Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Yaşadığımız Evler
Başar Yılmaz'ın son kitabı, Yaşadığımız Evler , okurlarıyla buluştu. Ev, olsa olsa yuvarlanabilir bir matruşkaya benzetilebilir. Birbirinin içinden çıkan ve hikâyeleri istemsizce kesişen renkli suretlerin beraberliği. Gönüllü yahut kerhen. Başar Yılmaz, şefliğini üstlendiği bu metinde, herkesin kendi yaşantısında bir virtüöz olduğunu, parçalarına ayırdığı matruşka orkestrasının ışıksız kalan yanlarıyla gösteriyor. Aile dediğimiz kurumun kutsallıktan kitschliğe -ve belki de hiçliğe- varan pozisyonunu, yıllar sonra evine dönmek zorunda kalan gazeteci Cihan'ın gözleri ve gözlemleriyle sorgulayacağınız Yaşadığımız Evler, süslü bir oyuncağın nasıl dağıldığına dair gecikmeli bir çocukluk ağıtı. Ev, olsa olsa yuvarlanabilir bir matruşkaya benzetilebilir. Başar Yılmaz , 1981 yılında Balıkesir' de doğdu. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunu. İlk romanı Beni Hatırla 2021 yılında yayımlandı. İlk edebiyat ödülünü Eskişehir Sanat Derneği Öykü Yarışmasında kazandı. 2022 yılında Karşıyaka Belediyesi Sancar Maruflu Öykü ve Oyun Yazma yarışmasında birincilik ödülüne layık görüldü. Aynı yıl Mahal Edebiyat Öykü Yarışması'nı kazandı. Ödül alan Âlemin O En Yağmurlu Gecesi öyküsünün adını verdiği, yarışmada derece alan eserlerden oluşan öykü seçkisi 2022 Eylül ayında yayımlandı. Edebiyat dergileri, fanzin ve dijital platformlarda öyküleri yayımlandı ve seslendirildi. Mahal Edebiyat, Litera Edebiyat, Veveyanet gibi edebiyat platformlarında kitap inceleme yazıları yayınlandı. 2023 yılında okurlarla buluşan Kara Kışın Gün Işığı yazarın ilk öykü kitabıdır. Yaşamını İzmir' de sürdürmektedir. YAŞADIĞIMIZ EVLER Başar Yılmaz Vacilando Kitap, 2026 125 s.
- Öykü: Oğlan Çocuğuna Saç Gelmez
"Bu hikâyeler öyle akıcıdır ki okur zamanın nasıl geçtiğini anlayamaz ve kendisini bir hafta sonraki müsabaka alanında bulur." Ebuzer Kalender Bir gün kasapla berber oğullarını güreştirmeye karar verir. Kasabın oğlu iridir, berberinki ise cılız. Kasap oğlunun kazanacağından emindir. Hem kasabın oğlu daha önce yörenin ünlü güreşçisi Dalyan Ali Reis’ten eğitim de almıştır. Esnaf taifesi berbere götüyle güler: Neyine güvenirsin a enayi, hiş şuncacık oğlan şu çam yarmasını devirebilir mi? Ama berber kendinden emindir. Zamanı gelince görürsünüz deyip badem yağıyla ovduğu bıyığını burar. Kasap her ne kadar müsabakanın hemen olmasını istese de berber biraz zaman ister, güreş bir ay sonra olsun, der. Kasap için hava hoştur, “Olsun bre!” der, “Bir ay olmazsa iki olsun…” Kasap oğlunu her gün biftekle, pirzolayla, kuyruk yağı katılmış güveç ve kebaplarla, ilikli kemik suyunda kaynatılmış çorbalarla, tavşan yahnileriyle, mafsalları esnekleştirip dübürü kuvvetlendiren kelle ve ayak paça çorbalarıyla besler. Haftada bir gün ise çiğ et verir ki iyice vahşileşsin. Kuş taifesinden etleriyse kemikleriyle atar önüne; berberin oğlunu da öyle çıtır çıtır yemesini ister. Kasabın oğlu evlerinin avlusunda idman yapıp sundurmanın altındaki mermer tezgâhı tokatlaya tokatlaya nasırlı ellerini el ense atacağı vakit insanın feleğini şaşırtacak bir duruma getirir. Hatta şaka olsun diye köyün çobanına el ense attığı günün akşamında çoban bir dere yatağında çarpılmış halde bulunur. Güç bela götürüldüğü ilçe hastanesinde el enseye bağlı beyin humması teşhisi konan çoban beş günde kendine zor gelir. Bu beş günlük sürede çobanın ailesine kasap bakar. Çoban kendine geldiğinde kasap şükür niyetine bir koç kurban eder. Koçun husyelerini de oğluna yedirsin diye berbere gönderir. Bu vakadan sonra çoban her ne kadar kendine gelse de kendinden gitmiş gibidir. Divane gibi ortalarda gezer ve adı deli çobana çıkar. Hatta adına türküler yazılır. Üç yıl sonra kasabın karısını kaçırıp kayıplara karışır. Zaten oğlanın babasının da çoban olduğu anlaşılır… Kasabın oğlunun tüm bu hazırlıklarına karşın berberin oğlundan ses çıkmaz. Aylak aylak ortada gezer. Tek farkla ki güreş kararının alındığı günden itibaren babası kafasını her gün usturaya verir. Zaman çabuk geçer, müsabakaya bir hafta kala kasap tellal çıkartıp güreş gününü ilan ettirir. Güreş meydanında ahaliye pilav-kavurma ikram edeceğini de bildirir. Böylelikle katılımı artırarak berberin ve oğlunun daha çok rezil olmasını ister. Çünkü kasap berbere ezelden beri hınç beslemektedir. Bu aslında başka ve eski bir hikâyedir... Mezar Taşı Kasap ve berberin büyük dedeleri aynı annenin çocuklarıymış. Ancak babaları farklıymış. Kadın ilk kocasının ölmesiyle ikincisine varmış. İlk kocadan kasabın büyük dedesi ve kardeşleri doğarken ikinci evlilikten berberinkiler dünyaya gelmiş. Kadın ikinci kocayı da gömdükten sonra bir daha evlenmemiş. Kadın yaşı ilerleyince bunamış. Rivayete göre sadece yakınlarını değil ölmeyi de unutmuş ve yüz yirmi yedi yaşında iken bir akşam aklı başına gelmiş. “Hay aksi, ölmeyi unuttum.” deyip olduğu yerde can vermiş. Öldükten sonra mezar taşına yazılacak isimler hakkında çocukları arasında ihtilaf çıkmış. İlk kocasından olan çocuklar annelerinin isminin önünde kendi babalarının isminin de yer almasını istemişler. İkinci kocasından olan çocuklar da kendi babalarınınkini... Bir hayhuy ve arbededen sonra büyük bir kavga çıkmış ve berberin büyük dedeleri kasabın büyük dedelerini ellerine geçen mezar ve kaldırım taşlarıyla öldüresiye dövmüş. Sonra köyün muhtarı bunlara hakem olmuş. Demiş ki “A avanaklar bu kavganız beyhude, iki tarafın babasının adı da Mehmet değil mi?” İki taraf bön bön birbirine bakarken muhtar devam etmiş, “O zaman taşa Mehmet Efendi Zevcesi Rabia Şeker yazdıralım.” Bu öneri iki tarafın da aklına yatmış. Mevtanın defninden bir hafta sonra köy ahalisi mezar taşını kırık, kazılmış mezarı da boş bulmuşlar. Rivayete göre kadın mezar taşına kocalarının isminin yazılmasını kabul edememiş, “Burada da mı huzur yok koca belasından!” deyip mezarından kalkmış ve taşı paramparça edip oradan uzaklaşmış. İşte berber ile kasap arasındaki husumet buna dayanıyormuş. Bazılarına göre ise bu hikâye tamamen hayal ürünü olup