top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Gerçekleşmemiş bir hayal, insanı nasıl hırçınlaştırabilir?

    Ayla Burçin Kahraman, Esra Kahya’nın ilk öykü kitabı, Benim Rüyalarım Hep Çıkar üzerine yazdı: "Düzyazıyı şiire yaklaştıran kendine has üslubu ile insanın ne kadar çabalasa da değiştirmeye gücünün yetmediği yazgısı karşısında içine düştüğü çaresizliğini aşırılığa kaçmadan başarılı bir şekilde dillendiriyor." Ayla Burçin Kahraman Benim Rüyalarım Hep Çıkar, Esra Kahya’nın geçtiğimiz aylarda İletişim Yayınları etiketiyle basılan dikkat çekici öykü kitaplarından. Basılı ve dijital pek çok mecrada yer bulan öyküleri ile çeşitli yarışmalardan dereceler de alan yazarın daha önce Osmangazi Belediyesi’nin düzenlediği yarışmada Ahmet Hamdi Tanpınar Öykü Ödülü almış Kambur isminde bir romanı da var. Kahya’nın ilk öykü toplamı Benim Rüyalarım Hep Çıkar on iki öyküden oluşuyor ve Ethem Baran’dan, “Ve her hikaye zamanını bekliyordu,” epigrafıyla karşılıyor okuru. Öykülerin çoğu çarpıcı giriş cümleleriyle başlıyor ve akılda kalıcı final sahneleriyle kapatıyor perdelerini. Görmezden gelinmiş, ötelenmiş, ötekileştirilmiş insan hallerine ayna tutuyor. Yatalak hastalar, cüzzamlılar, hurafelere inananlar, batıl inançlarını kalplerine perçinleyenler, tacizciler, tecavüzcüler, çocukluğuna dönmek isteyenler… Kahya tam bir anlatı ustası. Öykülerinde başköşeye oturttuğu karakterlerini ve karakterlerinin ait olduğu coğrafyaları, saklılarımızda kalmış, unutmaya meylettiğimiz sözcükleri bir bir çıkarıp birbirine bağlayarak efsunlu bir duygusal evren içinde var ediyor. Düzyazıyı şiire yaklaştıran bu kendine has üslubu ile insanın ne kadar çabalasa da değiştirmeye gücünün yetmediği yazgısı karşısında içine düştüğü çaresizliğini aşırılığa kaçmadan başarılı bir şekilde dillendiriyor. İlk öykü Mercan’ın Saçları, yazarın atmosfer kurmadaki maharetini gösteren en güzel örneklerden. Birinci tekil anlatıcının, “İçimde yine üç kocakarı oturuyor,” girişiyle başlayan öykü, geleneksel hikâye anlatılarımızdan Al Karısı efsanesi ile besleniyor. Hâkim duygu, anne özlemi. Öykü ilerledikçe, coğrafyaların kaderlerini içinde yaşayanlara bulaştırdığını göstererek derin bir bakış açısı sağlıyor okura. Masalsı bir anlatımla dünle bugünün, düşle gerçeğin birbirini sarmaladığı bu öykü ânı yakalayabilmek için özenli bir okuma talep ediyor okurdan. Zira hayat ve rüya metin boyunca hep iç içe. Alelacele okunup geçilecek türden değil. Detayları fark etmek gerekiyor. Kör bir makasın açılıp kapanma sesleri kulağımızda yankılanırken ulaştığımız final sahnesi ise koca bir düğüm olup oturuyor boğazımıza. “O ölünce saçlarım da uzayacak sandım. Başımın ağrısı geçecek. Annem gibi güzel olacağım. Beni de seven olacak elbet, kök salacak değilim ya bu deliler evinde. Sandım. Saçlarım küstü.” (sf.16) Monik Hanım ve Şişeler, kitaptaki en etkileyici öykülerden. Yazarın yayın kurulunda bulunduğu İshak Edebiyat’a ithaf edilmiş. Hücre cezasında bir mahkûmun tutulduğu yeri adımlamasıyla açılıyor ilk sahne. Anlatıcının içinde bulunduğu âna gelinceye kadar yaşadıkları kendi ağzından adım adım açık edilirken anlatıcının sıkıntılı ruh hâli mekânın dar, basık ve karanlık oluşu üzerinden ilişkilendirilerek veriliyor. İlk cümleden finale kadar hissedilen gerilim zaman zaman ivmelenerek öykü boyunca uzaklaşmadığımız merak unsurunu besliyor. Satır aralarında karşımıza çıkan dip akıntı ise yazarın maharetli anlatımıyla bir eşya olmaktan çıkarıp erkeklerin hayallerini süsleyecek gerçeklikte bir kadına dönüştürdüğü ahşap masanın hikâyesi. Hücrede başlayan okuma yolculuğumuz, bütün düğümlerin tek tek çözülmesiyle başladığı sahnede sonlanıyor. Okur, kahramanla birlikte karanlık bir zihinde geçmişin izlerini sürerken, hücrenin o boğucu havasında nefessiz kalırken buluyor kendini. Bu öykü için değinmeden geçemeyeceğim bir başka özellikse kullanılan dil. Sokak jargonu öyle usta bir şekilde yedirilmiş ki metne, olayın geçtiği mahalle ve mahalle sakinlerinin kurmaca değil gerçekten var olduğu hissine kapılıyorsunuz ister istemez. “Yattığım yerden doğrulduğumda kesinlikle sarhoş falan değildim. Deliydim belki ama katiyen sarhoş değildim. Burada bir piçlik olmuştu ve karşımda sızıp kalan bu it her şeyi biliyordu.” (sf.76) Yetiş Umay Ana, yine geleneksel anlatılarımızdan koruyucu ve kurtarıcı kadın Umay Ana efsanesini merceğine alıyor bu kez. Hürü kadının köy evini mesken tutuyoruz öykü boyunca. Bir zamanlar teliyle duvağıyla girdiği bu evin ona neden yuva olamadığını anlamaya çalışıyoruz yazarın gösterdiği yerden. Bu arada Kahya, öykülerinde bütün kapıları açık bırakmayı seven yazarlardan değil, okurun bilmesini istediği kadarını ışığın altına alıp geri kalan kısımları karanlıkta tutarak zihin işçiliği yaptırmayı seviyor okuruna. Sözcük kullanımındaki çevik manevraları ve derin anlatı gücü ile gerçekleşmemiş bir hayalin, insanı nasıl hırçınlaştırabildiğini gösteriyor okuruna. Farklı ama asla yabancısı olmadığımız bu atmosferde kötülüğün çaresizlikten de doğabileceğini, asıl kötülüğün insanı eksikliklerinden ötürü yok saymak olduğunu okuyor, Saniye’nin karnındaki bebeği koruması için sürekli “Umay Ana”ya yalvarmasına şahit oluyoruz. Katmanlar hâlinde anlatılan hikâyelerinde efsanevi motiflerden ve mitsel ögelerden yararlanan yazar, masalsı anlatımını zaman zaman büyülü gerçekçilik tekniği ile birleştiriyor. Felsefi tabanlarıyla okuru üzerinde uzun uzun düşünmeye zorlayan, ses zenginlikleriyle okurun zihninde melodik bir tını bırakan öyküler taşra hayatının tüm gerçekliğini cesur bir şekilde resmediyor. Hüzün duygusunun ağır bastığı öykülerde, “Anne” figürünün baskınlığının dikkat çektiğini de söylemeden geçmeyeyim. Benim Rüyalarım Hep Çıkar, özenli anlatımı, yerel söyleyişleri, doğal diyalogları ve gerçekçi karakterleri ile edebiyatımızda kalıcı bir sesi müjdeliyor. BENİM RÜYALARIM HEP ÇIKAR Esra Kahya İletişim Yayınları, 2023 Tür: Öykü

