtarmış mı oluyoruz? Türkiye’de Türkçenin durumuna bakıldığında vaktiyle bir yılın iki ayrı tarihinde kutlanılan ‘dil bayramı’ bir anlam içermiş diyebilir miyiz? Bu ülkede her yılın 8 Mart günü düzenlenen ‘kadın’ kutlamalarıyla toplumsal bellekteki ‘asılacak kadın’ imgesi değişmiş oldu mu? Yirmi birinci yüzyılın ilk çeyreğinde manastırdan kaçarak sahnede şarkı söylemeye başlayan rahibe, Rönesans yazarı Rabelais (1494-1542)’nin modern tarikatı Theleme Tekkesi’nin öğrencilerinden biri olabilir mi acaba? Benzer başkaları, Yazdıkça ve Yaşadıkça Edebiyat kitabını okuyunca karşılık aranacak sorulardır. Yazdıkça ve Yaşadıkça Edebiyat kitabındaki vurgu, edebiyatın yalnızca iç zenginliğimize yönelik bir kazanım olduğuyla sınırlı değil. Bu ayrıntı, kitabın kırıp döken bazı yazıları içerdiğini göstermiş oluyor. Hasan Öztürk, öykü ve roman eleştirisi yazılarının diliyle bu yeni kitabında edebiyatın toplumsal yaşama yönelik eleştiriler barındırdığına işaret ediyor. Törenlerin parlatılmış kutlama konuşmalarının cazibesine kapılmazsak eğer dokuzuncu kitabın, “Cumhuriyet Rejiminin İdeolojisinin Edebiyatı” başlıklı yazısı bazıları için fincancı katırlarını ürkütecek türden bir yazı sayılabilir. Bu yazıya, bugünkü Türkiye gerçekleri göz önüne alındığında, “Dünya Sanat Günü ve Sanata Ayıracak Zamanı Kalmayan Dünya” ve bir de “Açlık Sanatçısı, Aşağıdakiler ve Şarkıcının İsyanı” yazısı da eklenebilir. Yazdıkça ve Yaşadıkça Edebiyat kitabı, bir tür ‘yazarlar masası’ olarak da görülebilir. Düşünün ki masanın bir köşesinde Annie Ernaux ile Orhan Pamuk, özgün yazarlıklarıyla Nobel Ödülü hakkında konuşurlarken Şeyh Galip de onlara, “Dâ’im bunu der ki elde hâme/ Âfet bana i’tibâr-ı amme” (Elimdeki kalemin bana devalı söylediği, benim afetim, sıradan insanların bana itibar etmesidir.) diyor. Roman türünün köşe taşını Mai ve Siyah romanıyla yerli yerine koyduğunu söyleyen Halit Ziya’ya, ‘Evet, bunu sen yaptın lakin senin yaptığını kamuya ben mal ettim’ diyor Tanpınar, elinde modernizmin zirvesi romanıyla otururken. Adı tiyatrocuya çıkmış Haldun Taner, öykülerinin hakkı yenildiğine sitem ederken kenardan dolanıp gelen Sait Faik, ‘Aldırma be, beni karakola çağırdılar ama öykülerimi çok geç anladılar’ tesellisiyle avutuyor İstanbul beyefendisini. Ahmet Cemal, sanat ve eleştiriye dair kuramsal görüşler beyan ederken masadakilerin isteği üzerinde Vergilius’un Ölümü kitabının kırk yıllık çeviri hikâyesine başlıyor. Henüz otuz yaşına varmamışken üç romanıyla edebiyat ortamının tozunu atmış Latife tekin, sol’daki hesaplaşmayı nasıl romanlaştırdığını anlatıyor biraz da hüzünle. Masanın başköşesinde Alman romantizminin öncüsü Novalis, yirmi dokuz yıllık ömrüne onca şeyi sığdırmaya çalışmışken tamamlanmamış olarak gideceğinden yakınıyor. Rilke, dokuz yaşındayken yazdığı şiirle geldiği Genç Bir Şaire Mektuplar yolculuğunu anlatacakken Rodin’den öğrendiklerini ve bir de Nietzsche’nin evlenme teklifini reddetmiş Salome, ‘nasıl yaptı da senin René Maria olan ilk adını Rainer Maria’ olarak değiştirdi diye soruyorlar kendisine. Elinde, kardeşi Teo’ya yazdığı mektuplar kitabıyla gelmiş Van Gogh, ‘ressam olarak değil, yazar olarak geldim masanıza” diyerek dinletiyor kandisini. Siz de buyurmaz mısınız bu çok sesli masaya… Arka kapak yazısının son cümlesiyle özetlenirse Yazdıkça ve Yaşadıkça Edebiyat , ‘yazılan metnin yazarıyla sınırlı kalmayıp da okunarak değer kazandığına tanıklık eden kışkırtıcı bir kitap.’ (AÇIKLAMA: Ad benzerliği nedeniyle sanal ortamdaki kitap karışıklığını düzeltmekte addaş yazarların her biri için yarar vardır. Hasan Öztürk’ün Yazdıkça ve Yaşadıkça Edebiyat öncesindeki kitapları şunlardır: Kitabın Dilinden Anlamak , Yazının İzi , Aynadaki Rüya , Kurmaca ve Gerçeklik , Kendine Bakan Edebiyat , Günden Edebiyat , Üç Duraklı Yolculuk ve İktidarın Gölgesi ve Roman ) YAZDIKÇA VE YAŞADIKÇA EDEBİYAT Hasan Öztürk KDY, 2024 Tür: Deneme 248 s.
- 2023 Tudem Edebiyat Birincilik Ödüllü ''Kardan Hayalet'' şimdi raflarda!
Hayaletlere inanmaktan vazgeçmeyenleri kim ikna etti dersiniz? Tuba Aktaş Deli'nin 2023 Tudem Edebiyat Ödülleri'nde birinciliğe değer görülen romanı Kardan Hayalet, yalanların gerçekmiş gibi sunulduğu bir dünyada hakikatin gölgesini kovalayan bir kara komedi. Kendine has ironik mizah anlayışıyla hikâye içinde hikâyeler anlatan yazar; ağızdan ağıza, kulaktan kulağa dolaşan bir haberin nasıl doğruluktan uzaklaşabileceğini ortaya koyuyor. Kent güvenliğini tehdit eden olaylar karşısında toplumun takındığı ikiyüzlü tutumu keskin bir hicivle yansıtan kitap, insanların neden gerçeğe değil de gerçek olmasını istedikleri şeye inandıkları hakkında düşündürtüyor. Yazıyor yazıyor... Dışarıda lapa lapa kar yağarken, gazeteler Kardan Hayalet'in saçtığı dehşeti yazıyor... Okulda, evde, sokakta, haberlerde herkesin dilinde varsa yoksa Kardan Hayalet! Sadece geceleri ortaya çıkan bu hayaletin, âdeta bir kardan adamın gölgesiymiş gibi şehrin dört bir yanında cirit attığı söyleniyor. Kimilerine göre, buzdan bir mızrağı, kar topundan gülleleri, hatta nükleer başlıklı buzdan füzesi bile varmış. Binlerce ağızda binlerce kulakta dolaşan bu gizemli hikâye büyüdükçe büyüyor. Gökyüzünü kaplayan korku ve panik bulutlarının altında kent sakinleri kabuklarına çekilirken, Rüzgâr tüm cesaretiyle gerçeğin peşine düşmeye karar veriyor. Yeri göğü altüst eden Kardan Hayalet'in ''gerçek'' hikâyesini öğrenmek için kolları sıvıyor ve kendi hayalet timini kurar kurmaz yollara düşüyor. Peki yalanın hızla yayıldığı, gerçeğin önemsizleştiği bir dünyada Kardan Hayalet'in başından geçenlere kim inanacak? Okurları esrarengiz sırların peşinde, fikir hırsızlarının ensesinde müthiş bir kovalamacaya davet eden Tuba Aktaş Deli, söylediği yalanlara inanmak için yarışanların hayatlarından komik kesitler sunarken güldürüyor. Tuba Aktaş Deli 1984 yılında doğdu. Bursa'da büyüdü. Marmara Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdi. Uludağ Üniversitesi'nde Eğitim Bilimleri alanında tezsiz yüksek lisans yaptı. thinpo.com'da edebiyat ve sinema ile ilgili kuramsal yazılar yazdı. 2017 yılından beri çocuklar için çeşitli türlerde eserler kaleme alıyor. KARDAN HAYALET Tuba Aktaş Deli Tudem Yayınları, 2024 Resimleyen: Sultan Yardım 10+ yaş 120 s.