işin aslı çok daha eskilere, asırlar öncesine dayanıyormuş… Tanrıköy Çok eski zamanlarda berberlerin tanrısı Usturas ile kasapların tanrısı Satıras aynı köyde yaşarlarmış. İki tanrı da yarı tanrı statüsünde olup hem amcaoğlu hem de bacanaklarmış. Her ikisi de köyde tapılırcasına sevilmekteyken sadece karılarına yaranamıyorlarmış. Usturas’ın karısı “Senin gibi tanrı olmaz olsun, bak sen diğer köyün tanrısına! Karısına ne saraylar ne hanlar hamamlar yaptırmış. Tüh senin kalıbına.” diye söylenirken Satıras’ın karısı ise “Ellerde ne tanrılar var ne tanrılar. Adam olsan yarı değil tam tanrı olurdun. Hem kasap dediğin ne ki be, bir de tanrısı olsun!” diyerek feveran edermiş. Bu serzenişler iki tanrının da özgüvenin derinden sarsarmış. Sonunda Usturas her iki kız kardeşe şeytan figürlü saç modelleri yapmış. Böylece iki kadın yer altı şehri Necaset’te tam zamanlı zebani olarak işe başlamışlar. Böylece hem tanrılar hem de kadınlar huzura kavuşmuşlar. Dul kaldıktan sonra her iki tanrının epey taliplisi çıkmış, tanrı karısı olmak isteyen çokmuş. Olmayınca kadınlar, evlendikleri adamlardan kendi tanrılarını yaratmaya çalışmışlar. Usturas hem kadınlara hem de erkeklere birbirinden güzel saç modelleri yaparmış. O köyde kel yokmuş, çünkü Usturas hangi kel başa dokunsa çok geçmeden oradan saçlar yeşerirmiş. Daha da ilginci Usturas’ın yaptığı saç modelleri can bulurmuş. Söz gelimi saçına koyun şekli yaptığı yaramaz bir çocuk anında uslu bir velede dönüşürmüş. Usturas tarafından saçlarına şaha kalkmış zeker modeli nakşedilen kaç iktidarsız erkek doyumsuz aygırlara dönmüş. Sonra evde kalmış geçkin kızlar Usturas’ın saçlarına işlediği duvak modeli sayesinde taliplerden talip beğenmiş; hatta bunlardan bazıları taliplerini seçemediği için tekrar evde kalmış. Saçına melek modeli yaptığı kaç eşkıya eli tespihli, dili dualı âdemlere dönüşmüş. Derdi çok olan kıllı adamlar sırtlarına kelebek modeli yaptırmışlar da hafifleyerek kanatlanmışlar. Sinir küpü heriflerinin saçlarına pamuk modeli yaptıran kadın da çokmuş. Tüm bunların sayesinde Usturas’ın kilerinde sepet sepet yumurtalar, bakraç dolusu ballar ve pekmezler, bidon dolusu sütler, topak topak yağlar ve salamura peynirler eksik olmazmış. Hem sonra Usturas sadece berber değil köyün cerrahı, dişçisi ve sünnetçisiymiş de. Satıras da maharetli bir tanrıymış. Onun sayesinde köyde açlık nedir bilinmezmiş. Satıras’ın boğazladığı bir düve ya da koyunun eti çoğaldıkça çoğalır ve o kesilen hayvanlardan bazıları ertesi gün hiçbir şey olmamış gibi sürüde ya da merada gezermiş. Kesilen hayvanın canı asla acımazmış, hayvanlar boğazlanırken hırıltı ya da homurtu yerine gıdıklanırmışçasına gülerlermiş. Satıras geldikten sonra ilk defa köyde eşekler çoğalmaya başlamış. Satıras’ı izleyen bazı kediler kasap olmuş ve onun yanında çırak durmuşlar. Satıras’tan sonra hiçbir erkek kasaplara mihnet eylemek zorunda kalmamış. Satıras’ın yüzdüğü deriler de onun dokunmasıyla türlü türlü çantalara, kemerlere ve ceketlere dönüşürmüş. Böylece köyde kadınlar arasında çanta modası başlamış. Erkekler ise şalvarlarının etrafına köprüler diktirip bellerine kemer dolamışlar. Erkek çocukları da iple bağladıkları donlarını artık kemerle tutturur olmuşlar. Günlerden bir gün köye bir kadın gelmiş. Bülbülü susturacak, ayı utandıracak, ölüyü diriltecek, atı şahlandıracak, eşeği anırtacak, denizi kudurtacak, göğü ağlatacak, toprağı kabartacak, hatibi susturacak, dilsizi konuşturacak, geceyi aydınlatacak, yıldızı söndürecek, güneşi terletecek, gözleri açacak, dizlerin bağını çözecek güzellikle bir kadınmış bu. Upuzun bir gece misali siyah saçları varmış. Rivayete göre bu kadın göğün en üst katındaki Taharet Ülkesi’nden kovulan bir huriymiş. Rivayetler doğru ise Taharet’te söylenmemesi gereken yasaklı bir şarkıyı söylemiş. Bu şarkı bazılarına göre Rolling Stones’dan “Sympathy For The Devil” iken bazılarına göre ise Muazzez Abacı’dan “Seninle cehennem ödüldür bana, sensiz cennet bile sürgün sayılır.” sözleriyle dikkat çeken “Vurgun” şarkısıymış. Ancak bu rivayetler gerçeği yansıtmasa gerekir. Çünkü bu şarkıların geçmişi çok da fazla değildir. Ama farklı bir evrende daha önce söylenmiş de olabilirler. Huriyi görenler hemen aşka düşmüş. Buna tanrılar da dâhil. Köyün erkekleri huriye hoş görünebilmek için Usturas’ın önünde kuyruklar oluşturmuş. Ancak Usturas erkeklerin hepsinin saçına eşek, maymun gibi hayvanları resmetmiş. Erkeklerin ağrıyan çürük dişleri yerine ön dişlerini çekmiş ki güldüklerinde çirkin gözüksünler... Köyün erkekleri tanrının bu tavırlarını hoş karşılamamış ve tanrı ile aralarına mesafe koymuşlar. Satıras da bu aşktan nasibini almış ve işlerini ihmal etmeye başlamış. Köyde et sıkıntısı baş göstermiş, siyah ve yumuşak et yemeye alışan halk yağlı ve sinirli etten şikâyet eder olmuş. Satıras yanındaki kedileri kovmuş. Bir zamanlar en yakınında olan kediler bunun üzerine Satıras hakkında bildiklerini anlatmışlar. Kedilere göre Satıras, insanları sevmeyen ve tam tanrı olabilmek için her türlü yolu mubah gören yükselme ve başarı hırsı içinde olan yarı bir tanrıymış, kurnaz ve içten pazarlıklıymış, seks hayatında saldırgan davranışa yatkınmış, hayvan kesme filli kendisi için ruhsal doyum yoluymuş ve gizli hayvani dürtülerini bu yolla tatmin ediyormuş. Halk bu söylentilerinin doğruluğunu hemen kabul etmiş. Böylece bir zamanlar baş tacı edilen tanrılar istenmeyen varlıklara dönüşmüşler. Köyde işler karışadursun huri et almak için ilk defa kasaba gitmiş ve iş başındaki Satıras’ı görür görmez gönül vermiş. Siyah gözlerini süzüp uzun saçlarını yüzüne peçe yapmış. “Hele yiğidim kes şu arka buttan yüz gram, güçlü kollarınla eti bir de zırhtan geçir hele, akşama misket köfte yapacağım.” demiş. Heyecandan titreyen Satıras arka budun yağlı bir kısmına dokunur dokunmaz et siyaha kesmiş, “Yüz gram ne ki, sen iste ben sana tüm kuzuyu vereyim.” demiş. Huri eti zırhtan geçiren Satıras’ın parlayan bronz pazılarından gözünü alamamış. Eti alıp giderken kıkırdayan huri “Evde yemek pişirenin yoktur, akşam yemeğe