top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5404 sonuç bulundu

  • Kapitalizm gerçekten öldü mü?

    Yanis Varoufakis’ten dijital çağın görünmeyen iktidar ilişkilerine çarpıcı bir teşhis. Teknofeodalizm, kapitalizmin yerini alan dijital rant düzenini ve bulut çağının yeni iktidar ilişkilerini Yanis Varoufakis’in çarpıcı analiziyle okurla buluşturuyor. Kapitalizm gerçekten öldü mü? Yanis Varoufakis’e göre evet. Üstelik onu öldüren şey, bizzat kendi içinden çıkan yeni bir sermaye biçimi oldu. “Teknofeodalizm: Kapitalizmi Öldüren Neydi?” , piyasa ekonomisinin yerini alan dijital rant düzenini ve bu yeni çağın “bulut senyörleri”ni mercek altına alan sarsıcı bir analiz sunuyor. Dünyaca ünlü ekonomist, akademisyen ve Yunanistan’ın eski maliye bakanı   siyasetçi Yanis Varoufakis, kapitalizmin bugünkü hâlini tartışmaya açan yeni kitabı Teknofeodalizm: Kapitalizmi Öldüren Neydi? ile Türkçede okurla buluşuyor. Epsilon Yayın Grubu’nun markası Diplomat Yayınları etiketiyle yayımlanan kitap, Varoufakis’in uzun yıllardır sürdürdüğü kapitalizm eleştirisini dijital çağ bağlamında derinleştirerek radikal bir soruyla başlıyor: “Artık kapitalizmde mi yaşıyoruz, yoksa çok daha eski ve daha sert bir düzene mi geri döndük?” Varoufakis’e göre son yirmi yılda yaşananlar, kapitalizmin olağan bir dönüşümünden ibaret değil. İnternetin büyük teknoloji şirketleri tarafından fiilen özelleştirilmesi ve 2008 finans krizinin ardından merkez bankalarıyla hükümetlerin izlediği politikalar, piyasa ve kâr kavramlarını sistemin merkezinden çıkardı. Yerlerine ise rant ve dijital platformlar geçti. Yazar bu yeni düzeni, feodal çağın güncellenmiş bir versiyonu olarak tanımlıyor: “Teknofeodalizm.” “Bu düzenden kaçış mümkün mü?” Kitapta Varoufakis, Amazon, Google, Meta gibi küresel teknoloji devlerinin yarattığı “bulut sermayesi” kavramını merkeze alıyor. Bu yeni sermaye biçimi, klasik üretim araçlarından farklı olarak piyasa rekabetiyle değil, erişim üzerinden işliyor. Kullanıcılar, üreticiler ve hatta geleneksel sermaye sahipleri bile bu sistemde birer vasala dönüşürken, gerçek iktidar dijital altyapıyı kontrol eden yeni bir elit sınıfın elinde toplanıyor. Teknofeodalizm, teknolojik gelişmelerin gelecekte neler yapabileceğine dair spekülatif bir kitap değil; tam tersine, bugün halihazırda içinde yaşadığımız düzenin politik ve ekonomik anatomisini çıkarıyor. Varoufakis; yapay zekâ tartışmalarından sosyal medyanın gücüne, ABD–Çin arasındaki yeni küresel gerilimden kripto paraların sahte vaatlerine kadar pek çok güncel başlığı, bu yeni sistemin sonuçları olarak ele alıyor. En kritik soruyu ise sona saklıyor: Bu düzenden kaçış mümkün mü? Anlatısını kişisel anılar, tarihsel göndermeler ve yalın bir dille kuran Varoufakis, kitabı boyunca babasına yazılmış bir mektup formunu da koruyarak, karmaşık ekonomik meseleleri geniş bir okur kitlesi için erişilebilir kılıyor. Teknofeodalizm, yalnızca ekonomiyle ilgilenenler için değil; çağımızın siyasetini, toplumsal eşitsizliklerini ve dijital gündelik hayatını anlamak isteyen herkes için temel bir başvuru kitabı niteliğinde. Arka Kapak Yazısından  KAPITALIZM GERÇEKTEN ÖLDÜ MÜ? YOKSA DAHA KARANLIK BIR ŞEYE MI DÖNÜŞTÜ? Yunanistan’ın eski maliye bakanı Yanis Varoufakis, çağımızın egemen düzenini alışıldık kavramlarla açıklamanın artık mümkün olmadığını iddia ediyor. Kârın yerini rantın, piyasanın yerini platformların, vatandaşların yerini ise dijital tebaaların aldığı yeni bir rejimle karşı karşıyayız: Teknofeodalizm • Amazon, Google ve Meta gibi teknoloji devleri sadece şirket mi, yoksa çağımızın yeni derebeyleri mi? • 2008 finans krizi teknofeodalizmin önünü nasıl açtı?  • Dikkatimizi, davranışlarımızı ve arzularımızı kim –ya da ne yönetiyor? • Emek neden giderek görünmez hâle geliyor; kullanıcılar nasıl dijital serflere dönüşüyor? • Bulut sermayesi, demokrasiyi ve özgürlüğü nasıl etkiliyor? Varoufakis, küresel tedarik zincirlerinden kripto paraların çöküşüne, Çin-ABD rekabetinden yapay zekânın emek üzerindeki tahakkümüne uzanan geniş bir çerçevede, şu sorunun peşine düşüyor: Bu düzen kaçınılmaz mı, yoksa hâlâ başka bir yol mümkün mü? Teknofeodalizm: Kapitalizmi Öldüren Neydi?, kişisel anlatılarla desteklenen güçlü iktisadi çözümlemeleriyle günümüz ekonomi politiğine eleştirel bir bakış sunan eşsiz bir kaynak. Yazar Hakkında  Yanis Varoufakis, çoksatan Kızımla Ekonomi Sohbetleri: Kapitalizmin Kısa Tarihi adlı kitabın yazarı, Yunanistan eski ekonomi bakanı, akademisyen, siyasetçi ve ekonomisttir. Essex Üniversitesi’nden Ekonomi doktorasını aldıktan sonra İngiltere, Avustralya, Yunanistan ve ABD’de çeşitli üniversitelerde öğretim üyeliğinde bulundu. Uluslararası alanda piyasa ekonomisi ve kültürü içinden gelmesine rağmen kapitalizme ve piyasa ekonomisine getirdiği etkili ve tutarlı eleştiriler sayesinde haklı bir ün edinen Varoufakis, bakanlığı döneminde AB ile Yunanistan’ın borç yapılandırma müzakerelerini de yürüttü. Bakanlıktan çekildikten sonra Democracy in Europe Movement (DiEM25) ve ABD’li senatör Bernie Sanders ile kurdukları Progressive International gibi hareketlerin önderliğini üstlendi. TEKNOFEODALİZM Yanis Varoufakis Diplomat Yayınları, 2026 Çeviri: Mustafa Güdük 240 s.

  • Orhan Veli’nin doğduğu 100 yıllık tarihi konak satışa çıktı

    İstanbul’un Beykoz ilçesinde, modern Türk şiirinin kurucularından Orhan Veli Kanık’ın doğduğu tarihi ahşap konak yaklaşık 80 milyon TL’ye satışa çıkarıldı. Konağın kültür mirası olarak korunması çağrıları artıyor. Modern Türk şiirinin en önemli isimlerinden Orhan Veli Kanık’ın doğduğu tarihi ahşap konak satışa çıkarıldı. İstanbul’un Beykoz Yalıköy Mahallesi İshak Ağa Sokağı’nda yer alan ve 1914’te şairin dünyaya geldiği üç katlı yapı için yaklaşık 80 milyon TL’lik bir bedel istendiği bildirildi. Haberi ilk sosyal medya paylaşımlarıyla gündeme taşıyan gazeteci Adil Bali, konağın kapısına “Satılık” tabelası asıldığını ve bunun edebiyat çevrelerinde geniş yankı uyandırdığını aktardı. Evin satışa çıkarılması, şairin hayatına ve şiirlerine dair anıların yaşadığı bu mekânın geleceğine ilişkin tartışmayı alevlendirdi. Yıllardır aynı aile tarafından özenle korunmuş bu ahşap konak, Garip akımının öncülerinden Orhan Veli’nin çocukluğunun geçtiği yer olarak tanınıyor. Yapının satış kararının arkasında bakım ve renovasyon masraflarını karşılamakta zorlanılması yer alıyor. Kültür ve turizm çevreleri ile edebiyatseverler, sosyal medyada söz konusu binanın korunarak müzeye dönüştürülmesi çağrılarında bulunuyor. Bazı kullanıcılar Kültür ve Turizm Bakanlığı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Beykoz Belediyesi gibi yetkililerin bu mirası korumak için adım atması gerektiğini savunuyor. Orhan Veli Kanık, 13 Nisan 1914’te Beykoz’daki bu konakta dünyaya gelmiş ve “Garip” akımıyla Türk şiirine yenilikçi bir nefes kazandırmıştı.