- 2024'de Ayşe Erbulak'ın en sevdiği kitaplar
Ayşe Erbulak, 2024'de okuyup sevdiği ve okuyamadığı kitapları Literaedebiyat için paylaştı. 2024 benim için edebiyat çalışmalarım açısından çok verimli geçti diyebilirim. Öncelikle "yanlış yönlendirme ve bir taktik sonucu" 10 yıl önce yayınlanan ve "heba olan" ANNE BAK KİM GELDİ kitabım yeniden düzenlenerek ANNE BAK ÖLÜM GELDİ adı altında yeniden yayınlandı ve doğru okura ulaştı. Hemen akabinde gerçek bir hayat hikayesinden ilham aldığım AİLE CİNAYETLERİ adlı 10.kitabım yayınlandı ve kısa sürede 2.baskıya gitti. Tabii bu başarılarda yayınevim Eksik Parça'nın desteği, editörüm Demet Çaltepe ve Asiye Adnan Ademir çiftinin motivasyonu çok kıymetliydi. Dark Kitap'a öyküler yazdım. Bu yıl 200 kadar kitap okudum, çoğunu çok sevdim. En sevdiğim 3-5 kitap şöyleydi; Buzlar Çözülünce - Melih Günaydın Baba - Günay Gafur Yırtıcı Kuşlar Zamanı - Ahmet Ümit New York Cadıları - Ami McKay Bu da Geçecek - Julia Samuel Tarikat - Camilla Lackberg Belki Yaz Erken Gelir - Yekta Kopan Bunların dışında çok polisiye ve kurgu dışı da kitap okudum. En önemlisi geçen yıl Nobel Edebiyat Ödülü kazanan Jon Fosse'nin Septoloji adlı kitabını çeviriyorum, biraz zorlansam da kendimle yarışmayı seven biri olarak yaşam hikayemde Nobel ödüllü bir yazarı çevirmiş olmanın gururunu yaşıyorum. Ayrıca gene çok sevdiğim Norveçli yazar Karl Ove Knausgård'un üç kitabını çevirmek için de anlaşma yaptım. Yazarlık ve çevirmenlik dışında tiyatro oyuncusu olduğum, bir oyunculuk okulu sahibi olduğumu ve bu işlerle de çok yoğun olduğumu düşünürsek edebiyat dünyam açısından oldukça verimli bir yıl geçirdim diyebilirim. Umarım 2025 yılı da böyle verimli geçer.
- Hay yaşa
Ercan İnci, kurban etmek ve kurban olunmak üzerine yazdı. “ Biz ânun oğlunı büyük bir koç ile tebdil itdik. Ona fidye olarak büyük bir kurbanlık verdik. Biz (İbrahim’e) büyük bir kurbanlık vererek onu (İsmail’i ) kurtardık…” (Sâffât / 107 ) İbrahim Peygamber, oğlu İsmail’i Tanrı’ya kurban etmeye niyetlenir. Zamanı geldiğinde bir şekilde kendisine bu ahdi hatırlatılır. O da bıçağını oğlunun boğazına vurur. Bıçak kesmez ve gökten bir koç iner. Kurban, o koç olur… Wikipedia, Demir Çağı’ndan itibaren insan kurban etme eyleminin kademeli olarak azaldığını yazıyor. Antik Yunan’da insan kurban etme ritüeli zalimce bulunuyor. Avrupa, Yeni Dünya’yı barbarca işgal edip sömürürken kıtanın kadim kültürlerinde var olan insan kurban etmeyi yasaklıyor. Sanırım onun yerine insanı sağ tutup köleleştirmeyi daha işlevsel buluyor. Üzerinde süvarisini taşıdığı için bir atı, mucit olduğu için şeytanın hizmetkarı ilan edilen adamı, bitkilerden ilaç yapıp şifacı olmayı ümit eden ve cadı ilan edilen bir kadını veya bunların neslinden olduğu için adı şehzade, veliaht, şeytanın tohumu konulmuş bir çocuğu; törenle ve iştahla diri diri toprağa gömerek, yakarak, boğarak kurban etmek, yok etmek; aslında menfaat icabıdır. Tüm bu faaliyetleri cinnet, öfke nöbeti, yasak aşk ( ve bunun meyvesi) , kıskançlık, kin, cehalet, kan davası, intikam, despotizm, satanizm gibi pek çok mazeretle meşrulaştırmaya çalışma anlayışı ise daima var olmuştur. “ … Nigâr sabah ezanından beri Kaçıyordu kocasının köyünden Hovardasıyla. Terlemiş memeleri. Altı aylık bebesi kucağında Nigâr’ın Bozkırın üstünde bulutlar bembeyaz, üst üste ve ağırdı, Belli belirsiz kımıldanıyordular. Durdu Nigâr. On adım önden giden Mustafa’yı çağırdı. Mustafa yıkmış kasketini ensesine, Bakıyor bulutların ardından geçen bir çaylağa. ,,, Bebek ağır geliyordu Nigâr’a. Kocasının dölü. Ve Mustafa diyordu ki: Köyde ölen çocuğun hesabı mı var? Ölü sayılmaz Altı aylık ölü. … Nigâr’ın kucağından bebek düştü kuyuya. Yolcu yolunda gerek Bebek rahat uyuya… Nazım Hikmet.( Memleketimden İnsan Manzaraları’ndan ) Psikolojik, pedagojik araştırmalar, değerlendirmeler, sınıflandırmalar, her geçen gün, nasıl ve ne şekilde çocuk haklarını ve onların korunmasını hukuk ve normlarla desteklese de çocuğa bir yetişkin gibi davranmak ve bu davranış şekline sığınarak onun masum, fiziksel olarak da daha narin olduğu gerçeğini göz ardı etmek; erkek çocuğu adam, kız çocuğu kadın yerine koymak maddi ve manevi olarak daha az masraflı ve zekice bulunmuştur. Daha yüz yıl öncesine kadar hem Batı hem de Doğu toplumlarında çocuk kıyafeti diye bir şey bile söz konusu değildi. Erkek çocuk yetişkin bir erkeğin, kız çocuk bir kadının minyatürü gibi giydirilirdi. Hem Batı hem de Doğu kültürlerinde monarşik liderliğin yaş sınırı da yoktu. Pedagojik kavramlara, hazır bulunuşluğa, soyut-somut zeka gelişimi kavramlarına itibar edilmeden bir ülke lideri, gidip bir başka ülkenin ağzı süt kokan sekiz yaşındaki prensinin elini, hala, öpebilmektedir. “ İstismar” sözcüğünü sadece çocuğa yönelik ve sadece pedofili anlamında kullanmaya başladık. Oysa bu sözcüğün anlamının içinde ne kadar farklı detaylar var. “ Karşısındakini rızası olmadan ve iradesini göz ardı ederek sömürmek ” anlamı var örneğin. Halbuki yeni doğan bebeğimize tuttuğumuz takımın renkleri ve armasıyla süslenmiş o ilk tulumu aldığımızda ne kadar masumduk öyle değil mi?. Edmondo De Amicis’in Çocuk Kalbi adlı romanındaki kahraman öyküsünde, bir çocuk vatansever olduğu için (ki vatansever olma soyutu bir çocuğa çok yakışmaktadır ve de oldukça romantiktir! ) bir ağaçtan düşman mevzilerini izleyip rapor etmek isterken ağaçtan düşer ve ölür. (ki rapor verme somutu, bir çocuğa göredir ve oldukça realisttir !). Tüm okurlar subay kökenli yazar Edmondo De Amicis’in çocuk