gel istersen.” demiş. Böylece anlaşılmış cennetten neden kovulduğu. Böylece Satıras ile huri arasında aşk filizlenmiş. Aradan bir zaman geçtikten ve de dedikodular çıkmaya başladıktan sonra Satıras bu böyle olmayacak evlenelim demiş. Karar alınmış ve herkes bunu kabullenmiş. Usturas onları tebrik edip düğün öncesi gelin başını yapmak istediğini söylemiş. Çift bunu memnuniyetle kabul etmiş. Düğün günü Usturas hurinin saçını yapmaya başlamış. Figür olarak mezar taşı seçmiş ve huri oracıkta can vermiş. Bunun duyan Satıras kendinden geçip satırıyla Usturas’a saldırmış. O da usturasına davranmış. Böylece çıkan kavgada birbirlerini öldürmüşler ve tanrılar Necaset’i boylamış. Zebanileri de eski karıları olmuş… Bana göre ikinci hikâye akla daha yatkın olsa da kimin hangisine inandığı meçhuldür. Herkes istediğine inanabilir, ne de olsa ikisini de ben yazdım. Ancak bu hikâyeler öyle akıcıdır ki okur zamanın nasıl geçtiğini anlayamaz ve kendisini bir hafta sonraki müsabaka alanında bulur. Kasabın oğlu yepyeni kıspeti ile kasıla kasıla güreş meydanında kaslı ve parlak teniyle peşrev çekmeye başlar, uzun saçlarını arkadan bağlıdır. Berberin oğluysa kafası ustura tıraşlı, elleri ceplerinde, annesinin eski iç donlarından bozma kıspetiyle ağzını ayıra ayıra meydanda gezerken birden davulla zurnanın ritmine kendini kaptırıp kasap havası oynamaya başlar. Sonra kasabın oğlunun karşısına geçip “Hayde bre, dikilmeye mi geldik oynayalım!” der. Ne olduğunu anlamaya çalışan kasabın oğlu hamlesini yapıp el ense atmaya yeltene dursun berberin oğlu onu kolundan tuttuğu gibi sırtüstü yere çalar. Herkesin ağzı hayretten açık kalır. Berberin oğlu halaya devam ededursun kasap vaveylalar içinde berberin yanına koşar. “Bre ırzı kırık dürzü bu nasıl iştir? Ben bu oğlanı her gün etle, pirzolayla besledim, nasıl oldu da senin şu aylak oğlun bizimkini alt etti?” Berber istifini bozmadan burnunu karıştırır: “A akılsız kasap, ben bu oğlanın saçını her gün usturaya verdim.” “Yani?” der kasap alı al, moru mor. “Amaaannn, kime anlatıyorum ki ben. Ne demişler; hesabını bilmeyen kasap, ne bıçak kor ne de masat. Bunu da bilmiyorsan ne diyeyim ben sana.” Kasap celallenir. “Neyi bilmiyorum ulan teres? Söylesene çatlatma adamı!” Berber küçümseyerek bakar kasaba ve ağzından o veciz cümle dökülür: “Oğlan çocuğuna saç gelmez.” O zaman hem kasap hem de meydandakiler işin aslını anlayıverir ve kasabın başı öne eğilir…
- 2025 Edebiyat Notları #5
Nihayete eren edebiyat mahkemelerinden kraliyet nişanlarına, İngiltere’de Jane Austen’ın satış rakamlarını sollayan Sabahattin Ali’den Gospodinov olayına, ikinci yeni şiiri üzerine tartışmalardan Nobel Edebiyat Ödülü’ne bu yıl edebiyatta neler oldu? Türkiye’nin ve dünyanın edebiyat gündeminde neler vardı? Litera Edebiyat olarak 2025 yılının dikkat çeken, akılda kalan edebiyat “olaylarını” sizin için kısaca derledik. Elif Şafak'a İngiltere'den Kraliyet görevi 2025 yılının kuşkusuz en dikkat çeken edebiyat olaylarından biri de Elif Şafak’ın İngiliz Kraliyet Edebiyat Derneği’nin başkanı seçilmesi oldu. Uluslararası edebiyat camiasında son derece etkili ve saygın bir yeri olan bu derneğin başına ilk defa Türkiyeli bir yazar geçiyor. Bu tarihi kurumun başında edebiyatın birleştirici gücüne vurgu yapan Elif Şafak’tan, Türk edebiyatının ve yazarlarının uluslararası edebiyat sahnesinde daha fazla tanınması konusunda adımlar atması bekleniyor.
- Teşekkürler 2025, Hoşgeldin 2026
Literaedebiyat.com ’da 2025’in en çok okunanlarını derledik. 2025'de 2,5 milyon okura ulaştığımız için mutluyuz. Bizi okuyan, paylaşan herkese teşekkürler. 2026’da da sağlıkla, keyifle, kitaplar ve edebiyatla buluşmak dileğiyle. En çok okunan öykü Öykü: Havadan Sudan Meseleler "Kocamın çocuğu olmuyordu ama baba koltuğunu hak edecek kadar baba biriydi." Zeliha Yeşim Günay'ın öyküsünün tamamı için tıklayın . En çok okunan liste Türkiye’deki bazı bağımsız kitapçılar Düşünce özgürlüğüne destek vermek, kültür ve edebiyat üzerindeki baskıcı tekelleşmeyi aşmak için Türkiye’deki bazı bağımsız kitapçıları Litera Edebiyat olarak listeledik. Listenin tamamı için tıklayın . En çok okunan soruşturma Bakarsın umduğundan iyi geçer bu yaz! Litera Edebiyat Yaz Soruşturması: Nermin Yıldırım Bu yaz, şimdiye dek ertelediğiniz, okumaya bir türlü zaman bulamadığınız ya da gözden kaçırdığınız hangi kitaplara fırsat vermek istersiniz? Nermin Yıldırım Litera Edebiyat için yanıtladı. Yanıtların tamamı için tıklayın . En çok okunan yazı Şu hayatta seni en çok zorlayan kitap hangisi oldu? Agustinus’un İtirafları bu günün insanına neleri itiraf ediyor? Töre Sivrioğlu, bu ay Litera Edebiyat için, Aziz Agustinus’un “İtirafları” üzerinden tarihsel bir çağ eleştirisi yapıyor. Yazının tamamı için tıklayın . En çok okunan söyleşi "Yazdığım her hikayenin içinde yer alan herkeste kendimi tek tek görmezsem yazmanın ne önemi var ?!" Şule Tüzül, Mahir Ünsal Eriş ile 80’li yılların karanlığına iç sızlatan bir çocukluk hikayesinin içinden bakan yeni romanı Tatil Kitabı özelinde söyleşti: "Geçmişte kalıp buharlaşmış, yalnızca silik, mahzun anılarda fragmanlar halinde yaşayan bambaşka bir gezegenin hikayesi" Söyleşinin tamamı için tıklayın . En çok okunan ödül haberi 2025 Seyhan Livaneli Öykü Ödülü Hatice Nagihan Dermancı'nın oldu Eksik Parça Yayınları tarafından düzenlenen 2025 Seyhan Livaneli Öykü Yarışması'nın bu yılki kazananı Hatice Nagihan Dermancı oldu. Haberin tamamı için tıklayın . En çok okunan uyarlama "Masumiyet Müzesi" dizisi 2026'da Netflix'te Orhan Pamuk’un kült romanı "Masumiyet Müzesi", Selahattin Paşalı ve Eylül Lize Kandemir’in başrollerinde yer aldığı dizi uyarlamasıyla 2026’da Netflix ekranlarında olacak. Haberin tamamı için tıklayın . En çok okunan yeni çıkan kitap Elif Şafak’tan yeni roman: Gökyüzünde Nehirler Var Çağımızın önemli yazarlarından Elif Şafak’ın yeni romanı Gökyüzünde Nehirler Var, tek bir su damlasıyla birbirine bağlanan kayıp bir şiirin, iki büyük nehrin ve üç olağanüstü hayatın hikâyesini anlatıyor. Haberin tamamı için tıklayın .
