Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Yaratıcılık Ritüelleri 10 Aslı Ilgın Kopuz: "Yazının peşine ısrarcı bir âşık gibi düşmemek gerekiyor!"
"Zihnimdeki akış kalabalığı içinde gizlenen, yazıya geçebilmemi sağlayacak o incecik damarın vuruşunu duyabilmek için sessizliğe ve yalnızlığa ihtiyacım oluyor. Bu sessizlik ve yalnızlık hali sadece yazmaya başlayıncaya kadar gerekli. Bir kez yazmaya geçtikten sonra çok yoğun bir dikkat dağıtıcı olmadığı sürece etrafımda birilerinin ya da seslerin olmasının önemli kalmaz. O akışın içindeyken metin haricinde bir şeyi ne görürüm ne de duyarım." Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin bu hafta Aslı Ilgın Kopuz'u ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Ritüelden ziyade yazma öncesi gereksindiğim iki şey oluyor: Yalnızlık ve sessizlik. Julio Cortázar, Edebiyat Dersleri kitabında, “bir dizi durgunluk ve ritmik atışın içinde birbirine karıştığı ve aynı potada eridiği bir düzyazıdan” bahseder. Naçizane ben de yazabilmek için bir ‘durgunluk ve ritmik atış birlikteliği’ diye ifade edebileceğim durumu yakalamaya çalışırım. Zihnimdeki akış kalabalığı içinde gizlenen, yazıya geçebilmemi sağlayacak o incecik damarın vuruşunu duyabilmek için sessizliğe ve yalnızlığa ihtiyacım oluyor. Bu sessizlik ve yalnızlık hali sadece yazmaya başlayıncaya kadar gerekli. Bir kez yazmaya geçtikten sonra çok yoğun bir dikkat dağıtıcı olmadığı sürece etrafımda birilerinin ya da seslerin olmasının önemli kalmaz. O akışın içindeyken metin haricinde bir şeyi ne görürüm ne de duyarım. Elbette sessizlik de yalnızlık da olmazsa olmaz değil. Yazının kendi zamanına geçebildiğimde bulunduğum koşulların pek de bir önemi kalmıyor aslında. Öte yandan senaryo yazarlığı da yaptığım için her yerde ve koşulda yazabilme alışkanlığını ister istemez edindim. Ayrıca bir ritüel olarak tanımlamasam da imkânım oldukça sık sık başvurduğum, yazmamı kolaylaştırdığına inandığım bir eylem de yürümek. Uzun yürüyüşler hayatımın vazgeçilmez bir parçası. Çıktığım yürüyüşlerde düşüncelerimin bir noktadan sonra yazıyla ilişkilenmediği bir zaman hatırlamıyorum. Velhasıl tam da Rainer Maria Rilke’nin dediği gibi, “Bizlere gereken yalnızlıktır, büyük, içsel bir yalnızlık. Kendi içine yürümek ve saatler boyu kimselere rastlamamak…” Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Şüphesiz yazmakla iştigal eden herkes gibi benim de hiçbir şey yazamadığım, tıkandığım çok zaman oldu, oluyor. Eğer aklımda bir hikâye dönmeye başlamışsa her sabah inatla masamın başına geçerim. İçime sinen tek bir cümle yazamasam bile o gün bir şey yazamayacağıma ikna oluncaya dek birkaç saat boyunca masanın başında otururum. İmkânım varsa yürüyüşe çıkarım ya da kitaplığıma sığınırım. Ama bir hikâyeye gebeyken başka kurgu metinlere tanık olmanın yaratım sürecine pek iyi gelmediğini düşünüyorum. Bu yüzden böyle zamanlarda daha ziyade kurgu dışı metinler okurum. Kendi yazma serüvenimde yıllar içinde anladığım bir şey var ki o da yazının peşine ısrarcı bir aşık gibi düşmemek gerektiği. Çoğu zaman sabırla, sessizce size dönüşünü beklemek icap ediyor sanırım. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Gazetecilik yaptığım dönemin sonlarında artık karşı konulamaz bir yazma isteği içindeydim. Ama yoğun mesai yazmaya ne vakit ne mecal bırakıyordu. Çalıştığım son yerden romanımı yazmak istediğimi söyleyerek ayrıldım. Müstehzi gülüşlerle uğurladılar beni. İstifamın ertesi günü öğle saatlerinde Karaköy’de kıyıda oturduğumu, o muhteşem manzaraya bakıp ‘hayatta kalabilmemiz karşılığında bizden çaldıkları bu işte’ diye düşündüğümü hatırlıyorum. İrili ufaklı çeviri işleri yaptım, senaryo mesaisiyle tanışmam da bu dönemde oldu. Ailem hep yanımda oldu. İlk kitabım Kış Salkımı’na noktayı koymam ve kitabın yayımlanması için yılların geçmesi gerekti. Kimseden bir yardım almadım, kimseyi tanımıyordum, kimse de beni tanımıyordu. İdealist Cumhuriyet memuru anne babanın kızlarından biriyim. Herhangi birinden kendimiz için herhangi bir şey istememek üzere büyütüldük. İlk roman dosyamı sadece iki yayınevine göndermiştim. Birinden ret geldi. Birinden yanıt almadım. Epey sonra Yitik Ülke Yayınları’na gönderdim. Kış Salkımı böylece çıktı. Birkaç ay sonra pandemi patladı. Hepimizin malumu o meşum dönemi yaşadık. O süreçte çok yoğun okudum, çalıştım, birkaç yıldır yazmakta olduğum ikinci romanım Zaman Zaman Güneşli’yi tamamlayabildim. Hep hayalimde olan yayınevine gönderdim. Eskiden üniversite tercihlerini yazarken giremeyeceğini bilsen bile ilk sıraya Boğaziçi gibi yüksek puanlı okulları yazmak alışkanlığı vardı. Ben de dosyayı Can Yayınları’na gönderirken buna benzer bir his içerisindeydim. Bir yandan da bir senaryo projesi yürütüyordum, çok yoğun çalışıyordum. Harıl harıl bölüm yetiştirmeye çalıştığım bir sabah güzel haberi aldım. Kelimenin gerçek anlamıyla ayaklarımın yerden kesildiğini hatırlıyorum. Hayatımın en mutlu günlerinden biriydi. Ardından iki yıllık sancılı bir çalışma ve bekleme süreci başladı. Bu süreçte kitabı neredeyse yeniden yazdım. Pandemi ve ekonomi koşulları sürekli ertelemelere sebep oldu. Yıpranmadığımı söylersem yalan olur. Nihayet Mustafa Çevikdoğan’ın harika editörlüğünün ardından 2023 Eylül ayında ikinci romanım Zaman Zaman Güneşli okurla buluşma şansı buldu. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Aynı olduğunu söyleyemem zira büyüdüm. Ben yaş alıp olgunlaşırken yazmakla, okumakla ilişkim de haliyle değişti, dönüştü. Ama yazma heyecanım asla değişmedi, hatta yıllar içinde katlanarak arttı diyebilirim. Yazarlığımda nasıl yol aldığımı söylemek okurun takdiridir şüphesiz. Daha iyi yazabilmek için elimden en çok gelen şey okumak, okumak, daha çok okumak… Ve tabii ki Agota Kristof’un Okumaz Yazmaz kitabında mükemmel bir şekilde ifade ettiği üzere, “…yazmaya devam etmek. Kimsenin umurunda değilken bile. Kimsenin asla umurunda olmayacağı duygusuna kapılırken bile. Yazılmış kâğıtlar çekmecelerde birikirken ve diğerleri yazılırken unutulurken bile.” Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Gün doğmadan uyanıp yazmaya başlarım. Sabahın erken saatlerindeki zindeliği, tazeliği seviyorum. Gece yazdığım zamanlar da oldu. Ama yazdıklarımın herhalde yüzde doksan dokuzu ‘sabah sayfalarından’ oluşuyor. Küçük bir çalışma masasında yazıyorum. Sol yanımda kitaplığım var. Yazarken bütün kitaplarımın yanı başımda olması iyi hissettiriyor. Bu yüzden yazmaya kapandığımda odamda olmayı tercih ederim. Ama daha önce de ifade etmeye çalıştığım gibi yazının kendi zamanına varabilmek diğer tüm koşulları önemsizleştiriyor. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Çok beğendiğim, büyülendiğim yapıtlar muhakkak ki var, ama hiçbiri hakkında ‘ben yaratmış olsaydım’ diye düşünmedim. İnsanın ilhamlarla vardığı kendi yaratıcılığının biricikliği çok özel diye düşünüyorum. Bu yüzden daha ziyade etkilendiğim bir yapıtın üzerimdeki tesirinin beni kendi yaratma yolculuğum açısından nereye taşıyacağıyla ilgilenirim.