kahramanını okurken en çok bu bölümde duygulanır (ve eser bir çocuk romanıdır!) İstismar, kurban, çocuk, kahraman sözcüklerinin yan yana getirilmesi ve birlikte kullanımı ne kadar pedagojik formüllere uygundur, tartışılır; ancak yazının başında alıntıladığım kutsal metin milattan önce 2000’li yıllara aittir. İbrahim’in oğlu İsmail Tanrı tarafından kurtarıldıktan yaklaşık 4000 yıl kadar sonra, 1960’lı yılların başında, Erzincan’da bir erkek çocuğun iki buçuk yaşında kurban edilmek üzere öz babası tarafında kafasının kesilmesi olayı üzerine, bu olaydan esinlenilerek çekilen “ADAK” filminde Müslüm Karakterini canlandıran Tarık AKAN oğlunun başını kestikten sonra demir parmaklar ardında şu cümleyi söyler: Maddiyatımı temin edememiştim !. Anamızdan babamıza, amcamızdan dayımıza, ninemizden dedemize, yârimizden yarenimize herkesi kurban eder veya onlara kurban oluruz. Ozanımız, şairimiz, sevdalarımız, inancımız, sılamız, türkülerimiz “Kurban” üzerinedir. Kurban, değerlidir !. Sadece unuttuklarımızı hatırlattığı için “ HAY YAŞA” deriz karşımızdakine; Bir de hapşırana “ÇOK YAŞA”… * Tüm narin yaşamlara…
- Prince’in yaratıcı dünyasına hoşgeldiniz
Müzik ve felsefenin birleştiği görsel bir şölen sunan Paisley Park’a Gitmeyeceğiz , Prince’in mirasına dair önemli göndermeler yaparken, sanatçının eserlerinin yarattığı toplumsal etkiyi de derinlemesine inceliyor. 80’ler ve 90’lar pop kültürünün simgelerinden biri olan Paisley Park, bu sefer bir çizgi romanla karşımıza çıkıyor. Thomas Kotlarek’in yazıp Jef Martinez’in çizdiği eser, Paisley Park’a Gitmeyeceğiz (Fransızca orijinal adıyla Nous N’irons Pas à Paisley Park ), Kara Karga Yayınları tarafından Türkçe’ye çevrilerek yayımlandı. Müzik ve felsefenin birleştiği görsel bir şölen sunan Paisley Park’a Gitmeyeceğiz , Prince’in mirasına dair önemli göndermeler yaparken, sanatçının eserlerinin yarattığı toplumsal etkiyi de derinlemesine inceliyor. Eserde, Prince’in yaratıcı dünyası ve onun müzikle ifade ettiği "özgürlük" temaları, çizimlerle görsel bir dilde yeniden hayat buluyor. Çizimlerin derinliği ve yaratıcı anlatım tarzı, eserin edebi ve sanatsal değerini artırırken, Kotlarek'in yazıları da okuyucuyu düşündürmeye sevk ediyor. Dünya çapında olumlu eleştiriler alan ve Türkçeye çevrilen eser, Kara Karga Yayınları tarafından yayımlandı. Çeviri, özgün metnin anlamını koruyarak, her bir sayfanın enerjisini ve özgünlüğünü Türk okurlarına sunuyor. Arka Kapak Yazısı: Prince, 21 Nisan 2016 tarihinde Minnesota’da Paisley Park’taki stüdyosunda, 57 yaşında ölü bulundu.Atlantik’in öte yanında bu haber, eski bir plak mağazasının sahibi Sergio’ya ulaştı. Ünlü koleksiyoncu iki sadık müşterisini, Prince ile Miles Davis’e ait olan ve Paisley Park’taki kasada arşivlendiği söylenen, yayınlanmamış müzik kayıtlarını bulmaya ikna etti. Bu kitap, günümüzün orta batı Amerika’sına uzanan, arka planında Trump’ın başkanlık seçimine yer veren, Funk müziğe ve katıldığı Tv programından sonra kazandığı lâkabıyla “Minneapolis Kid’e” saygı duruşunda bulunan çılgın bir yolculuk. PAISLEY PARK'A GİTMEYECEĞİZ Thomas Kotlarek Kara Karga Yayınları, 2024 Çeviri: Denise Özge Çağman Çizimler: Jef Martinez 112 s.
- 2021 Baillie Gifford Kurgu Dışı Ödülü sahibi Acı İmparatorluğu
New York Times Book Review, Washington Post, Time, NPR, Boston Globe, Amazon, Goodreads ve Guardian’da Yılın En İyi Kitapları Seçkisinde yer alan Acı İmparatorluğu , Türkçede. "Son âna kadar yalan söylediler. Servetlerini son kuruşuna kadar, bağımlılıktan, paramparça hayatlardan ve berbat ölümlerden kazandılar..." Yaptıkları cömert bağışlar sayesinde, dünyanın en önemli müze ve üniversitelerinin duvarlarında Sackler ismi yazılıydı. Çizdikleri göz kamaştırıcı profil, karanlık zihinlerini ve servet yolunda yarattıkları vahşeti maskelemeye yetecekti. Ta ki... Hikâye 20. yüzyılın başlarında, Brooklyn'deki fakir bir aileden üç kardeşin, sağlık pazarlamasında devrim yaratacak bir reklam ajansı kurmasıyla başlamıştı. İlk başarıları savaş sonrası nesli sakinleştiricilere bağımlı hale getirmekti. Bundan yaklaşık kırk yıl sonra aynı beceriler ve vicdansızlık yeni nesil Sackler'lara tarihin en büyük sağlık krizlerinden birinde başrolü verecek; morfine karşı güvenilir bir alternatif iddiasıyla piyasaya sürdükleri "mucize" ağrı kesici OxyContin, aileyi tarifsiz bir servetle, Amerika'yı ise opioid salgınıyla tanıştıracaktı. Denetim mekanizmalarını manipüle ederek ve ilacın bağımlılık riskini küçümseyerek agresif bir biçimde pazarladıkları ilaç, ağrısının derdine düşmüş milyonlarca insanı zamanla birer opioid bağımlısına dönüştürdü. Ama Sackler'lar son âna kadar bunu reddettiler; her yıl trafik kazası kayıplarından daha fazla sayıda insan opioid kaynaklı aşırı dozdan ölürken, sorunun ilaçta değil kullanıcılarda olduğunda ısrar ettiler. Bu kitap, acılara kayıtsız kalarak acı üzerine imparatorluk kurmuş bir hanedanın yükseliş ve düşüşünün öyküsü. Dizginlenemeyen kapitalizm, dizginlenemeyen lobicilik ve paramparça olmuş bir sağlık sistemi arasındaki ölümcül ittifakın ve açgözlülüğün ete kemiğe bürünmüş hali. Patrick Radden Keefe (1976 doğumlu) Amerikalı yazar ve araştırmacı gazetecidir. Beş kitabın (Chatter, The Snakehead, Say Nothing, Empire of Pain ve Rogues) yazarıdır ve The New Yorker, Slate ve The New York Times Magazine dahil olmak üzere birçok yayın için kapsamlı olarak yazmıştır. The New Yorker'da kadrolu yazardır. ACI İMPARATORLUĞU Patrick Radden Keefe Domingo Yayınları, 2024 Çeviri: Ezgi Başer Akgürgen 632 s.