  • Masumiyet Müzesi’nde zaman akışı

    Asuman Kafaoğlu-Büke, Orhan Pamuk’un romanı, Masumiyet Müzesi üzerine kaleme aldı: " Masumiyet Müzesi , yalnızca bir aşkı değil, 70’li ve 80’li yılların donmuş toplumsal ruhunu anlatır." Orhan Pamuk’un yapıtlarının en belirgin özelliklerinden biri çok ince dokunmuş formlarıdır. Sanki yazmaya başlamadan önce zihninde metnin tamamını gördüğünü düşündürür, bir çeşit yerleştirme sanatı gibi kurgusal dokuya sahiptir romanları. Var olan parçaları bir araya getirip şekil verilmiş hissi uyandırır. Bu olguyu önceki romanlarında hissetmiştik, Masumiyet Müzesi 'nde bir kez daha görme fırsatımız oldu. Romana şeklini veren iskelet, yine bu romanında, görünür kılınmıştı.  Bir anlatıda ilk fark edilen bazı özellikler vardır. Örneğin, kim tarafından anlatıldığı, nasıl bir dil kullanıldığı okurun ilk ayırdına vardığı özelliklerdir. Bunlara bir de, hangi zaman diliminde yazıldığı eklenebilir. Bazı romanlar mecazi olarak zihnimizde film şeridi gibi akarlar, bazıları ise tablolar oluşturur. Edebiyat tarihinden örnek verirsem, Victor Hugo’nun anlatısı film şeridi gibi, zaman içinde akıcı tonlamaya sahiptir; öte yandan Honoré de Balzac tablolarla anlatır öyküsünü, okurun gözü önünde durağan sahneler resmeder. İki anlatı arasındaki fark, ancak dikkatli bakıldığında ayırt edilir. Hiç kuşkusuz, biri diğerinden üstün değildir ne de daha yüksek edebi değere sahiptir, sadece yazarın kendine has anlatısını görmemizi sağlar.  Masumiyet Müzesi 'nde iki farklı türde zaman akışı kullanıldığını görüyoruz: Orhan Pamuk hem zamanın durdurulduğu hissini veren statik sahneler anlatıyor hem de zamanın hızlı akıcılığını hissettiriyor. Bunlar karşıt karakteristikler olduğu için kolayca ayırt edilebiliyor. Bu yazıda Masumiyet Müzesi romanını zaman algısı açısından ele almaya çalışacağım. Farklılıkları görünür kılmak için, Akan Zaman – Duran Zaman – Geçmiş Zaman adlarını vereceğim.  Akan Zaman Masumiyet Müzesi çok akıcı bir dille ve eylemlerle dolu olarak başlar. Bu bölümde romanın kahramanları, Kemal ile Füsun tanışır ve kısa zaman sonra birlikte olurlar. Romanın ilk sayfalarında roman kahramanları tanışmış, aşık olmuş, sevişmişlerdir. Tanışmalarına nelerin neden olduğunu ve -- her kurguda illa yer alması gereken -- engelin ne olacağı ilk sayfalarda anlaşılır. Kemal ile Füsun birbirlerini sever ve birlikte olurlar ama Kemal bir başka kadınla evlenmek üzeredir. İki sevgili arasındaki sınıf farkı, aile yapılarının birbirlerine benzememesi, aralarındaki yaş farkı elbette sorun yaratacaktır; bunlar da ilk sayfalarda hissedilir. Birinci bölümde olaylar, şerit halinde, birbiri ardına hızla akar. Her eylem bir diğeriyle nedensel bağlantı içindedir ve olaylar birbirini takip ettiği için dil, son derece akıcıdır. Bu ilk bölümde aynı zamanda daha sonra olacaklara dair – antik tragedyalardaki gibi – bazı kehanetler gizlidir. İnsanların geleceğe dair sezgileri metne yol gösterir. En önemlilerinden biri, Füsun ile Kemal’in diyaloğudur. Burada Füsun Kemal’den bir daha kendisine yalan söylemeyeceğine dair söz vermesini ister:  ...“Ama iki şartım var. Önce bana hayatta en çok sevdiğin kişi kim, onu söyle...”  Bir an kafamın karıştığını, ne Sibel ne de Füsun diyebileceğimi hemen anladı. “Bir erkek söyle...” dedi.  “Babam.” “Güzel. Birinci şartım şu. Bir daha bana asla yalan söylemeyeceğine babanın başı üzerine yemin et.” “Ediyorum.” “Öyle değil. Cümleyi tam söyle.”  “Bir daha sana yalan söylemeyeceğim, babamın başı üzerine yemin ederim.” “Gözünü bile kırpmadan söyledin.” Bu iki kişi arasında yapılan antlaşmadır. Biri diğerine yemin eder, ve bildiğimiz tüm masallarda, tragedyalarda, destanlarda ve romanlarda yemini bozan kişi lanetlenir. Bütün bir ailenin geçmişini, çocukluklarını, sosyal durumlarını, Kemal’in Füsun’a duyduğu aşkı ama buna rağmen başka bir kızla nişanlanması hep bu ilk bölümde gelişim içinde anlatılır. Geçmişe ait anılar, şimdiki zamanı anlamak için önemlidir. Ancak buraya kadar akıcı gelişen kurgu bundan sonra akışını değiştirir. Bu yeminin Kemal’in başına da iş açacağını sezeriz. Babasının ölümü ile “lanet” başlar.  Duran Zaman Ardından yazarın zamanı tamamen durdurduğu ikinci bölüm başlar. Bu bölüm sekiz yıla yakın bir süreyi anlatır. Kemal’in babası Mümtaz beyin ölümü ile başlar, Füsun’un babasının ölümüyle son bulur. Mümtaz beyin ölümü ardından yeni formda anlatı ile kurgu tüm akıcılığını yitirir. Adeta durur. Bu bölümde romana fazla yeni karakter girmez, tek önemli karakter Füsun’un yeni kocasıdır fakat o da durağan bir tablonun içindedir.  Orhan Pamuk, bu bölümdeki durağanlığı anlamamız için özellikle çok sık resim ve fotoğraflardan söz eder. Bazı görüntülerin sonradan nasıl resimlerini yaptırdığını anlatırken, okurun zihninde de sahneleri dondurulmuş olarak canlandırmaya çalışır. Örneğin roman kahramanı Kemal, zihninde kazınan bu görüntüleri aradan yıllar geçtikten sonra anlatarak ressamlara yaptırır. Kitabın bu bölümü statik bir yapıya sahiptir ve bu yüzden de geniş zaman kipi kullanır yazar. “Yapardık,” “otururduk,” yerdik” gibi, çünkü haftanın belli günleri Kemal Füsun’un evine gider, her akşam aynı odada televizyon karşısında oturulur, benzer yemekler yenir ve sohbet aynıdır. Bu bölümde romana hareket gelmez. Aslında çok garip bir düzen kurulmaya başlar. Aynı günün üst üste yaşandığı bir makine içine girmiş gibi davranır karakterler. Hareket ve gelişme olmaz. Herkes bir diğerinin farklı bir şey söylemesini ya da değişik davranmasını bekler fakat kimse buna cesaret etmez. Bu yüzden de kalıp halinde birbirine benzer günler yaşanır. Ayrıca hepsi durumun garipliğinin farkında olmasına rağmen kimse bu konuda bir şey söylemez. Füsun’un ailesi varlıklı Kemal’in getirdiği hediyelerden memnun olduğu için susar; Kemal ise kendi ailesinde bulamadığı türden bir yakınlık bulur Füsun’un ailesinde. Aynı evin içinde, hem bunaltıcı hem de sıradanlığıyla rahatlatıcı bir hayatın tablosu şekillenir zihnimizde. Bu bölümdeki durağanlığı iyice görünür kılan bir başka olgu, Füsun’un bu yıllarda resim yapmaya başlamasıdır.  