Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Öykü: Yağmur ve Öyle Şeyler
Ağaçlar pembe, beyaz ve mor. Ayağımı basacak bir gri taş dahi yok, çiğ yeşil çimenlerin üstünde terk edildim. Sigaram cebimde. Bu tek boynuzlu atlar dünyasını pis kokulu gri dumanla doldurayım. P. T. Barva Sekiz dakika önce terk edildim. Hava yağmurlu bile değil. Bankta yan yana oturuyorduk. Konuşmanın seyri kötü gidiyordu, “Keşke yağmur yağsaydı” dedim. Kalkıp gitti. Henüz ikimizden biri “ayrılalım” dememişti. Teoride hâlâ sevgiliyiz. Kahretsin, sonbahar bile değil! Capcanlı bir mayıs günü, yer gök çiçek. Koca mesire alanının ortasındaki bir bankta oturuyorum. Ağaçlar pembe, beyaz ve mor. Ayağımı basacak bir gri taş dahi yok, çiğ yeşil çimenlerin üstünde terk edildim. Sigaram cebimde. Bu tek boynuzlu atlar dünyasını pis kokulu gri dumanla doldurayım. On bir dakika geçti, şöyle düşünüyorum, onu ben terk etmiş olabilirdim. Repliğimi söylemeden önce bir sigara yakıp ayağa kalkardım, şekilli bir duruşla, “Keşke yağmur yağsaydı” derdim, sonra deri ceketimin yakasını düzeltip kısık gözlerle son bir bakış atar, giderdim. Niye bunu akıl edemedim ki? İlk o kalkıp gidince, ben terk edilmiş oldum. Rezalet. Çocuk sesleri geliyor. Dönüp baktım, iki bank ötedeki ahşap piknik masasına üç çocuklu bir aile gelmiş, yerleşiyorlar. Pötikareli masa örtüsünü serdi kadın. Mânâsızca coşkulular. Üç küçük insan etrafımda koşmaya başladı. Müzik de açar şimdi bunlar. Kadın, yaşmağının uçlarını ensesinden dolayıp kafasının tepesinde bağladı. Hevesle sofra kurmaya başlayacağının sinyali bu. Poşetlerden bir şeyler çıkarıp duruyor. Adam da gömleğinin önünü açtı, göbeğiyle göz gözeyiz artık. Sigaram bitti, çöp de yok yakında. Çocuklar “Anne! Anne!” diye ortalığı yıkıyor, topları neredeymiş. Ne sabırlı kadın! Adam gitti bir yere. Bugün böyle abla. Gidiyor bu adamlar bugün. İlişki yürütmek zor artık hemşirem. Ne yapalım. Üstelik yağmur bile yağmıyor. Çantamı karıştırıp bir makbuz buldum. Terzi makbuzu. Sigara izmaritine sarıp cebime tıkıştırdım. Yere atmayı sevmem. Medeniyetsiz miyim? Kadın topu bulmuş. Yaşasın. Artık bir de minikler futbol müsabakası izleyeceğim. Bu çocukluk ne tuhaf şey. Üçken yedi oldular ya! Pusuda mı bekliyordunuz? Futbol topunun birleştirici gücü önünde saygıyla eğilin. Adam geldi. Mangalı almaya gitmiş meğer. Hadi yine iyisin abla, seninki geri döndü. Bak, benimki ortalıkta yok. Çiçekler, kelebekler, kuş sesleri, çocuk kahkahaları… Ben nasıl üzüleceğim? Evren bir tek kuş tüyünden yastık koymadı sırtıma. Kadın salatalık soyuyor, adam mangalı yaktı, köfteleri diziyor. İnanması güç ama mangal kokusunda terk edildim. Gözümü açtım, hamarat abla başımda, yerde öylece yatıyorum. Başım fena zonkluyor. Sert bir şut gözümde sonlanmış. Et basmışlar gözüme, kokuyor. Adam, “İyi misin yeğenim, ne olur kusuruna bakma bizim itlerin” diyor. Daha iyi olamazdım dayı, bugün baştan sona harika geçiyor. Aslında biliyorum bunlar başıma neden geldi. Arzu’nun evinin önünden geçiyordum otobüs durağına giderken. Bahçesinde menekşeler, mor çiçekli sarmaşıklar, siklamenler… Hele bir gülü var! Kadife gülü diyor, kökünden de vermez kimseye. Kan kırmızı renkli, ipek dokulu bir gül. Tomurcuklarından biri açmış, diğerleri sıralarını bekliyor. Etrafı şöyle bir kolaçan ettim, kimse yok. Uzanıp çıt diye kırdım kadife gülünü. Böyle şeyler yapmayı severim. Pembe düşlerin dünyası değil burası, herkes hâddini bilsin. Ne yani, bırakalım o gülüne bakıp mutlu olsun, öbürü salatalık soyarken, diğeri topun peşinde koşarken… Öyle yağma yok. Mutsuzluk şerbetinden herkes tadacak. Kimi bir çay kaşığı, kimi bir kepçe. Misâl, bugün benim payıma bir kâse düştü, onu bile ağız tadıyla içirmiyorlar. Yeşilçam film setinin ortasına düştüm. Dayı beni doğrulttu, abla