- Sanat Dünyamız yeni tasarımıyla okurlarla buluşuyor
Sanat Dünyamız dergisi 51. yılında yeni tasarımıyla üç ayda bir okurlarla buluşacak. Dergi güçlü dosya konularına ek olarak güncel sanat sahnesinden sergilere söyleşi, eleştiri ve deneme yazılarıyla yer vermeye devam edecek. Dergide bu sayı ekolojiyle sanatın kesişimine bakan, hayvan hakları savunucularına ve insan tahakkümünü sorgulayan eserlere yer veren “Kentin Doğası Birlikte Yaşamak” dosyası var. Seda Niğbolu makalesinde sanatta sokak köpeklerini incelerken, Ayça Yüksel kentte türler arası yaşamın olanaklarını araştırıyor. Monica Papi, Janis Rafa’nın eserlerinde hayvan hükümranlığını konu ediyor. Sibel Horada İstanbul’un sadece deniz yoluyla ulaşılabilen kıyılarından köpük toplama serüvenini yazdığı ve fotoğrafladığı foto-makalesiyle dergide. Dilşad Aladağ erguvanlar, Timur Hammond ise incir ve aylandozlar hakkındaki çalışmalarını paylaşıyorlar. Çınar ağaçları Reşad Ekrem Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisi ’nden Kerim Yund imzalı bir maddeyle yer buluyor. Sinop Bienali, “Polifonik Bir Bahçe” sergisi, Akan Beden Performans ve Konuşma Dizisi, Yasemin Özcan’ın “Islak Zemin” sergisi, Barcelona’da düzenlenen Manifesta 15’e dair yazılar, dosyada ekoloji ve kentin ilişkisine dair sorgulamayı derinleştiriyor. 24-27 Ocak 2025 tarihlerinde düzenlenecek II. Sanat Dünyamız Film Günleri “Bir de Buradan Bak” temasıyla sinema yazarı Engin Ertan’ın küratörlüğünde bu yıl arşivi malzeme edinen ve gizli kalanları anlatan filmlere odaklanacak. Bu vesileyle dergide Senem Aytaç’ın arşiv ve sinemaya odaklanan bir yazısı yer alıyor. İnci Eviner, Umut Azad Akkel - Ozan Ünlükoç, Işık Güner’in söyleşileri de okunabilecek. +İz bölümünde “There is No There There” sergisi, “Arkas Koleksiyonu’nda Victor Vasarely (1906-1997)” ve “Yeni Topraklar” sergileri, Cappadox ve İstanbul Fringe Festival üzerine değerlendirmeler okurları bekliyor. Dergi Ajanda bölümüyle de okurlar için yoğun sergi gündemini takibi kolaylaştırmayı amaçlıyor. Sanat Dünyamız Sayı: 203 Kış Sayısı - Aralık Ocak Şubat YKY 224 s.
- "Her şey her şeyle bağlantılıdır"
Şule Tüzül yazdı: " Her Şeyin Hikâyesi 'ni etkileyici bir edebiyat eseri yapan sadece ağaçları anlatması değil. Richard Powers dili, anlatımı, kurgusu ve çok sayıda kahramanı ile bunu başarmış. Altı yüz sayfaya yakın büyük, çok büyük, ormanlar kadar büyük bir hikâye yaratmış." Ülkemizde ya da dünyanın herhangi bir yerinde ormanların korunduğunu, bunun için devletler tarafından önlemler alındığını düşünüyor musunuz? Ben öyle düşünüyordum. Ülkemizdeki ağaç katliamlarının mevcut politikalar nedeniyle süregittiğini, aslında yasa ve yönetmeliklerle korunduğunu, "medeni" ülkelerde ise ormanların el üstünde tutulduğunu sanıyordum. Ama öyle değilmiş. Avrupa'daki ülkeler gibi birkaç istisna ülke olsa da, dünyanın her yerinde ormanlar ucuzundan ağaç kesmeye yarıyormuş. Parayı kim verirse. Üstelik bu durumu yöneten de ormanlardan sorumlu bakanlık ya da devlet kurumları. Sadece Türkiye'de değil, Amerika gibi büyük ülkelerde de. İnsanlar dünyaya yayılmadan önce dünyada altı trilyon ağaç varmış. Geriye yarısı kalmış. Yüz yıl içinde bunların yarısı da yok olacak deniyor. Oysa bir roman sayesinde öğrendim ki; Ağaçlar sosyal varlıklardır. Birbirleriyle ve çevredeki her şeyle ilişki içinde yaşarlar. Fotosentez bir mucize ya da sihir olabilir. Hayatın sırrı fotosentez ile açığa çıkar: Işığı, suyu ve havayı yiyerek depoladıkları enerjiyle her şeyi bitkiler yapar. Birbirine yakın olan farklı türdeki ağaçlardan birini kestiğinizde diğerleri de zarar görebilir. Ormandaki ağaçlar, yetiştirilmiş ağaçlardan farklı davranırlar. Ormanlar toprak altındaki hücreleri ile kendilerini iyileştirebilirler. Saldırı altındaki ağaçlar hayatlarını kurtarmak için böcek öldürücü kimyasallar salgılıyorlar. Bahçendeki ağaçla sen aynı soydan geliyorsun. Yollarınızı bir buçuk milyar yıl önce ayırmıştınız. Fakat şimdi, farklı yollara yapılan muazzam bir yolculuğun ardından bile genlerinizin dörtte biri aynı... Ormandaki ölü ağaçlar faydalıdır. Eğer bir ormandaki ölü bir ağacı oradan kaldırırsak diğer ağaçları öldüren böcekleri yiyerek yayılmalarını önleyen ağaçkakanların aç kalmasına dolayısıyla ölümüne neden olabiliriz. Çürüyen bir ağaçta canlı ağaçların yüzlerce katı tür yaşar. Yangın, sanılanın aksine, hayat verir. Büyük orman yangınları, yangınların uzun zaman kontrol altında tutulması nedeniyle çıkıyor. Bazı kozalaklar ateş olmadan açılamıyor. Ormanların azalması küresel ısınmayı hızlandırıp kaynakları daha da azaltıyor. Bu bilgilerin büyük kısmını bir ay öncesine kadar bilmiyordum. Hepsini bilimsel bir kitaptan ya da belgeselden değil, evet bir romandan öğrendim. Amerika'nın ünlü yazarlarından Richard Powers'ın Her Şeyin Hikâyesi adlı romanından. İlk yayınlanma tarihi 2018 olan roman 2019 Pulitzer ödülü sahibi. The New York Times Book Review yüzyılın en iyi 100 kitabı listesinde. Şu an dünyanın her yerinde milyonlarca okuru var. Anlamadığım bir