Akan zamanı film şeridiyle benzeterek başlamıştık, burada film şeridi durur. Tam da konuyla uygun bir şekilde çünkü hep çekilmek istenen film asla çekilemez; hep oyuncu olmak isteyen Füsun, asla olamaz. Donmuş zaman bir türlü akmaz ve hayatlarına sahip çıkamaz karakterler. Olay artık Kemal’in laneti olmaktan çıkar, o yılların sıkıyönetim yasalarına göre sokağa çıkma yasağı, kasvetli durağanlığı arttırır. Misafirliğe gelip bir türlü gitmeyen, nezaket gereği kovulamayan sıkıcı bir akrabadır Kemal. Öte yandan çok varlıklı bir adam olduğu için, her akşam getirdiği hediyeler, yiyecekler orta halli bu ailenin çok işine yarar. Bu yüzden gelmeye devam etmesini arzularlar. Her iki tarafın ikiyüzlülüğü sonucunda ne Kemal gerçekte ne için her akşam oraya gittiğini söyleyebilir ne de Füsun ve ailesi bu ziyaretlerin artık devam etmemesi gerektiğini dile getirebilirler. Herkes için kısıtlayıcı bir durumdur bu. Sıkıyönetimle birlikte iyice kısıtlanmış yaşamlar, toplumsal gelişmelerin de durduğunu hissettirir. Bu dönem sadece Kemal ve Füsun için değil, handiyse tüm toplum için aynıdır.  Füsun’un hayatının da durduğu yıllar bunlar. Ne onun ne de Kemal’in hayatına yenilik girmez. Bu bölümde Füsun en çok kuşu Limon ile benzerlik içinde görülebilir. Aynı kuşu gibi kafeste bir yaşam sürdürür. Ayrıca güzel bir kadın olması bu noktada önem kazanır, çünkü erkekler onu bir kadın olarak, gelişen, değişen, dinamizm içinde görmezler; en başta Kemal ve tüm diğer erkekler, onu sadece bir resim olarak görürler: tek boyutlu bir kadın portresi. Söylediklerini duymazlar, duyguları önem taşımaz. Ona karşı hissedilen, bakıldığında görülen daha önemlidir. Duyulmayan diyorum çünkü roman boyunca kendini gerçekten ifade ettiği satırlarda karşısındaki tarafından duyulmaz Füsun. Örneğin, romanın başlarında: ... geçen sene puanı istediği bölümü tutmadığı için üniversiteye girememişti. Şimdi Şanzelize butikten geri kalan vakitlerinde, üniversite sınavına hazırlanmak için Üstün Başarı Dersanesi’ne gidiyordu. Üniversite sınavlarına bir buçuk ay kaldığı için çok çalışıyordu.  “Hangi bölümü istiyorsun?” “Bilmiyorum,” dedi biraz utanarak. “Aslında konservatuvara girip oyuncu olmak isterdim.” “O dersanelerde boşu boşuna geçer vakit, hepsi birer ticarethane,” dedim. “Zorlandığın konular varsa, özellikle matematik buraya gel, ben her öğleden sonra burada kapanıp bir süre çalışıyorum. Sana çabucak gösteririm.”  Bu Kemal ile Füsun arasında geçen tipik bir diyalogdur. Füsun bir şeyler söyler, aynı bu satırlarda olduğu gibi, ama karşısındaki erkek -- kocası ya da Kemal -- bambaşka bir konuda konuşmaya devam eder. Burada Füsun’a hangi bölümü istediğini soruyor Kemal, onun yanıtı ise konservatuar eğitimi, oyunculuk fakat sanki Füsun oyuncu olmak istediğini söylememiş gibi sözleri tamamen havada kalır. Daha sonra da bu sözlerinin duyulduğunu belirten hiç bir iz görülmez. Kemal oyuncu olmak isteyen birine matematik çalışmayı teklif ederken elbette aklında Füsun’a ders çalıştırmak yoktur. Onunla baş başa vakit geçirmektir niyeti. Fakat bu duyulmama hali en uç örneğini romanın sonlarında kendini gösterir: (s.535-6) “...hala el eleydik. Oyunu daha fazla ciddileşmeden tatlıya bağlamak için uzandım, bütün gücümle dudaklarından öptüm. Füsun önce öpüştü, sonra dudaklarını kaçırdı.  “Seni öldürmek isterdim aslında,” deyip kalktı. “Çünkü seni ne kadar çok sevdiğimi biliyorsun.” Bu satırlarda da Füsun Kemal’e onu öldürmek istediğini söyler lakin bu nefret dolu sözler Kemal’de kuşku yaratmaz çünkü yine Füsun’un ne dediğini duymaz. Romanın bu boyutu Füsun’u duyulmayan, karşılıklı ilişkiye girilmeyen bir kadın kahraman, tam da bir tabloya bakar gibi bakılan bir kadın yapar. Bir Yok-Kadın. Bu noktada Füsun’u edebiyat tarihinin başka kadın kahramanlarıyla, örneğin Juliet ile karşılaştırdığımızda ne denli edilgen olduğu ortaya çıkar.  Edebiyatın ünlü aşk hikâyelerinde genelde kadına edilgen rol biçilir fakat William Shakespeare’in kahramanı Juliet edilgen karakterlerden değildir. O, kendi kaderini çizen, hayatının – ve aşkının – senaristidir. Juliet, kendi seçtiği ve sevdiği erkeği, kendi istekleri doğrultusunda yatağına kabul eder; evlenmeye kendi karar verir, hatta evlenme teklifini yapan da odur, ilk onun ağzından çıkar evlenme dileği, ayrıca ailesinin bu kararları kabul etmesi için tereddüt etmeden kalbini durduracak iksiri içer, sonunda da kendi isteğiyle yaşamına son verir, bilinçli bir şekilde intihar eder. Şimdi Juliet ile Füsun gibi bir kadını karşılaştırdığımızda, Füsun kendi aşk hikâyesinde dublör rolüne çıkmış gibi görünür. Ne Kemal ile ilişkisinde ne de evliliğinde söz sahibidir. Kimse onun gerçekte ne istediğine aldırmaz, zamanla o da unutur temelde ne istediğini. Aslında onu ezen bir baba ya da koca figürü yoktur etrafında fakat yine de silik bir portre çıkar ortaya. Sanki Türkiye’nin o yıllardaki yaşam koşullarıdır onu silikleştiren. Romanın sonlarına doğru gerçekte pek silik olmadığı, arzuladığında inatlaşabildiğini de görürüz. Örneğin ehliyet sınavına gireceği zaman büyük bir şiddetle torpil yapılmasına ya da rüşvet verilmesine karşı çıkar. Kendi başarısını kazanmak ister. Belki ancak büyüyordur Füsun. Babasının ölümü ve kocasından ayrılmasıyla ancak kendini bulmaya başlar. Roman boyunca geride duran kadın ancak sonlarda biraz – gerçekten sadece biraz – kişilik göstermeye başlar. Geçmiş Zaman Bu konu bizi Duran Zaman bölümünün sonuna getirir. Masumiyet Müzesi 'nde zaman algısının Füsun-Kemal ilişkisi paralelinde geliştiğini söylemiştik. Kemal’in babasının ölümüyle başlayan romandaki durağanlık, Füsun’un babası Tarık beyin ölümüyle sonlanır. Romanı zamanlara ayırmışken, bundan sonraki bölümü de bir zaman algısıyla ele alabiliriz. Ben bu bölümü Geçmiş Zaman olarak adlandırmak istiyorum. Geçmiş zaman, çünkü roman boyunca süren tüm hesapların kapatıldığı bölümdür bu. Kemal nihayet yıllardır istediklerine kavuşacağı ortamı bulur. Füsun ile arasında engel kalmamıştır, Kemal’in annesi sonunda Füsun’un evine gider ve ilişkiler normalleşir. İlk başta aşılmaz görünen tüm engeller kolayca aşılır.  Romanın başından beri aslında tek gerekli olan şeyin kararlılık olduğunu anlarız. Hareketsizliği, kararsızlığı, eylemsizliği bir anlamda siyasi olarak ülkenin de durduğu, gelişmediği dönemle paralellik içinde görebiliriz. Bu yıllar tam da sıkıyönetim ve sokağa çıkma yasaklarının dönemidir. Ülkede bilim, sanat ve kültür hareketleri durmuş, siyasi görüş yelpazesi çok sesliliğini yitirmiştir. Orhan Pamuk karakterlerin yaşamlarını neredeyse dondurarak bu dönemin hastalıklarını da görmemizi sağlar. Romandaki bu dondurulmuş zaman, daha sonra romanın müzesinin de açılmasıyla iyice anlam kazandı. Müze, doğası gereği zamanı hapseder. “Masumiyet Müzesi” hem kurgusal olarak hem de kelimenin tam anlamıyla fiziksel olarak durdurur zamanı. Toplumsal kusurlarımızı en iyi anlatan yazarlarımızdan biridir Orhan Pamuk. “Masumiyet Müzesi”nde de sadece toplumsal açıdan değil, 70’li ve 80’li yıllardaki hastalıklı kadın erkek ilişkisini anlatıyor. MASUMİYET MÜZESİ Orhan Pamuk Yapı Kredi Yayınları, 2026 524 s.