- 36. Haldun Taner Öykü Ödülü Mevsim Yenice’nin “Fil Gözü”ne verildi
Edebiyat dünyasının en saygın öykü ödüllerinden biri olan Haldun Taner Öykü Ödülü’nün 2025 yılı kazananı Mevsim Yenice oldu. Ödüle, seçici kurul tarafından Fil Gözü kitabı layık görüldü. Bu yıl 36. kez düzenlenen Haldun Taner Öykü Ödülü sonuçlandı. Milliyet Gazetesi’nin Haldun Taner anısına verdiği ve Türk öykücülüğünü destekleyen bu prestijli ödülün 2025 sahibi Mevsim Yenice oldu. Seçici kurul başkanı Doğan Hızlan liderliğindeki jüri, Yenice’nin Fil Gözü adlı kitabını gerekçelerinde “karakterlerin ve öykü durumlarının ayrıntılardan derinlikli bir bütüne ulaşmadaki başarısı, özgün dili ve boşluk kavramını yaratıcı şekilde ele alışı” nedeniyle ödüle değer bulduğunu açıkladı. Ödül, Türk edebiyatında öykü türüne katkı sağlayan eserleri gündeme taşımayı amaçlıyor. Jüri kadrosunda Demet Taner, Nursel Duruel, Mehmet Zaman Saçlıoğlu, Metin Celâl, Ayşe Ersayın, Asuman Kafoğlu-Büke, Seval Şahin ve Filiz Aygündüz gibi isimler yer aldı.
- 2025 Edebiyat Notları #4
Nihayete eren edebiyat mahkemelerinden kraliyet nişanlarına, İngiltere’de Jane Austen’ın satış rakamlarını sollayan Sabahattin Ali’den Gospodinov olayına, ikinci yeni şiiri üzerine tartışmalardan Nobel Edebiyat Ödülü’ne bu yıl edebiyatta neler oldu? Türkiye’nin ve dünyanın edebiyat gündeminde neler vardı? Litera Edebiyat olarak 2025 yılının dikkat çeken, akılda kalan edebiyat “olaylarını” sizin için kısaca derledik. Sizce edebiyat yargılanabilir mi? Türkiye’de 2025’in edebiyat sahnesinde edebiyat mahkemeleri! Sizce edebiyat yargılanabilir mi? Hukuk sanata çekidüzen verebilir mi? 2025 yılının edebiyat gündeminde ne yazık ki edebiyat mahkemeleri vardı. Yavuz Ekinci’nin Rüyası Bölünenler adlı romanı yargılandı, dava nihayetinde zaman aşımı nedeniyle düştü. Elif Şafak ile Mine Kırıkkanat arasındaki intihal davası Elif Şafak’ın aleyhine sonuçlandı.
- Yaratıcılık Ritüelleri 68 / Öznur Unat: "Yazıyla ilişkimin takvimli, zorunlu, yetiştirme telaşlı, yani bir nevi kurumsal ilişki olmasını istemem"
"Görünür olmak beraberinde bir anlamla var olmayı kapsıyorsa bunun kıymetli olduğunu düşünüyorum. Öteki türlü yazar da eseri de kısa süreli bir parıltıdan ibaret, tüketilen, hızla unutulan bir görüntüye dönüşüyor." Yazarların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu Öznur Unat . Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Yazmaya başlama ritüeli olarak sayılacaksa sırt çantamı hazırlamak, bilgisayar, kitaplar, defterim, kalemler, kulaklık, anahtarları aldım mı, telefonumun şarjı var mı… Bütün bunları toparladığımda omuzumu çökerten bir çanta. Sonra bir kafeye gidip masaya hepsini yayma, yazıya başlayıncaya kadar kitap karıştırmak, etrafı seyretmek, on tane fikir uçuşurken kafamda çoğu zaman hiçbir şey yazmadan üç suları eve dönmek. Bunlar aslında yazmaya başlayamamanın ritüelleri. Eğer aklımda beni heyecanlandıracak bir fikir ya da devam eden bir yazı varsa uyanmam yeter. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Bekliyorum. Hayatı normal akışında yaşamaya devam ederken kısa kısa notlar tutarım. Bazen bu eski defterleri geriye dönüp karıştırırım. Yazdıklarım beni hâlâ heyecanlandırıyorsa, üzerine bir kurgu inşa edilebilir mi ya da hikâyeye eklenebilir mi düşünürüm. Genelde doğada olmak, yolda olmak, trenler, bilmediğim şehirler ya da kasabalara tek başına yaptığım seyahatlerdeki gözlemlerim, oradaki duygularım, dinlediğim müzik, iyi bir film ya da kitap, tarif ettiğiniz durumdan çıkarır beni. Bir de şu var, yazıyla ilişkimin takvimli, zorunlu, yetiştirme telaşlı, yani bir nevi kurumsal ilişki olmasını da istemem. Bu yüzden telaş etmeden günleri yaşamaya devam. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Engellerle de destekleyenlerle de karşılaştım. İlk zamanlar hem yazıyor hem de kurumsal hayatın içinde sorumluluklarımı yerine getiriyordum. Bu durum işin özüne aykırı. Çünkü finansal dünyanın düzeni ve çalışandan beklentisi çok sıkı kurallarla yönetiliyor. Ve bu durumun ruhu beslediğini de söyleyemem. İş hayatından ayrıldıktan sonra kendimi bu yüzden daha iyi hissettim. Görünür olmak kısmı geniş kapsamlı bir konu. Görünür olmak beraberinde bir anlamla var olmayı kapsıyorsa bunun kıymetli olduğunu düşünüyorum. Öteki türlü yazar da eseri de kısa süreli bir parıltıdan ibaret, tüketilen, hızla unutulan bir görüntüye dönüşüyor. Görünürlükten ziyade sahip oldukları değerlerle bana örnek olan ve edebiyatla derinlikli bir ilişki kurmama katkısı olan isimleri saygıyla ve minnetle kalbimde taşıyorum. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? İnsan yıllar itibariyle fiziksel değişikliğe uğradığı kadar, duygusal dünyası da aynı şekilde değişiyor. Belki olgunlaşıyor belki sığlaşıyor. Bunun belirleyicisi de temas kurduğu diğer insanlar, okudukları, izledikleri, kısaca etkileşimde bulunduğu her şey oluyor. Bunlara ilaveten yolda olmayı çok seven bir insan olduğum için seyahat etmenin yazarlığıma olumlu katkısı olduğunu düşünüyorum. Yol her türlü belirsizliği, aksaklıkları, sürprizleri içinde barındırıyor. Bunlarla başa çıkmak, keşfetmek, temas kurmak benim için öğrenmenin keyifli bir yolu. İkinci kitabım Bizans Kapısı Çin Büyüsü ’nün mekanlarına da bu yansıdı. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Ben genelde sabah kalktıktan sonra bir saat kadar gündelik işlerle uğraşıyorum. İki kedi var onların bakımı, evin işleri önceliğim oluyor. Sonra gittiğim kafe ya da kütüphanede bilgisayarımı açmam on biri buluyor. Kızımın okuldan gelişine göre de ikindi suları eve dönüyorum. Rutinim bu şekilde. Akşam saatleri genelde okuma ya da film izlemeye ayrılıyor. Elimin altında duran kitaplar sürekli değişiyor. Kurgu kadar hatta daha çok sevdiğim metinler kuramsal ve felsefi olanlar. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo, öykü, şiir, beste vs.…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Ben yaratmış olsaydım diye hiç düşünmem. Sadece çok beğenir, hayranlık duyarım. Nasıl yazıldığı üzerine düşünür, ders kitabı gibi ikinci bir okuma yaparım. Bu müzik konusunda da böyledir. Notalar duygularımı o kadar yükseltir ki bunu kelimelere nasıl dökebilirim diye düşünürüm. Sinema, müzik, roman… Bunların hangisi anlatıda daha etkilidir diye düşünür, mukayeseler yaparım. Resim ve edebiyatı “Patika” isimli sergide bir araya getirerek, her iki kitabımın illüstrasyonlarını yapan ressam dostum Yiğit’le bu iki sanatın gücünü duvarlara yansıttık. Kitabın içinde, duygusuyla ilintili olarak karakterlerin söylediği ya da dinlediği şarkılar var. Bir zamanlar Fransa’nın Provence bölgesinde resim sergisi gezmiştim. Mağara benzeri kayaların içinde bir alan serginin duvarlarını oluşturuyordu. Eserler dijital olarak taşlara yansıtılırken Stairway to Heaven çalıyordu. Hiç unutamayacağım bir deneyimdi. Yıllar sonra Bizans Kapısı Çin Büyüsü’nde yer alan bir öyküm, bu parçanın ilhamıyla doğdu.