durum var: bu kadar çok okunan böyle bir kitap, binlerce doğa aktivisti ve eylem varken nasıl oluyor da ormanlar hızla katledilmeye devam ediyor? Hatta katliamlara dur diyen insanlar öldürülüyor. Yüz değil, iki yüz değil, altı yüz, yedi yüz yaşında ağaçlar katlediliyor. Tek neden var: İnsan! Aklım almıyor! "Ağaçlar müthiş bir sesle devriliyor. Ama dikilirken sessizler ve büyümeleri gözle görülemiyor." Her Şeyin Hikâyesi , ağaçlara yönelik bir saygı duruşu. Bu kitabı okuduktan sonra ağaçlara ve ormanlara hayran olmamak mümkün değil. Kitabı okuduğumdan beri evimde bulunan ya da kullandığım ağaçlardan üretilen eşyaları sayıyorum. Dünyada süregiden sistem her birimizi bu korkunç katliamların parçasına dönüştürmüş durumda. Her Şeyin Hikâyesi 'ni etkileyici bir edebiyat eseri yapan sadece ağaçları anlatması değil. Richard Powers dili, anlatımı, kurgusu ve çok sayıda kahramanı ile bunu başarmış. Altı yüz sayfaya yakın büyük, çok büyük, ormanlar kadar büyük bir hikâye yaratmış. Roman dört bölümden oluşuyor. Kökler, Gövde, Dallar, Tohumlar. Kökler bölümünde romanın on ana kahramanı için ayrı ayrı alt bölümler yer alıyor. Powers bu bölümde kahramanların yaşamları hakkında bilgi ve fikir sahibi olmamızı sağlıyor. Her Şeyin Hikâyesi 'ni sıra dışı yapan özelliklerden biri bu: çok sayıda ana kahramanın olması. Bu kadar çok sayıda kahraman olunca hikâyeler ve bu hikâyelerin birbirine geçişleri de çok fazla. Gövde ve Dallar bölümlerinde bir ağacın yaşam döngüsünde ilerler gibi olay örgüsü de önce gövde gibi ana bir meselenin etrafında büyüyor, sonra da çok sayıda yan hikâyeye dallanıp budaklanıyor. Ana kahramanların her biri büyük hikâyenin büyük parçaları ancak bence bu kahramanlardan Patricia Westerford'a birinciliği verebiliriz. Daha çocuk yaşlarında doğa ve ağaçlarla kurduğu sezgisel iletişim, sonrasında ağaçlara bir ömür adayarak geçirdiği hayatı, ağaçlar üzerine çalışarak ilmek ilmek ilerlediği akademik kariyeri ile çok özel bir insan. Roman boyunca onun sayesinde çok şey öğreniyoruz ağaçlar hakkında. Tohumlar bölümünde Powers, son bölüme kadar okuduğumuz yüzlerce sayfaya değdiğini kanıtlarcasına suratımıza son ve çok sıkı bir vuruş yapıyor. Ve diyor ki "Her şey her şeyle bağlantılıdır." Kitabın ilk sayfalarında bir cümle geçiyor ağaçlara dair: "Bir şey yalnızca durarak her yere gidebilir." Bir ağaca yapılan güzelleme gibi duran bu cümlenin anlamı kitabın sonunda, yüzlerce sayfaya yayılan hikâyelerden sonra anlamına kavuşuyor. Dili çok sıradan ve basit olmasına rağmen kolay tüketebileceğiniz bir roman değil Her Şeyin Hikâyesi . Richard Powers dil ve anlatımda olabildiğince sade olmayı seçmiş. Son derece basit ve doğrudan ağaçları anlatmış. Ne kadar muhteşem olduklarını. Romanı ağaçlar bir başyapıta dönüştürüyor. Romanı bitirdiğinizde bir ağacın, bir ormanın yanında ne kadar küçük, ne kadar işe yaramaz hatta tür olarak ne kadar zararlı olduğumuzun bir kez daha farkına varıyoruz. Çünkü "İnsan sonsuza kadar çalışsa da, ormanların bildiklerini öğrenemez." Powers, romanıyla şu gerçeğin altını çiziyor: "İşe yararlılık ilkesi temelinde dönen bir dünyada, biz de yok olmaya mahkumuz." İnsanlık tarihi bugün geldiği noktada insanı merkeze koyan korkunç bir dünya taratmış durumda. Teknolojiye ve sahip olduklarımıza baktığımızda çok iyi bir noktada ve en akıllı tür olduğumuz yanılsamasına kapılıyoruz. Her Şeyin Hikâyesi bunun tam tersi olduğunu ve kendi korkunç sonumuzu hazırladığımızı söylüyor. Ağaçlara dair pek çok şeyi bu roman sayesinde öğrendim çünkü bunları bilmemizi istemiyor yaşadığımız dünya. Romanın ana kahramanlarından Adam Appich şu sorunun peşine düşüyor: "Gözümüzün önündeki şeyleri görmemizi engelleyen nedir?" Ve kendini çevre eylemlerinin tam merkezinde buluyor. Psikoloji alanında akademik kariyerini bu sorunun çevresinde inşa ediyor. Yıllar sonra eylem arkadaşı Douglas Pavlicek'le karşılaşıyorlar. Douglas soruyu başka türlü de sorabileceğini söylüyor ona, bazılarının nasıl olup da görebildiğini... Dünya hâlâ yaşanılır durumdaysa, kendini dünyadaki diğer varlıklardan, ağaçlardan, hayvanlardan, dağlardan, denizlerden, derelerden, cılız bir ot parçasından, bir kum tanesinden üstün görmeyen, onlar kadar bu dünyanın parçası olarak yaşayan insanlar sayesinde. Patricia Westerford ve Her Şeyin Hikâyesi 'nin diğer kahramanları gibi insanlar sayesinde. Her Şeyin Hikâyesi, gözümüzün önündekileri görebilmemiz için yazılmış, görenler tarafından... Ağaçlarla ve doğayla uyum içinde yaşarsak daha güzel bir dünyada yaşama umudumuz olacak. Aksi durumda da umutsuz değilim. Hatta aksi durum daha çok umut vadediyor, bizim yok oluşumuza rağmen. Pandemide bunu deneyimlemiştik. İnsanlık yok olursa doğa kendini çok hızlı biçimde tekrar var edebilir. Ağaçlar o kadar akıllı ki, belki o zaman bizden çok daha iyi yeni formlar yaratabilirler. Biz başaramazsak, onlar nasılsa daha iyi bir dünya kurmayı başarırlar. Bu şahane romanı dilimize kazandıran çevirmen Kıvanç Güney'e ve İthaki Yayınları'na teşekkürlerimle...