- İpek Yolu’nun gizemli tüccarları Soğdlar
Yazar Başak Kuzakçı’nın yoğun araştırmalar ve arşiv çalışmaları sonucunda kaleme aldığı bu özel çalışma, Soğdlar’ın İpek Yolu, Orta Asya ve Türk tarihinde oynadıkları sıra dışı rolü gözler önüne seriyor. Tarihte belli bir dönem için büyük önem arz eden Soğdlar’la ilgili Türkçede kitap ölçeğinde çalışma olmadığını dikkate alırsak kitap, önemli bir başvuru kaynağı olma özelliği taşıyor. VBKY’nın tarih kitaplığı, Başak Kuzakçı’nın yazdığı “Soğdlar ve Türkler” kitabı ile genişlemeye devam ediyor. Kitap, geçmişin gizemli halkı Soğdlar’ın İpek Yolu boyunca kendi ticari kolonilerini kurarak İpek Yolu ticaretini nasıl kontrol altına aldıklarını gözler önüne seriyor. Soğd halkının tarih sahnesindeki yerini, Türkler ile olan ilişkilerini ve ticari dehalarını anlatan yazar Başak Kuzakçı, bu alanda önemli bir boşluğu dolduruyor ve Orta Asya’nın tarihî halkı hakkında ülkemize kapsamlı bir kaynak sağlıyor. İpek Yolu’nda Bir Seyahat Orta Asya’nın kadim halkı “Soğdlar”, 4. yüzyıldan itibaren İpek Yolu’nun efendisi oldular. 6. yüzyılda Türk Kağanlığı’nın sınırlarını, Çin’den Bizans’ın doğu sınırlarına kadar genişletmesi, Soğdlar’a çok büyük bir pazar alanı açtı. Soğdlar köklü ve tarihsel bağlarıyla Türk fatihlere ve hâkimlere hizmet edip imparatorluğa diplomatik, siyasi ve ticari bilgileriyle katkı sundular. İpek Yolu, Orta Asya ve Türk tarihinde bu kadar büyük rol oynayan Soğdlar hakkında ülkemizde yapılmış müstakil, akademik bir çalışma bulunmuyordu. “Soğdlar ve Türkler: İpek Yolu’nun Tüccarları ve Hakimleri” isimli eser bu boşluğu doldurma iddiasında... Kitap Üzerine… İpek Yolu, İslam dünyasından Doğu Asya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada ticari, dinî, sosyal ve kültürel etkileşimlerin gerçekleşmesini sağladı. Orta Asya’nın verimli vadileri çevresinde, Ceyhun ve Seyhun nehirleri arasında, Zerefşan Vadisi boyunca yaşamış olan Soğdlar da İpek Yolu üzerindeki ticaret güzergâhının kadim halklarından biri olarak öne çıktı. Dilleri, kültürleri, toplumsal özellikleri ve âdeta “homo economicus” olarak nitelendirilebilecek ticari kabiliyetleriyle MÖ 6. yüzyıldan MS 10. yüzyıla kadar bölgenin ticaretle maruf olan halkları arasında yer aldılar. Soğdlar, uzun mesafe ticareti yapmalarından dolayı Sâsânilerden Çinlilere, Bizans’tan Müslüman Araplara çok farklı kültürlerin tarihî kayıtlarında boy gösterdiler. Yazar hakkında; Başak Kuzakçı, 27 Şubat 1992’de İstanbul’da doğdu. İlk, orta ve lise eğitimini İstanbul’da tamamladı, 2011 yılında Yeditepe Üniversitesi Tarih (İngilizce/Burslu) Bölümü’nden mezun oldu. Aynı bölümde başladığı yüksek lisans eğitimini 2018 yılında “Turkish Women History Between 6 and 10 Centuries (Pre-Islamic Period)” başlıklı teziyle tamamladı. 2022 yılında “Soğd Türk ilişkileri (5.-8. yüzyıllar)” başlıklı doktora teziyle doktor unvanı aldı. Doktora sürecinde Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften Turfanforschung Enstitüsü’ne burslu kabul edilerek Soğdca öğrendi ve Yeditepe Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak ders vermeye başladı. Akademik eğitimini derece ile kemale erdiren Kuzakçı; İngilizce, Rusça ve Fransızca eğitimleri aldı. Hâlen Yeditepe Üniversitesi Tarih Bölümü’nde Dr. Öğr. Gör. olarak çalışmaktadır. SOĞDLAR VE TÜRKLER: İPEK YOLU’NUN TÜCCARLARI VE HAKİMLERİ Başak Kuzakçı VBKY Tür: Tarih 304 s.
- Dünyaların Çoğulluğu dergisinin 10. sayısı yayınlandı
Dünyaların Çoğulluğu, kendisini “şu ana dek yaratılmış ve yaratılacak kurgu/gerçek dünyaların bulanık eskizi” olarak açıklayan edebiyat e-dergisinin 10. sayısı (Mart-Şubat 2024) yayımlandı. Dosya konusu, Gustav Meyrink. Bu sayıda "Gustav Meyrink" dosyası hazırlandı. Dosyanın içinde Orçun Güzer'in yazısı, Kıvanç Tanrıyar'ın çevirisiyle Eric Claus'un, Şevket Kadıoğlu'nun çevirisiyle Raymond Abellio'nun, Hermann Hesse'nin, Mena Meyrink'in yazısı, Paul Verlainé ve André Breton'nun şiiri yer alıyor. Ayrıca Kıvanç Tanrıyar'ın çevirisiyle Gustav Meyrink'ten bir öykü de yer alıyor. Şiir bölümünde ise Onur Tuna Bozbey, Şevket Kadıoğlu ve Nalan Kurunç şiirleriyle, Tamer Gülbek ile Gül Yıldız "Ted Hudges", Oğuz Tarihmen "Gottfried Benn" ve Şevket Kadıoğlu ise "Philippe Jaccottet" şiir çevirileriyle katkıda bulundular. Yazarların Dünyaları bölümünde ise René Daumal'ın Nerval yazısı bulunuyor. Öykü bölümünde Tülinay Dalak'ın "Louis Aragon", Şirin Erkan Leitao'nun "Roger Caillois", Günay Çetao Kızılırmak'ın "Olga Snegina" çevirileri yer alıyor. Düzyazı bölümünde ise İlyaz Bingül, Onur Tuna Bozbey yazılarıyla, Candan Dinç "Alden R. Turner" çevirisiyle katkıda bulundular. Link: https://dunyalarncogullugu.files.wordpress.com/2024/03/dunyalarin-cogullugu-10.-sayi-1.pdf
- "Eskiden, bir idam mahkûmu asılırken ipi koparsa, hayat ona gülmüş sayılırdı."