- Haydar Ergülen ile Haydar Eroğlu'ndan: Haydar Haydar
Haydar Ergülen ile Haydar Eroğlu’nun iki ayrı damardan akan şiir sesini bir araya getiren Haydar Haydar, modern şathiye geleneğini günümüz diliyle yeniden kuran ayrıksı bir çalışma. Haydar Haydar, Eroğlu’nun cesur, yer yer alaycı ve sorgulayıcı şathiyeleri ile Ergülen’in lirik duyarlığını taşıyan “Demeler”inden mürekkep olup şairlerin; inanç, kader, insanlık hâli, zaman, ölüm, aşk ve gündelik hayat üzerine yaklaşımlarını okura sunmaktadır. Haydar Ergülen'in diğer kitapları: Şiir Karşılığını Bulamamış Sorular (1981) Sokak Prensesi (1990) Sırat Şiirleri (1991) Eskiden Terzi (1995) Kabareden Emekli Bir Kızkardeş (1995, "Lina Salamandre" adı altında) 40 Şiir ve Bir (1997) (Necatigil Şiir Ödülü & Altın Portakal Şiir Ödülü) Hafıza (1999, "Hafız" adı altında) Karton Valiz (1999) Ölüm Bir Skandal (1999) Nar: Toplu Şiirler 1 (2000) Hafız ile Semender: Toplu Şiirler 2 (2002) Keder Gibi Ödünç (2005) (Cemal Süreya Şiir Ödülü) Yağmur Cemi (2005) Üzgün Kediler Gazeli (2007) (Metin Altıok Şiir Ödülü) Zarf (2010) Aşk Şiirleri Antolojisi (2011) İdilikler (2019) Sen Güneş Kokuyorsun Daha! (2022) Deneme Haziran Tekrar (2000) Üvey Sokak (2005) Düzyazı: 100 Yazı (2006) Eski Yazı (2008) Azıcık Cihangir (2009) Şimdi O Güzel Bahçede... Mehmet H. Doğan Kitabı (2010) Trenler de Ahşaptır (2011) Sonradan Görme (2012) Şiir Gibi Yalnız (2012) Derdini Anlatamayanlar için Ansiklopedi: Paradosk Diyalektika (2012) .....Meğer! Gülten ile Behçet, Gülten Akın ve Behçet Necatigil Üzerine Yazılar (2019) Tuhafiye Nişanlılar İçin Şarkılı Alfabe Yedilikler (2025) Çocuk kitabı Nar Alfabesi (2012) Şu Benim Mavi Babam (2022) Ödülleri Gösteri Dergisi İkincilik Ödülü (Unutulmuş Bir Yaz İçin adlı şiiriyle, 1981) Halil Kocagöz Şiir Ödülü (Eskiden Terzi adlı kitabıyla, 1996) Behçet Necatigil Şiir Ödülü (Kırk Şiir ve Bir adlı kitabıyla, 1997) Cahit Külebi Özel Ödülü (Orhon Murat Arıburnu Şiir Ödülü kapsamında, Kırk Şiir ve Bir adlı kitabıyla, 1997). Akdeniz Altın Portakal Şiir Ödülü (Kırk Şiir ve Bir adlı kitabıyla, 1998) Dionisos Şiir Ödülü (2005) Cemal Süreya Şiir Ödülü (Keder Gibi Ödünç adlı kitabıyla, 2005) Metin Altıok Ödülü (Üzgün Kediler Gazeli adlı kitabıyla, 2008) Yurtdışında Yayınlanmış Kitapları Haydar Ergülen'in birçok yapıtı çeşitli dillere çevrilip yurtdışındaki çeşitli yayınlarda (şiir seçkileri, dergiler vb) yeralmıştır. Bunlara ek olarak yabancı dillerde (yayındaki tek yazar olarak) şu kitapları yayınlanmıştır: Almanya:Die Ecken deiner Stille [2](Elif Verlag, 2019) Fransa:Carnet Intime[3] (AL MANAR Editions, 2012) and Grenade ou Nar [4] (L'Harmattan, 2015). İngiltere:Pomegranate Garden[5] (Parthian Books, 2019) İtalya: La Casa Nella Melegrana [6] (Valigierosse, 2020). Haydar Eroğlu'nun diğer kitapları Selam Olsun, 2000 Ağlar mısın, Güler misin, 2000 12'den Söyleşiler, 2018 Hayiq'ler, 2019 HAYDAR HAYDAR Haydar Ergülen, Haydar Eroğlu Lando Yayınları, 2025 Tür: Şiir 88 s.
- 2025 Edebiyat Notları #3
Nihayete eren edebiyat mahkemelerinden kraliyet nişanlarına, İngiltere’de Jane Austen’ın satış rakamlarını sollayan Sabahattin Ali’den Gospodinov olayına, ikinci yeni şiiri üzerine tartışmalardan Nobel Edebiyat Ödülü’ne bu yıl edebiyatta neler oldu? Türkiye’nin ve dünyanın edebiyat gündeminde neler vardı? Litera Edebiyat olarak 2025 yılının dikkat çeken, akılda kalan edebiyat “olaylarını” sizin için kısaca derledik. Apokaliptik dehşetin ortasında sanatın gücü: 2025 Nobel Edebiyat Ödülü Laszlo Krasznahorkai’nin oldu. 2025 Nobel Edebiyat Ödülü: "Apokaliptik dehşetin ortasında sanatın gücünü yeniden teyit eden etkileyici ve vizyoner eserleri” nedeniyle Macar yazar ve senarist Laszlo Krasznahorkai’ye verildi. Krasznahorkai, Imre Kertesz’den sonra Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan ikinci Macar yazar oldu. Nobel Komitesi tarafından, absürt ve grotesk aşırılıklarla örülü Orta Avrupa geleneğinin epik bir temsilcisi olduğu belirtilen 71 yaşındaki yazarın en bilinen eseri Şeytanın Tangosu. Krasznahorkai, yönetmen Bela Tarr ile işbirliği yaparak bu eserin sinema uyarlamasına da imza atmıştı. Satantango adlı bu film “8 saatlik bir başyapıt mı, yoksa bir kara komediden mi ibaret?” tartışmaları ise yazara verilen büyük ödülden sonra yeniden hararetlendi diyebiliriz. Peki neredeyse tüm hayatımızın bir dakikalık içeriklere indirgendiği 2025 yılının Nobel Edebiyat Ödülü tercihi size ne düşündürdü?
- "Neyden kaçmamız gerektiğini ve neyden kaçmamız gerektiğine inandığımızı tanımlamadan kendimizi tanımlayamayız."