  • Yaratıcılık Ritüelleri 74 Didem Ünal Demir: "Durmak da yazmaya dahil"

    "Masanın başına geçeceğim zamanlarda zihnimi önce doğada boşaltıyorum." Yazarların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu Didem Ünal Demir Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Zihni yazmaya hazırlamak yani metni inşa etmek için önce bir “hafriyat” ve “zemin düzleme” çalışması gerek. Hepimizin kafası –kimi gerekli kimi gereksiz– türlü düşüncelerle dolu. Onların tortusunu süzmek ve “neyin gerekip neyin gerekmediğini” anlamak hem ruh durumuna hem metne iyi geliyor. Bunun yolunu doğada buldum. Bir köyde yaşıyorum. Yaşadığım yer bisiklet yolları bakımından zengin, bu benim için büyük şans. Normalde kendinizi ayarlayabilirseniz mesaiden önce bir kaynağa ya da göle kadar bisiklet sürebilir ve sonra herkesle aynı anda 9.00’da işbaşı yapabilirsiniz. Ama ben hep sıkışık takvimde iş yetiştirme derdinde çalışıp “şeytan azapta gerek” dediğimden, uyanır uyanmaz işbaşı yapıyorum, o nedenle masanın başına kendim için geçeceğim zamanlarda zihnimi önce doğada boşaltıyorum. Ruh durumuma göre orman ayrı müzik çağırır, dağ yolu başka ve hatta anayoldaki bisiklet şeridi bambaşka. Sabah serotonin ve oksitosini âdeta havadaki oksijenden süzdükten sonra eve giriyorum. Masa başına geçince de önceden yazdığım –en az– iki üç bölümü okuyup aynı zincire halka ekleyecek bakışı yakalıyorum. Çalışma defterime sair zamanlarda aldığım notlar böylece daha kolay düzenlenerek metne girmeye hazır oluyor. Akış o noktada kesintisiz devam ediyor. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? İlhama da totemlere de inancım yoktur ancak yazarken bana iyi hissettiren nesneleri düşünürsek: Benim bir taşım var. Köyceğiz Gölü’nde kanoyla gittiğim, karadan ulaşılmayan, sadece iki kişinin sığabileceği minicik bir koyda inanılmaz taşlar vardı. Çakıl taşı da değil, daha kırılgan yapıda, dalgalarla incelmiş, değişik. Üstünde kim bilir hangi deniz canlısının yaptığı desenler… Çok etkilenmiştim ve nedense bağ kurmuştum o taşla. Masamda duruyor, avucuma aldığımda hep onu bulduğum yere ve o andaki özgürlük/özgünlük hissine ışınlanıyorum ve sanki sıkıştığım yerden çıkıyorum; hep işe yaradı.  Öte yandan üretim sürecine girdiğinizde durmak da yazmaya dahil; zira o arada metin biraz daha demlenmiş olduğu için zihin arka planda çalışan bir program gibi onu çaktırmadan diri tutuyor ve bazen çözüm kendiliğinden geliyor. Bunun “aktif çalışma” yanında bir tür “pasif çalışma” olduğunu fark edince o tıkanma paniğim geçti diyebilirim. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? İşimin tamamen okumak ve yazmakla ilgili olması, editör şapkamın yazar şapkamın üstüne binmesine yol açıyor. Bu, bir yanıyla destekleyici unsurken masa başına kendiniz için geçtiğinizde köstekleyici olabiliyor. Benim için en büyük sorun zamandır çünkü başka yazarların dilini/kelimelerini kuşanıp onların metinlerine cansiperane daldığımız bir iş yapıyoruz. Tüm bunları bırakıp masanın diğer yanına geçebilirsem ancak kendi dilimi, kendi metnimin sesini bulabiliyorum ki zaten ilk roman bu nedenle bu kadar gecikti.  “Beni benden önce gören Oğuz’un gözlerine” diyerek ithaf sayfasında teşekkür ettiğim eşim Oğuz Demir –ki aynı zamanda kapağı çizerek de katkıda bulundu– ilk destek kuvvet olarak geldi ve hep yanımdaydı. Şimdi üstünde çalıştığım romanda da aynı güçlü desteği görüyorum. Taslağı kurarken daha fikir aşamasında konusunu açtığım ilk iki kişi de Yiğit Bener ve Özlem Yılmaz’dır; ikisi de “Bunu mutlaka yaz!” “Yeni bölüm geldi mi, Sikkeli’de neler oluyor?” diye diye âdeta tefrika gibi –içtenlikle bölüm bekleyerek– bana yazdırdılar diyebilirim, minnettarım. Dosya aşamasında, başta Everest’in yayın yönetmeni Saadet Özen olmak üzere tüm ekip heyecanımı paylaşarak güç verdi. Sonrasında sevgili yazarlarımın pek çoğu merak ve ilgilerini esirgemediler, kimi daha yayımlanmadan kimi yayımlandıktan hemen sonra okuyup yorumlarını paylaşarak yolumun ikinci kısmını da açtılar. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Masanın öbür yanına da geçmek, oranın heyecanlarını, sıkıntı ve sevinçlerini görmek hem editörlüğüme katkı yaptı hem editörlükten beslenen okur/yazar damarımı zenginleştirdi. Şu an ikinci romanı çalışırken bu farkı hissediyorum. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Eskiden geceleri yazardım ama annelik mesaisi de işin içine girince döngü değişti. İlk sorudaki “ritüeller” yazma rutinimi de kapsıyor aslında. Onu biraz daha açarsak, örneğin geceden romanda çözülmesi gereken düğümü düşünerek yattığımda, bazı sabahlar zihnim her şeyi süzmüş, tortuyu almış ve bana süzgecin üstünde kalmış berrak, pırıl pırıl parlayan bir kristali bırakmış gibi uyanıyorum. Sabah bu çözümü en iyi şekilde işleyebilmek için üstüne düşünerek “biraz yol yapıyorum”. Tozunu da böylece üflemiş oluyorum. Dolayısıyla sanki gece uyurken zihnimde, sabahları da kâğıt üstünde yazmaya başlıyorum. Onun dışında yanımda bir kitap bulunmaz ama gerçekliğe aykırı düşmemek ve romanın tutarlılığından emin olmak için araştıracağım referans kaynaklar hep açıktır. Örneğin Bu Cenazeyi Bana Lütfeder misiniz? 'i yazarken psikoloji ve hukuk başta olmak üzere, Babil Sahaf’tan edindiğim nümismatik ve definecilik kitapları –ki Lütfi Bey’in de destekleri sonsuzdur–hep önümdeydi örneğin. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo, öykü, şiir, beste vs…)  var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? “Ben yazsaydım!” demek başka bir şey ama belki şunu söyleyebilirim: Bazı yazarları büyük atalarım gibi hissediyorum. Örneğin lisedeyken bulduğum ilk akrabam Borges’ti. Öykülerimi inceleyen bir hocam “Borges okumuş muydun?” diyerek beni onunla tanıştırdı ve sonrası kıtalar arası, kitaplar arası, yazarlar arası bir okuma cümbüşü ve genişleyen bir soyağacı. Eser sahibi için “Vay ne güzel kurmuş!” dediğim yerli ve yabancı pek çok roman-öykü-film ve resim/illüstrasyon var. Görsel dil de o hayranlığa dahil.