ayran içiriyor. Masaya da oturttular, birazdan ağzıma köfte tıkacaklar, biliyorum. Arzu’nun gülünü kırmasaydım, sevgilim beni yine terk ederdi. Fakat belki gözüme şu topu yemezdim. Zihnimdeki adalet tartısı buna karar kıldı. Gülü kırarken duyduğum o çıtırtı… Gözümün zonkladığı şu dakika, “yine de değerdi” diye düşünüyorum. Terk edilişimin üzerinden bir saat geçti, köfte ve salata yiyorum. Üç çocuk da karşımda dizili, üç oğlan. En büyüğü on iki yaşındaymış. İlk ikisinin arası çok yok gibi ama en küçük taş çatlasın yedi yaşında. Yanakları kırmızı, topaç gibi bir oğlan. Sarı saçlı. Elindeki plastik mavi topu sıkı sıkı tutuyor, gözümü çıkaran topu. Büyükler daha kumral, babaya benziyorlar. Abla bu sonuncu kimden, doğru söyle. Şurada iki kadınız, çekinme. Helâli hoş olsun, iki günlük dünya sonuçta. Enişte de yutmuş görünüyor, bozma işte. Sanayide dükkânı varmış dayının. Hâli vakti yerinde, köfteleri dizdikçe diziyor mangala. Ablanın kaşı gözü pek güzel. Çatalı tutuşu zarif, yürüyüşü edâlı. Dayı, sert bir abimiz. Yemeğe çağırdığında ip gibi dizildi çocuklar masaya. Ara ara köftelerin en pişkinlerini seçip ablanın tabağına koyuyor. Bir gözü hep karısının üstünde. Ceketimin yakasındaki broş avucuma düşüyor. İğnesinin yuvası kırılmış. Cebime atıyorum. Sevgilim beni terk etmeseydi şöyle bir masa kurardık çocuklarımızla belki. Hem hepsi de ona benzerdi. Gözümün üstündeki eti yıkayıp pişirdi dayı. Sıra etlere gelmiş, ablayı fırçaladı, köfteyle mi doyuracakmış misafiri. Benimki cimri değildi. Değildi de karnımı bir kere şöyle tıka basa doyurmadı. Hatalarımı sıralamaktan fırsat bulduğunda beni böyle yerlere getirir, açık havanın tadını çıkaralım isterdi. Otobüs kullanırdık veya metroya binerdik. Ona hiç “Neden arabanla gitmiyoruz?” demedim. Bunun yerine, evinden çıkıp -yine- otobüse yürüdüğüm bir gün arabasının sol yanını anahtarımın ucuyla boydan boya çizdim. Böyle şeyler yapmayı severim. Ertesi gün onunla beraber küfürler yağdırdım bunu yapan şerefsize. Hem orospu çocuğu, hem şerefsiz dedik. Dayı sonunda müziği açtı. “Büyük oğlan telefona yükledi bunu” diyor, “ne istesen yazıyorsun, çalıyor.” Rakıyı da açtı. Ablanın sek içtiğini öğrenince “Helâl olsun” dedim. Ama bir tane içecekmiş, “Dönüşte arabayı ben sürerim” dedi, kocası içsinmiş, adamın bir pazarı varmış. Dayı dudağının kenarıyla küçücük gülümsedi, “Sağlığa” dedik. Sevgilimin rahatını bir gün olsun kendi keyfimden üstün tutmuş muydum diye zihnimi yokladım. Dayı bize Orhan Baba da çalıyor, Müzeyyen Senar da. Oradan Zeki Müren açıyor, sonra Tarkan. Tarkan’ı abla çok severmiş, oğlu onun için listelere eklemiş. Eski şarkıları gibisi olmadığı konusunda uzlaşıyoruz. İki ay önceydi, 90’lar şarkıları dinlediğimiz bir mekândan çıkmıştık, çakırkeyif olmuşum, yalpalıyorum. Sevgilimin suratı asık, yakıştıramıyor. Genel olarak yakışmaz bana hiçbir hâl. Yolun iki yanında küçük süs çamları sıralı. Yerde bir kozalak gördüm. Ellerim cebimde yürürken kozalağa bir tekme attım, sonra peşinden gidip küçük bir fiske, bir tekme daha. Yeni topumla mutlu mutlu ilerlerken “Yeter!” diye bağırdı. Nereye kadar götürecekmişim o kozalağı, ne yapmaya çalışıyormuşum, ne zaman aklı başında bir kadın gibi davranacakmışım? “İstediğim yere kadar” dedim, “canım istediği sürece…” Ama sonra sesimi bastırdım. Kozalağı ardımda bıraktım. Evine gittik. Bir süre bitirme tezine çalıştı, tek kelime etmeden gidip yattı. Uyuduğundan emin olduğumda bilgisayarını açtım, basit bir virüs yükleyip kapattım. Böyle şeyler yapmayı severim. Sabahında sinir krizi geçirip yalvar yakar tezini kurtarmamı istedi. Yazılımcı olduğum için ricasını kırmadım. “Çok karmaşık bir virüs” dedim, “zor bu iş.” Dayı ikinci dubleyi doldururken sırıttığımı fark edip toparlandım. Aslında tam üzülebileceğim