- "İsyan etmeye ihtiyacımız var, başkaları için ve kendimiz için"
Aynur Kulak, İngiliz psikolog ve psikanalist Ian Parker ve Meksikalı psikolog ve felsefeci David Pavon-Cuellar’ın birlikte yazdığı kitap, Psikanaliz ve Devrim üzerine yazdı: "Psikanalizin devrimlerin güçlü bir müttefiki olduğu savı kitabın savunduğu maddeler arasında birinci sırada yer alıyor." İngiliz psikolog ve psikanalist Ian Parker ve Meksikalı psikolog ve felsefeci David Pavon-Cuellar’ın birlikte yazdığı bir manifesto ile karşı karşıyayız: Psikanaliz ve Devrim ; Özgürleşme Hareketleri İçin Eleştirel Psikoloji . Psikanaliz deyince aklımıza ilk gelen bireyin ruhsal sağlığı, toplumun da elbet. Devrim ise direkt toplumu ve toplumsal hareketi tetiklediği için biri bilimi ve tıbbı, diğeri toplumu niteleyen iki kavramın nasıl, -daha da önemlisi neden- bir araya getirildiği merak uyandırıcı. Merakımız uyanmışken Parker ve Pavon’un odağa aldıkları, savundukları asıl meseleye biz de dikkat kesiliyoruz: Bu manifestonun toplumsal hareketler için hazırlandığı ve psikanalizin bu hareketlere güçlü bir müttefik olduğu. Yani psikanalizin devrimlerin güçlü bir müttefiki olduğu savı kitabın savunduğu maddeler arasında birinci sırada yer alıyor. Özgürlükler için, daha iyi bir dünya için yazılan kitabı okumaya başlıyoruz. “Bu manifesto özgürlük hareketleri için, daha iyi bir dünya için hazırlandı. Günümüzün baskıcı, sömürücü, yabancılaştırıcı gerçeğiyle mücadele eden birey ve gruplara hitaben ve onlar için yazıldı. Bu manifesto bugünkü yaşamın sefil dış gerçekliği ve adına 'psikolojimiz' denebilecek, derinlerde 'içimizde' olduğunu hissettiğimiz, sıklıkla gerçekliğe teslim olan ya da umuyoruz ki ona isyan eden 'içsel' yaşamlarımızın karşılıklı ilişkisi üzerinedir. İsyan etmeye ihtiyacımız var, başkaları için ve kendimiz için.” Hem psikanaliz ve psikoloji bilimi adına hem de toplum, devrim ve manifestolara başka bir açıdan bakmamız adına farkını kendi yaratan bir kitap Psikanaliz ve Devrim . Farklı düşünceler belirtmek, farklı cümleler kurup tespitler yapmak, farklı açılımlar ve savunmalar için, tıp bilimi ve toplum bilimi adına farklı disiplinlerde yan yana gelmesi, yeni açılımlar inşa etme, savunmalar yapma adına yola çıkıldığı aşikar. Bu çağın psikanalisti Ian Parker ve bu çağın psikolog ve felsefecisi David Pavon içlerinde biriken isyanların içeriden dışarı çıkmak üzere kendilerine bir yol bulamadığını ve bir harekete dönüşemediğini hissetmiş olmalılar. Çünkü ikilinin bu kitap odağında söyledikleri ilk en önemli tespit; kişisel “iç” ve sosyal “dış” dünya arasındaki ilişki, özgürleşme hareketleri için can alıcı niteliktedir. Parker ve Pavon ikilisi ilk olarak psikoloji nedir, psikanaliz ne işe yarar konusuyla giriş paragraflarını oluştururken devrimi de açıklıyorlar elbet. Freud, psikanaliz divanı, semptomlar, bilinçdışı, doktor danışan ilişkisine karşılık devrimin öne sürdüğü ataerki, kapitalizm, ırkçılık, sömürü gibi kavramlar karşılaştırılıyor. Görülüyor ki, yirminci yüzyılın başında ilk psikanalistlerin dinledikleri semptomların arkasında sadece kişisel çatışmalar ve buhranlar değil, ideolojik, politik ve tarihsel çatışmaların yarattığı zeminin korkutuculuğu da var. Belki de psikanalist ve devrimler arasındaki bağ daha erken bir ön görüyle saptanabilecekken İkinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle oluşan kaos ve belirsizlik Avrupa’dan Amerika’ya göçleri zorunlu kıldığı için psikoloji bilimi ve toplum bilimi adına bağdaşlık kurma Parker ve Pavon ikilisinin konuyu ele almalarına sebebiyet veriyor. “Pek çok sorun toplum, kitle kültürü ve tam da bunu yapmak üzere eğitilmiş profesyoneller; psikologlar, psikiyatristler ve diğer 'psi' uzmanları tarafından bireysel psikoloji düzeyine indirgenebilir. Bu sorunlar 'psişik' sorunlar olarak hissedilse de öyle değildir. Onları nasıl politikleştirmeliyiz. 'İçimizde' hissettiklerimizin köklerine karşı 'dışarıda' nasıl savaşabiliriz?” Psikanalizin dört temel kavramı, bilinçdışı, yineleme, dürtü ve aktarım- dan yola çıkılıyor ilkin. İnsana dair bu ruhsal alt yapı devrimlerdeki toplumsal hareketlere rehberlik edecek güçlü bir potansiyel. Parker ve Pavon ikilisinin merkeze koymak istedikleri bu dört psikolojik kavramın güçlü potansiyelleri bir başka güçlü potansiyel olan kapitalizmin baskıcı/ayrımcı uygulaması tarafından nasıl tetiklendiğinin rolüne dikkat çekmekte. Ayrıca bu durum sanayi devriminden beri insanın üzerindeki baskıyı iyice gösterecek tartışmaları da açık ediyor. Bu aşamada Parker ve Pavon kendilerini ilgilendiren kavramlar adına görüşlerini tek tek dile getiriyorlar ve gerçekleştirmek istedikleri özgürleşme dürtüsünü çok iyi açıklıyorlar. Kitabın girişinde Eser Sandıkçı’nın Türkçe Basım İçin Önsöz başlıklı yazısı bahsedilmeden geçilmeyecek bir yazı olarak kitabın özünü ve çerçevesini, aynı zamanda Türkiye’deki psikanaliz ve devrim bilincinin nasıl işlediğine, nereden nereye geldiğine anlamamız adına önemli. Psikanaliz ve Devrim manifestosunu daha iyi bir dünya için yapılandırmaya çalışıyor. Savaşların, huzursuzluğun, belirsizliğin kol gezdiği bir dünyada tarihsel süreçlerden yola çıkarak bu iki konu başlığını bir araya getirip yeni bir düşünce platformu yaratmak Psikanaliz ve Devrim kitabını kaynak kitabı değerinde kılıyor. Kitabı yayıma hazırlayan Evşen Akçay’a çeviri için İpek Demirok – Büşra Yalçınöz Uçan’a teşekkür ederim.
- Öykü: Amca Baba Yarısı