  • Anlatmak Yetmez Yazmazsan Geçmez

    Beyza Sinem Çağlar’ın yeni şiir kitabı Anlatmak Yetmez Yazmazsan Geçmez, bize bir felsefeyi anlatıyor aslında; ne olursa olsun hayatımızda, sonunda hep sarıldığımız o içimizdeki çocuğa götürüyor bizi. Şiirlerinin arka planında hep bir melodi var; şarkı sözü yazar gibi yazıyor, kısa ve anlamlı cümlelerle. Ve kitabı bitirdiğinizde, içinizi bir huzur kaplıyor. Acıların vardı Öptüm acılarından; Geçmedi. Benle büyümemiştin ki... Ben de büyümemiştim ki... Beyza Sinem Çağlar Aydın’da doğdu, Ankara’da büyüdü, İstanbul’da yaşıyor. Kendini bildi bileli bir şeyler karalıyor. İlk ve ortaöğretim çağında yazdığı öykü ve şiirlerle, il ve ülke çapında birçok ödül kazandı. Yalnızlıktan isimli şiiri, 18 yaşındayken Varlık dergisinde yayımlandı. Ümit veren kadın şairler arasında gösterildi. Halen, birçok ulusal gazete ve internet sitesi için röportaj yapıyor ve köşe yazıları yazıyor. Anlatmak Yetmez Yazmazsan Geçmez, şairin 2000-2010 seneleri arasında- ki eserlerini içeren ikinci kitabı. ANLATMAK YETMEZ YAZMAZSAN GEÇMEZ Beyza Sinem Çağlar Şiir Doğan Solibri Yayınları, 2023 Tür: Şiir 64 s.

  • Tanpınar külliyatı eleştirel basım ile yeniden okurla buluşuyor!

    Modern Türk Edebiyatı’nın büyük yazar ve sanatçılarından Ahmet Hamdi Tanpınar’ın külliyatı yeniden okuruyla buluşuyor. Külliyatın ilk yayınları; eleştirel basımıyla birlikte Huzur, Mahur Beste, Abdullah Efendi’nin Rüyaları, Yaz Yağmuru ve ilk kez yayımlanan Tanpınar’a ait bir Paul Valéry tercümesi olan Monsieur Teste. Üç yıla yayılan bir arşiv mesaisinin ilk meyveleri olan bu yayınlar önümüzdeki yıl tamamlanması planlanan ve yaklaşık 30 kitaptan oluşacak olan Tanpınar külliyatının ilk müjdecileri. Sanatçının, çoğu İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü’ndeki Tanpınar Arşivi’nde olmak üzere, bir kısmı öğrencilerinin özel arşivlerinde yer alan evrakı, gayretli bir çalışmayla önce tasnif edilerek yeni harflere aktarıldı; ardından basılmış eserler ve tefrikalarla da karşılaştırılarak ele alındı. Dergâh Yayınları’nın halen devam eden bu özel çalışmasını Prof. Dr. İnci Enginün danışmanlığında geniş bir ekibi yöneten Sakine Korkmaz yürütüyor. Külliyatın kapak tasarımları Geray Gençer’e ait. Huzur’un 75. yılına tesadüf eden bu ilk yayınların, geride bıraktığımız yüzyılın büyük sanatçısı Ahmet Hamdi Tanpınar’ın ihtişamlı ve bir o kadar hassas olan iç dünyasına yeni kapılar açmasını umut ediyoruz.

  • Edebiyatist 2.Kristal Kalem Öykü Ödülü sonuçlandı

    Bu yıl 2.si düzenlenen Edebiyatist Kristal Kalem Öykü Ödülü 27 Kasım 2023 pazartesi gecesi, Kozyatağı Kültür Merkezi’nde düzenlenen tören ile sahiplerini buldu. Edebiyatist Genel Yayın Yönetmeni Fatih Ayan’ın koordinatörlüğünde yapılan yarışmada, Feridun Andaç, Defne Suman, Fatma Burçak, Aysel Karaca ve Bahar Yaka’dan oluşan Jüri üyeleri seçimini yaptı. Toplam 480 edebiyat tutkununun katıldığı yarışmada finale kalan 24 yazardan, “TENİNDEKİ ZEHİR” öyküsüyle, ÇAĞLA PINAR ÇAKIR, MANSİYON “KAPIYA KADAR SEVİŞTİĞİMİZ” öyküsüyle, AYŞE BEYAZOVA, MANSİYON “KURŞUN ZEHİRLENMESİ” öyküsüyle, ZEKİ PARALI, MANSİYON “YAPRAK FALI” öyküsüyle, GÜLNİHAL ABAY, MANSİYON Ödüllerini alırken, “BEDEL” adlı öyküsüyle EMİNE ERDEM ALPYÜRÜK bu senenin KRİSTAL KALEMİ seçilmiştir. Finale kalan 24 adayın öykülerinin yer aldığı kitap ödül gecesinde okurla buluşturulmuştur. Ayrıca bu yılın birincisi Emine Erdem Alpyürük’ün kendisine ödül getiren öyküsü, “Bedel” Edebiyatist Dergisinin 51.sayısı olan (Ocak – Şubat ) yer alacaktır.

  • "Düş gücü bir şeyin nasıl gerçekleşebileceğini bilmez"

    Günümüz Leh edebiyatının başarılı isimlerinden olan ve yapıtları Danilo Kiš ile Bruno Schulz’un eserleriyle kıyaslanan Andrzej Stasiuk, başyapıtı olarak nitelendirilen Dukla’da okurları ışık, doğa, hafıza ve zaman üzerine düşünmeye çağırıyor. “Zamanla başa çıkmaya çalışırken, genellikle geçip gitmişe, biçim verilmiş olan şeye, hazır forma geri dönmemiz tuhaftır. Düş gücü bir şeyin nasıl gerçekleşebileceğini bilmez. Bir boşlukta asılı hâlde, bir taş gibi düşer veya kendi kendisiyle uğraşır ve neticede sonuç aynıdır.” Anlatıcının, farklı zamanlarda ve farklı mevsimlerde güneydoğu Polonya’da yer alan Dukla adlı kasabaya yaptığı yolculukların bir dökümü olan roman boyunca Stasiuk keskinliğini bir an olsun yitirmeyen üslubuyla gerçekliği gündüz düşleriyle, ışığı karanlıkla, boşluğu imgelerin zenginliğiyle iç içe geçiriyor. Okurlar anlatıcıyla birlikte zaman ve mekân içinde hareket ederken metin boyunca şiddeti değişen bir ışığın aydınlattığı Dukla katman katman genişleyerek toplumsal değişimler, yalnızlık, geçmiş ve şimdinin, hatta belki de hayal edilenin romanı haline geliyor. Andrzej Stasiuk, en başarılı ve uluslararası üne sahip çağdaş Polonyalı yazar, gazeteci ve edebiyat eleştirmenlerinden biridir. Doğu Avrupa'nın gerçekliğini ve Batı ile olan ilişkisini anlatan gezi yazıları ve yazılarıyla tanınır. DUKLA Andrzej Stasiuk Livera Yayınları, 2023 Çeviri: Emrah Gaznevi Tür: Roman 168 s.