şartlar oluştu, sarhoş olup terk edilişimin acı öyküsünü anlatsam bu insanlara diyorum, içimden gelmiyor. Hayır, sormuyorlar da. Ne iş yaparsın, niye orada öyle yalnız oturuyordun, nerelisin diyen yok. Kozalağa vurduğum için azarlandığım o gece onu terk etmeliydim. Hem yağmur da yağıyordu. “Hava soğumaya başladı” diyor abla, küçük oğlanı hırkasına sarmış. Dayıyı ve beni sorarsanız Neşet Ertaş öyle dedi diye dünyanın yalan olduğuna inanıyoruz. Ben, üçüncü dubleden sonra dünyanın bir öküzün boynuzları üzerinde durduğuna da inanırım. Telefonuma bakıp durmuşum, abla anlıyor hâlimi, “Aramıyor mu?” diyor. Üstünkörü anlattım, ayıpladılar sevgilimi. Dayı hele çok sinirlendi. “Ayrılsa bile burada bir başına bırakmak olmaz” diyor, erkek adam öyle yapmazmış. Abla ona hak veriyor, “Ondan koca olmazmış, hiç üzülme.” “Üzülemedim ki sayenizde abla” diyemiyorum. Evlilik fikrinin korkunç geldiğini de kendime saklıyorum. Belki dayı gibi biri çıksa bir gün karşıma… O da beni kendine yakıştırmaz. Bana pek bir şey yakışmadığı gibi ben de kimselere yakışmam. Kalkıyorum, teşekkür edip veda ediyorum, dayı ortalığı yıkıyor eve bırakmak için, abla da katiyen yalnız başıma göndermeyeceklerini söylüyor. Uzun yıllardır böyle ihtimam görmedim. Mutlu oldukları için mi böyleler? Çocukları bile doğru düzgün kavga etmedi kaç saattir. Bir ara ortanca düştü, ağladı, o kadar. En küçüğü tüm aile pamuklarda saklıyor zaten. O da plastik topunu. Bana acıdıklarına kanâat getiriyorum. Dayının arabasına doluşuyoruz. Üç oğlan ve ben arkada, dayı önde. Herkes yorgun. Abla arabayı güzel sürüyor, tâlimli olduğu belli. En azından yollarının üzerindeymiş evim, daha fazla ezilmiyorum. İyiliğin ölçüsü kaçmamalı. Bunu anlamak lazım. Küçük sarı oğlan hemen yanımda, abisinin kucağında uyuyor. Değerli mavi topu ayağımın dibine düşmüş. Çaktırmadan cebimdeki broşu çıkarıp iğnesini topa batırıyorum. İncecik tıslamayı benden başkası duymuyor.
- Molly, Pim ve Milyonlarca Yıldız'ın yazarından çok sevilen bir kitap daha Türkçede!
Marsık ve Ben dostluk, güven, kendimize inanmayı öğrenmek ve bizi özel kılan şeyin ne olduğunu keşfetmek üzerine unutulmaz bir hikâye. ''Şimdiye kadar anlamışsınızdır, ben o havalı çocuklardan değilim. Şakalar patlatmam, evrenle ilgili büyüleyici gerçekleri aklımda tutamam. Siz de olsanız beni takımınıza seçmezdiniz, hele ki bu bir top oyunuysa; çünkü toplar, çemberler, hokey sopaları ile ben hiç geçinemedik. Bir keresinde futbol topu sektirmiştim çünkü kız kardeşim Opal kendisiyle oynayayım diye çabalıyordu. Ne oyun beni cezbetti ne de ben topu tutabildim. Bunun yerine annemin kırmızı sardunya ekili toprak saksısını parçaladı ve saksıyı yenilemek bir haftalık harçlığıma mal oldu. Diğer ayırt edici özelliklerime gelecek olursak, hakkımda söylenecek hemen hiçbir şey yok. İşte bu yüzden, başıma bir şey geldiğinde, bu yalnızca tepemdeki biri olsa bile, sanki kendimle ilgili özel ve henüz bilinmeyen bir şey gerçekleşmiş gibi ona tutunuyorum. Belki her şeye rağmen bir yazgım vardır. Geçen gün bu konuyu anneme çıtlattım. 'Anne,' dedim pat diye yanında biterek. 'Sence ben hangi konuda iyiyim?' Yüzünü ağır çekimdeymiş gibi gördüm, sanki ona tutamayacağı bir top fırlatmıştım. (İnanın bana, bu hissi bilirim.) Yüzü, gözlerinizi yuvalarından fırlatıp gülümsemenizi yüzünüzde soldurabilecek türlü çeşitli ifadenin ardından, sanki bütün takımı hayal kırıklığına uğratmış gibi, özür dileyen hafif bir gülümsemede karar kıldı. 'Yani, canım, birçok şeyde iyisin,' dedi sonunda. Nelerde iyi olduğumu sıralamasını bekledim. 