  • Erdal Öz Edebiyat Ödülü Yenileniyor: 18. yılında iki yeni kategori

    İlk kez 2008 yılında verilen Erdal Öz Edebiyat Ödülü, 18. yılında yenileniyor. Bugüne dek pek çok değerli yazar, şair ve denemeciye sunulan ödül, 2026’dan itibaren üç ayrı kategoride düzenlenecek. 1. Erdal Öz Edebiyat Ödülü: Erdal Öz Edebiyat Ödülü, tüm yapıtları ve emekleriyle edebiyatımızı onurlandıran sanatçılarımıza sunulmaya devam edecek. Geçmiş Kazananlar: Ödül daha önce Gülten Akın, İhsan Oktay Anar, Nurdan Gürbilek, Şavkar Altınel, Murathan Mungan, Cemil Kavukçu, küçük İskender, Orhan Pamuk, Orhan Koçak, Cevat Çapan, Adalet Ağaoğlu, Latife Tekin, Jale Parla, Selim İleri, Mehmet Eroğlu, Füruzan ve Necati Tosuner’e verilmişti. Ödül: Kazanan sanatçıya, Handan Börüteçene’nin tasarladığı ödül heykeli ile birlikte 250.000 TL armağan edilecek. Seçici Kurul: Metin Celâl, Turgay Fişekçi, Ayşe Sarısayın 2. Erdal Öz Roman Ödülü: Bu yıl ilk kez düzenlenecek olan Erdal Öz Roman Ödülü, bir önceki yıl yayımlanmış ve ödüle başvuran yapıtlar arasından seçici kurul tarafından belirlenecek. Başvuru: Ödüle başvurmak isteyen yazarlar ya da yayınevleri, başvuru bilgilerini içeren formlara www.erdalozedebiyatodulu.com sitesinden ulaşabilecekler. Başvuru tarihleri 17 Şubat – 30 Nisan 2026 tarihleri arasındadır. Ödül: Kazanan sanatçıya Erdal Öz Roman ödül heykeli ile birlikte 250.000 TL armağan edilecek. Seçici Kurul: Oğuz Demiralp, Nedret Öztokat Kılıçeri, Levent Yılmaz 3. Erdal Öz İlk Öykü Kitabı Ödülü: Bu yıl ilk kez düzenlenen bir diğer ödül ise genç öykü yazarlarını teşvik etmek ve Erdal Öz’ün öykü mirasını anımsatmak amacını taşıyor. Bu kategoriye, ilk öykü kitabını yayımlayan yazarlar katılabiliyor. Başvuru: Bu kategori için başvurmak isteyen yazarlar ve yayıncılar, başvuru formlarına www.erdalozedebiyatodulu.com sitesinden ulaşabilirler. Başvuru tarihleri 17 Şubat – 30 Nisan 2026 tarihleri arasındadır. Ödül: Kazanan sanatçıya Erdal Öz İlk Öykü Kitabı ödül heykeli ile birlikte 250.000 TL armağan edilecek. Seçici Kurul: Jale Özata Dirlikyapan, Murat Yalçın, Müge İplikçi Diğer Değişiklikler ve Takvim: Seçici kurul yapısı, logo ve web sitesi güncellendi. Tüm değişiklikleri, bilgileri, başvuru formlarını, geçen 18 ödülün kazananlarını ve yaz aylarında açıklanacak "uzun listeleri" sene boyunca www.erdalozedebiyatodulu.com adresinden takip edebilirsiniz. 18.’si bu sene Ekim sonu yapılacak Erdal Öz Edebiyat Ödül Töreni ile ilgili bilgiler, yaz aylarında uzun liste ile birlikte duyurulacak.

  • 10 Yazar, 10 Öykü: Kendi Sesinden

    İzlenebilir ilk ve tek edebiyat dergisi Son Ümit’in yapımcılığını üstlendiği “Kendi Sesinden” albümü, 14 Şubat Dünya Öykü Günü’nde dinleyicilerle buluştu. Çağdaş edebiyatın güçlü kalemleri bir araya geldi. Edebiyatın büyülü dünyası, bu kez sadece sayfalarda değil, yazarların kendi seslerinde hayat buluyor. Son Ümit dergisi tarafından hayata geçirilen “Kendi Sesinden” albümü, 10 değerli yazarın kendi kaleminden çıkan öyküleri seslendirdiği eşsiz bir iş birliğine imza attı. Albüm, 14 Şubat Dünya Öykü Günü itibarıyla tüm dijital platformlarda yerini alacak. Müzik direktörlüğünü Mert Dizdar’ın, yayın yönetmenliğini ise Burak Çakır’ın üstlendiği albümde, öykücülüğümüzün önemli isimleri yer alıyor. Kendi öykülerini seslendiren yazarlar (alfabetik sırayla) ise şunlar: Abdullah Ataşçı, Ayten Kaya Görgün, Burak Çakır, Cabir Özyıldız, Ethem Baran, Fadime Uslu, Hüseyin Kılıç, Kadir Aydemir, Öznur Unat ve  Zabel Yılmaz. “Kendi Sesinden” albümü; Spotify, YouTube Müzik ve iTunes başta olmak üzere tüm dijital platformlarda dinlenebiliyor.

  • Liseler Arası 20. “Hişt Hişt, Genç Sait Faik!” Öykü Yarışması başvuruları başladı

    Modern Türk hikâyeciliğinin öncüsü Sait Faik Abasıyanık’ın anısına düzenlenen bu prestijli öykü yarışmasına Türkiye’nin tüm liselerinden katılım kabul ediliyor; başvurular 27 Mart 2026’ya kadar devam edecek. Türkiye’nin genç yazarlık potansiyelini keşfetmeyi amaçlayan 20. “Hişt Hişt, Genç Sait Faik!” Liseler Arası Öykü Yarışması için başvurular resmen başladı. Modern Türk hikâyeciliğinin önemli isimlerinden Sait Faik Abasıyanık’ın anısını yaşatmak ve genç nesilleri yazmaya teşvik etmek amacıyla her yıl düzenlenen bu yarışmaya Türkiye genelindeki tüm lise öğrencileri katılabiliyor. Başvurular 9 Şubat 2026’da başlamış olup son tarih 27 Mart 2026, saat 17.00 olarak belirlendi. Yarışma sonuçları 7 Mayıs 2026 tarihinde açıklanacak ve ödül töreni ise 20 Mayıs 2026’da İstanbul’daki Darüşşafaka Eğitim Kurumları Kütüphanesi’nde gerçekleştirilecek. Yarışma, hazırlık sınıfından 12. sınıfa kadar tüm lise öğrencilerine açık olup, katılım okul aracılığıyla gerçekleşiyor. Her okul en fazla üç öykü ile yarışmaya katılabiliyor ve öğrenci eserlerini okul temsilcisi danışman öğretmen aracılığıyla başvuruyor. Başvurular bireysel olarak kabul edilmiyor. Öyküler yarışmanın teknik şartlarına uygun şekilde hazırlanmalı: Word belgesi formatında, Times New Roman 12 punto, 1,5 satır aralığı Beş sayfayı aşmamalı Türkçenin doğru kullanımına özen gösterilmeli Ayrıca eserlerin daha önce yayımlanmamış ve herhangi bir ödül almamış olması gerekiyor. Değerlendirme jürisi, öyküleri özgünlük, dil kullanımı ve yaratıcı anlatım gibi kriterlere göre inceleyecek. Dereceye giren ilk üç öğrenci ve teşvik ödülü alan iki öğrenci yarışma sertifikasıyla ödüllendirilecek. Ön elemeden geçen öyküler ayrıca anı kitaplarında yayımlanma şansı da buluyor. Her yıl genç öykücü adaylarının heyecanla beklediği bu yarışma, Darüşşafaka Lisesi tarafından 2006’dan beri düzenleniyor ve Sait Faik’in Türk edebiyatına bıraktığı mirası canlı tutmayı amaçlıyor.