  • Booker Prize 2023'ün kazananı Paul Lynch'in kitabı Prophet Song oldu

    Paul Lynch'in yazdığı Prophet Song, Booker Prize 2023'ün kazananı seçildi. Yazar 50.000 Sterlin ödülün sahibi oldu ve ödülü 26 Kasım Pazar günü Old Billingsgate, Londra'da düzenlenen bir törenle 2022 yılının kazananı Shehan Karunatilaka'ya takdim edildi. Etkinlik Samira Ahmed tarafından sunuldu ve BBC Radio 4 Front Row'un özel bir bölümü olarak canlı yayınlandı. Ayrıca Jack Edwards tarafından sunulan ve özel konuklarla yapılan röportajların yer aldığı bir saatlik bir YouTube programında da canlı olarak yayınlandı. Törenin açılış konuşmasını geçtiğimiz yıl Tahran'daki cezaevinden tahliye edilen ve hücre hapsindeyken kitapların kendisini nasıl kurtardığını anlatan Nazanin Zaghari-Ratcliffe yaptı. Jüri Başkanı Esi Edugyan, kazanan kitabı 'ruh sarsıcı ve gerçek' olarak tanımladı ve okuyucuların 'uyarılarını kısa sürede unutmayacaklarını' ekledi. Prophet Song(Peygamberin Şarkısı) Booker Ödülü'nü kazanmak için bahisçilerin favorisiydi Bir eleştirmen tarafından 'günümüz için çok önemli bir kitap' olarak nitelendirilen kitap, siyasi aşırılığın yükselişinden mültecilerin küresel durumuna kadar çağımızın en büyük sosyal ve siyasi endişelerinden bazılarını ele alıyor. Paul Lynch kitap hakkında şunları söyledi: 'Peygamberin Şarkısı kısmen radikal bir empati girişimidir. Okuyucuyu öylesine derinden etkilemek istedim ki, kitabın sonunda bu sorunu sadece bilmekle kalmayacaklar, aynı zamanda kendileri de hissedeceklerdi' Lynch, Iris Murdoch, John Banville, Roddy Doyle ve Anne Enright'ın ardından Booker Ödülü'nü kazanan beşinci İrlandalı yazar oldu. Ödülü 2018 yılında Kuzey İrlandalı yazar Anna Burns kazanmıştı. Lynch bu yılki uzun listeye giren dört İrlandalı yazardan biriydi Peygamberin Şarkısı İngiltere'de Oneworld tarafından yayımlanıyor. Bağımsız yayıncı daha önce 2015 ve 2016 yıllarında Marlon James'in Yedi Cinayetin Kısa Tarihi ve Paul Beatty'nin The Sellout adlı kitaplarıyla ödülü iki yıl üst üste kazanmıştı.

  • Öykü: Oyunlar ve Sahneler

    “Her kötünün eninde sonunda sonu gelmez mi? Sonrasında iyi olacağını bildiğimiz kötü için neden biz de kötü duygulara hapsolalım?” Beren Çağla Erengönül Geldi yönetmen, zemheri ayı; aylardır hazırladığı dondurucu gösterisini büyük zevkle oynuyor. Ne zamandır diğer oyunları izliyor; seyircilerin baharda hayata sarılmasını, ağaçların mutluluk gözyaşlarının yeşil yapraklara dönüşmesini, hayvanların yuvalarından büyük bir zafer mutluluğuyla çıkmasını, yaşamın yeşermesini gözlüyor. Harman sıcağında vücutlarını kavuran, güçlükle çalışan canlıları, yavruların koştururken muziplikler yapmasını dudak bükerek izliyor. Güzün sarartan hüznüyle canların inlere çekilmesini, her şeyi not alıyor ve büyük piyesi özenle hazırlıyor. Korkmuyor değil, ya gösteri seyircilerin dikkate almayacağı kadar zayıf olursa? Öyle bir oyun yazmalı ki seyirciler donup kalmalı, hayatı uzunca sorgulamalı. Hükmetmeli seyircilere; alkışları seyirci coşkusuna bırakmamalı, kendisi yönetmeli. En ufak bir mimik, bir duygu onun eseri olmalı. Bir oymacı zarifliğiyle işlemeli, yeniden yaratmalı eserini. En sonunda şaheserini ortaya koymalı; tüm gerçekliğiyle göze çarpmalı bu başkalaşım. Sonunda tüm çalışmaların neticesinin alınacağı zaman geliyor, sahneyi zemheri alıyor. Herkes susuyor. Herkes biliyor ki bu oyunda bir sürü “en” tadacaklar: En kasvetli, en etkileyici, en gerçekçi... Bu oyunda neşeye yer çok az; iki ayrı kutuplar çünkü zemheriyle. Zemheri zamanı kasvetli; aynı siyahın dehşeti gibi. Neşede ise beyazın masumane saflığı. Birbirlerini tamamlıyorlar, biri olmasa diğeri de olmayacak. Olsa ne önemi kalır tek olmasının? Gösteri başladı. Zemheri gösteriye dayanabilene hayat vaat ediyor. Herkes rahatsız, gözlerinden haykırışları okunuyor. Konuşamazlar çünkü biliyorlar ki konuşmaları sadece aynı suçlu öğrencinin isyan dayağını daha sert yemesi gibi çarpacak. Hayvanlar fark ettirmeden seyirci koltuğundan kalkıp inlerine kaçtılar bile. Güneş huzursuz, daha az uğruyor. Bitkiler ise tutsaklar o koltuğa, bağlanmışlar çaresiz. Onların derdi kendilerine değil sadece. Bebeleri kılıç gibi keskin ayazda karın altından çıkabilecek mi? Yaşasalar bile gösteri bittiğinde her şey eskisi gibi olacak mı? Zemheri hakkını vererek yönetiyor oyunu. Geldi başroller; ayaz çarpıyor, üstünlüğünü belli ediyor. Güçlü, zalim; kimlerin canını yakmamış ki? Güneş, bir süre yaklaşmayacak; değmez savaşmaya, diyor korkuyla karışık saygıyla. Çok can almış düşmanı. Savaş acı çektirir sadece, diye düşünüp çekiliyor. Bir kar tanesi, rolünü iyi ezberlemiş, aylarca prova yapmış; artık hazır oyuna. Çok da heyecanlı. Vee sahne! Hiç bu kadar özgür hissetmemiş minik kar tanesi, kanatlanmış uçuyor. Seyircilerin dehşet dolu bakışları karşısında bir kaplan gibi atılıyor. İlk yapması gereken görevi tekrarlıyor, arkadaşlarıyla birlikte şu ağacın dibindeki küçük fidanın üstünde birikecekler. Zemherinin bu fikri kar tanesini ona hayran bırakıyor. Seyircileri de oyuna katmak kadar oyunu hissettiren bir yöntem var mıydı? Aslında seyircisiz bir oyun bu, herkes aktör. Hiçbir şeyin farkında olmayan küçük fidan, nasıl korunması gerektiğini endişeyle anlatan annesini dinliyor. Daha çok toy! Güneşin tadını anlayalı bir yıl bile olmamış. Annesinin dediklerine göre dünyanın, güneşin değerini şu zemheri denilen vakitte anlayacak. Yönetmen zemheriyi çok merak ediyor. Annesi yapraklarını çoktan göndermişti bunun için, güz sonuna kadar. Bu ciddiyetten ötürü küçük fidanda bir korku tomurcuklanıyor. Yine de saflığını geçemiyor korku. Her kötünün içinde bir iyilik vardır, diye düşünüyor. Annesi piyesin başladığını söylediğinde iyice heyecanlanıyor ve susup merakla bekliyor. Kar tanesi seyircilere göz gezdiriyor. Gözlerdeki acıyı, korkuyu, nefreti görüyor. Sadece tek bir şey dikkatini çekiyor: Mutluluk. Afallıyor, kim bu diye bakıyor; tam da duygularını paramparça edeceği fidandan geliyor bu mutluluk. Aşağıya yavaşlayarak inmeye başlıyor. Arkadaşları ona anlam veremese de yanından geçip gidiyorlar. Fidanın bir anda üstünü beyaz örtü kaplıyor. Fidan ilk başta üşümüyor, teninin kavrulduğunu hissediyor. Sonra giderek üşüyor ama cesareti azalmıyor. Belki beni korumak için üstümü kapladı, diyor ve içi ısınıyor. Fidan örtüye kollarını açarken kar tanesi şaşkın bir halde fidana yaklaşıyor. Fidanla yüz yüze geliyorlar. Kar tanesi, fidanın yüzünde korku emaresi göremiyor. Rahatsız ediyor seyircinin bu rahatlığı kar tanesini. Fidanın gözlerinin içi gülerken kar tanesinin içine kötü bir his yayılıyor. Durup düşünüyor; zemheri herkesin kalbine korku salıyor, güzel duyguları öldürüyorken küçücük bir fidan niye bu kadar neşeli? Düşüncelerini seslendiriyor fidan: - “Her kötünün eninde sonunda sonu gelmez mi? Sonrasında iyi olacağını bildiğimiz kötü için neden biz de kötü duygulara hapsolalım?” Kar tanesinin içindeki korku katlanıyor, boğazına kadar bir ağrı yükseliyor, nefes alırken ağrı göğsüne ve bağrına batıyor. Kendisinin, arkadaşlarının, hayran olduğu zemherinin bu kadar kötü göründüğünü küçük bir fidan sayesinde anlıyor kar tanesi. Nefesi tıkanıyor, beyni buğulanmaya başlıyor. Kafası karışmış halde arkadaşlarına bakıyor. Ondaki değişikliği fark eden herkesin onunla aynı duygulara kapıldığını görüyor. Bu piyes için harcadığı emekleri hiçe sayıp kararını veriyor; yavaşça eriyor, buharlaşıp evine geri dönüyor. Arkadaşları da kaçınılmaz yolu takip ediyor ve hep birlikte göğe dönmeye başlıyorlar. Tabiat Ana yeni bir oyun sahnelensin istiyor. Zemheri bunu fark ederek hayatın farklı sahneleri olan bir gösteri sergilediğini anlıyor. Sahneyi devretmeyi hiç de istemiyor ama kabullenip teslim oluyor. Düşüncelere boğulmuşken ilk cemrenin düşüşünü görüyor. Yeni yönetmen elçisini yollamış bile. Mahkûm olduğu köşeye geçiyor. Sahneyi yeni oyunlara bırakıyor...