'Mesela?' diye sordum. İç çekti ve, 'Hassassın, başkalarının nasıl hissettiğini anlıyorsun. İyisin, sen iyi bir çocuksun, Joey,' dedi. Annemin beni sevmesine memnunum ama beni sevmek onun görevi zaten. İyi olmak da güzel ama 'iyi' dediğin biraz sıkıcı bir şey, arka plan rengi gibi. Öyle hemen göze çarpmaz. Bir yeteneğinizin olmasıyla aynı şey değil asla. Bir işte en iyi olmak gibi değil. Ufacık bir şey bile iş görürdü, en hızlı koşucu ya da en iyi gokartçı olmak mesela. Aslında gokart mokart da işe yaramaz. Belki de o ağaçta gerçekten bir uzaylı keşfetmiş olsaydım okuldaki çocuklar bundan etkilenirdi.'' Joey'nin evinin yakınlarında bir tepe vardır. Kimsenin gitmediği, bakımsız, üzeri toprakla kaplı, eski bir çöplükten ibarettir burası. Yine de Joey burayı sever, burası onun tepesidir. Düşünmek ve hayal kurmak için gittiği yerdir. Bir konuda herkesten iyi olmak, gelecekte ünlü bir astronot ya da dağcı olmak için can atar Joey. Bir gün, tepede bir ağaç ev keşfettiğinde, birinin onun özel yerini işgal etmiş olmasına çok öfkelenir. Gelgelelim bu davetsiz misafirin kim olabileceğini de merak eder. Ama onunla temas kurmak kolay olmayacaktır. Ağaç evdeki kız vahşi, sırlarla dolu biridir ve Joey'ye hiç dostane davranmaz. Joey onunla geçinmenin bir yolunu bulmalıdır. Bu yolu ararken kendisiyle ilgili de yeni keşiflerde bulunacaktır. Martine Murray 1965 yılında Melbourne'de doğdu. Sinema, resim ve dans eğitimi aldı. Yazmaya, faaliyetlerinin kaydını tutma yöntemi olarak başladı. Martine, çok geçmeden The Slightly True Story of Cedar B. Hartley (Who Planned to Live an Unusual Life) adlı komik, oyunbaz bir kitap yazıp resimledi. Bu kitabıyla birçok ödüle değer görüldü. MARSIK VE BEN Martine Murray Çeviri: Tuğçe Özdeniz Resimleyen: Kat Chadwick Tür: Roman Yaş aralığı: 11, 12, 13 + 160 s.
- Uluslararası Booker Ödülü için 'Uzun Liste' açıklandı
Her yıl İngilizceye çevrilen, İngiltere ya da İrlanda’da yayımlanan bir romana ya da kısa öykü koleksiyonuna verilen Uluslararası Booker Ödülü'nün uzun listesinde yer alan eserler açıklandı. Dünyanın tüm dillerinden İngilizceye çevrilmiş kıymetli edebiyat eserlerinin tanınırlığının artırılması, yazarının desteklenmesi ve çevirmenin öneminin vurgulanması amacıyla verilen Uluslararası Booker Ödülü'ne bu yıl 135 kitap başvurusu kabul edilmiş. 50.000 sterlin tutarındaki büyük ödül her yıl olduğu gibi bu yıl da yazar ve çevirmen arasında eşit olarak paylaştırılacak. Kısa liste 7 Nisan'da, ödülün kazananı ise 26 Mayıs'ta açıklanacak. On üç kitaplık uzun liste ise şöyle: - Cursed Bunny - Bora Chung - After the Sun - Jonas Eika - A New Name - Jon Fosse - More Than I Love My Life - David Grossman - The Book of Mother - Violin Huisman - Heaven - Mieko Kawakami - Paradais - Fernanda Melchor - Love in the Big City - Sang Young Park - Happy Stories, Mostly - Norman Erikson - Elena Knows - Claudia Piñeiro - Phenotypes - Paulo Scott - Tomb of Sand - Geetanjali Shree - The Books of Jacob - Olga Tokarczuk
- Edebiyatın İzinde: Yeni/Den Yeni
“Edebiyatın İzinde” geçtiğimiz yüzyıllarda yazılan metinlerin çağdaş yazarlar tarafından yeniden yazılabileceğini görmek açısından tam bir keşif yolculuğu “Edebiyatın İzinde” üst başlığı ile 2012 yılından itibaren edebiyatın tüm türlerini ve konularını içerici şekilde ele alınarak gerçekleştirilen sempozyumlar Bağlam Yayınları’nın desteği ve katkılarıyla 2021 yılı bitmeden altı kitaplık bir külliyat olarak yolculuğunu tamamlayıp okuyucularla buluştu. Edebiyat İzinde ele alınan tüm türler ve konular ile ilgili gerçekleştirilen böylesine kapsamlı sempozyumların kitaplaşarak okuyucu ile buluşturulması türler kapsamında edebiyatın izinin nasıl sürülebileceği yönünde her biri kaynak kitap değerinde bir külliyatın yaratılmasına sebebiyet veriyor ki, bu durum edebiyat adına önem verilmesi gereken, takdiri ve teşekkürü hak eden kitaplarla buluşturuyor okurları. Tabii ki böyle bir külliyatı oluşturabilme adına katılımcıları belirleyip, sempozyumları düzenleyenler