Franz K. Âşıkları, Burhan Sönmez’in kaleminden, Avrupa’nın Doğu ve Batı olarak ikiye bölündüğü Soğuk Savaş zamanında, Paris-İstanbul-Batı Berlin haritasında geçen bir edebi gerilim ve aşk romanı. “Bazı gelenekler saygındır. Eskiden, bir idam mahkûmu asılırken ipi koparsa, hayat ona gülmüş sayılırdı. Bu yüzden affedilirdi. Ben bu geleneğe bağlıyım.” Ferdy Kaplan, Nazi taraftarı olan Alman annesi ile Türk babasının İkinci Dünya Savaşı sırasında Berlin’de ölmelerinin ardından, çocuk yaşında İstanbul’a, dedesiyle ninesinin yanına gönderilir. 1968’de her yer gençlik ayaklanmalarıyla sarsılmaya başladığında öğrenci dergilerinde hararetli tartışmalar yaşanmaktadır. Eski Nazi suçlularını cezalandıran gizli bir direniş grubundaki gençler, ölmüş yazarları da savunmanın ve onların intikamını almanın değerine inanmaktadır. Kadim çağlar, gelenekler, ihanetler… Franz K. Âşıkları, Burhan Sönmez’in kaleminden, Avrupa’nın Doğu ve Batı olarak ikiye bölündüğü Soğuk Savaş zamanında, Paris-İstanbul-Batı Berlin haritasında geçen bir edebi gerilim ve aşk romanı. Burhan Sönmez, Haymana’da doğdu (1965). İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. Kuzey (2009), Masumlar (2011), İstanbul İstanbul (2015), Labirent (2018) ve Taş ve Gölge (2021) adlı romanları yayımlandı. Masumlar ile 2011 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü’nü ve İzmir St. Joseph Roman Ödülü’nü, Taş ve Gölge ile Orhan Kemal Roman Armağanı’nı kazandı. Bir Dersim Hikâyesi (Metis, 2012), Bana Adını Söyle (YKY, 2014) ve Gezi (Almanya, Binooki, 2014) öykü derlemelerine katılan Sönmez, BUYAZ’ın verdiği 2015 Öykü Onur Ödülü’nün sahibi oldu. Şair William Blake’in Cennet ile Cehennemin Evliliği kitabını Türkçeye çevirdi (Ayrıntı, 2016). ODTÜ’de edebiyat üzerine dersler verdi. Romanları kırk sekiz dile çevrildi. ABD’de Vaclav Havel Ödülü’ne (2017), Britanya’da EBRD Edebiyat Ödülü’ne (2018) değer görüldü. 2021 yılında PEN International Başkanlığı’na seçildi. Cambridge Üniversitesi akademi üyesidir. FRANZ K. ÂŞIKLARI Burhan Sönmez İletişim Yayınları, 2024 107 s.
- Can Yayınları Mart ayı yayın programını duyurdu!
Gabriel García Márquez'in ölümünden sonra çıkan ve tüm dünyayla aynı zamanda yayımlanacak yeni romanı Ağustosta Görüşürüz; Annie Ernaux'nun tutkulu aşkını anlattığı Genç Adam; Şilili büyük şair Pablo Neruda'nın sıradan ve gündelik olanın mucizesine yer verdiği Sıradan Şeylere Övgüler ve daha fazlası Mart ayında Can Yayınları'nda. Gabriel García Márquez/ Ağustosta Görüşürüz (çev. Emrah İmre)Ağustosta Görüşürüz özgürlük, pişmanlık, kişisel dönüşüm ve aşkın gizemleri üzerine derin bir çözümleme ve dünyanın tanıdığı en büyük yazarlardan Márquez'in okurlarına beklenmedik hediyesi. Annie Ernaux / Genç Adam (çev. Siren İdemen)Genç Adam, Annie Ernaux'nun 1990'ların sonunda, ellili yaşlarındayken kendisinden otuz yaş kadar küçük bir üniversite öğrencisiyle, gelecek beklentisi olmaksızın, kısa sürede gelişen tutkulu aşk ilişkisini anlatıyor. Pablo Neruda / Sıradan Şeylere Övgüler (çev. Adnan Özer)Gabriel García Márquez'in "Yirminci yüzyılın her dilde en büyük şairi." diye nitelendirdiği Şilili şair Pablo Neruda'nın, gerçekçi bir fotoğrafçıdan farksız bir şekilde, cenneti yeryüzüne yerleştirmek istercesine, yaşamın tüm yönlerini satır aralarında yakalamayı amaçladığı Sıradan Şeylere Övgüler gündelik olana eşsiz bir saygı duruşu. Klaus Mann / Mephisto: Bir Kariyerin Romanı (çev. Anıl Alacaoğlu)Thomas Mann'ın oğlu Klaus Mann, Mephisto'yu İkinci Dünya Savaşı Almanya'sında, sürgünde yaşarken yazdığı, ilk kez 1936'da Amsterdam'da yayımlanan ve günümüzde kült bir esere dönüşen Mephisto, direniş, kariyer ve sanatsal ahlak üzerine büyüleyici bir çöküş ve kötülük romanı. Ludwig Wittgenstein / Renkler Üzerine Düşünceler (çev. Berkan Üze)Ludwig Wittgenstein'ın ölümünden bir yıl önce, 1950'de Oxford'da yazdığı, son eserlerinden olan Renkler Üzerine Düşünceler yazarın tek bir felsefi konuya odaklandığı birkaç metinden biri. Renklerle ilgili felsefi sorunların ancak ilgili dil oyunlarına dikkat edilerek çözülebileceğine inanan Wittgenstein, renklerin dildeki kullanımını açıklığa kavuşturmak için Goethe'nin Renk Öğretisi'ni ve Philipp Otto Runge'ın gözlemlerini de ele alıyor. Murat Uyurkulak / BazukaMurat Uyurkulak, ilk öykü kitabı Bazuka'da okurlarına birbirinden acayip dokuz öyküyle sesleniyor. Hayatla arasına bir çizgi, bir katman koymaya gerek duyulmamış öyküler bunlar. Hınzır bir gülümsemeyle yazılmış çoğu ve yazarının murat ettiği gibi, çoğu zaman hınzır bir gülümsemeyle okunuyor. Paula Fox / Umutsuz Karakterler (çev. Begüm Kovulmaz)Otto ve Sophie Bentwood, Brooklyn'in dönüşüme uğrayan bir mahallesinde yaşayan 15 yıllık evli bir çifttir. Güzel mobilyalarla döşedikleri evlerinde mahallenin eski sakinlerinden farklı olarak varlıklı bir hayat süren bu çift, diğer insanları kendilerine bir tehdit olarak görürler fakat dostlarının ev partisine davetli oldukları bir akşam, Sophie'nin beslediği bir sokak kedisi tarafından ısırılması başlarına gelecek uğursuzlukların başlangıcı gibidir. Umberto Eco / Televizyona Dair (çev. Betül Parlak)Televizyona Dair Umberto Eco'nun, 20. yüzyılın kitle iletişim evrenine damgasını vuran, "konuşan o tuhaf kutu"ya ve üretimlerine adadığı yazılarını okurla buluşturuyor.