  • Çünkü Fısıltılar Vardı

    Mario Levi'nin kaleme aldığı Çünkü Fısıltılar Vardı, yaşamın karşısına kurguyu, kurgunun karşısına insanın hakikatini koyarken gerçeğin perdesini adım adım kaldıran bir novella. Mario Levi, hikâyelere tutkun bir yazarın evreninde, farklı tarihlerde ve mekânlarda, birbirlerinden habersiz şekilde bir araya gelen iki zaman yolcusunun peşine düşüyor; tanıdık fısıltılar hikâyenin de, kahramanın da kaderini belirliyor: Beyoğlu’nun ve Büyükada’nın sokaklarında, sepya fotoğraflardan yansıyan yakın geçmişin acı tatlı hatıraları arasında yol alan Çünkü Fısıltılar Vardı, yaşamın karşısına kurguyu, kurgunun karşısına insanın hakikatini koyarken gerçeğin perdesini adım adım kaldıran bir novella. Her ilişkiye mazinin silinemez izleriyle girdiğimizi yok yere söylemiyorum. Mesele o mesele işte. Bazen bir koku, bazen bir görüntü bir yere gitmenize imkân vermemiş miydi? Bu seferki bir ses. Kimliği belirsiz bir hayaletin sesi. Yıllarca köşesinde gizlenmiş Melih Bey’e beklenmedik bir şekilde kendini duyuran… Bir fısıltı halinde. Fısıltının hakkını verircesine sadece onun duyduğu. Bir çığlığı da andırdığı halde… ÇÜNKÜ FISILTILAR VARDI Mario Levi Everest Yayınları, 2023 Tür: Novella 104 s.

  • Aç Koynunu, Ben Geldim

    Aslı Tohumcu, Aç Koynunu, Ben Geldim’de, ezberleri bozarak, bu hikâyenin kahramanları dışında kimseye nasip olmayacak fevkalade bir aşkı anlatıyor. Hikâye yıllar evvel, Bursa Kapalı Çarşı’dan başkente kadar namı ulaşmış bir hançer ustasının aynı demirden döverek yaptığı, birinin sapına ateş, diğerininkine toprak işlediği iki hançerle başlar. İşin içine bir tutam efsun, iki damla da kan karışınca hayatın olağan akışı değişiverir. Böylece Mutlu ve Rüya adında iki gence daha doğmadan ortak bir kader yazılır... Aslı Tohumcu, Aç Koynunu, Ben Geldim’de, ezberleri bozarak, bu hikâyenin kahramanları dışında kimseye nasip olmayacak fevkalade bir aşkı anlatıyor. Aslı Tohumcu Aralık 1974’te Leverkusen’de doğdu, Bursa’da büyüdü. İngiliz Dili ve Edebiyatı öğrenimi gördü; çeşitli yayınevlerinde editörlük, TRT 2’de sunuculuk ve danışmanlık yaptı; kitap ekleri çıkardı. 2003’te Abis, 2006’da Yok Bana Sensiz Hayat, 2010’da Şeytan Geçti ve Taş Uykusu, 2014’te Ölü Reşat, 2017’de Sevil de Sevme (Seyhan Argun’un çizgileriyle), 2018’de Durmadan Leyla, 2020’de Kötü Kalp ve 2022’de Cevizin Şarkısı adlı kitapları yayımlandı. Kutlukhan Kutlu ile 2015’te Güçoburlar adlı derlemeyi ve 2018’de İstanbul: 2099 adlı antolojiyi hazırladı. Kitapları çeşitli dillere çevrilen Tohumcu, Kadın Öykülerinde İstanbul, İstanbul Sokakları (101 Yazardan 100 Sokak) ve Merhaba Asker adlı derlemelere öyküleriyle katkıda bulundu. Çocuklar için Bolbadim Günlükleri, Eksimus Serüvenleri, Karadankaçanlar, Dünyayı Döndüren Kız, Üç, İkiii, Birr, Ateş!, Hışır Hışır Kırt Kırt, Herkesin Evine Döndüğü Gün, Benim Babam Kötü Örnek ve Öyle Değil, Böyle! adlı kitapları yazdı. Kızı Tomris’le İstanbul’da yaşıyor. AÇ KOYNUNU, BEN GELDİM Aslı Tohumcu İletişim Yayınları, 2023 108 s. Tür: Roman

  • Karga ilk kez Türkçede

    1994’te beyaz perdeye uyarlanan ve Brandon Lee’nin setteki trajik ölümünden sonra James O’Barr tarafından ona ithaf edilen kült çizgi roman KARGA Türkçede ilk kez yayımlanıyor. “Öylesine gri ve yitirmiş ümidini, çelik gibi güçlü ama içeriden çöküp gitmiş, kahkahalarla gülüyor karga bir sokak lambasının altında, yaşamış, ölmüş ve hâlâ yaşayan birinin vudu gülüşüyle...” Kız arkadaşıyla birlikte bir sokak çetesi tarafından öldürülen Eric Draven bir karganın yardımıyla ölümden geri döner ve karanlık sokaklarda intikam peşine düşer. 1994’te beyaz perdeye uyarlanan ve Brandon Lee’nin setteki trajik ölümünden sonra James O’Barr tarafından ona ithaf edilen kült çizgi roman KARGA Türkçede ilk kez yayımlanıyor. 2011 yılında yazarın orijinal niyetini yansıtan otuz sayfalık ek çizimler ve sanatçının orijinal tekniği kullanılarak restore edilen kayıp sekanslar da bu genişletilmiş özel edisyonda yer buluyor. KARGA James O'Barr İthaki Yayınları, 2023 Çeviri: Elif Ersavcı

  • "Nerede uygar olan başlıyor, bitiyor ve biz vahşi tarafa geçiyoruz belli değil."