ve sempozyumlar boyunca ortaya çıkan tüm metinleri bir araya getirerek kitapları yayına hazırlayanlar var. Seval Şahin başta olmak üzere Banu Öztürk, Didem Ardalı Büyükarman, Tülin Ural ve Tevfika İkiz. Kendilerine ne kadar teşekkür etsek az. Dünya edebiyatı veya yerli edebiyat fark etmeksizin edebiyat kapsamında yayına hazırlanan birçok külliyat içerisinde erkek yazarlara oranla birkaç kadın yazarın ismi “lütfen” geçirilirken “Edebiyatın İzinde” külliyatının kadın yazar/akademisyen tarafından hazırlanması edebiyatımız adına onur verici. İlk kitap Polisiye Edebiyatı, “Edebiyatın Üvey Evladı: Polisiye Sempozyumu” kapsamında; ikinci kitap Fantastik ve Bilimkurgu, “Türkçe Edebiyatın Hayalperver Çocuğu: Fantastik ve Bilim Kurgu Sempozyumu” kapsamında; üçüncü kitap Delilik ve Edebiyat, “Edebiyat ve Delilik Sempozyumu” kapsamında; dördüncü kitap Edebiyat ve Coğrafyalar, “Edebiyat ve Coğrafyalar Sempozyumu” kapsamında; ve 2021 yılı itibariyle yayımlanan beşinci kitap Edebiyat ve Gündelik Hayat, “Edebiyat ve Gündelik Hayat Sempozyumu” kapsamında ortaya çıkan metinleri içeriyor. Bu beş kitabın yanı sıra bir de altıncı kitap var. Yine “Edebiyatın İzinde” üst başlığı ile Yeni/Den Yeni; 19. Yüzyılı Yeniden Yazmak başlığı ile yayımlanan. Külliyat içerisinde bu kitaba “Yeni” vurgusundan dolayı daha fazla dikkat çekmek gerekiyor zira; Melisa Kesmez ve Niyazi Zorlu, Ayşegül Devecioğlu ve Murat Uyurkulak, Mine Söğüt ve Hüseyin Kıran, Şebnem İşigüzel ve Engin Türgeldi, Cihan Aktaş ve Kaya Tanış’ın yer aldığı çağdaş edebiyatı yaratan önemli isimlerin katkılarıyla 19. Yüzyıl içerisinde yazan yazarların eserleri Yeni/Den Yeni içerikleriyle, çağdaşımız yazarlar tarafından çağdaş formlarda yorumlanıyor. Yüzyıl önce yazılan bir eserin yüzyıl sonra yeni çağ içerisinde dönüştürülerek yeniden, yeni içerik gözetilerek yorumlanması edebiyatın izinde nasıl yeni sahalar açılabileceğini somut olarak okumamız adına heyecan verici. Edebi metinlerin izi hep yeniyi süre gelmiştir ve çağdaş edebiyatın gücü iz sürmede ne kadar ustalaşabileceğinizle doğru orantılıdır. Okuya okuya, yaza yaza kurulabilecek bir doğru orandır bu. Edebiyatın İzinde külliyatının her bir kitabı bunu kanıtlar nitelikteki içerikleriyle değerli, edebiyat adına verili bilgiyi göstermesinin yanı sıra, “Yeni” ye yaptığı vurgularla geniş bir açıklığı da yaratma konusundaki cesaretini somut metinlerle okumamızı sağlaması adına uçsuz bucaksız. Yeni/Den Yeni Edebiyatın İzinde Edebiyatın İzinde kitaplarıyla edebiyatın içinde iz sürmek, türler arasında yolculuğa çıkmak, kavramlar üzerinden edebi metinleri kavramaya çalışmak, geçtiğimiz yüzyıllarda yazılan metinlerin çağdaş yazarların katkılarıyla yeniden yazılabileceğini görmek, okumak okur adına yeni bir keşif yolculuğu tam manasıyla. İnsanın ruhsal, zihinsel ve bedensel büyüme çabasına yardımcı olan okuma edimi bilincimizi var eden, nereye gidersek gidelim ellerimizin arasında tutabildiğimiz ve zihnimizin içinde bizimle birlikte yolculuk eden kitaplarla mümkün. Yerkürede insan yaşamı mevzu bahis olduğundan beridir bu böyle. Kitapları sadece bir nesne olarak tanımlayamayız yani; edebiyatı da sadece kurgulardan ibaret olaylar silsilesi nezdinde tanımlayamayacağımız gibi. Edebiyatın sürülen izlerine baktığımızda -ilk yazılan tabletlerden günümüze- edebi metinler günceldir, yenidir. Edebi metinlerin izi hep yeniyi süre gelmiştir ve çağdaş edebiyatın gücü iz sürmede ne kadar ustalaşabileceğinizle doğru orantılıdır. Okuya okuya, yaza yaza kurulabilecek bir doğru orandır bu. Edebiyatın İzinde külliyatının her bir kitabı bunu kanıtlar nitelikteki içerikleriyle değerli, edebiyat adına verili bilgiyi göstermesinin yanı sıra, “Yeni” ye yaptığı vurgularla geniş bir açıklığı da yaratma konusundaki cesaretini