- Edebiyat ve Düello
Kanşaubiy Miziev, son kitabı, Edebiyat ve Düello'da, onurluluk mücadelesi düellonun ortaçağdan günümüze edebiyatla ilişkisini ele alıyor. Türkolog, diplomat, araştırmacı-yazar ve çevirmen Kanşaubiy Miziev’in edebiyat ve düellonun kesiştiği noktalara odaklanan araştırması Edebiyat ve Düello, yayımlandı. Sanat aracılığıyla günümüze kadar gelen, geçmişi ortaçağa uzanan, belleğimize çok romantik efsaneler halinde yerleşen bu onurluluk mücadelesinin özellikle Rus edebiyatındaki yansımalarına odaklanan çalışmada, Türk edebiyatından düello örnekleri de yer alıyor. Edebiyat ve düello ilişkisini Puşkin, Dostoyevski, Tolstoy gibi ölümsüz isimlerin eserleri üzerinden ele alan kitap aynı zamanda bu büyük yazarların çoğunun düello olaylarına doğrudan müdahil olduğunu da anlatıyor. Ayrıntı Yayınları’nın Sanat ve Kuram Dizisi’nden çıkan Kanşaubiy Miziev imzalı Edebiyat ve Düello, Türkiye’de düello konusunu ele alan ilk kitaplardan biri olarak okurlarla buluştu. Rusya’da yapılan ünlülerin düellolarını ve bunların Rus edebiyatındaki yansımalarını konu alan kitapta düello tarihinden kesitler, Rusya’da düello tarihi ve ünlü düellocular, Rus edebiyatında düello sahneleri gibi bölümlerin yanı sıra Türk edebiyatından düello örnekleri ve düello kurallarına dair ayrı bölümler de bulunuyor. Edebiyat ve Düello, özellikle renkli hayatları, asilik derecesine varan dik başlılıkları ve özgürlük tutkularıyla dikkat çeken iki büyük şairin, Aleksandr Puşkin ve Mihail Lermontov’un düello ile ilişkilerine geniş yer ayırıyor. Dünya edebiyatında düello sahneleri bol miktarda temsil edilmektedir. Özellikle Rus yazarların eserlerinde, daha çok 19. yüzyılda ve 20. yüzyılın başlarında bu örneklere oldukça sık tanık oluyoruz. Bu dönemde düelloların arttığı gözlenmektedir ve biz de Edebiyat ve Düello’da daha çok Rus yazarların düello olaylarına karıştığını, düello sahnelerinin hemen hemen tüm büyük yazarların eserlerinde yer aldığını göstermeye çalıştık. Bunların arasında Yevgeniy Onegin, Yüzbaşının Kızı (A. Puşkin), Zamanımızın Bir Kahramanı (M. Lermontov), Ecinniler (F. Dostoyevski), Babalar ve Oğullar (İ. Turgenev), Savaş ve Barış (L. Tolstoy), Düello ve Ayı (A. Çehov) gibi eserler vardır. Dahası var, bu büyük yazarların çoğu düello olaylarına doğrudan müdahil olmuştur. Örneğin, Aleksandr Puşkin düelloya 21 kez çıkmış ve eşi Natalya Gonçarova hakkında sosyetede çıkan dedikodulardan sonra kendisinin ve ailesinin itibarını korumak amacıyla yaptığı düelloda hayatını kaybetmiştir. KANŞAUBIY MIZIEV Türkolog, diplomat, araştırmacı-yazar, çevirmen. (d. 17 Şubat 1951. SSCB-Kazakistan’ın Türkistan şehri.) 1957’de sürgünden ailece yurt toprağı Kafkasya’nın Kabardin-Balkar Cumhuriyeti’ne döndü. Yanikoy köyünde liseyi bitirdi (1968). Moskova Üniversitesi Doğu Dilleri Enstitüsü Türk Dili Bölümü’nden mezun oldu (1976). SSCB Bilimler Akademisi Dilbilim Enstitüsü’nde uzmanlık öğrenimini tamamladı (1980). 1993’te, Türkiye’de bir inşaat firmasında çalışmaya başladı. 2004’ten 2012-ye kadar Rusya Federasyonu Başkortostan Cumhuriyeti Türkiye Temsilcisi görevinde bulundu.. Karaçay-Balkar, Başkort ve diğer Türk dilleri üzerine yaptığı bilimsel araştırmalarını, şiir ve denemelerini çeşitli dergi ve gazetelerde yayımladı. Türk yazar ve şairlerinin eserlerini Rusçaya ve Balkarcaya çevirdi. Rusya Yazarlar Birliği üyesi ve Uluslararası Türk Akademisi Onursal Üyesi olan yazarın Türkiye’de tek başına veya Türk çevirmenleriyle birlikte Rus, Başkort ve Balkar edebiyatı şairlerinin Türkçe’ye çevirdiği.kitaplarından bazıları şunlardır: Kaysın Kuliev, Yaralı Taş (1997), Balkar Şiiri Antolojisi (2001), Aleksandr Puşkin, Yevgeniy Onegin (Ahmet Necdet ile, 2003. Bu kitabı Dünya Dergisi, ‘Yılın En İyi Çeviri Kitabı’ ödülü’ne lâyık görmüştür), Mihail Lermontov, Şairin Ölümü (2000), Sergey Yesenin, Bir Çift Kuğudur Yârin Elleri (2003), Rus Şiirinin Gümüş Çağı (Antoloji; 2004), Mustay Karim, Kalbimdeki Başkortostan (2005), Ahmet Necdet, Klin Juravlinıy Nad Stambulom (Rusça, 2008), Anna Ahmatova, Son Buluşmanın Şarkısı (2009), Födor Dostoevskiy, Beyaz Geceler (2019), Kerim Otarov, Yollar, Yıllar, Abideler (2023). EDEBİYAT ve DÜELLO Kanşaubiy Miziev Ayrıntı Yayınları, 2024 192 s.
- Suçüstü’nün 2. Sayısı, Kadın Dedektifler Dosyasıyla Yayında!