    Aynur Kulak, Dilek Özhan Koçak ile romanları, Kurşun Kalem ve Taşrada Ölürken üzerine söyleşti: "Sanat duyguları aktarmanın en iyi aracı. Edebiyat ise, birçok anlamı ve duyguyu örtük biçimde aktarabilmede en ideal sanat formlarından biri." “Her iki romanımda da baskın olarak kendisini hissettiren kişiliksiz, menzil dışı ve yabancı bir kötülük var.” Dilek Özhan Koçak ile ikinci romanı Kurşun Kalem odağında yapmış olduğumuz söyleşi çağdaş edebiyatımızda bıçak sırtı bir anlatım olarak nitelendirebileceğimiz tekinsizliğin menzil dışı özgün yapısı çerçevesinde gerçekleşti. Böyle bir söyleşi çerçevesi içerisine yazarın ilk romanı Taşrada Ölürken de girdi elbet. Çünkü her iki romanda da karşı karşıya kaldığımız Faulkner’in Ayı romanında değindiği- “kişiliksiz kötülük” o kadar özgün bir anlatımla karşımıza çıkıyor ki, “tekinsizliğin menzil dışı” tanımı Dilek Özhan Koçak romanları adına tam isabet bir noktadan kavrıyor bizleri. Hem yeni romanı Kurşun Kalem hem de ilk romanı Taşrada Ölürken’i de içine alan çağdaş edebiyatımızın özgün kalemi Dilek Özhan Koçak ile gerçekleştirdiğimiz geniş kapsamlı söylemiş için buyurun lütfen. İlk soru itibariyle edebiyat ile olan bağınızı tarif edin desem neler söylemek istersiniz? Birçoğumuz gibi edebi metinlere ilgim okul çağlarında başladı. Edebi olmasa da karşılaştığımız ilk metinler merakı, öğrenme arzusunu harekete geçiren ve hayal gücünü besleyen kitaplar ve dergiler hatta ansiklopedilerdi. Çoğu özenle resimlenmiş bu metinler okumayı keyifli ve tutkulu bir sığınağa dönüştüren ilk adımlardı benim için. Ancak yoğun ve düzenli okuduğum zamanlar ilk gençlik yıllarım. Özellikle dört yıllık üniversite hayatımın büyük bir kısmını dünya edebiyatının temel sayılan eserlerini okuyarak geçirdim. Sonrasında edebiyat bir keşif alanına dönüştü benim için. Bazen avcı, kimi zaman bir madenci gibi, kütüphane ve kitabevlerinden sahaflara doğru evrildi arayışlarım. Eski baskıları, başka çevirileri, o yazarın hiç bilinmeyen bir kitabını arayıp bulmak, unutulmuş bir yayınevinden çıkmış o baskısını belki ilk defa tefrika edilirken yarım kalmış bir romanla karşılaşmak büyüleyiciydi benim için. Bu keşif alanı doğal olarak genişleyip gündelik ve zihinsel dünyamla birlikte genişledi. Elbette yazma denemelerim de oldu bu dönemde, çünkü okumanın öyle bir yanı var, kimi zaman okurken kendim yazıyormuş gibi, belki de yazmış olmayı ümit ederek okurum, keşke bu güzel satırları ben yazsaydım, ya da ben nasıl anlatırdım, belki bundan daha iyisi yazılamazdı dediğim zamanlar, yazma isteğimin su yüzüne çıktığı ilk anlardı galiba. Bunun için boş, sorumluluğun az hissedildiği, zamanın siz fark etmeden akıp gittiği bir başka zamanın işlediği o döneme de ihtiyaç var. Sonrasında gelecek kaygısı, çalışma hayatı ve profesyonel olarak yapacağım mesleğe karar verme süreçleri geldi. Akademisyenlik mesleğini seçmem tesadüf değil. Bilimsel ilgi ve merakın ötesinde hayatım boyunca okumayı sürdürebileceğim bir meslek olduğunu gördüm öğretim üyeliğinin. Öyle de oldu ama kurumsal yaşam hiç de umduğum gibi olmadı. Başından itibaren disiplinlerarası bir alanda, iletişim bilimleri alanında çalışmam, sanat ve edebiyatla ilişkimi sürdürebilmemi yine de sağladı. Böylece profesyonel yaşamımda da edebiyattan kopmamış oldum. “Her iki romanımda da baskın olarak kendisini hissettiren “kişiliksiz”, menzil dışı” ve “yabancı” bir kötülük var. Birinde doğa, diğerinde insanın kötülüğü (Hakkı ve dayıyı kastediyorum). Belki de insanın bu vicdansız kötülüğü, vahşi yanından geliyordur, kim bilir.” Kurşun Kalem isimli ikinci romanınız geçen ay yayımlandı fakat ilk romanınız Taşrada Ölürken ile kitaplarınızı konuşmaya başlamak istiyorum. Yaşanan olaylar bir yana olayların gerilimi, tekinsizlik, nefesimizi kesen anların ürpertisi çağdaş edebiyat metinleri içerisinde çok az hikâyede çok iyi şekilde karşımıza çıkıyor. Taşrada Ölürken’de olduğu gibi. Romanın tematik özelliklerine baktığımızda meseleniz taşra mıydı gerçekten? Ya da kazalardan tutalım da, çocuk ölümleri dahil tüm ölümlere, taşraya nüfus memuru olarak atanan kadının yalnızlığından tutalım da, taşradaki tüm ilişkilere ve taşradaki hayvanların vahşiliğine (ve insanların da elbet) varana kadar travma yaratacak olan her şeyin taşra söz konusu olunca soğukkanlı bir sıradanlığa dönüşmesi miydi? Evet, romanın meselesi taşraydı elbette ama bu romanı yazma nedenim taşrayı anlatmak değildi. Yeni bir romana başlamadan önce beni harekete geçiren şey kuvvetli ve yoğun bir duygu oluyor. Taşrada Ölürken’i, karşılaştığım büyük bir kötülük karşısında hissettiğim çaresizlik duygusuyla yazdım. İlk kez hayatımın kontrolünü kaybettiğimi, akışına kapıldığım bir selde dallar ve kökler içinde sürüklendiğimi hissetmiştim. Sanki bir şeylere tutunabileceğime, huzurlu bir menzile ulaşabileceğime inancım uçup gitmişti. Taşra, içimi kemiren bu yoğun duyguları aktarabileceğim uygun bir dekordu yalnızca. Ayrıca bu duygular hayatımda belirip beni başka bir şeye dönüştürmeye başladığı sırada taşradaydım. Söylediğiniz gibi sıradanlık, hem de kolektif bir kabullenişle şiddetin, vahşetin sıradanlığı. Kurşun Kalem’de ise, o kötülüklerden intikamımı, dekoru değiştirerek aldım. Kurşun Kalem’i yazdıran duygu ise, öfke ve hesaplaşma istediğiydi. Sanat duyguları aktarmanın en iyi aracı. Edebiyat ise, birçok anlamı ve duyguyu örtük biçimde aktarabilmede en ideal sanat formlarından biri. Örneğin Taşrada Ölürken’de kayıtsız kötülük fırtına, kurt, martı, hindi, ayı vs. gibi doğanın bin bir farklı suretine büründü. Belki kalabalık bir kentte araziye uyup kısa sürede yakayı kurtarabileceğiniz tehlikeli bir karşılaşma, taşrada sizi yok olduğunuz yere kadar önüne katıp takip eden bir av takibine dönüşebilir. Aklıma burada şehirli birkaç arkadaşın hafta sonu gezisinin nasıl gerilimli bir kovalamacaya dönüştüğünü konu edinen Deliverance (1972) filmi geliyor. Belki de bütün bunlar aslında doğada diyalektiğin olmayışı gibi doğaldır da, onu zalimce bulan bizim medeni aklımızdır, kim bilir? Taşrada Ölürken’de travma yaratacak şeylerin korkunç bir sıradanlıkta olması yukarıda bahsettiğim gibi yüzleştiğim kötülüğün bende bıraktığı izlenimle ilgili. Şehirli memur kadın ve onun peşindeki diğer define avcılarının, özgüvenlerini aşan kibirlerinin kurbanı olduğunu okuyoruz. Romandaki taşra, uygar ile vahşi, doğa ile kültür, köy ile kent arasında bir yerde duran, bu nedenle nereden ne geleceği belli olmayan, alışık olduğumuz, kendi doğamız şehirden farklı, ucube bir yer, tıpkı insanın bizzat kendisi gibi. Doğadan geldik, doğaya döneceğiz. Ama aklımız yüzünden doğayı ve diğer canlıları tahakküm altına alabileceğimize inandık ve zamanla aramızdaki mesafe büyüdü. Hayvanın, ya vahşi olduğu için yok edilmesi gereken bir düşman olduğuna inandık, ya onları evcilleştirip olmadıkları bir şeye dönüştürdük, insanileştirdik ya da sevimli pelüş hayvanlara dönüştürüp, çocuklarımızın odasına dekor yaptık. Taşrada Ölürken, -bilmiyorum bir yazar olarak bunu benim söylemem doğru mu ama- aynı zamanda doğayı nesneleştiren, romantize eden, kültürel ve sembolik olarak inşa eden insan merkezli bakışın sorgulandığı bir eser oldu aynı zamanda. Doğada