Aynur Kulak, Çağdaş psikanalitik psikoterapinin önemli isimlerinden olan Adam Phillips’in külliyatı içerisinde önemli bir yeri olan Ayrıntı Yayınları tarafından yeni yayımlanan kitabı Houdini’nin Kutusu “Kaçış Sanatı Üzerine” odağında kapsamlı bir inceleme yazdı. Çağdaş psikanalitik psikoterapinin önemli isimlerinden olan Adam Phillips, psikoterapistlik/denemecilik sınırında yazan, ironik ve yoğun anlamlı önemli denemeleriyle tanınıyor ve hiç şüphesiz çağdaş sosyoloji ve felsefesinin de öncü isimlerinden biri. Tüm kitaplarını Ayrıntı Yayınları tarafından okuduğumuz Phillips’in ayrıntılı analizleri seçtiği konu başlıkları ve kavramlara yansıyor. Bu durum Houdini’nin Kutusu ’nda da görülüyor ve asıl olarak kitabın “Kaçış Sanatı Üzerine” olan alt başlığı ilgi çekici ilk detay olarak göze çarpıyor. “Kaçış Sanatı Üzerine” nasıl bir kitapla karşı karşıya olabiliriz? Adam Phillips konuyu nasıl ele almış olabilir? Bu iki soru üzerine daha önemli ek sorular soracak olursak; Houdini’nin Kutusu ne veya Houdini ne demek ya da -bu bir kişi ismi ise eğer- Houdini kim ve Adam Phillips’in “Kaçış Sanatı” üzerine olan kitabına nasıl konu olmuş olabilir? Houdini’nin Kutusu ’nda Adam Phillips her kitabında yaptığı üzere insanın temel duyguları ve peşi sıra gelen davranışları, hareketleri üzerinden ilerliyor. Houdini’nin Kutusu ’nun odak mesele “kaçış”. “Kaçış” kavramını dört “kaçış sanatçısı” örneği üzerinden -bir kız çocuğunun kendi oyununda gizlenmesi; Harry Houdini; yakın ilişkilerden sürekli kaçan bir erkek vaka; ve Emily Dickinson’ın ömür boyu süren gönüllü inzivası- incelerken kaçışın psikolojik, toplumsal ve edebi anlamlarını aça aça vak’a-anekdot ile kültürel/psikanalitik yorumlarını iç içe örerek bir tür deneysel vaka-inceleme çalışması sunuyor. “Temel duygumuz korku olsun ya da olmasın, kaçış sırasındaki, firardaki halimiz peşimizi bırakmıyor. İster bir şeyden kaçıyor ister bir şeyden paçayı kurtarıyor olalım –İkaros, Oidipus veya Narkissos gibi; kurban ya da zalimler gibi– neyden kaçmamız gerektiğini ve neyden kaçmamız gerektiğine inandığımızı tanımlamadan kendimizi tanımlayamayız.” Küçük kızın vakası ve “oyun” olarak kaçış, kitaptaki ilk vakâ. Kısa ama etkili, daha da önemlisi bir kaçış üzerine farklı bir bakış açısı ve yorumla gelen bu ilk vakâ ile Phillips kitabın yazılma rotasını oluşturuyor. Bir kız çocuğunun saklambaç oynarken “gözlerini kapatarak” dünyadan kaçışı Phillips’e, kaçışın basit biçimlerinin bile derin temsil gücü olduğunu gösteriyor. Phillips, küçük oyunlardan yetişkin kaçışlarına uzanan bir çizgi oluşturuyor böylece ve kaçışın yalnızca fiziksel değil, anlatısal ve benlik oluşturucu süreçlere dahil olabileceğini öne sürüyor. Kaçışa dair ikinci vakâ nam-ı diğer Houdini. “Houdini” gerçek ismi değil. 1874 yılında –büyük Macar psikanalist Sándor Ferenczi’den bir yıl sonra– Budapeşte’de doğan, adı 1876’da Amerika’ya geldiğinde kaydedildiği şekliyle Erik Weisz, Haham Mayer Samuel Weiss’ın üçüncü oğluydu. Houdini’nin hukuk okumuş eğitimli babası, giderek daha fazla Avrupalı Yahudi’nin göç etmek zorunda kaldığı Amerika’da tutunmaya çalışır. Babanın kendisini kabul ettirmesi çok zordur ve bunu başaramaz. Nesiller boyu aktarılan bu tutunma ve başarı süreci kelepçelerden ve kendini kilitli sandıklardan kurtardığı numaralarıyla, ortadan kaybolmaların ustası dünyaca ünlü sihirbaz Houdini’yi var eder. Houdini kelime anlamı olarak da girecektir sözlüklere: Kaçıvermek, belirivermek, kayboluvermek. Adam Phillips şu etkili cümlelerle bahsediyor Houdini’den: “Ama çok güçlü bir başkaldırma hevesine kapılmıştı; sanki babası onun için olumsuz bir örnekmiş ve kesinlikle babasına benzememenin en melodramatik yolu, onun için tek çıkış yoluymuş gibi. Diğer birçok aile gibi benimsenmeye –“onlar gibi yapmaya veya olmaya (...) uyum göstermeye (...) benzemeye (...) sistem tarafından kabul edilmeye veya sisteme dahil olmaya” (Oxford İngilizce Sözlüğü)– çalışan ailesi, karşısında (istemiş olabilecekleri gibi) doğaya karşı gelen, yerçekimini alt eden bir çocuk buldu. Houdini hayatını zalim bir asimilasyon parodisi icra etmeye adayacaktı. Her şeye adapte olabilen VE her şeyden kaçabilen bir insan olacaktı.” Houdini’nin içinde kaybolduğu kutusu onun hem saklanma hem de tamamen “Kaçış” kutusuydu. Phillips, Houdini’yi yalnızca gösteren, izleten ve şaşırtan bir illüzyonist olarak değil, “kendi hapsedilişini yeniden icat eden” obsesif bir figür olarak paylaşıyor bizlerle. Houdini’nin sahnedeki risk alma ve kendini sık sık tekrar konumlandırma davranışını, kontrol, tanınma arzusu ve kendi geçmişinden kaçma biçimleriyle ilişkilendiriyor. Ayrıca Phillips, Houdini’nin eylemlerini hem kahramanlık hem de savunma mekanizması olarak ele alıyor; gösteri ile psikolojik açıklama arasında ince bir gerilim hattı kuruyor. Üçüncü vakâ, ilişkilerden kaçan erkek vakası olarak çıkıyor karşımıza. Bu bölümde “kaçış”ı sürekli hareket hali, ilişkisizlik ve kader algısı bağlamında tartışıyor Adam Phillips. Phillips burada bireyin kaçış davranışını kişilik örüntüsü ve yineleyici öyküleme (life-narrative) açısından okuyor ve kaçış, kişinin kendini-sunan biçimine dönüşümü bağlamında ele alınıyor. Bu bölümdeki erkek vakâ klasik erkek davranışları sergiliyor gibi fakat kitap okuma konusundaki saplantısı buradaki sorunun ne olduğuna dair alınan yolda Adam Phillips’in çok farklı detaylara temas etmesini sağlıyor. “Onu çözümün cazibesine kapılmadan problemle ilgilenmeye ikna etmek istedim; “kaçış pençeleri” dediği şey bir bahaneydi. Huzursuzluğunu gidermek için kendi kendine bulduğu tedavi yöntemi, bir alkoliğin içki içmesi gibiydi. Ama bana ifade ettiği gibi –ki bunda haklıydı– okumak ona (ve bana) bayağı mesafe kaydettirmişti. Neticede o kötü haldeyken ne yapabilirdi ki; odasında oturacak, hareket etmeyecek ve bir kitaptan daha iyi bir şeyin gelmesini mi bekleyecekti? (…) Okumakla olan ilişkisi –ikimize de– ebeveynlerinden herhangi biriyle olan ilişkisinden daha ilginç görünmüştü. Veyahut onun için okumak üzerine konuşmak, kendisi ve diğer insanlarla olan yakınlıkları ile şüphelerinden bahsetmenin en uygun yolu haline gelmişti. Çok hızlı okuduğunu söylememe ise gerek yok.” Kitabın belki en şaşırtıcı ama en etkileyici parçası Emily Dickinson