somut metinlerle okumamızı sağlaması adına uçsuz bucaksız. Kişisel olarak ifade etmem gerekirse çağdaş edebiyata olan sevgim, çağdaş edebiyat içinde yeniye olan ilgim, yeni olanın kapsadığı alanın genişliğiyle değil sadece dönüştürebilme gücünün biricikliğiyle ilintilidir işte bu sebeplerden. Yukarıda yazdıklarımı pekiştirmek adına serinin -basım yılına baktığımızda- beşinci kitabı olarak gördüğümüz Yeni/den Yeni; 19.Yüzyıl’ı Yeniden Yazmak kitabı ile başlayacağım. Zira, Namık Kemal’ın İntibah’ını; Samipaşazade Sezai’nin Sergüzeşt’ini; Nabizade Nazım’ın Zehra’sını; Recaizade Mahmut Ekrem’in Araba Sevda’sını; Halit Ziya Uşaklıgil’in Mai ve Siyah’ını; bu geçmiş zamanın -19. Yüzyılın- içinden yazılıp gelen metinleri çağdaş edebiyat izleğinde yeniden yazma fikri; “yeniden yeniyi” yaratma dönüştürücülüğünde ele alarak tecrübe etmemiz açısından çok önemli. Kitabı yayına hazırlayan Seval Şahin ve Tevfika İkiz kitabın amacı ile ilgili şu cümleleri kuruyorlar: “… bu yeniden yazım eylemi, metinleri farklı kitlelere tanıştırmanın, dahası iki farklı zamanda iki farklı yazarı ve edebiyatı birleştirmek için de bulunmaz bir fırsattır.” Yeni/Den Yeni’de geçmişten gelerek yenilenen metinlerde gerçekleştirilmek istenen eylemin ana izleği olarak; yaratıcı bir bakışın bir başka yaratıcı yazarın metniyle kurduğu diyaloğun öneminin yalnızca edebiyatın olanaklarıyla imkanlı kılınabileceği eylemi üzerinde duruluyor özellikle. Böyle bir fikir hayata geçirilirken yüzyıllar arasında hikaye anlatımındaki dönüşümleri tecrübe etmekle kalmıyoruz sadece. Bakış açılarındaki ve anlatımlardaki farklılıkları ortaya koymak adına aynı hikayeyi yeniden anlatımlarıyla iki farklı yazara yazdırmak, okuma/yazma pratikleri adına okurun okuma edimini geliştirmesini amaçlamak, kitabın önemli özelliği olarak karşımıza çıkıyor. İntibah’ı Melisa Kesmez ve Niyazi Zorlu’dan; Sergüzeşt’i Ayşegül Devecioğlu ve Murat Uyurkulak’tan; Zehra’yı Mine Söğüt ve Hüseyin Kıran’dan; Araba Sevdası’nı Şebnem İşigüzel ve Engin Türgeldi’den; Mai ve Siyah’ı Cihan Aktaş ve Kaya Tanış anlatımlarıyla yeniden okuyoruz. Her bir hikayenin iki yazara verilip yeniden yazımlarının yanı sıra her bir hikaye için bir kadın bir erkek yazarın seçilmiş olması da dikkat çekici elbet. Edebiyatımızı niteleyen, geçmiş yüzyıllar içinden yazılıp günümüze ulaşan bu metinler psikolojik ve hatta psikanalitik boyutlarıyla yeniden yazım ve okuma edimi üzerinden de ele alınıyorlar. Aslı Erkan, Behice Boran, Bengi Düşgör, İrem Erdem Atak yazıları psikanaliz, edebiyat ve edebiyat tarihi disiplinlerinin incelemelerini içermesi açısından metinler arası bağ kuran, pekiştirici unsurlarıyla okunmalı mutlaka. Polisiye ile başlayıp fantastik ve bilim kurgu türlerini ela alarak devam eden külliyat, edebiyatta delilik ve coğrafya kavramları doğrultusunda bakış açımızın tazelenmesini sağlarken, son sempozyumun Edebiyat ve Gündelik Hayat üzerine gerçekleşmesiyle de edebiyatın diğer sanat dalları arasındaki köklü yapısını gündelik hayat üzerinden gerçekleştirdiği noktasında bizlere edebiyatın neden önemli olduğu ile ilgili temeli sağlam bilgiler sunuyor. Edebi Türler ve Gündelik Hayat Edebiyat -türleri itibariyle- gündelik hayatımızın içinde nasıl yer eder ve bazı konu başlıkları itibariyle edebiyatın izinde, edebiyat üzerine nasıl düşünmeliyiz? Edebiyatın İzinde sempozyumları sonrası basılan kitaplarla oluşan külliyat edebiyat adına birer kilometre taşı misali soru izleklerini beraberinde oluştururken, polisiye ile başlayıp fantastik ve bilim kurgu türlerini ela alarak devam eden külliyat, edebiyatta delilik ve coğrafya kavramları doğrultusunda bakış açımızın tazelenmesini sağlarken, son sempozyumun Edebiyat ve Gündelik Hayat üzerine gerçekleşmesiyle de edebiyatın diğer sanat