her gün bir sürü “cinayet” işleniyor ama biz buna hayatta kalma mücadelesi diyoruz. Ölüm ise süssüz ve sıradan. Taşra’nın doğaya yakın olması, doğal olayların gündelik yaşamı daha fazla etkilemesine, ölümü de trajik bir hal olmaktan çıkarıp, sıradanlaştırmasına yol açıyor. Kadının doğaya, onu yalnızca bahçe veya peyzajdan bilen şehirli olarak duyduğu hayranlık, romanın ilerleyen aşamalarında değişiyor. Kadın, Faulkner’in Ayı romanında söylediği gibi “kişiliksiz bir kötülük”le baş başa kalıyor. Her iki romanımda da baskın olarak kendisini hissettiren “kişiliksiz”, menzil dışı” ve “yabancı” bir kötülük var. Birinde doğa, diğerinde insanın kötülüğü (Hakkı ve dayıyı kastediyorum). Belki de insanın bu vicdansız kötülüğü, vahşi yanından geliyordur, kim bilir. Doğa tüm canlılara aynı mesafede, onun karşısında kimse ayrıcalıklı değil. İnsan ve yunus cesedi aynı sahile vuruyor örneğin. Kitapta bitmek bilmeyen ölümlerin ve pek çok travmatik olayın sizin deyiminizle soğukkanlı bir sıradanlıkla anlatılmasının nedeninin bu olduğunu söyleyebilirim. Bu sıradan, soğukkanlı kötülük taşra’nın doğa tarafı. Gelelim taşranın uygar tarafına. O da herkesin gizli mesleğinin define avcılığı olmasıyla örtüşüyor. Taşrada pek çok kişinin içten içe dileği zengin olmak. Zengin olmak, bu dar ülkenin çeperlerinin üzerinden atlayıp kaçabilmek, özgür olabilmek için tek yol. Sınırlar taşrada belirsiz. Çünkü şehir ile doğa arasında ne öyle ne böyle, hem öyle hem böyle bir yer. Nerede uygar olan başlıyor, bitiyor ve biz vahşi tarafa geçiyoruz belli değil. Bu yüzden balkonun altında kimi zaman kurt, kimi zaman gelincik dolanıyor. Evinizin içine giren böceklerin çok azı tanıdık, pek çoğunu ilk kez görüyorsunuz. Onlar da tıpkı taşra gibi iki arada bir deredeler, yarı vahşi, yarı evcil. Bu hayvanlara şehirde rastlamanız mümkün değil. Bu ikilik, ne tam olarak şehirli olamamak, ne de tam olarak doğanın bir parçası olamama hali, dediğim gibi ucube bir üçüncü hal yaratıyor. Oysa taşra sakinleri, doğaya uyum sağlayan yaşlı teyze, deli kadın, yaşlı amca ve hatta üst komşu doğanın gücünün farkında. Bu onlara aktarılmış bir bilgi. Kibre kapılmadan, hadlerini bilerek, onunla uyumlu yaşayanlar hayatta kalıyor, tıpkı doğadaki diğer tüm canlılar gibi. Doğayı düşman belleyen, alt edilmesi gereken bir güç olarak konumlandıran, ona meydan okuyan şehirli insansa, cezasını buluyor. Roman için son olarak şunu söyleyebilirim; onu bir define bulma hikayesi olarak da okuyabilirsiniz, ama üzerinde düşünülürse, yüzeydeki anlam katını aşan derinlikte bir anlatı da bulabilirsiniz. Kurşun Kalem romanınızı da okuduktan sonra çağdaş edebiyatımız içerisinde -tespitler adına sıkça söylenen- deneysel roman ya da öykü kategorisinin dışında gerçek anlamda, tüm unsurları ile iki gerilim türünde roman ile karşı karşıyayız desem, ne söylemek istersiniz? Mekânların anlatımı, atmosfer yaratımı ve diyaloglar gerçeğe o kadar yakın ki, kurgu neredeyse belirsiz bir hal alıyor. Dolayısıyla deneysel olabilecek unsurlar da ortadan kalkıyor. Bunu sizin hikâyeyi olduğu gibi anlatmayı tercihinizden, yani fazla bozmadan, müdahalesiz şekliyle verme isteğinizden kaynaklı olduğunu düşünüyorum. Evet haklısınız. Hatta bir başka söyleşide de Kurşun Kalem’deki olayların benim gerçek yaşamımla örtüşüp örtüşmediği soruldu. Şunu söyleyebilirim ki, Kurşun Kalem’deki olaylar benim başımdan geçmiş olsa benim onları anlatabilmem zaten mümkün olmazdı. Başımdan geçen bir olayı trajik değil ancak trajikomik anlatabilirdim. Ancak metnin bu kadar inandırıcı olması okurla metin arasına girmemeye özen göstermemden ileri geliyor. Duyguyu tanımlamak yerine, onu tam olarak okuyucuya aktarabilmek yazarken en önem verdiğim şey. Bunun için metinle arama mesafe koyuyorum ve o mesafeyi aşmamaya özen gösteriyorum. Bu romanda da, okuyucunun, romanın kahramanını kendi gözleriyle görmesini istedim. Hakkı’yı okuyucunun “vicdanı”na bıraktım. Çünkü kişileri tanımlamak yazarın işi değil, onu kendiliğinden oynayabileceği bütün rollerde gösterebilmek. Rol evet, çünkü nasıl davranıp düşüneceğini, hangi yoldan yürüyeceğini ben biliyorum, ama sınırsız haklarım yok onun üzerinde. Aksi halde kahramana değil, okuyucuya sınırlar çizmiş olursunuz. Bana kalırsa en iyi metinler yazarın kendisini hissettirmediği metinler oluyor. Okuyucu yarattığınız dünyanın gerçekliğine ancak böyle kapılıp gidebilir çünkü. Romanın dışındaki gerçeklikle roman dünyası arasında kesinlikle bir geçişkenlik olmamalı. Kim söylemişti hatırlamıyorum ama roman uyanıkken görülen bir düştür, hem yazan hem de okuyan için. Bu yüzden öncelikle yazarın o düşü görebilmesi için kendisini her şeyden soyutlayarak yazması gerekiyor. Dışarıdaki hava içeriye sızmamalı. Bu yüzden yazmak bir tür inziva gerektiriyor. Yarattığınız dünyanın gerçekliğine ancak kendinizi dışarıdaki dünyadan bütünüyle soyutlayarak dalabiliyorsunuz çünkü. “Roman limitsiz bir dünya açıyor önünüze. Hiçbir kuralın olmadığı bir dünyada size sonsuz bir yaratıcılık imkânı tanıyor. Ben bu sınırları zorlamayı çok seviyorum.” Bu sorunun hemen ardından şunu sormak istiyorum. Kurşun Kalem’in Taşrada Ölürken’den farkının ne olmasını istediniz? Farkının olmasını isteyerek yola çıkmış değilim aslında. Ne denli “uyanık bir düş” olsa da, roman anlatısı benim deneyimlerimi, tanık olduğum ve izlediğim bütün dünyevi oluşları ve değişimleri, içinde bulunduğum fiziki dünya kadar çağın ruhunu da, onun dilini de içeriyor aslında. İlk romanım Taşrada Ölürken’de kahraman olaylar zinciri ile bir belirsizliğe doğru çekilirken Kurşun Kalem’de daha dar bir alanda, örtük ve dolambaçlı bir sarmalda ilerliyor. Şiddet, bu yolun taşlarını an be an yerine yerleştiriyor. Roman limitsiz bir dünya açıyor önünüze. Hiçbir kuralın olmadığı bir dünyada size sonsuz bir yaratıcılık imkânı tanıyor. Ben bu sınırları zorlamayı çok seviyorum. Farkı buradan ileri geliyor olabilir. Yani birbirine benzemeyen üslupları ve anlatım biçimlerini denediğim romanlar yazmak istiyorum. Roman bana böyle bir imkân tanıyorken, neden ben bu imkândan faydalanmayayım? İkinci romanınız Kurşun Kalem çok ağır bir hesaplaşma hikâyesi. Taşra hayatı da bir aile hayatı minyatürü, bir tür aile yapısı zihniyeti fakat Kurşun Kalem’de aileyi ve yaşanan olayları daha spesifik hale getiriyorsunuz. Dolayısıyla hem fiziksel hem psikolojik açıdan daha girift ve ağır ve daha karakter odaklı bir hikâye ortaya çıkıyor. Gerilimi asla kaçamayacağımız bir yerde –aile içinde- yaratmayı neden istediniz? Daha derinden bir yaşam ve ölüm algısı yaratmak mıydı buradaki meseleniz? Aile her şeyin başladığı ve bana kalırsa bittiği yer. Sizi siz yapan, iyi ya da kötü, cismani ya da ruhani bir ömür taşıdığınız her şeyin temeli orada atılıyor. Sahip olduğumuz genetik miras bu temele bir maya katıyor ve zaman, onu başka kılıklara büründürüyor. Kişiliğinizin temel unsurları burada şekilleniyor. Burası sizi dışarıdaki kötülüklerden koruyan korunaklı bir dünya olabileceği gibi, her gün işkence gördüğünüz bir hapishane de olabilir. Nasıl bir ailede dünyaya geldiğiniz ne yazık ki tamamen şans. Seçme şansınız yok. Size değer verilmişse, aileniz tarafından sevilmişseniz topluma uyum sağlayan