  • Turnalar dergisinin 101. sayısı çıktı

    Turnalar dergisi 101. sayısıyla Kıbrıs Türk Edebiyatı'na odaklanıyor Uluslararası Türk dili, çeviri, kültür ve edebiyat alanında çeyrek asrı aşan bir birikimi temsil eden TURNALAR Dergisi , 101. sayısıyla okurlarını Kıbrıs Türk edebiyatının tarihsel, kültürel ve estetik katmanlarını yeniden düşünmeye davet ediyor. Kıbrıs-Balkanlar-Avrasya Türk Edebiyatları Vakfı (KIBATEK) bünyesinde yayımlanan dergi, bu sayısında ağırlıklı olarak Kıbrıs Türk edebiyatını merkeze alan akademik incelemeler, eleştirel denemeler, şiirler, öyküler ve çevirilerle çok yönlü bir dosya sunuyor . Derginin 101. sayısında yer alan yazılar, Kıbrıs Türk edebiyatını yalnızca yerel bir yazın alanı olarak değil; tarih, bellek, kimlik, göç ve kültürel süreklilik ekseninde uluslararası edebiyatlararası ilişkiler bağlamında ele alıyor. Prof. Dr. Birsen Karaca ’nın Türkiye üniversitelerinde savunulan Kıbrıs konulu tezlere ilişkin kapsamlı incelemesi, Kıbrıs Türk edebiyatının akademik dünyadaki görünürlüğünü somut verilerle tartışmaya açarken, bu alandaki yapısal eksiklikleri de gözler önüne seriyor. Prof. Dr. Bilge Ercilasun ’un İsmail Bozkurt ’un Kaza  romanı üzerine kaleme aldığı inceleme ise roman, tarih ve hayat ilişkisini Kıbrıs bağlamında derinleştiriyor. Metin Turan ’ın M. Kansu’nun Huzur  kitabı üzerine yaptığı değerlendirme, bir yazarın farklı türler arasındaki yazınsal serüvenini ortaya koyarken; Şafak Sun ’un Fikret Demirağ ’ın şiiri üzerine çalışması, şiirde kimlik, ada ve tarihsel bellek temalarını öne çıkarıyor. Akademik metinlerin yanı sıra bu sayıda yer alan şiir ve öyküler, Kıbrıs’ın bireysel ve kolektif hafızasını taşıyan mekânları, duyguları ve kırılma anlarını estetik bir duyarlılıkla yansıtıyor. M. Kansu, Senem Gökel, Akile Ruh  ve farklı kuşaklardan yazarların katkıları, çağdaş Kıbrıs Türk edebiyatının çeAkademik metinlerin yanı sıra 101. sayı, şiir ve öykü seçkisiyle de dikkat çekiyor.  Derginin bu sayısında ayrıca, Aytekin Karaçoban, Mevlüt Şener, Şahin Yenişehirlioğlu, Gülşüm Işıldar, Fikret Yazıcıoğlu, Murat Ölmez  ve Sevgi Erol Öçal  gibi farklı kuşaklardan şairlerin ürünleri ile  Hintli şair NilavroNill Shoovro , Koreli Şair Ra Heeduk  ve Tacik şair Sadriddin Ayni ’den yapılan çeviri şiirler ise derginin edebiyatlararası etkileşimi önemseyen yayın anlayışını sürdürüyor. Öykü bölümünde Yusuf Sağlam, Burcu Yalçınkaya, Vagif Sultanlı ve Coşkun Eroğlu ’nun ürünleri, göç, hafıza, bireysel kırılmalar ve gündelik hayatın içinden süzülen anlatılarla sayfaları zenginleştiriyor. Kitap  inceleme bölümünde ise Hatice Eğilmez Kaya ’nın,  Öner Fikri’nin Uydum Suyun Aklına  adlı eser üzerine kaleme aldığı çözümleyici yazı ile Aslıhan Duman ’ın Güneşin Işınlarını Beklerken  kitabı üzerine Lina Yalınçay ’ın değerlendirmesi yer alıyor. TURNALAR’ın 101. sayısı, akademik bilgi ile yaratıcı edebiyatı aynı zeminde buluşturarak okuru hem düşünsel hem de estetik bir yolculuğa çıkarıyor. Kıbrıs Türk edebiyatını ulusal ve uluslararası düzeyde tartışmaya açan bu nitelikli sayı, edebiyatın kolektif bellekle kurduğu ilişkiyi yeniden hatırlatırken, TURNALAR’ın kültürlerarası bir edebiyat platformu olma misyonunu da güçlü biçimde sürdürüyor. Dergi basılı olarak okurla buluştuğu gibi, kibatek.org.tr  sitesinden de ücretsiz olarak okunabilmektedir.

  • Öykü: Döngü

    "Kışın yaza bağlandığı o kısa zamanlardan biri. Dünya bir kez daha rengini değiştiriyor." Gülsüme Kılıçarslan Bankta oturmuş Emel’i bekliyorum. Son görüşmemizden kavgalı ayrıldık. Gönlünü almak için buluşmaya ikna ettim. Beklerken etrafı izleyerek zihnimde dolaşan ihtimalleri susturmaya çalışıyorum. Kışın yaza bağlandığı o kısa zamanlardan biri. Dünya bir kez daha rengini değiştiriyor. İnsanlar rengârenk karıncalar misali önümden akıp giderken, yolun karşısındaki bankta esmer bir kızın oturduğunu fark ediyorum. Telefonla konuşuyor, havada inip kalkan eliyle bir şey anlatmaya çalışıyor. Kalabalığın arasından bir görünüp bir kaybolan kıza dikkat kesildiğim sırada, cızırtılı bir kadın sesiyle oturduğum yerde zıpladım.  “Ne yaptın teyze beni korkuttun!” Yarı açık fermuarından paçavralar sarkan tekerlekli valizini önüne park etmiş, kucağında kedisiyle yanımda oturuyor. Ne kadar zamandır kıza odaklanmış olabilirim ki? “Bir sigara versene dedim, ne dedim!” Bir yandan gri kediyi sert hareketlerle seviyor, bir yandan da kara kalemle çerçevelenmiş elâ gözlerini gözlerime dikmiş, isteğini yerine getirmemi bekliyor. Deli mi ne? Hafif bir esintiyle gümüş grisi kıvırcık saçları her yöne doğru titreşiyor.  Montumun iç cebinden paketi çıkarıp kontrol ediyorum, son beş tane. Vermeyebilirim, ama uzatıyorum. İki tane alıyor, birini cebine atıyor. Sigaranın dumanı saçının kıvrımına, külü kedinin grisine karışıyor. Kedi ne dumana, ne de küle tepki veriyor. Gerçek rengi ne acaba? “Ameliyat olmam gerekiyor” diye orta yerden başlıyor konuşmaya. Kafasının içi de dışı gibi karışık olmalı. “Kalp hastası olduğum için kanserden ameliyat yapmıyorlar. İki hafta önce acile kaldırdılar, yoğun bakımda kaldım. Kâğıt imzalayıp çıktım, ayol nasıl duruyum ben orda, duvarlara baka baka içim sıkıldı.” “İçmeye devam ediyorsun bu duruma rağmen, öyle mi?” diyorum, hayretle. “Sen de içiyorsun!” diye çıkışıyor elâ gözlerini kocaman açarak. Sonra geldiği gibi ansızın kayboluyor öfkesi. Uzun bir nefes çekiyor sigaradan, meydan okur gibi kafasını geriye yatırıp dumanı savuruyor havaya.  “Keyif benim köy benim, kime ne?”  Sohbeti devam ettirmezsem gider umuduyla susuyorum. Gözüm karşıdaki esmer güzeli kıza kayıyor. Görüşmesi bitmiş. Dalgalı siyah saçlarını dizlerine dökmüş, ağlıyor.  “Na’ bu kedi var ya, bu da hasta garibim. Geçen gün veterinere götürdüm tam beş milyon lira fatura çıkardılar. Senet imzaladım mecbur n’apıyım?”  Beş bin liram olsa önce Emel’le aramı düzeltirdim. Gitmek istediği restorana götürürdüm, barışırdık. Kadın sigaralı eliyle kalabalığın ötesinden birini işaret ediyor. “Şu adamı görüyor musun? Bileğinde siyah poşet olan hani?” Gösterdiği yöne bakıyorum. “Gri montlu, kırçıllı kirli sakallı olan. Kollarını iki yana açmış nasıl da titretiyor! Rolünde ustalaştı yıllar içinde.”  Akıp giden insan selinden iki öğrenciyi seçmiş, telaş içinde konuşan adamı görüyorum. Bileğine astığı ağır poşet, teatral kol hareketleriyle zıplıyor.  “Yalancının tekidir. -Hastanede yatan kızımı Ankara’ya sevk etmişler, yol param da yok, yardımcı olur musun evladım? - Giriş cümlesidir. O an uzaklaşmazsan yandın. Ne yapar eder, seni kandırır.” Sigarasını yere atıp uzun uzun ezdi. Gözlerini kısıp büyük bir sır verir gibi “Yalancının tekidir.” dedi tekrar. Adam katmerli yalancıydı demek. “Poşetin içinde su dolu kavanoz vardır. Sözüm ona ısırgan suyu sipariş etmiş doktorlar kızının tedavisi için. Peh!”  Uzayan monolog canımı sıkmaya başladı ki teyze ayaklandı. Uyuklayan kedi can havliyle yere atladı. Kadın kediyi valizin üstüne koydu, veda etmeye gerek duymadan valizini çekeleyerek, öğrencilere yöneldi. Kısa olanın kulağına bir şey fısıldayıp hızlıca devam etti. Öğrenciler de adamı dinlemeyi bırakıp oradan ayrıldılar. Gösterisi yarım kalan adam gözlerini bana dikti. Şansını bende deneyecek herhalde. Emel görünürde yok. Adam yaylanarak gelip önümde durdu.  “O kadına paranı kaptırmadın ya?” dedi. (Müsameresine böyle mi başlıyordu?) “Sizi konuşurken gördüm, çok usta dolandırıcıdır.” diye sürdürdü. (Yok, tiyatronun bir parçası değil. Post-modern bir tiyatro değilse tabii.) “Sigara verdim sadece.” “İyi, ucuz kurtulmuşsun” dedi, teyzenin gittiği yöne doğru bakarken. “O ne düzenbazdır, sen bilmezsin. Söylediği on sözün dokuzu yalandır.” Dudaklarının kenarı sağa kaydı, yarım gülümsedi. Kırçıllı sakalları gamzesinde birikti.  “Neden yapıyorsun bunu, üç kuruşla geçinmeye çalışan öğrencileri istismar ediyorsun?”. Bir anda taraf oluverdim. “O kadın beynini yıkamış senin. Yol sordum, tarif ettiler bana, o kadar.” Göz çukuruna kaçmış küçük, yeşil gözlerinde bir kıvılcım yanıp söndü. “Poşette ne var?” diye sordum, yıkanmış beynime kanıt arar gibi. “Ne olacak su var! Su taşımak da suç değil ya!” diye çıkıştı alışkın bir savunmayla. Teyzeyle tek ortak yönleri bir anda belirip kaybolan öfkeleri olmasa gerek. Bitirim delikanlılara has bir tavırla ağırlığını bir bacağından alıp diğer yanına verdi. Yer yer rengi solmuş siyah deri ceketin bir omzu kalktı, diğeri indi. “Bi’ sigara versene.” Titremesi mucizevi şekilde geçen eliyle uzattığım paketten kalanları aldı. Birer tane kulağının arkasına sıkıştırdı.  “Bu mevsim havasına da hiç güven olmuyor, güneş gitti mi üşütüyor.” diyerek uzaklaştı üçüncüyü tüttürerek.  Boş paketi buruşturup yere atıyorum. Montumun yakasını dikleştirip ayağa kalkıyorum. Mendil satan çocuktan bir tane alıyorum. Rengârenk karınca misali insanları geçerek esmer kızın yanına oturuyorum, bir mendil uzatıyorum.