İlk sayısını ocak ayında çıkaran iki aylık periyota sahip dijital dergi SUÇÜSTÜ, ikinci sayısını okuyucularla buluşturdu. Derginin, www.sucustu.net adresinde okunabilen yeni sayısı 8 Mart’a denk gelen yayın dönemi vesilesiyle “Kadın Dedektifler Özel Dosyası” içeriyor. Dergi aynı zaman 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramının da bu döneme denk gelmesi nedeniyle çocuk polisiyeleri alanında önemli bir isimle röportaj yaptı. Dergide suç temalı oyunlardan filmlere, deneme yazılarından şiirlere varıncaya dek oldukça geniş çeşitlilikte içerik yer alıyor. Derginin içeriğine dair geniş bilgi şu şekilde: “Mart - Nisan periyotlu bu sayımızı 8 Mart Dünya Kadınlar Günü vesilesiyle Kadın Dedektifler Dosyası ile taçlandırırken, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramımızın da aynı döneme denk gelmesi ile çocuk polisiyeleri alanında önemli bir yazarı ağırlıyoruz bu sayıda. Aras Gençtürk, Mavisel Yener ile keyifli bir sohbet gerçekleştirdi. 2019 yılında “Kristal Kelepçe Yılın Polisiye Romanı” ödülüne layık görülen Yaprak Öz, karakteri Yıldız Alatan’ı anlattı. Aras Gençtürk’ün röportaj yaptığı bir diğer isim ise, ilk romanı OXI ile büyük beğeni toplayan Ahmet Ziya Yıldırım oldu. Yıldırım, aynı zamanda “Heavy Rain” oyununa dair yazdığı yazı ile de bu sayı itibarıyla dergimiz yazarları arasına dahil oldu. Tefrika kültürünü canlı tutmamızı sağlayan Didem Kazan Sol, Doruk Ateş, Günay Gafur ve Sanem Gonzalez öykülerinin ikinci bölümleriyle devam ederken; N. Bengisu Günaydın çevirisiyle Anna Katharine Green öyküsü “Küçük Çelik Halkalar” da ilk bölümüyle bu sayımızda yer alıyor. Ceyda Kiremitçi Vasiliev “Bomba”, Sibel Köklü ise “At Koşar, Baht Kazanır” isimli öyküleriyle; Deniz Sarıtop ise “Bir Cinayet ve Diğer Halkaları” şiiriyle SUÇÜSTÜ’nde yer alan isimler arasında. Aysu Şahlı Cuma Polat’ın “Bir Taşra Polisiyesi” serisine dair, Selin Bak ise “İyi Adamın On Günü” için yazdığı kitap incelemeleriyle; Gizem Şimşek Kaya “Lost in Perfection” filmine dair yazdığı kritik yazısıyla bu sayımızda yer alıyor. Aras Gençtürk “Her Şeyin Başı Merak” yazısıyla, Doruk Ateş “Kapaktan Kapağa” köşesiyle, Hasan Hayyam Meriç deneme türündeki “Doğa Suçları Müzesi” serisinin ilk yazısıyla, Melih Günaydın ise Michael Connelly’e dair yazdığı “Suçun Karanlığı” yazısıyla dergimizin ikinci sayısında sizlerle buluştu. SUÇÜSTÜ, suç üzerine ne varsa onu yakalamaya devam edecek. Beğenmeniz ve paylaşarak destek vermeniz dileğiyle...”
- Dosya: Öykü Anatomisi
Dünya Öykü Günü'nün ardından bu yıl Foça'da "Öykü Anatomisi" başlığı altında gerçekleştirilen Öykü Günü Buluşması'nda kaleme alınan metinleri Litera Edebiyat'ta sizlerle paylaşmanın mutluluğunu yaşıyoruz. Foça Kültür Sanat tarafından düzenlenen Öykü Günü Günü Buluşması'nın açılış konuşmasını Gaye Boralıoğlu yapıyor. Yazar, "Dünya Öykü Günü Foça Buluşması Açılış Konuşması" başlıklı açılış konuşmasında insan ve hikaye etme ilişkisine dikkat çekiyor. Boralıoğlu'nun ardından "Has okur, yazarın imzasına değil parmak izine bakar. Yazar her ne kadar metnin altına imzasını atsa da, parmak izini metnin kalbine basar" diyen Murat Özyaşar da "Parmak izi" başlıklı yazısında yazarın parmak izinini okurun kalbinde arıyor. Figen Alkaç "50 kuşağı ve sonrası Türk, Türkçe, Türkiye öykücülüğü"ne derinlemesine bir bakış atarken, Erkan Karaslan "Öykü Serüveninde Yazarın Ve Okurun Yeri"ni araştırıyor. "Öykünün Ve Öykücülüğün Neliği Üzerine" başlığı altında Özgür Çırak bizi öykü yazarının neliğini ve kimliğini araştırmaya çağırıyor. Yaşadığımızın kanıtı öykü olabilir mi? "Hikayesi olmayanın yarını olmadığını biliriz. Yarınlarımıza sahip çıkmak için öyküye tutunuruz hep birlikte." Polat Özlüoğlu, "Yaşadığımızın Kanıtı: Öykü"yü anlatıyor. Peki "Öykü Bize Ne Anlatır?" Ahmet Önel ile öykünün anlatıklarına odaklanıyoruz. Ve son olarak da Kerem Işık'ın kaleminden "Hayal Edilen Gerçeklik, Yazarak Yıkılan Çerçeveler"i okuyoruz. Herkese ilham dolu, keyifli okumalar.
- Dünya Öykü Günü Foça Buluşması Açılış Konuşması
"Hikâye tüm sanatların özüdür. İyi bir romanın, iyi bir şarkının, iyi bir tiyatro oyununun, hatta iyi bir resmin içinde gömülü güçlü bir hikâye muhakkak vardır. Hatta daha da ileri gidebiliriz. İyi bir insanın da muhakkak güçlü bir hikâyesi vardır!" Gaye Boralıoğlu, Foça Öykü Günleri açılış konuşmasında insan ve hikaye etme ilişkisini anlatıyor. Gaye Boralıoğlu İnsan dardır, içine sığamaz. Aklının kuvvetini, yeteneğinin sınırlarını, duygularının encamını bilemez. İnsanın ucu bucağı var mıdır? Dünya sandığımız kadar büyük müdür? Kendini anlamakta eksikli bir varlık başkalarını nasıl kavrar? Kendimizden çıkıp, başkalarıyla, ötekiyle nasıl hemhal olabiliriz? Bin bir tehlikeyle, sınırsız sorunlarla dolu bir âlemde, hep birlikte, onurlu bir hayatı nasıl kurabiliriz? Tarihin başlangıcından beri bu sorular insanın zihninde dönüp duruyor. Cevapları önce kendi içimizde, sonra başkalarının gözlerinde arıyoruz. Cevabı bulmak kolay değil, çünkü insanın içinde büyük bir trajedi bulunuyor: Hem her tekil bireyin biricik olduğu, hiç kimselere benzemediği bir varlıktan söz ediyoruz, hem de yalnız başına yaşayamayan, daima başkasına ihtiyaç duyan bir varlıktan. Binlerce yıldır insanlar, bütün bu sorulara yanıt bulabilmek, birbirlerini ve kendilerini şefkat ve cesaretle daha net görmelerini sağlamak, uzlaşmaz gibi görünen hakikatleri birbirine bağlamak, dünyayla, doğayla, ötekiyle ve kendi kendiyle ilişkilenmek için büyülü bir yol buldu: Hikâye anlattı… Görmek için anlattı, görülebilmek için anlattı, gördüğünü çoğaltmak için anlattı… İnsana dair hakikatin kadim bilgisine ulaşabilmek için hikâye anlattı. Hikâye anlatmak, özünde bağlantı kurmak demektir. Burada olan ile çoktan kaybolup gitmiş olan arasında… Suskunluk ile kelimelerin yükü arasında… Tabiatın yenilmez kuvveti ile, insanın çılgınlığı arasında… Asla unutulmayan ile hafızanın karanlık dehlizlerine gömülen arasında… Nefretin zapt edilemez öfkesi ile sevmenin ruh genişliği arasında… Sazla söz, rüyayla gerçek arasında… Hayal kırıklığı ile arzular, nefesle ölüm, kederle sevinç arasında… Hikâye anlatıcısı için hakikat görünmeyen sırlar, anlaşılmayan ruh halleri, karmaşık