bireyler olarak yolunuza sağlıklı bir şekilde devam edebilme olasılığınız daha yüksek. Tersi durumda yaşamınız boyunca her alanda onun eksikliğini hissediyorsunuz ve tamamlamaya çalışıyorsunuz. Bu çabanın eyleme dönüşmesi her zaman, yasal, kabul edilir, ahlaki normlarla şekillenmiyor. Hele bir de psikolojik ya da fiziksel şiddet görmüşseniz “normal” bir insan olarak yola devam etmeniz pek mümkün olmuyor. Romanda suçlu bir kişilik yarattım. İntikamını alırken suç işleyen bir insan. Okuyucunun gözünde Hakkı’nın inandırıcı bir karakter olması gerekiyordu. Bu yüzden başta da söylediğim gibi her şeyin başlayıp bittiği yere dönmem, aileden başlamam gerekiyordu. Hakkı’yı konuşmak istiyorum sizinle ve tabii ki Hakkı’nın Defteri’ni. Koyu karanlık, kısasa kısas böyle bir hikâye içerisinde Hakkı’nın Defteri bir tür kaçış adası değil, tam aksi zihnin tutsaklığı olarak karşımıza çıkıyor. Çok ciddi çocukluk travmaları olan Hakkı’nın niye bir defteri olsun istediniz? Aile eninde sonunda gerçeklikten kaçılmayacak travmalarımızın yüzleşilmesi kaçınılmaz alanları olduğu için mi? Defterin ilk sayfalarında kendisi bize neden defter tuttuğunu söylüyor aslında. Hatırlamak için. İnsan özellikle ona acı veren şeyleri hemen unutuyor. Geriye yalnızca güzel anılar kalıyor. Unutmasa devam edemez. Ama Hakkı’nın ona ve kardeşine çektirilen acıların aynılarını, intikamını alacağı kişiye yaşatmak için unutmaması gerekiyor. Bu kadar uzun zamana yayılan intikam istediğini canlı tutan öfkesinin sıcaklığı. Bunu defterlerle başarıyor. Unutursa, vicdanının sesi onu intikamından vazgeçirebilir. Ama yalnızca hatırlamak için değil, unutmak için de tutuyor defterleri. Kendi gerçeğini unutmak için. Hatırlarsanız defterleri ilk akıl hastanesinde tutmaya başlıyor. Defterleri her seferinde başka başka gerçeklerle dolduruyor. Her seferinde yarattığı yeni gerçekle bizi şüphede bırakıyor. Sonuna kadar gerçeğin ne olduğunu biz okuyucular da, kendisini de bilmiyor sanki. Gerçek yüzleşemeyeceği kadar korkunç çünkü. Aynalardan kaçışının nedeni de bu. Aynada gördüğü yüzdeki iz, tek bir gerçek olduğunun kanıtı. Hakkının yazarak her sayfasında yeniden kendince inşa ederek diri tuttuğu bir gerçek bu. Tedavi edici değil, ödeşme anına kadar hafızasını yazının disipliniyle terbiye edip koruyan bir sabır defteri aynı zamanda. Suç hikâyelerinde, gerilim içeren hikâyelerde okurun refleksleri, düşünceleri de önemlidir. Bu tip hikâyeler okur vicdanında farklı etkiler bırakıyor gerçekten. Hakkı’nın ahkamını, kendi elleriyle yaratmak istediği adaletini de konuşmak isterim sizinle. Bu durumun Hakkı’yı haklı görecekken, haksız konuma düşürmesinden tutalım da, herkesin vicdanında farklı yaralara dokunmasına kadar uçlarda bir karakterle yüz yüze getiriyor bizleri. Hakkı bizlere kendi vicdanlarımızın dehşetini yaşatıyor diyebilir miyiz? Hakkı’nın, onca suçu işledikten sonra hayatına normal bir insan olarak devam etmesi mümkün değildi. Ama aynı zamanda o da bir insan. Bir zamanlar çocuk olan bir insan. Kapkara bir ziftle kapanmış olsa da, vicdan sahibi olduğunu, bize kimi zaman derinden hissettiriyor. Küçük bir işaret, yalnızca o kadar. Sahte, gösterişli erdemleriyle kendisini kabule zorlamıyor hiç kimseyi. Bu yüzden, yazarken onunla aramdaki mesafeyi korumaya özen gösterdim, kahramanımı terbiye etmek benim sorumluluğum değil çünkü. Okuyucuyla baş başa kalsın istedim. Hakkı hakkında bir yazar olarak değil, bir okuyucu olarak konuşursam eğer, onu anladığımı, ama asla haklı bulmadığımı söyleyebilirim. Suçlu doğulmuyor, suçlu olunuyor ve bunun temelleri de ailede atılıyor. Ona hakkınca yaşayacağı sıradan bile olsa bir hayat bırakılmamış, derdini anlatabilecek bir kapı bulamamış. İntikamına bu kadar büyük bir tutkuyla sarılmasının nedenlerinden biri de, elinde yaşamak için intikamından başka hiçbir şey kalmamış olması aynı zamanda. Hakkı’nın öfkeli ve öç almak isteyen zihninin içinde dolaşırken her şeye şahit bir çorap da var oluyor hikâyenin içinde. Ve bildiklerini havlayabilen köpekler. İnsanın insanla olan ilişkisi gerilimli olduğunda nesnelerle ve hayvanlarla olan ilişkisi de gerilimli oluyor maalesef. Sizin hikâyelerinizdeki nesne ve hayvan faktörünü bu yönüyle değerlendirebilir miyiz? Hakkı, eşya ve hayvanların sessiz ve savunmasız hallerini, çocuk Hakkı’nın hallerine benzetiyor olabilir. Tıpkı kendisi gibi onlar da sessiz olduklarından, karşılık veremediklerinden her türden şiddete maruz kalıyorlar. Hakkı eşyaları çöpten çıkarmıyor da sanki onları çöpten kurtarıp güvenli bir alana taşıyor. Zaten biraz da hikâyesi olan eşyaların peşinde. Onları atılıp düştükleri yerlerde, insanın yaşama alanının değerli diyemesek de önemli bir mekânı olan çöplerde buluyor ve onlara hak ettikleri değeri veriyor. Hakkı hiç sevilmemiş, değer görmemiş değil. Kardeşi onu çok sevmiş, o da kardeşini. Zaten içindeki minnacık vicdan kırıntısı o sevginin kalıntısı. Onda kalan o azıcık sevgi kırıntısını yalnızca kırık dökük eşyalar ve hayvanlarla paylaşabiliyor. Onların savunmasız ve çaresiz halleri, kendi gibi itilip kakılmış olmaları, aralarındaki kader ortaklığının ve onlarla kurduğu bağın temeli olduğunu söyleyebiliriz. Bunun ötesinde eşyaların sahibinin ruhunu taşıdığına da inanıyor içten içe, koltuk gibi örneğin, bu yüzden onun kıymetlisi beş para etmez diyeceğiniz o koltuk. Özellikle pandemi dönemi sonrası her anlamda gerilimli olan dünyaya gerilimli, nevrotik, tekinsiz hikâyeler diyebiliriz fakat, yine de gelecek günlere dair umudunuz var mı diye sormak istiyorum? Özellikle edebiyat bazlı düşündüğümüzde gelecekte bu günlere dair ne türde hikâyeler okuyacağız sizce? Beni az ya da çok öfkelendiren şeyler var oldukça, galiba yazmaya devam edeceğim. Ancak nasıl yazarım onu şimdiden elbette kestiremiyorum. Hikâye anlatmak da, dinlemek de sürdükçe, umut her zaman var. Neden bir intikam hikâyesi sonunda bizi rahatlatır? Adaletin yerini bulmasını neden arzularız? Bu, bizim de kaybettiklerimizi geri alma veya telafi etme arzumuzu, tıpkı acılarımız gibi kahramanınki ile türdeş kılar. Horatius’un söylediği gibi ‘anlatılan senin hikayen’dir çünkü. Gölgede, gözlerden uzakta yaşamını sürdüren cılız bir nabız atışıdır umut, süssüz ve bazen bir intikam arzusuyla kararıp tekinsiz, biçimsiz bir kılıkta bekler zamanını. İnsanın içindeki karanlık tarafı anlamaya ve anlatmaya çalışmak, benim her zaman daha fazla ilgimi çekti bu yüzden. Örneğin ideal bir dostluk ya da aşk hikâyesi yazmak için otursam muhtemelen daha gerçekçi olduğu için ihaneti anlatırdım. Bu, içinde bulunduğumuz sistemin ahlakını yaşıyor olmamızdan ileri geliyor. Sistem değişmedikçe ahlakının değişmesini nasıl bekleriz? Her türlü değerin paraya indirgendiği bir dünyada, sanki gerçekten varmış gibi “değerlerden” bahsetmek, bana biraz sahtekârlık gibi geliyor. Bu nedenle sorunuza son olarak şöyle cevap verip sohbeti sonlandırmak isterim: Freud, Shelling’den alıntılayarak “tekinsiz”i (unheimlich) şöyle açıklıyor: “sır olarak ya da gizli kalması gerektiği halde açığa çıkmış her şey.” İnsanın karanlık tarafı, yani kendinden bile gizledikleri üzerine düşünmeye ve evet bu nedenle sanırım “tekinsiz” hikâyeler anlatmaya devam edeceğim.