"Yardım edebilecekken etmiyorum, köftenin tekinin tabağının yanından düşmek üzere olduğunu görüyor müdahale etmiyorum. Ayranını sıkı sıkı tutan sol elini ağzına yaklaştırıyor. Köfteyle ayranı aynı anda bitirmeyi başarabilecek mi acaba diye geçiriyorum içimden." Nur Hayat Buran Saat sekiz. Ben de on sekiz. Daha dün kutladım doğum günümü, kendi kendime. Amcam kör. Lokantaya beraber giriyoruz. “Üst kata çıkalım,” diyor, çıkıyoruz. She Will Be Loved şarkısı kulaklarımda; yıllar evvel geldiğimiz bu lokantanın merdivenlerini bu kez sensiz ve sevgisiz çıkıyorum baba. Burnumun direği sızlıyor... Özlenen kokular duyuyor ve gözümdeki yaşın akmasına engel olmaya çalışıyorum. Birazdan yine acele acele yiyeceğim ve koşarcasına, muhtemelen incinmiş vaziyette uzaklaşacağım bu müzik zevki yüksek mekândan. Amcam, “Sokağı gören bir masaya oturalım,” diyor her zamanki gibi. “Yoldan geçenleri anlatırsın.” Garson, “Tek mi, bir buçuk mu?” diye soruyor; amcam birer tek söylüyor. Az ötemizde oturan kadının telefonu çalıyor. “Allah nice kandillere erdirsin sizi de evladım,” diyor ve başını sallaya sallaya konuşuyor. “Allah hatırınızı yapsın,” deyip telefonu kapatıyor. Sen gittiğinden beri bizi kimseler aramıyor baba. Kimse hatrımızı yapmıyor. Hiçbir akraba amcamı sevmiyor. Ben de sevmiyorum. Amcam dünyanın en mağdur ve de mağdur olduğu için de haklı ve ilgilenilmesi gereken kimsesi. Saat sekiz onbeş. Demiş miydim dün on sekiz oldum. Garson, elinde üç tabakla yanımıza geliyor. Tabaklarda, kızarmış ekmeklerin altına gizlenmiş köfteler var. Yanına ayran istiyor amcam. Kadın da. “Közlenmiş biber bir de evladım,” diyor. Garson, bize dönüp, bizim de köz biber isteyip istemediğimizi soruyor. Kör velinimetim, “Hazırda varsa getiriver, yoksa bekleyemeyiz,” diyor. Yine benim yerime karar veriyor. Bir şeyler söylemek istiyorum; içimde bir yerde bana mâni oluyorsun. Sertçe “Haydi, dışarıdakileri anlat bir yandan,” diyor. Otomatik olarak başlıyorum “Siyah paltolu iki kız geçiyor,” diyorum. “Saçları sarı,” “Boyalı mı?” diyor. Soruya şaşırıp, “Bilmiyorum,” diyorum, “muhtemelen.” Hep anlattırıyor. “Birinin paltosu parlak, saçlarını toplamış. Şimdi bir de adam geçiyor, güneş gözlüğünü başının üstüne koymuş. Valizini çekiyor, hızlı hızlı yürüyor, neredeyse koşuyor,” diye devam ediyorum. “Koşmasa da olur, yetişir. Duyulmadı daha trenin sesi,” diyor. Bir parça kızarmış ekmek ve bir parça köfte ile meşgul olan ağzımı ayranla suluyorum. Duvardaki resimlere bakıyorum, seninle tek tek bu resimleri inceleyip eğlendiğimiz günler geliyor aklıma. Son görüşmemizde istemediğim sözler çıkmıştı ağzımdan, onları düşünüyorum. Hepsi ergenliktendi, annesizliktendi. Hayatın beni bir de sensiz bırakacağını bilmiyordum. Havada asılı duran şarkıya da bak: “ Sözlerimi geri alamam. ” Burası ne acayip bir yer, bu tesadüf mü? “Yine aşınca çayın suyu boyunu, belki yeniden karşıma çıkacaksın.” “Keşke,” diyorum özlemle. “Ne?” diyor amcam elini kulağına götürüp. Ben de Nejat’la birlikte, “Bilemiyoruz şimdi,” diye mırıldanıyorum, şarkıya eşlik ettiğimi düşünsün diye. Çatalına yeni bir köfte denk getirmeye çalışıyor o esnada. Yardım edebilecekken etmiyorum, köftenin tekinin tabağının yanından düşmek üzere olduğunu görüyor müdahale etmiyorum. Ayranını sıkı sıkı tutan sol elini ağzına yaklaştırıyor. Köfteyle ayranı aynı anda bitirmeyi başarabilecek mi acaba diye geçiriyorum içimden. Garson, az ötedeki teyzenin masasıyla bizim masaya, getirdiği köz biberleri bırakıyor. Masayı yoklayıp köz biber tabağına uzanıyor amcam, sanki ben ondan kaçıracakmışım gibi tek tek dokunuyor biberlere. Adeta sayıyor onları. Sonra birden tabağına aktarıyor biberlerin hepsini. Demek ki benim yemememe karar verdi diye düşünüyorum. Boşalan tabağı sağ yanına alıp takma dişlerini içine bırakıyor. Ağzımda köfte ve ekmekle kalakalıyorum. Dişsiz ağzıyla “devam et anlatmaya,” diyor. Anlamamış gibi yapıp ayranımdan içiyorum. Gerçekten neden böyle iğrençlikler yapıyor anlamıyorum. Diğer masadaki kadınla göz göze geliyoruz, kadının bakışları acıma dolu. Amcam “Kızarmış ekmek kaçtı, çok acıtıyor,” diyor. “Hı hı,” deyip başımı diğer yana çeviriyorum. Yine şevkle başladığım yemeği yarım bırakıyorum. Yine… Kararımı o anda kesinleştiriyorum. Kendi yemeğini afiyetle bitirdiğinde sen yedin mi, doydun mu, bitirdin mi demeden “ Saat sekiz otuz oluyor, kalkalım,” diyor. Garsonun getirdiği kapaklı hesap kutusuna cebinden çıkardığı parayı yerleştiriyor, “Ödedim ben seninkini de,” diyor, “ya ne yapacaktın?” diyemiyorum. Saat sekiz otuz. Koskoca on sekiz yıl geçirmişim bu dünyada. Amcam kör, beni bile görmüyor. Bu son üç yılda o mu bana baktı, ben mi ona, belli değil. Artık yoruldum. Sürüklüyorum onu merdivenlerden, “koşmazsak yetişemeyiz,” diyorum ve o anda trenin sesi duyuluyor. Onu koştura, sürükleye trene götürüyorum, yetişiyoruz. Tren hareket ediyor. “Tüh,” diyor “dişlerim.” Oh olsun diyorum içimden. Onu pencere kenarına oturtuyorum. Cebinden çıkardığı havlu kadar büyük mendille terini siliyor. Dişleri için hayıflanmaya devam ediyor. Aldırmıyorum. Acımasız mıyım? Hiç sanmıyorum. Saat sekiz kırk beş. On sekiz ne güzel bir sayı. Amca baba yarısı; tamı değil. Bir sonraki istasyonda trenden iniyor ve hafif serin bahar havasını ciğerlerime çekiyorum. Elimle paltomun cebindeki kimliğimle, amcamdan çaktırmadan aldığım senden kalan aylığın yattığı bankanın kartını yokluyor yürümeye başlıyorum. On sekiz olduğum yürüyüşümden belli oluyor.
- Milliyet Sanat Aralık 2024 sayısı çıktı!
Cem Adrian'ın 20. yılına özel verdiği tek röportajla kapakta er aldığı Milliyet Sanat Aralık 2024 sayısı okuruyla buluştu. Milliyet Sanat’tan okurlara Cem Adrian sürprizi! Müzik kariyerindeki 20. yılını kutlayan Adrian’ın, uzun yıllar süren sessizliğini bozarak yıllar sonra verdiği ilk röportaj Aralık 2024 sayısında Milliyet Sanat’ta. Yeni sayıda ayrıca “Mukadderat” ın Altın Portakallı başrol oyuncusu Nur Sürer ile Ayın Söyleşisi ve Oyuncular Sendikası Genel Başkanı Zuhal Olcay röportajı da okuyucuları bekliyor. Dergide, Sally Rooney ve dördüncü romanı İntermezzo ; Z Kuşağı’nın 2000 öncesine duyduğu hayranlık ve Salt Beyoğlu’ndaki “Tasarımcının Notu” sergisi gibi birçok renkli içerik yer alıyor. Bu ay okurlarına yılsonu hediyesi olarak kitap ve “Hain” filminin afişini de hediye eden Milliyet Sanat, Aralık 2024 sayısının kapağında okurları, müzik kariyerinin 20. yılını, 80 şarkısını 92 sanatçının seslendirdiği “Mücevher” albümüyle kutlayan Cem Adrian karşılıyor. Uzun yıllar süren sessizliğini, Türkiye’nin 52 yıllık sanat hafızası Milliyet Sanat için bozan Adrian, Suzan Somalı Sönmez’e verdiği röportajda geçen 20 yılı ve gelecek planlarını anlatıyor. MÜZİK Z Kuşağı’nın, 2000 öncesi müziklere duyduğu hayranlığı mercek altına alan bir yazıyla açılan müzik sayfalarında bu sezon CRR Senfoni Orkestrası’nın şefliğini üstlenen Nil Venditti’nin ve 2025 sezonunu müjdeleyen Borusan Sanat Müdürü Aydın Dorsay’ın röportajları ile İş Sanat’ın yeni sezonuna dair dolu dolu bir içerik okurları bekliyor. Eray Aytimur “Bırak Dağınık Kalsın” köşesinde caz dünyasında 2024’ün en iyilerini; Mehmet Tez ise “Müzik Dünyasından” köşesinde geçtiğimiz yılda