ilişkiler, insan olmanın kuytu köşeleri, evrenin adı konmamış yasalarını ortaya çıkarmak demektir. Hikâye anlatıcısı birbiriyle uzlaşmaz gibi görünen bütün bu kutupları kucaklar, böylece aklın fırtınalarını sakinleştirir. Kaosun ortasında bir an için bile olsa her şeyi aydınlatan bir ışık beliriverir. Bu, hakikatin ışığından başka bir şey değildir. Ama bu, tarihçinin olgulara, vukuatlara dayalı, çoğunlukla da belli bir bakış açısıyla seçilmiş olan hakikatinden farklı bir şeydir. Yahut bilim insanlarının ölçülebilir, tanımlanabilir, insanlık tarihinde belirli bir ilerleme olgusunu varsayarak ortaya attığı hakikatten de farklıdır. Hikâye anlatıcısı için hakikat görünmeyen sırlar, anlaşılmayan ruh halleri, karmaşık ilişkiler, insan olmanın kuytu köşeleri, evrenin adı konmamış yasalarını ortaya çıkarmak demektir. Savaşın insan ruhu üzerindeki etkilerinin bilgisini örneğin, hiçbir tarih kitabı yazmaz, onu Homeros’un, Tolstoy’un, Edgar Allen Poe’nun öykülerinden öğrenebiliriz. Aşkın kimyasını hangi bilim adamı anlatabilir… Oysa biraz zihnimizi kurcaladığımızda aşka dair bildiğimiz formları Romeo ve Jüliet, Abelard ile Helois ya da Ferhat ile Şirin’in öykülerinin yarattığını keşfedebiliriz. Aile ilişkileri üzerine düşününelim… Psikologlar, psikiyatrlar, şimdilerde ruhsal danışmanlar, yaşam koçları bu konuda çok şey söylüyorlar… Ama hangi biri Shekespaere’in Hamlet’i, Thomas Mann’in Boodenbooklar’ı ya da Halit Ziya Uşaklıgil’in Aşkı Memnu’sundaki öyküler kadar etkileyici, içinde kendimizi de bulabileceğimiz bir örneği, bir bilgiyi bize aktarabilir. Öyküyle yaşamak hakikatin sonsuz bilgisiyle aydınlanmak, anlatının neşesiyle kendinden geçmek, kendinden vazgeçmek bütün kutupları aşarak evrenin sonsuz bilgisinin içinde salınan salıncakla havalanmak demektir. Öykü yalnızca evrenin görünmeyen yasalarını önümüze sermez aynı zamanda içinde bütün hallerimizle, güzelliklerimizle, arzularımızla, öfkemizle, çirkinliğimizle, görmek istediklerimiz ve görmek istemediklerimizle kendimizi yansıtacak bir aynayı da bize tutar. Dünya yaşlandıkça daha büyük bir hızla dönüyor. İlkçağların bir yılı ile son çağın bir yılı aynı değil. Baş döndürücü bir değişim helezonunun içindeyiz. Yetişmeye çalışmanın tıknefesliğinden, öğrenmenin, bilgi edinmenin ferahlığına nasıl ulaşabiliriz? Cesaretle cevap veriyorum: Durarak. Anda kalarak! Öykü bize hayatın herhangi bir anında durma, o anın içinde geçmişten geleceğe uzanan sırları keşfetme imkânı verir. Nüanslara duyarlı, daha hassas, hatta daha hünerli olmanın yollarını hissetmemizi sağlar. Zevki inceltir, rutinin ve hızın ruhumuzda yarattığı köreltiyi azaltır. Belki acıları yok edemez, dünyayı tümden değiştiremez ama anlamamızı, anlaşılmamızı ve böylece kendimizi daha kuvvetli, daha uyanık hissetmemizi sağlar. Hikâye tüm sanatların özüdür. İyi bir romanın, iyi bir şarkının, iyi bir tiyatro oyununun, hatta iyi bir resmin içinde gömülü güçlü bir hikâye muhakkak vardır. Hatta daha da ileri gidebiliriz. İyi bir insanın da muhakkak güçlü bir hikâyesi vardır! Evet, hikâyeler anlatıyoruz çünkü insanız. Ama aynı zamanda hikâyeler anlattığımız için daha iyi insanlar oluyoruz. Amerikalı yazar, düşünür ve aktivist Susan Sontag’ın oğlu David Rieff, kanser hastası annesiyle yaşadığı son günleri anlatırken şöyle demiş: “Yaşayabilmek için hikâyeler anlattık birbirimize.” Tüm kıyıcılığına, tüm yoruculuğuna rağmen hayatla başa çıkabiliriz, yeter ki yaşadıklarımızı hikâyeye dönüştürmenin yolunu bulabilelim.
- Öykü Serüveninde Yazarın Ve Okurun Yeri
"Öyküyü diğer türlerden ayıran ve filizlenmesini sağlayan az sayıda karakter, yalınlığı, kısa oluşu, yoğun bir etki barındırması anlatıyı ayakta tutmak için bir strateji belirleme gerektiriyor. Mekân, zaman, karakterler kullanılan yöntem ve tekniklerle kısa sürede anlatının köklenmesini sağlıyor. Böylece okurunu da yaratmış oluyor." Erkan Karaaslan, Dünya Öykü Günü Foça Buluşması kapsamında okurunu yaratan öykünün çağlar boyu izini sürüyor. Erkan Karaaslan Okumak bir ihtiyaç, yaşamımın bir parçası ama öykünün ya da kısacası yazmanın bendeki karşılığı ‘çaresizlik’ diyebilirim. Korkuların, kaygıların, eli kolu bağlı hissetmenin, ölümün ve tabii ki yaşamın toplamından oluşan koca bir çaresizlik. Mağara duvarlarındaki resimler, masallar, destanlar insanın anlattıkça, konuştukça, yazdıkça kendini tamamlamaya çalıştığını gösteriyor. Kısacası insan anlatmaya hep teşnedir. Genel olarak benim yazı uğraşımın temelinde de sanırım bu durum var fakat bu sadece bir tespit, yani öykülerimde bu minvalde derin mevzular olduğu anlamına gelmesin! Fakat insanlığın yazı serüveniyse bambaşka ve sürprizlerle dolu. 1984 yılında Suriye’de milattan önce dördüncü bin yıldan kalma dikdörtgen şeklinde iki küçük kil tablet bulunur. Tabletlerin üst kısmında bir çukur vardır ve orta kısımlarına çöp hayvanlar çizilmiştir. Bu iki piktografik tabletteki çukur on sayısını, çöp hayvanlarsa keçi ya da koyun olduklarını gösteriyordu; kısacası “Burada on keçi vardı”, “Burada on koyun vardı” gibi bir anlama geliyordu. Bunlar bilinen ve günümüze kalan en eski kil tabletlerdendi. Bu tabletleri yapan çiftçinin amacı büyük ihtimal basit bir tasniflemeydi. Çiftçinin yaşadığı yerleşim yeri şimdi yok, o kilin çekildiği nehirde yok; ama bu iki kil tablete bakarak o zamanlar oralarda akan suları, yemyeşil otlakları, takas yapılan pazarları gözümüzde canlandırıp, hayal kurabiliyoruz. Yine binlerce yıl evvel Olympos Dağı’ndan yayılan hikayeler Homeros’un dilinden anlatılmasaydı ve çok sonraları papirüslere kaydedilmeseydi, Schliemann henüz çocukken her gece yatmadan önce babasının okuduğu Ilyada ve Odysseia destanı olmayacaktı. Ve yine Schliemann büyülenerek dinlemeseydi bu hikayeleri; yıllarca hayaller kurmasaydı, belki de Troya hala yerin yedi kat altında bir giz olarak kalacaktı. Buradan bakınca yazı, bir meselin kalıcılığını sağladığı gibi onu okuyacak bir okur da yaratıyor. Yazar, bir anlam üreticisiyse okur, bu anlamı çözen, seslendiren, zenginleştiren kişi oluyor. Sümerlerde yazı okunurken (eskiden okumalar sesli yapılırmış) çıkan seslerin sözcüklerin ruhları olduğuna inanıyorlardı. Böylelikle okur, sayfadaki sözleri kanatlandırıp