dalları arasındaki köklü yapısını gündelik hayat üzerinden gerçekleştirdiği noktasında bizlere edebiyatın neden önemli olduğu ile ilgili temeli sağlam bilgiler sunuyor. Polisiye Edebiyat kitabı Seval Şahin’in henüz giriş yazısında tür, öncüleri, ilk temsilcileri, türü günümüzde temsil etmeye devam edenler detaylı çizelgesiyle polisiye türü adına ne kadar detaylı hazırlanmış bir kitapla karşı karşıya olduğumuzu gösteriyor. Osmanlı döneminde yazılan polisiyelerden, ilk çeviri polisiye kitaplara, 1980 sonrası anlatılan hikayelerin köklü değişimine, siyasi polisiyede erkeklik rollerine, suç kavramının edebiyatımızı nasıl şekillendirdiğine varana kadar son derece detaylı metinler okuyoruz. Edebiyatın hayalperver çocuğu olarak nitelendirilen fantastik ve bilim kurgu türü üzerine de; ilk çağlardan itibaren ele alınan tür ile ilgili, romandan sinemaya, video oyunlarından, sanal hikayelere yer veriliyor. Bir de kitabın sonunda bilimkurgu ve fantastik literatüre giren eserler var ki, tam anlamıyla kaynak niteliğinde. Delilik ve edebiyat, edebiyat ve coğrafyalar kitapları üzerinden ise edebiyatın izini bu sefer kavramlar üzerinden sürüyoruz ki gerçekten bakış açımız çeşitleniyor ve bu iki kavram üzerine o kadar farklı bakış açılarıyla yazılmış yazılar var ki; edebiyatı nasıl beslediklerine şaşırmadan edemiyoruz. Edebiyatın izinde delilerden bahsetmek, deliliği yazmak, deliliği okumak; romandan hikayeye psikanalist disiplini yardımıyla düşünüp, yazma arasındaki ilişkiye kadar hakikaten bu kitabı okumak çok farklı bir deneyim kazandırıyor. Edebiyat ve coğrafyalar ilişkisi de uçsuz bucaksız vadiler, deltalar açıyor önümüzde. Edebi coğrafya, edebiyat coğrafyası… Ne fark var diyeceksiniz? Coğrafyaların edebiyat içerisinde bıraktıkları izler gerçekten cezbedici. Gilles Deleuze’ün coğrafya düşüncesi, Gautier’in uygarlık anlayışı, Ahmet Mithat’ın Avrupası, Sebahattin Ali’nin Doğusu, Batısı, Ayfer Tunç’ta “içsel vatansızlık” ve modernizmin coğrafya algısı… Coğrafya edebiyat adına uçsuz bucaksız bir vadidir. “…, gündelik hayatı, edebiyattan başlayarak konuşmamız pekala mümkündür. Edebiyat bize hem dönemin gündelik hayatını etkileyen ve (etkileri bugüne dek süren) yaygın kodları, duygusal yatırımları ve hezeyanları; ama hem de gündelik hayata ilişkin olguları gösterir. Bunula da kalmaz: O hem içinden çıktığı toplumdan ve onun büyük dönüşümünden etkilenir hem de o toplumu ve dönüşümü etkiler.” Nihayet 2021 yılı içerisinde Edebiyatın İzinde sempozyumunun en önemli parçası olarak yayımlanan Edebiyat ve Gündelik Hayat külliyatın son ve en önemli parçası. Kitabı yayına hazırlayanlar arasında yerini alan yukarıda alıntıladığım Tülin Ural’ın sözleri edebiyatın “gündelik hayat” tarafından nitelenmesinin ne kadar önemli olduğunu tespitleri açısından önemli. Tülin Ural’ın da üzerinde durduğu üzere (ve kitap boyunca tüm yazarların neredeyse) modern edebiyatın her daim gündelik hayatın içinden yapılanması ve 19. Yüzyıl edebiyatının özellikle gündelik hayatın tek bir günün üzerinden anlatıldığı James Joyse’un Ulysses eseri modern edebiyat anlatısının yenilenmesi adına milattır şüphesiz. Rutin ve basit ayrıntılarla yaşadığımız gündelik hayatı edebiyatın köklü yapısından asla ayrı tutamayız. Kitap yayına hazırlayanların yazıları; sempozyuma davet edilen yazarların konuşmaları ve metinleri eşliğinde tüm ayrıntılarıyla aktarılıyor bu durum bizlere. Edebiyatın İzinde seti için, edebiyatın ufkunun ne kadar geniş olduğunun bize gösterildiği sempozyumları düzenleyen ve bu sempozyumlarda ortaya çıkan metinleri yayına hazırlayanlara değerli katkıları için, kitaplardan bir külliyat yaratma konusunda emek veren herkese emekleri için, edebiyat izinde böylesine bir yolculuğu biz okuyucularla paylaştıkları için teşekkür ederim.