  • The New York Times Masumiyet Müzesi’ni yazdı!

    Orhan Pamuk’un sevilen romanı Masumiyet Müzesi 13 Şubat Cuma itibariyle Netflix’te dokuz bölümlük bir dizi olarak izleyicileriyle buluştu. 45. baskısıyla 700.000 adete ulaşan roman, dizi uyarlamasıyla yeniden edebiyat severlerin ilgi odağında. Orhan Pamuk, Masumiyet Müzesi romanının diziye uyarlanması sürecini The New York Times gazetesinden Ben Hubbard’a anlattı. Masumiyet Müzesi gerek romanı gerekse müzesiyle edebiyat dünyasında büyük yankı uyandırmıştı. Farklı bir aşk hikayesi anlatan romanın dizi-filme çekilmesi uzun yıllardır okurların beklediği bir haberdi. Nihayet Orhan Pamuk’un da içine sinen bir projeyle 2026 yılında roman, ekranlarda yerini alıyor. Dizi haberinin ardından romana ve müzeye ilgi haliyle daha da arttı. Diziyi dört gözle bekleyen okurlar, Masumiyet Müzesi kitabının içinde yer alan müzeye giriş bileti sayesinde, Kemal ile Füsun’un eşyalar üzerinden anlatılan hikâyesini daha ekrana çıkmadan adeta yaşayıp, yazarın kurduğu büyülü dünyanın bir parçası oldular.  Röportajın tamamına buradan ulaşabilirsiniz:  https://www.nytimes.com/2026/02/12/world/europe/orhan-pamuk-istanbul-turkey-museum-of-innocence.html