uçmasına vesile oluyordu. Geriye sayfadaki hareketsiz işaretler kalıyordu. Bu yüzden klasikleşmiş bir deyim olan “söz uçar, yazı kalır” aslında yazıya değil söze övgü düzmek için kullanılıyordu. Sümerlerden, Antik Yunan’dan günümüze doğru geldiğimizde fabllar, romanslar, masallar öykünün habercisi olmuşlardır. Nihayetinde on dokuzuncu yüzyılda diğer edebi akımların etkisiyle bugün modern öykünün temelleri atılmıştır. Her edebi metin kendine ait bir atmosfer yaratır ve bir denge kurar. Öyküyü diğer türlerden ayıran ve filizlenmesini sağlayan az sayıda karakter, yalınlığı, kısa oluşu, yoğun bir etki barındırması anlatıyı ayakta tutmak için bir strateji belirleme gerektiriyor. Mekân, zaman, karakterler kullanılan yöntem ve tekniklerle kısa sürede anlatının köklenmesini sağlıyor. Böylece okurunu da yaratmış oluyor. Ülkemizde öykü hem politik atmosfere hem de kuşaklara göre değişkenlik gösteriyor; her ne kadar diğer edebi türler içinde okuru azınlıkta olsa da iyi öykücülerin ve iyi öykülerin peşinden gitmeye devam eden okurlarla varlığını sürdürüyor. Tıpkı diğer edebi türlerde olduğu gibi okur aracılığıyla yeni anlamlara, başka ruhlara kavuşuyor. Ve yine okur aracılığıyla kanatlanıyorlar.
- Öykünün Ve Öykücülüğün Neliği Üzerine
"Çocukken herkesten daha mı yalnızdı öykücüler? Veya masalcıların ellerinde mi büyümüşlerdi? Dünyada canı en çok sıkılanlar mı öykücü oluyordu?" Özgür Çırak, Dünya Öykü Günü Foça Buluşması'nda öykü yazarının neliği ve kimliği üzerine düşünüyor. Özgür Çırak “Kendimi bambaşka bir mesleğe hazırlamıştım. Hatta şiir yazan, roman yazan arkadaşları bu marazi hassasiyetlerinden ötürü küçümserdim de. Ama kader işte… İlkin Ankara Radyosu’na şakacıktan skeçler gönderdim. Art arda hepsi oynanınca bir de hikâye deneyim dedim. Nam-ı müstearla Yedi Gün’e yolladığım bu hikâyeye, Sedat Simavi Bey beş lira ücret ve teşvikkâr bir mektupla yanıt verince arkası kendiliğinden geldi.” Haldun Taner söylüyor bunları. Anahtar sözcükler marazi hassasiyet, başka bir meslek, olabilir mi? Öykücünün neliği üzerine düşünmek gerek. Giritli Ali Aziz Efendi’den Ahmet Mithat’a, Halit Ziya’dan Ömer Seyfettin’e, Memduh Şevket’ten Nezihe Meriç’e, oradan Sait Faik’e, bugün Füruzan’a giden yolda bu insanların ortak özellikleri neydi? Marazi hassasiyetleri mi, öyküyü meslek edinmeleri mi? Veya bir ortak özellikleri var mıydı? Herkeste aşağı yukarı anatomik yapıları aynı olan göze öykücü filtresi eklendiğinde insanlar, doğa, alelade bir vitrin süsü, bir ağız şapırtısı, elektrik telleri başka bir neliğe mi dönüşüyordu? Çocukken herkesten daha mı yalnızdı öykücüler? Veya masalcıların ellerinde mi büyümüşlerdi? Dünyada canı en çok sıkılanlar mı öykücü oluyordu? Elbette bunu dört başı mamur bilmek olası değil. Bu meseleye döneceğiz. Lakin Öykücü sözcüğüne ulaşabilmek için kelimenin köküne, öyküye bakmak gerekecek. Dört temel unsuru olan, kişi / varlık kadrosu, zaman, mekân, olay veya durumu anlatan metinlere diye hikayenin tanımını ezberden söylesek de nasıl öykücünün neliği konusunda ortak bir fikre ulaşamıyorsak öykü nedir’in cevabı da muamma. H. G. Wells öyküyü yarım saat içinde okunacak serim, düğüm, çözüm bölümleri olan kurmaca bir eser olarak tanımlıyor. Poe, tek bir sözcüğü bile öyküye hizmet etmiyorsa o öykü değildir, diyerek öyküyü ne olmadığı üzerinden göstermeye çalışıyor. Hemingway öyküyü at yarışına benzetiyor, başlangıcın önemli olmadığını önemli olanın bitiş olduğuna dikkat çekiyor. Hemingway de öyküyü bir metaforla anlatma ihtiyacı duyuyor. Öykünün neliği kavramlaştırıp ehlileştirilmek istense de herkesin hem fikir olduğu bir tanıma indirgemek zor. Türkçe edebiyatta da hikâye / öykü kavramanın oturması oldukça zaman almış. Tanzimat dönemine kadar destan, masal, efsane, içinde kurmaca olan ne var ise hikâye diye adlandırıldığından, türün edebiyat içerisinde başlı başına bir kol olarak gelişmesi de gecikmiş. Öykücünün neliği üzerine düşünmek gerek. Giritli Ali Aziz Efendi’den Ahmet Mithat’a, Halit Ziya’dan Ömer Seyfettin’e, Memduh Şevket’ten Nezihe Meriç’e, oradan Sait Faik’e, bugün Füruzan’a giden yolda bu insanların ortak özellikleri neydi? Marazi hassasiyetleri mi, öyküyü meslek edinmeleri mi? Giritli Ali Aziz Efendi, 1770 yılında yazmaya başlayıp 1779’da bitirdiği eseri “Muheyyelat”la gelenekle Batı tarzı arasında bir yerden kendine has üslubuyla öyküyü edebiyatımıza sokmuştur. Fantastik özelliklere sahip olan eserde hayal ile gerçek, sözlü kültürle yazılı kültür maceralı hikâyelerde iç içe geçmiştir. Muheyyelat’ın öykü olarak değerlendirilmesinde en önemli unsurlardan biri 18. yüzyıl İstanbul’undan mekanların seçilmiş olmasıdır. Bu ufak dokunuş Muheyyelat’ı Doğu hikâyeciliğinin genelgeçer örneklerinden ayırmıştır. Ayrıca Giritli Ali Aziz Efendi, 18. yüzyıl İstanbul’unun gerçek tip ve karakterlerini işlediği için de bu payeyi hak eder. Samipaşazade Sezai’nin “Küçük Şeyleri” kısa öykünün başlangıcı sayılır. Halit Ziya’nın “Bir Muhtıranın Son Yaprakları” da Avrupai tarzda ilk hikâyelerdir. Hepsinin ortak özelliği, belki “Muheyyelat”ı bir miktar dışarıda tutarsak, masal ve efsaneler çağının bitmesi, kahramanın ölümü ve bugün sıradan insan diyeceğimiz tip ve karakterlerin, gerçek veya gerçeğe yakın mekanlarda kurmacaya konu olmasıdır diyebiliriz. Kurmaca artık sokaktaki insanı merceğine almıştır. Bugünkü öyküde zaman zaman mecranın büyülü gerçekçiliğe kayması onu masal veya efsane kategorisine sokmuyor çünkü o üstünde sıklıkla durulan sırandan insanın sergüzeştini anlatıyor. Belki de öykü, kahramanın ölümüyle başlıyor. Zamanın ruhu metinlere siniyor. Artık Gılgameşler boğayla değil, servis otobüsleriyle, kalabalıkla, yoksullukla, bilinçaltlarında gezdirdikleri korkularla, şiddet isteğiyle, cinsel fantazileriyle boğuşuyor. İşbu sebepten de öykücü de gün be gün türün değişimine paralel dönüşüyor. Düşünce dilde başlıyor, dil yaşıyor, dönüşüyor, dille düşünen insan ve onun üreticisi de bu başkalaşımdan nasibini alıyor. Öykücü bugün kıvrak bileklere sahip biridir artık. Öykü de kem gözlerle öykücünün kayıp düşmesini bekleyen rakip takımın taraftarıdır. Böyle bir mücadelenin sonucunu öğrenmeye dönük merak da bugün bizi burada toplamıştır.