bölümü olarak çıkıyor karşımıza. Phillips, Dickinson’ın yirmi yılı aşkın içe çekilişini pasif bir geri çekilme değil, bir tür yaratıcı “kendi kendini hapsetme” ve özgürleşme stratejisi olarak okuyarak kaçışın edebi ve estetik boyutunu öne çıkarıyor. Bu okuma, Phillips’in kaçışı yalnızca patolojik bir eğilim değil, aynı zamanda varoluşsal/yaratıcı bir olanak olarak kavrayışının güzel bir örneği olarak sunuluyor. Şairin görünmez olma konusundaki kararlılığının ürkütücü şiirlerini nasıl etkilediği, yaşam alanını son derece daraltan Dickinson’ın tam aksine zihnini nasıl açık tuttuğu neredeyse tüm ayrıntılarıyla inceliyor Phillips. “Muammalardan bir şekilde etkilenmemek, sıradan sevimliliklerle ya da düzenli işlerle tatmin olmamak, hatta bunları yapamıyor olmak dâhiliğin bir işaretiydi. Dickinson’ın erkek kardeşi Austin, onun güzel olmadığı için kendini geri çektiğini düşünüyordu ya da birçok kişinin düşündüğü gibi, Emily Dickinson bir aşk yarası yüzünden –gençliğinde yarım kalmış, muhtemelen açılamadığı en az iki aşkı olmuştu– kendi neslindeki kadınların çoğunun yaşamının aksine, sıradan bir evlilik ya da gayri resmi sosyal işler yaparak uyum sağlayamamıştı.” Emily Dickinson oldukça gizemli bir hayatın dokunaklı ve anlamlı portresi olarak giriyor Houdini’nin Kutusu’na. Olduğuna inandığı kişi olmak için ne yapması gerektiğini bilen bir portre sunuyor Adam Phillips bizlere. Edebiyat dünyası tarafından idealize edilmiş bir portre olan Dickinson’ın imajı ne olursa olsun, ıssız hayatının getirdiği arınmalar, tehlikeden kaçmak olduğu kadar tehlikeyi de göze almak demekti. Şiirlerine konu ettiği bu tehlikelerden biri de arınmaları, yani yalnızlığın kendisiydi aslında. Hiç duymuyorum “Kaçış” sözünü Kan akışım hızlanmadan, Bir beklenti olmadan Uçar gibi hissetmeden! Hiç duymuyorum geniş hapishaneler Askerler tarafından yıkılan, Ama parmaklıklarımı çocuk gibi çekiştiriyorum Sadece tekrar başarısız olmak için! Houdini’nin Kutusu kişisel, klinik ve kültürel düzlemleri bağlayıp “kaçış”ı farklı rotalarda gösteren bir deneme kitabı. Psikanalitik düşünceye yakınsanız ve edebiyat-kültür analiziyle harmanlanmış soru sorma biçimlerini seviyorsanız bu kitap kesinlikle hoşunuza gidecek. Bir de tabii Adam Phillips bakış açısının farkları ve anlatı güzergahı var. Kaç kişinin aklına gelir Houdini ile Dickinson’ı “Kaçış Sanatı Üzerinden” bir araya getirmek. HOUDINI'NİN KUTUSU Adam Phillips Ayrıntı Yayınları, 2025 Çeviri: Oya Gürbahçe Tür: Deneme 160 s.
- 2025 Edebiyat Notları #2
Nihayete eren edebiyat mahkemelerinden kraliyet nişanlarına, İngiltere’de Jane Austen’ın satış rakamlarını sollayan Sabahattin Ali’den Gospodinov olayına, ikinci yeni şiiri üzerine tartışmalardan Nobel Edebiyat Ödülü’ne bu yıl edebiyatta neler oldu? Türkiye’nin ve dünyanın edebiyat gündeminde neler vardı? Litera Edebiyat olarak 2025 yılının dikkat çeken, akılda kalan edebiyat “olaylarını” sizin için kısaca derledik. İngiltere’de Kürk Mantolu Madonna patlaması! Sabahatin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna’sı bu yıl İngiltere’de Jane Austen’ın satışlarını bile geçerek büyük çaplı bir edebiyat olayı haline geldi. Bir Tiktok fenomeninin paylaşımının ardından İngiltere’de gençlerin dikkatini çeken roman giderek bir okuma çılgınlığına dönüştü. Marazi aşk, melankoli, yalnızlık gibi evrensel temalara sahip bu olağanüstü romanın zaman içindeki yolculuğu daha uzun yıllara yayılacak belli ki. “Benim beklediğim aşk başka! O bütün mantıkların dışında, tarifi imkansız ve mahiyeti bilinmeyen bir şey. Sevmek ve hoşlanmak başka; istemek bütün ruhuyla, bütün vücuduyla, her şeyiyle istemek başka... Aşk bence bu istemektir. Mukavemet edilmez bir istemek!" Sabahattin Ali ve Kürk Mantolu Madonna hakkında yazılarımız: Sabahattin Ali ve bir çaydanlık öyküsü https://www.literaedebiyat.com/post/sabahattin-ali-ve-bir-caydanlik-oykusu Sabahattin Ali'yi neden severiz https://www.literaedebiyat.com/post/sabahattin-ali-yi-neden-severiz Sabahattin Ali'den farklı mekânlar ortak izlekler https://www.literaedebiyat.com/post/sabahattin-ali
- Dünyadan sonraki bir yere gitmeye gönüllü olan sizsiniz, yalnızca siz
Umut Kaygısız, Yelina Tayfur'un ilk kitabı Dünyadan Sonra Bir Yer üzerine yazdı: "Yazar, öykülerinde kâh kendinize bir türlü yaklaştıramadığınız zaaflarınızı görünür kılıyor kâh bilinçaltınızda saklanan yabancıyı odanıza getirip misafir diye takdim ediyor. Sonra… Susmayı bırakıyor birden. Soruyor, sorgulatıyor." Pek çok kalbur üstü edebiyat dergisinde öyküleri yayımlanan Yelina Tayfur, ilk kitabı Dünyadan Sonra Bir Yer ile okurların iştahını kabartan bir açılış yaptı diyebiliriz. Kitabın ismini duyar duymaz iş başı yapan hayal gücümüz, genç kalemin klasik anlatıdan uzak, farklı bir tema ya da biçim denemeyi vaat ettiği hissiyle sarsıyor bizleri. Odanın içinde konuşulan, mekânın dışına taşan, dudakları birbirine yapıştıran, gözleri en ehemmiyetsiz nesnelerde buluşturan ve hatta yüksek direnç isteyen bir kokuya kayıtsız kalanlarla, beğendiklerine dokunmaktansa hiçbir şeye ait olmamayı yeğleyen ve gerçeğin tadını aldıktan sonra iştahı kaçanların buluşma noktası Dünyadan Sonra Bir Yer . Olabildiğince az ses çıkartmakla yetinmeyip devamlı boşluğa fısıldayan, kendine has bir dili var yazarın. Öykülerine sinen gizemli ve soğuk atmosferi tamamlayan, okurda bir sonraki adım için merak ve tekinsizlik uyandıran hissi tümüyle kucaklıyor yazarın anlatım biçimi. Kâh kendinize bir türlü yaklaştıramadığınız zaaflarınızı görünür kılıyor kâh bilinçaltınızda saklanan yabancıyı odanıza getirip misafir diye takdim ediyor. Sonra… Susmayı bırakıyor birden. Soruyor, sorgulatıyor. Düşünceleriniz kıyma makinesinden geçerken öylesine telaşlılar ki, birbirlerini ittiriyor iki öykü arasında kalanlar. Halbuki adres arayan onlar değil. Dünyadan sonraki bir yere gitmeye gönüllü olan sizsiniz, yalnızca siz. İşte her şey, bütün hikâyenin kaza sonucu yere düşüp parçalara ayrılmasından sonra başlıyor diyebiliriz. Kırılan her parça evin farklı bir köşesine nasıl sıçradıysa, tam olarak aynı biçimde kitabın dört bir yanına dağılıyor Tayfur’un öyküleri. Toplarken canınız yanabilir, dikkat etseniz bile görünmeyen kesikler oluşabilir ruhunuzda hatta parçalar birbiriyle eskisi kadar birleşmeyebilir