  • Yoldan geçen öyküler

    Aysun Korkmaz, Nurgök Özkale’nin Başka Bir Günün Sabahında adlı kitabı üzerine yazdı: "Gündelik ayrıntılar üzerinden ilerlerken alt metinde hem şefkatli hem de kararlı duruş var; kentsel dönüşüme, toplumsal körlüğe, sevgisizliğe, şiddete, tahakküme, unutmaya karşı ısrarlı bir vicdana sahip öyküler." Nurgök Özkale’nin Başka Bir Günün Sabahında adlı kitabındaki öykülerin en güçlü yanı serbest dolaylı anlatımın canlılığı ve an’ı büyütüp donduran bir öykü evreni yaratması. Bu evren, sesi duyulan, kokusu hissedilen, “söylenmeyene” alan açan genişlikte. Yazar odaklandığı çatışmayı açık ederek değil, başka kişi ya da olaydaki etkileri üzerinden aktarıyor. Karakterler, davranışları üzerinden görünür kılınıyor.  Olaylar, “her şeyi bilen” dış sesle değil, anlatıcının sesiyle karakterin iç sesini kaynaştıran birinci veya üçüncü kişi üzerinden gösterilmekte. Okur, hem dış gözlemin mesafesini hem de karakterin içsel çatışmasını aynı anda deneyimleyen perspektifle okuma şansı buluyor. Farklı varyasyonlarla kurgulanmış olay örgüleri aracılığıyla yazarın hayata karşı tavrını görmekteyiz. Yazar, “küçük” görünen şeylerdeki adaletsizliği açığa çıkarıyor. Gündelik ayrıntılar üzerinden ilerlerken alt metinde hem şefkatli hem de kararlı duruş var; kentsel dönüşüme, toplumsal körlüğe, sevgisizliğe, şiddete, tahakküme, unutmaya karşı ısrarlı bir vicdana sahip öyküler.  Mekân yazarın meselesini aktarmak istediği taşıyıcı rolde. Kentin koşturmacasında, evin mutfağında, sahil kasabasında, lunaparkta, kuaförde, dolmuşta, hastane odasındaki öykü kişileri; dama vuran ışığın, türlü ya da çürük turşu kokusunun, lavabo musluğunun ucunda büyüyen su damlasının uyandırdığı çağrışımla aydınlanma yaşıyor. Öykü temaları atmosferle etkinleştirilmiş. Betimlemeler, anlatılan doğa parçasının ne olduğuyla birlikte; karakterin onu nasıl gördüğüyle, ne hissettiğiyle sezdirildiği için okuyucunun beş duyusu harekete geçiyor. Ana temalar; yerinden edilme, güvensizlik, aidiyet, dışlanma, vicdan, insan sevgisi, toplumsal şiddet, dönüşen şehir, unutulana karşı duruş, savaşın yıkıcılığı, ilişkilerdeki özensizlik, şiddetin normalleşmesi ve öteki ne bakış gibi izlekler etrafında örülmekte. Öykü adlarıysa merak uyandırıcı türden. Karakterler kanlı canlı kişiler; “beklenmeyen incelik”lerle yaşamının dönüşmesini uman küçük insanlar. Komşularından selam alamayan yeni kiracı, öğrencisi tarafından değersizleştirilen öğretmen, kuaför çırağının azarladığı çocuk, çocuğunu çaresizce bırakmak zorunda kalan anne, içten içe suçluluk duyan komutan, mısır püskülü saçlarıyla kök salan sarmaşık gibi geniş çerçevede karakterler merkeze alınmış. Bir kadın, kuaföre “işinizi sevmiyorsunuz” diyerek ezber bozuyor, sokak öykücüsü “Okumak Değiştirmektir Dünyayı” mottosuyla öğretmene kapı aralıyor. Ötesi ’ndeki anne bağrına bastığı bez bebeği, başka mülteci çocuğuna hediye ederek onun yüzünü güldürüyor. Bitişiğimizdeki Meryem ’de anlatıcı yol göstererek yolunu, umut aşılayarak umudunu buluyor. Özkale’nin öykülerinde ışık, onun fotoğrafçı bakışını yansıtan işlevsellikte. Gündelik yaşamda insanların içinde olduğu kırılma anlarına odaklanan lensi; o an’ı genişletip derinleştiriyor ve karakter bambaşka bir netlikle yüzleşiyor. Ela Gözleri Manalı  öyküsünün sonunda sokak lambasına savrulan asma kabağının gözleri lamba ışığına dönüşerek vefasızlığı yansıtıyor. Uzun Bir Gece ’de terkedilmiş evdeki askerle komutanın sabaha kadar boğuştukları gerçek, bulutların ardına çekilen ay ışığıyla sahneleniyor. Bayram Gününde ’de şenlik alanının parlak ışıkları, çocuk gözünde neşe’nin tehdide dönüşmesiyle kararıyor. İlk Yaz Sabahı, Masa ve Karyola’da  ışık sabırlı ve umutlu. Ellerim Bak Boş Kaldı ’da bekleme salonunun ışığı, isyanı pekiştiriyor. En Güzel Uçan Muharri  öyküsünde çocuğun dil sürçmesindeki sevimlilik perdelerden süzülen güneşle sabitleniyor, aynı ışık okurun zihninde de kalıcılaşıyor. Aydınlık/karanlık zıtlığıyla örülen sahneler, fotoğrafik bir “chiaroscuro” etkisi yaratıyor. Özkale’nin öykülerinde fiziksel zaman çoğunlukla şimdiki anın canlılığıyla doğrusal yönde ilerliyor. Psikolojik zamansa anlık geri dönüşlerle geçmişi şimdiye sızdırıyor.  Anlatım yumuşacık bir geçişle bilinç akışına dönüyor, geçişlerdeki zaman kırılması doğal akışa sahip. Olay örgüsünde zaman ve mekân birlikte ilerliyor. Ellerim Bak Boş Kaldı öyküsünde demir parmaklığa tüneyen serçenin dolanması, masaya konması ve uçup gitmesiyle etkileşim içindeki karakter, bu aşamalar üzerinden hayal kırıklığıyla yüzleşiyor. Zaman, anlam kurma aracına dönüşüyor. Öykülerdeki yalın, kıvrak ve akıcı dil; “şıkır şıkır, cik cik, tak taka tak, ne güzel ne güzel, hapşuu, kütür kütür, sersem sepelek” gibi yansıma sözcükleri ve pekiştirmelerle melodik bir tını oluşturmuş. Zorlu konuları bile yumuşatan ironi var çoğu yerde. Yazar bağırmıyor, hak arayışını usul usul kuruyor. Koku, ses, lezzet ve dokularla duyuları yönetiyor. Etkisi devam etse de yumuşak inişe sahip öykü sonları. Diyaloglar işlevsel ve söylenmeyeni de içinde taşıyan nitelikte. Kısa ve eksiltili cümlelerle öykü kişilerinin yaşadığı yüzleşme etkin kılınıyor.  Kitaptaki iki öyküde hayat gailesiyle yazmaktan kaçınmış ve bu yükü taşıyamayacak durumda olan iki karakter var. Erteledikçe hiç var olmadıklarını, var olamayacaklarını görmüşler. İkisinin yolu “öykü”de kesişiyor. Yol, onları Sait Faik’e, Oğuz Atay’ın Demiryolu Hikayecilerindeki gibi bir evrene götürüyor. Kılıksız Bir Esin Perisi’ nde tanesi 50 liradan “Yoldan Geçen Öyküler” satan bir kadın, kendine yabancılaşmış öğretmen karakterinin nihayet yazmak için masaya oturmasına vesile oluyor. Öğretmen masaya oturunca ayaklarının altında ferah rüzgarlar esecek. Aynı esin perisi, Kayıp Öyküye Ağıt  öyküsünde, otobüs yolculuğu yapan öğrenciye de değneğini dokundurmuş. İç bunaltısından kurtulamayan öğrenci çantasından Sait Faik’in “Kış Akşamı, Maşa ve Sandalye” öyküsünü çıkarır, ancak onu okuyarak bulunduğu ortama katlanabilir. Her iki karakter sözcüklerin gücünde, başka bir deyişle rüzgârında  kendini buluyor. Özkale ise kendisine kalbini vermis olan Sait Faik’e vefasını umut dolu bir öyküyle dile getirmektedir. İlkyaz Sabahı, Masa ve Karyola  öyküsü, hüzünlü olsa da benzer esintiyle okuyucuya ferahlık verir.  Yazar; perde, guguklu saat, dondurma, bigudi, asma kabak, çöp bidonu gibi nesneler kullanarak öykülerine canlı detaylar katmış. Ufak Tefek Şeyler  öyküsünde kimyasal değmemesi gereken döküm tencere kültürel kodların çarpıştığı kırılgan sınır rolünde. Fırdöndü öyküsünde rüzgârla dönen ot topları bir tanıklık işareti. Uzun Bir Gece ’ de savaşın izleri kırık çerçeveye yerleştirilen fotoğrafla hafıza görevi görüyor. Çerağan Vakti’ nde kuaför sahnesindeki “aynada yüzleşmeyi yansıtıcı görev üstlenmiş.   İlk Yaz Sabahı, Masa ve Karyola öyküsünde hapishane hücresindeki bütün sınırları kaldıran nesne; duvardaki çatlaktan sızan ufacık bir kertenkele. “Lokmacık karnı körük gibi inip kalkan” elöpen direnişin simgesine dönüşüyor. Kitaptaki öykülerde hüzün küçük bir jestle, bakışla, imgeyle dengeleniyor. Hüzün ile umut, çatışarak değil, birbirini tamamlayan diyalektik içinde anlam kazanmış. Yazarın tavrı, karanlığı göstermekten çekinmeyen ama onu tek başına bırakmayan dengede.  Başka Bir Günün Sabahında’ki öyküler, okurun bakışını dalları çiçekle donanmış ağaç kokusuna, rengarenk tomurcuklara, geceyle gündüzü, dolayısıyla aydınlık ve karanlığı barındıran portakal temsiline ya da bez bebekle taşınan umuda yönlendiriyor. BAŞKA BİR GÜNÜN SABAHINDA Nurgök Özkale Sözcükler, 2025 Tür: Öykü 240 s.

  • Şamanlar - Tanrılar - Ateistler: İnancın ve İnançsızlığın Hiç de Kısa Olmayan Tarihi

    Sadık Usta, hazır ezberlerden ve ideolojik önyargılardan arınarak bizi 50.000 yılı aşan bir kültürel ve düşünsel yolculuğa çıkarıyor; rota, insanın evrimsel sürecinde ölüm bilincinin ortaya çıkışından zihinsel yaratıcılığın bir yanardağ gibi patladığı ilk anlara kadar ilerliyor. İnsanlık tarihi boyunca en karmaşık, en zorlu ve en irrasyonel alan hiç kuşkusuz inanç alanıdır. Peki insan neden inanmayı gerekli gördü? İnançsız yapamaz mıydı? Homo sapiens'in ilk yaratıcı zihinsel patlamasını yaşadığı Şamanist çağa, mağara resimlerine, ölü gömme törenlerine, Göbeklitepe’ye ve çoktanrılı dinlerin köklerine inen yazar, inançla inançsızlığın (teizm, deizm, ateizm ve agnostisizm) zihinsel, antropolojik, toplumsal ve felsefi kökenlerinin izini sürüyor. İlk Şaman kahramanlardan, uğruna milyonlarca insanın kanının akıtıldığı öfkeli tanrılara ve inançlara meydan okuyarak şüpheyi, sorgulamayı, aklı öğreten korkusuz Ateistlere... Şamanlar, Tanrılar, Ateistler, hepimizi derinden etkileyen bu karmaşık alanın kökenlerini yalın bir dille ve bilimsel ahlakla anlama davetidir. ŞAMANLAR - TANRILAR - ATEİSTLER: İNANCIN VE İNANÇSIZLIĞIN HİÇ DE KISA OLMAYAN TARİHİ Sadık Usta Kafka Yayınevi, 2025 Tür: Araştırma 340 s.

bottom of page