- Hayal Edilen Gerçeklik, Yazarak Yıkılan Çerçeveler
"Yazı yazmak bir zanaat olarak öğretilebilir elbette, ancak edebiyat salt “nasıl yazılacağını” öğrenerek yapılabilecek bir şey değildir kanımca çünkü yine en başa dönersek “Bilmediğimiz” çok şey vardır. Yıkılması gereken çerçeveler, aşılması gereken sınırlar vardır." Kerem Işık, Dünya Öykü Günü Foça Buluşması'nda yazarın gözünden öykünün yazılma süreçlerine bakıyor. Kerem Işık Bilmiyorum, ifadesiyle başlıyor her şey. Bilmiyorum. Bilmiyoruz. Bilmiyorlar. Aslında kimsenin bir şey bildiği yok. Salt bilimsel gerçekleri kastetmiyorum elbette. Yaşama uğraşı asıl derdim. Hakikat, gerçeklik ve hayal. Bu ve bunlar gibi "ağır" kavramlar da edebiyatın ilgi alanına girer elbette. Yazı yazmak bir zanaat olarak öğretilebilir elbette, ancak edebiyat salt “nasıl yazılacağını” öğrenerek yapılabilecek bir şey değildir kanımca çünkü yine en başa dönersek “Bilmediğimiz” çok şey vardır. Yıkılması gereken çerçeveler, aşılması gereken sınırlar vardır. Sözgelimi, daha başından söyleyeceklerimizi karşı taraf için ilgi çekici hale getirme zorunluluğu vardır bir edebi metinde. Ciddi anlamda bir şeyler karalamaya başladığımızda hepimiz başlangıçta yazdığımız şeylerin biricik olduğunu düşünür, onları eşi benzeri olmayan buluşlar ve çarpıcı düşüncelerle dolu bir panayır alanı gibi görmekten hoşlanırız. Yazmak yalnız yapılan bir uğraş. Kimsenin bilmediği, görmediği ve hatta yazan kişiye dahi yabancı yerlere gidilmesini gerektiriyor. Başlıkta geçen Hayal Edilen Gerçeklik ifadesi aslında biraz da edebiyatın bu yanına işaret ediyor diye düşünülebilir. Bu yalnız olma halinin ve yabancı yerlerde tek başına dolaşma durumunun korkutucu bir yanı da var elbette. Ve sanırım her yazar zaman içinde bu durumu aşmanın yahut bu duruma alışmanın yollarını buluyor ki buna da üslup adını veriyoruz. Benim için bu durumu aşmanın yolunun gerçekliği bir miktar çarpıtmak olduğunu düşünmeye başladım. Yazdıklarıma baktığımda mutlaka fantastik ya da gerçek-dışı diye nitelendirebileceğimiz birtakım öğelerin metne sızdığını görüyorum. Bu aslında planlı programlı bir şekilde yaptığım bir şey değil. Yani bir metne başlarken şuraya da şöyle tuhaf bir şey ekleyeyim demiyorum. Ancak herkesin kaleminin kendini rahat hissettiği ve dönüp dolaşıp uğradığı bazı limanlar olduğu da yadsınamaz. Kalbi büyüyüp bedeninin dışına çıkan bir adam, gelecekte sektörlere ayrılan bir İzmir ve orada hükümet tarafından atanan Hayat Danışmanları’nın evlere yaptığı beklenmedik ziyaretler, bozkırın ortasında beliren bir balina ya da zihninin içinde sürekli radyoların ana haber bültenlerini duyabilen bir karakter. Tüm bunlar benim yazı evrenimin birer parçası ve her ne kadar içinde bulundukları öyküler salt bu özellikleriyle alakalı olmasa da gerçekliğin çarpıtılması sonucunda ortaya çıkan hayal edilen gerçeklik ortamı bizi bir şekilde içinde yaşadığımız dünyaya ve zamana farklı bir açıdan bakmaya zorluyor. Farklı açılardan bakıp bilmediğimiz şeylere kendimizce ve genellikle hayalî kahramanlar üzerinden yanıt arama uğraşı diye de nitelendirilebilir sanırım kurmaca yazmak. Bir kahraman var evet, ama o kahraman hakkında da aslında yazmaya başladığımızda pek bir şey bilmiyoruz, onu tanımıyoruz, bize yabancı biri o. Hakkında bildiğimiz şeyler çok sınırlı oluyor, cinsiyeti, adı sanı - ki bazen onu dahi bilmiyor ve adsız kahramanlar üzerinden anlatıyoruz hikayemizi - boyu posu vs. Genellikle daha ziyade fiziksel şeyler. Yazdıkça bu yabancı da şekilleniyor bir yandan. Yazarken yaptığımız seçimler, verdiğimiz kararlar ve yıktığımız çerçevelerle… Sadece bir tek hayat yaşadığımız için bu hayatı öncekilerle karşılaştıramaz ya da kusurlarımızı gelecekteki hayatlarımızda gideremeyiz; bu nedenle de ne istediğimizi bilemeyiz. Karşılaştırma fırsatı olmadığı için hangi kararın daha iyi olduğunu sınamanın bir yolu yok. Olaylar nasıl gelişirse öyle yaşıyoruz, önceden uyarılmaksızın, rolünü ezberlemeden sahneye çıkan bir tiyatro oyuncusu gibi. Fakat yazarak ve okuyarak bambaşka hayatlarla karşılaşıyor, durmaksızın çoğalıyoruz. İyi ki…