  • Babalarımızın İnancı ve Annelerimizin İşi Üzerine Bir Çalışma

    Erkeğin ve Kadının Dini, kurumsal dine ve erkeğin inşa ettiği bir dinin gündelik yaşam üzerindeki sonuçlarına yönelik cesur bir eleştiri. Gilman bu kitabıyla seküler etiğin geliştirilmesi yoluyla, dinin mitik bir öte dünya beklentisine değil; bugünün dönüşümüne yönlendirilebileceğini öne sürer. “Dinin, ahlakın ya da etiğin bizi neden iyi yapamadığı”nı sorgulayan yazar, erkek güdümlü bir ideolojinin ölüme odaklanan bir din yarattığını ve bu dinin dünyadaki yaşamı iyileştirmeye yönelik herhangi bir çabayı nasıl engellediğini gösteriyor. Toplumsal bir tutum ve kavrayış değişimini savunarak özgün ve güncel düşünceler sunan bu kitap, din ve toplumsal cinsiyetin yarattığı etkiyi derinlemesine inceliyor. c, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki kadın hareketinin öncü teorisyenlerinden; feminist, sosyolog, kurgu yazarı, eğitmen ve yayıncı. Özellikle yirminci yüzyılın başlarında kadınların bireysel ve kamusal haklarına dair mücadele etti. Yoksulluk içinde yaşadı. Gençliğinin büyük bölümünü Rhode Island’da geçirdi. Eğitimi oldukça düzensiz ve sınırlıydı. Yirmi dört yaşında evlendi ve anne oldu. Doğumdan kısa bir süre sonra Gilman, bugün doğum sonrası depresyonu olarak teşhis edilebilecek ciddi bir kriz geçirdi. Kadınların ruhsal ve fiziksel sağlığına yönelik tutumları göstermesi açısından, Amerikan feminist edebiyatının önemli ve erken dönem eseri The Yellow Wallpaper öyküsünde Gilman, bu kriz döneminin ruh hâlini dile getirdi. Bir süre tedavi görmüş olsa da buhranlı zamanları sonraları da nüksetti. Tedavi sonrasında eşinden ayrıldı. Bu, 19. yüzyılda nadir görülebilecek bir durumdu. Kimi dergilerde kurgu ve kurgu dışı metinler yazdı ve editörlük yaptı. Kurgu metinleri, feminist ütopya edebiyatının öncüleri olarak kabul edilir. Sosyal reform hareketlerinde aktif rol aldı; emek, etik ve kadının yeri gibi konularda tanınmış bir konuşmacı oldu. Söz konusu metin ve konuşmaları; gündelik yaşamda kadının-erkeğin, cinsellik ve ekonominin rolleri, çocuk yetiştirme, ev idaresi ve diğer ev işleriyle ilgili kabul görmüş uygulamaların kritiği, kadının kamusal hayata daha fazla katılabilmesinin imkânı gibi bir izlekte ilerledi. Kadın Barış Partisi’ni kurdu, ancak dönemin diğer örgütlü hareketlerinde çok az yer aldı. Ölümcül hastalıklar için ötanazinin bir savunucusu olan Gilman, yakalandığı kanser hastalığı için uygulanan tedavilerin etkisiz kalması üzerine aşırı dozda kloroform alarak yaşama veda etti. Gilman’ın bazı metinleri şunlardır: Women and Economics, Concerning Children, The Home, Human Work, What Diantha Did, The Man-Made World, The Crux, Moving the Mountain, His Religion, Our Brains and What Ails Them, Social Ethics, Our Changing Morality ve Gems of Art for the Home and Fireside. ERKEĞİN VE KADININ DİNİ Charlotte Perkins Gilman Akademim Yayınları, 2023 Çeviri: Esmanur Coşkun 192 s.

bottom of page