de. Ama hikâyeleri o şekilde dağınık bırakamazsınız. Çünkü onlar define haritası. Ancak bir araya geldiklerinde gösterebilirler dünyadan sonraki o yeri. Elbette okura düşen görev belli. Haritayı önümüze açıp işaretlenen yolu sakince takip ediyoruz. Kitabın ilk öyküsü Yok gibi, dramatik unsurlarının gücüyle çabuk ele geçiriyor bizi. Yazarın ortaya farklılık koyacağına dair verdiği müjdeyi, ilginçlik dozunun yüksekliğinden algılayabiliriz. Bilinmeyenin esrarengiz bir örtünün arkasından göz kırpıp durmasıyla heyecanı ve merak unsurunu üst sıraya taşıması dikkat çekici. Kısa öykülerdeki vurucu final etkisi de makul biçimde karşılığını buluyor. Yaşayanların dünyasında ise ilk öykünün açtığı kapıdan içeri giren ve gizemli dokusunu göstererek göz boyamaktan geri kalmayan bir hikâye. Derinliklerine sakladığı psikolojik çözümlemeler ana karakteri tanımamızla birlikte yerine oturuyor. Ayrıca öyküye başarıyla harmanlanan, tadında flashback’ler sayesinde nitelikli bir dramla karşılaşıyoruz. Hikâye bitse de sona ermeyen boşluklar okuyucuda saklı kalıyor. Bu yönüyle düşünmeye, tahmin yürütmeye ve hatta empati kurmaya sevk eden bir çalışma. Yazarın bireysel meseleleri incelikle işleme başarısını gösterdiği, göze çarpan bir başka hikâye de Başka yere gitme. Yelina Tayfur, rüzgârı arkasına alma gayreti içerisinde olmayan, bilakis kitabını özel kılan farklılıkların keşfedilmesini arzulayan bir yazar duruşu sergiliyor bu öyküsünde. Yine gizem ve merak unsuru baş köşede. Üstelik bu defa karakterlere dair özel ayrıntılar verilerek, öykünün uzamı oldukça genişletilmiş. İşin en keyifli tarafı ise, kurguyu anlamlı ve tılsımlı kılan parçanın finalde daha fazla göze batması ve okuru düşünmeye sevk edecek biçimde derinlik kazanması. Kitabın ismine yakışır biçimde dünyadan sonraki bir yere doğru yapılan, tekinsiz bir yolculuk tadında. Hemen sonra pusulamızı takip ediyoruz ve Bekleyenleri bekleyenler, kurgudan ziyade gözlemlerin ön plana çıktığı bir öykü olarak kitabın içerisinde özel koltuğuna kuruluyor. İnsancıl durumların sömürülmeden, yalın biçimde anlatıldığı hikâye, tıpkı elem verici hadiselerden sonra hayatlarımıza kaldığımız yerden devam etme sakinliği göstermemiz gibi doğallığından ödün vermiyor. Rahatsız edici şeylerin, bizi incitmeden anlatılmasına edebi türlerde rastlamak zor. Bu özelliğiyle gücünü sessiz sedasız okuruna hissettiren bir öyküyle karşı karşıyayız. Diğer taraftan Kuşak , yazarın kitaba kattığı farklı desenlerden. Geçmişte bırakılmış, unutulması zor anılardan bir tanesi koşarak gelirse bugüne… İlla ki gelmiştir. Olmadık anlarda kapımızı çalan davetsiz misafirlerden birini ağırlıyor bu güzel öykü. İnsanın kendini tanımakla birlikte içindeki boşluğu tamamlama uğraşı bir bakıma. Kuşak giyiyoruz belimizden kaymasın diye elbise. Sonra bir kuşakla bağlanıyoruz geçmişe. Ve yine bir kuşak, aratmıyor bir başkasını. Sonra tekrar… Tekrar… Kuşaktan kuşağa değişiyor huylar. Gerçek aynı, elbise benzer, zamansa herkese göre farklı. Definenin kokusu yavaş yavaş çalınıyor burnumuza artık. Dünyadan Sonra Bir Yer için kısa bir özet sanki Döne döne dibe. Atmosferi, kitabın tamamına yayılan ruh halini bütünüyle yansıtıyor. Özellikle zamansal geçişler, vefat edenin hayattakilere bıraktıklarının nesnelerle sınırlamamasına yardımcı olacak kadar tesirli. Geride kalan davranışlar, kısa anları upuzun hale dönüştüren sihirli detaylar… Elde avuçta ne varsa, hepsi yaşayanların hafızasında. Evet, evet. Dünyadan sonra bir yer mevcut. Dört başı mamur bir akşam yemeği düşünün. Soğuk ordövrler, çorbalar, ara sıcaklar, ana yemek ve de tatlı. Tam da buna benzeyen bir öykü Asil. Her parçası yoğun, tek başına lezzetli. Hepsi bir araya gelince menüyü de tamamlıyorlar bütün hikâyeyi de. Hayatın içinden koparılmış, gerçek bir karakteri solumamız sağlıyor kıymetli yazar. Özel anlarınız için zarif ve büyüleyici bir deneyim ise ilgi çekici konusu ve Paul Auster’ı anımsatan olay trafiğiyle gerçekten etkileyici bir öykü. Ucu ucuna değen olay zincirlerinin, el yapımı bir kurgu tadıyla okurunu peşi sıra sürüklediği anlara zor rastlanır. Yelina Tayfur, sadece merak uyandırmakla yetinmiyor, güçlü bir karakter yaratıp arkasında upuzun boşluklar bırakıyor. Ama bu boşluklar tamamen okurun hayal gücüne emanet değil. Kıymetli yazar olay akışı içerisinde karaktere dair öyle ustaca ipuçları bırakıyor ki, bulmacayı öykü sonlandıktan sonra bile doldurmaya devam ediyorsunuz. Hatta öyküden doğma yeni bir öykücük bile açabilir gözlerini dünyadan sonraki bir yerde. Sonra hızlı değil, yavaş. Gürültülü değil, gayet sakin. Gözünü yoldan ayırmıyor gibi gözükse de sık sık arkasını yokluyor. Çıplak gözle güneşe bakarken, vücudunu hep gölgede tutuyor. Yağmuru da seviyor terden ıslanan vücudunu duşun altına bırakmayı da. Karar veremiyor bir türlü. Ya da şikâyet etmeyi çoktan bırakmış, her duruma uyum sağlama, hayatta kalma uzmanı olup çıkmış o. Okurken şaşırmayın. Bu anlattıklarım Acil durumda camı kırınız adlı öykünün naçizane ruhsal tarifi. Farklı ama klasik dramatik yapının alışıldık tüm özelliklerini de bünyesinde barındıran bir öykü ile devam ediyoruz. Ve bu değişik hissin arkasına saklanan Masaldaki yabancı, dünyadan sonra bir yer olduğuna bizi inandırıyor . Bu kez şaşırtmaca yok. Gözlemlenebilen bütün ayrıntıların, kuruması için ipe dizilip güneşte bekletilen meyve ya da sebzeler gibi sergilendiği bir hikâyeyi soluyoruz. Eşikte kalmışlığın sürüklediği bilinmezliği çarpıcı biçimde betimliyor kıymetli yazar. Hayal kurma mesafesinde anlatıyor öyküsünü. Tabii duymasını bilene… İşittiklerini birbirinden eksiltmek yerine toplamasını bilene… Define haritası artık elimizde. Eninde sonunda kazar, çıkartırız o gömüyü. Bilmem hangi zaman olur ki, Yelina Tayfur küp küp altınları gömmüş o toprağa. Kitabın içinde gizemli bir dünya. Dünyanın içinde ulaşılmaz sandıklarımızın burnumuzun dibinde bitivermesi. Gel de şaşırma şimdi. İnsana korkuyu değil, kötülüğü savunmak için cesaretlenmenin zayıflığını gösteren ve dönüp dolaşıp illa ki içe bakış sağlayarak yolculuğu sonlandıran bir yazar Yelina Tayfur. Düşlerden ziyade gerçeğin askısında kalanlara… Keyifli okumalar dilerim. DÜNYADAN SONRA BİR YER Yelina Tayfur İletişim Yayınları, 2025 Tür: Öykü 151 s.