müzik dünyasında yaşanan birbirinden ilginç teknolojik ve nostaljik dalgalanmaları kaleme alıyor. Kemal Küçük’ün “Diapason” köşesinde Filiz Ali’nin Bir Tutkunun Peşinde / Carl Ebert adlı kitabını yazdığı sayıda, Naim Dilmener de her zamanki gibi müzik gündemini değerlendiriyor. PLASTİK SANATLAR Aralık 2024 sayısının plastik sanatlar sayfalarında, “Bir Varış Bir Yokuş” adlı sergileri Vision Art Platform’da izlenen Ahmet Rüstem Ekici ile Hakan Sorar’ın ve 14. Bursa Uluslararası Fotoğraf Festivali’nin (FotoFest) küratörü Laleper Aytek’in röportajları yer alıyor. Salt Beyoğlu’nda izleyiciyle buluşan ve Eda Sezgin tarafından programlanan “Tasarımcının Notu” sergisine dair bir inceleme sunan sayfalarda Ayşegül Sönmez ise “Sanatatak” köşesinde “Sanatta Hataya Yer Var mı?” başlıklı bir yazı kaleme alıyor. AYIN SÖYLEŞİSİ Milliyet Sanat’ta yılın son Asu Maro ile Ayın Söyleşisi’nin konuğu, gösterime giren “Mukadderat” filmiyle bu yıl Altın Portakal’da En İyi Kadın Oyuncu Ödülü kazanan Nur Sürer oluyor. Usta oyuncu hem film, hem bilinçli seçimlerle ördüğü başarılı sinema hayatını hem de ödülünü ithaf ettiği Yılmaz Güney’le ilgili içtenlikle konuşuyor. SİNEMA Antalya, Boğaziçi ve İzmir’de En İyi Film seçilen “Mukadderat” ın senaristi Erdi Işık ise sinema sayfalarında filmi anlatıyor. Bu yılın öne çıkan yapımlarından Adam Elliot imzalı “Memoir of a Snail/ Bir Salyangozun Anıları” ; Haldun Dormen ve Mustafa Alabora gibi deneyimli oyuncuları bir araya getirirken seyirciyi casusluk dünyasının gerilimli atmosferine davet eden “Hain” ; bu ay vizyona giren animasyon “The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim/Yüzüklerin Efendisi: Rohirrim’in Savaşı” filmlerinin inceleme yazıları sinema sayfalarında okurları bekliyor. Adana Altın Koza ve Ankara Film Festivali’nde En İyi Film Ödülü’nü kazanan “Hemme’nin Öldüğü Günlerden Biri” nin yönetmeni, senaristi ve başrol oyuncusu Murat Fıratoğlu’nun röportajının da yer aldığı sayıda Attila Dorsay ise “Sinemanın Hazineleri” köşesinde Alman faşizmine karşı yapılan en etkileyici filmlerden “The North Star/Kuzey Yıldızı” nı mercek altına alıyor. SAHNE SANATLARI 110. yaşını barış temasıyla kutlayan İBB Şehir Tiyatroları’na kapsamlı bir bakış sunan yazıyla açılan sahne sanatları sayfaları, Oyuncular Sendikası’nın yeni dönem genel başkanı Zuhal Olcay’ın; “Nora (Bir Bebek Evi)” nde sahneyi paylaşan Tuğçe Altuğ ile Deniz Celiloğlu’nun; “Aşk Bize Masal Olur” oyunun yönetmeni Gülhan Kadim ile oyuncusu Gülçin Kültür Şahin’in röportajlarıyla devam ediyor. Seçkin Selvi ise “Ve Perde…” köşesinde İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları’nın “Gök Kubbe” oyununu anlatıyor. EDEBİYAT Yeni sayının edebiyat sayfalarında, yetişkinliklerin son yıllardaki okuma alışkanlıkları üzerine yapılan araştırmalarla ilgili bir derlemenin yanı sıra dördüncü romanı İntermezzo ’yu okurlarla buluşturan İrlandalı yazar Sally Rooney ve ölümünün üzerinden 100 yıl geçen yazar Franz Kafka üzerine yazılar yer alıyor. Hülya Avtan ise “Sayfayı Çevir” köşesinde her zamanki gibi edebiyatseverlere geniş bir öneri seçkisi sunuyor. PODCAST Milliyet Sanat Aralık 2024 sayısı, yedinci sezonuna merhaba diyen tiyatro odaklı podcast serisi “Dördüncü Duvar”ın yaratıcılarından Selma Köksal’ın röportajıyla sona eriyor.
- İlerici Kadınlar Dayanışma Derneği öykü yarışması
İKD İlerici Kadınlar Dayanışma Derneği kuruluşunun 50. yılında emekçi kadınları, düzenlediği öykü ödülüyle selamlıyor. Emekçi kadınları ve sorunlarını temel alan, kadınların tüm alanlarda yaşadığı sömürüye karşı kurtuluş şiarını yükselten ve yaşam hakkına sahip çıkan İKD, mücadelesini yükseltmeye devam ediyor. Her daim sanatın, sanatçının umudunu ve aydınlığını kadınların kurtuluş mücadelesine, kadınların kurtuluş mücadelesinin ateşini sanata taşımaya çalışan İKD, 50. yaşında ana karakteri “emekçi kadın” olan öyküleri değerli yazarlar Ayşe Övür, Baha Yaka, Fuat Sevimay, Mehmet Fırat Pürselim ve Müge İplikçi’nin değerlendirmesine sunuyor. Katılacak öykücülere başarılar dileriz. İKD ÖYKÜ ÖDÜLÜ ŞARTNAMESİ İKD İlerici Kadınlar Dayanışma Derneği tarafından kuruluşunun 50. yılı dolayısıyla düzenlenen öykü ödülünün şartnamesi aşağıdaki gibidir. Her daim sanatı ve sanatçıyı destekleyen İKD bu defa da kadın figürünün ön planda tutulacağı öyküleri değerlendirecektir. Katılacak öykücülere şimdiden başarılar dileriz. 1. Yarışmaya jüri üyelerinin birinci derece yakınları ve İKD üyeleri katılamaz. 2. 18 yaşını doldurmuş ve daha önce öykü kitabı yayınlanmamış herkes yarışmaya 1 (bir) öykü ile katılabilir. 3. Yarışmaya gönderilen öykülerin ana karakterleri mutlaka “emekçi kadın” olmalıdır. 4. Yarışmaya aday olan öyküler daha önce hiçbir mecrada -matbu ya da online- yayımlanmamış ve başka bir yarışmada ödül almamış olmalıdır. 5. Öyküler en fazla 2000 kelime olmalı, Times New Roman karakterle ve 11 punto ile yazılmalıdır. Satır aralıkları 1,15 sayfa kenar boşlukları normal ölçülerde (her yönde 2,5 cm) ayarlanmalıdır. Sadece Word formatında gönderilen dosyalar değerlendirmeye alınacaktır. 6. Yazarlar yarışmaya rumuz ile katılacaktır. Öykü sayfasının sağ üst köşesine rumuz yazılmalı ve öykünün yer aldığı Word dosyasının adı yarışmacının rumuzu olmalıdır. Öykü metnine ya da dosya adına yazarın gerçek adı kesinlikle yazılmamalıdır. 7. Ayrı bir Word dosyasında yazarın adı, soyadı, rumuzu, kısa öz geçmişi ve iletişim bilgileri (telefon, e-posta, açık adres) yer almalıdır. 8. Yarışmaya başvurular e-posta yoluyla kabul edilecektir. Rumuz başlıklı öykü dosyası, öz geçmiş ve iletişim bilgilerinin yer aldığı dosya ile birlikte tek bir maile eklenmiş olarak oyku@ilericikadinlar.org adresine 1 Şubat 2025 tarihine kadar gönderilmelidir. 9. Ön eleme kurulunun titiz çalışmalarıyla uzun listeye alınan öykülerden finale kalanlar, jüri değerlendirmesi sonucu Mayısta açıklanacaktır. Ödül töreni için kesin tarih Nisan’da açıklanacaktır. 10. Ödüller Birinciye 10.000 TL ve ödül plaketi İkinciye ve üçüncüye ödül plaketi İlk 15 öykü İlerici Kadınlar (İKD 50. yıl) Öykü Seçkisi olarak kitaplaştırılacaktır. 11. Yarışma ön eleme kurulu Aysel Sakarya Cenk Orak Lerzan Toker Seda Özyürekoğlu Balcı Turgut Metin Öztürkoğlu Jüri heyeti Bahar Yaka Ayşe Övür Fuat Sevimay Mehmet Fırat Pürselim Müge İplikçi