- Miyazaki'ye ilham veren kitap
Hayao Miyazaki’nin en sevilen filmlerinden birinin uyarlandığı seride küçük cadı Kiki, her on üç yaşına gelen cadı gibi evden ayrılıp tek başına bir sene geçirmek zorundadır. Büyü yapmak konusunda acemi olsa da Kiki’nin çok iyi olduğu bir özelliği vardır: Uçmak. Kedisi ve en yakın arkadaşı Jiji ile birlikte süpürgesine atlayıp kendine yeni bir yuva olabilecek şehri aramaya koyulur. Yüksek saat kulesiyle denizin kıyısında duran Koriko tam da Kiki’nin hayalindeki gibi bir yerdir. Kendine güvenen Kiki, Koriko’ya uçar ve güçlerinin kasaba halkına kolaylık ve neşe getireceğini umar. Ancak halkın güvenini kazanmak, yabancı bir şehirle tanışmak pek de kolay değildir. Bir cadı için bile. Eiko Kadono 1935'te Tokyo'da doğdu ve Brezilya'da yaşadıktan sonra antik Japon şehri Kamakura'ya döndü. Eiko, Japonya'nın en üretken ve tanınmış çocuk yazarlarından biridir. İki yüzün üzerinde kitap yazıp tercüme etti ve 2018'de Hans Christian Andersen Yazma Ödülü de dahil olmak üzere birçok ödül kazandı. En ünlü eseri 1985'te yayınlanan ve son derece popüler bir anime filme dönüştürülen Kiki'nin Teslimat Hizmeti'dir. KİKİ'NİN CADI KARGOSU Eiko Kadono İthaki Yayınları, 2022 Çeviri: Derya Akkuş Sakaue 208 s.
- Ödüllü Şef Yazar Aydan Üstkanat’tan Yeni Kitap: Mevsiminde Yemek
Yemek kitapları yarışmalarının Oscar’ı olarak kabul edilen Gourmand Cookbook Awards 2021’de “Yılın Yazarı” seçilen şef yazar Aydan Üstkanat’ın yeni kitabı Mevsiminde Yemek çıktı. Mevsiminde Yemek gıdaları tanımak ve doğru zamanda, doğru şekilde tüketmek için özenle kaleme alınmış bir rehber. Günümüzde hazır gıdaların, hızlı tüketilmek için üretilmiş yemeklerin, işlenmiş ürünlerin, GDO’lu tohumlardan yetiştirilen sebze ve meyvelerin tüketimi gittikçe artıyor. Aydan Üstkanat bu kitapta, bu sağlıksız akışın tersine yüzüyor ve mevsim ürünlerine uygun beslenmenin öneminin altını kalın çizgilerle çiziyor. Her mevsimin malzemelerini özenle seçip listelerken bunları birbirinden yaratıcı ve lezzetli tariflerle şekillendiriyor. Mevsiminde Yemek, vizyonu ve yaratıcılığıyla bir yemek kitabından çok daha fazlası… İzmir doğumlu Aydan Üstkanat, sanatın pek çok dalında eğitim aldı. Resim ve müzik çalışmaları da yapan yazar, Girit kökenli ailesinden öğrendiği yemek kültürünü sanatçı, araştırmacı ve yaratıcı kimliğiyle geliştirdi. Aynı zamanda yemek yazarı, stilisti ve fotoğrafçısı da olan Üstkanat, dergilerle başlayan yazı hayatını, sekiz yıldır ulusal bir gazetede gastronomi yazıları yazarak sürdürüyor. Aydan Üstkanat şekerSiz adlı kitabı ile 2013 yılında Gourmand Cookbook Awards’da “En İyi Şef Yazar” ve “En İyi Tasarım” ödülünü, Altın Kitaplar Yayınevi’nden yayımlanan Un kitabı ile ise Gourmand Cookbook Awards “En İyi Fotoğrafçı” ödülünü kazandı. 2021 yılında Yap Ye Paylaş kitabı ile yine Gourmand Cookbook Awards’da “Yılın En İyi Yazarı” ve “Yılın En İyi Kitabı” ödüllerine layık görüldü. MEVSİMİNDE YEMEK Aydan Üstkanat Altın Kitaplar, 2022 248 s.
- Women's Prize for Fiction 2022 uzun listesi açıklandı
Dünyanın saygın edebiyat ödüllerinden Women's Prize for Fiction 2022'nin uzun listesi açıklandı. Her yıl, dünya çapında İngilizce yazan kadın yazarların kaleme aldığı ve İngiltere'de yayımlanmış olan en iyi kurgu esere verilen Women's Prize for Fiction'ın kazananı 30,000 sterlin değerindeki ödüle ve Bessie adıyla bilinen bronz heykelciğe kavuşacak. Altı kitaplık kısa liste 27 Nisan'da, kazanan kitap ise 15 Haziran'da açıklanacak. Ödülün geçen yılki sahibi Piranesi romanıyla Susanna Clarke olmuştu. Bu roman, Türkçede Berna Kılınçer çevirisiyle Alfa Yayıncılık tarafından yayımlandı. Önceki senelerin kazananları arasında Zadie Smith, Tayari Jones, Carol Shields ve Chimamanda Ngozi Adichie'nin de bulunduğu ödülün bu yılki uzun listesi şöyle: Build Your House Around My Body - Violet Kupersmith Careless - Kirsty Capes Creatures of Passage - Morowa Yejidé Flamingo - Rachel Elliott Great Circle - Maggie Shipstead Remote Sympathy - Catherine Chidgey Salt Lick - Lulu Allison Sorrow and Bliss - Meg Mason The Book of Form and Emptiness - Ruth Ozeki The Bread the Devil Knead - Lisa Allen-Agostini The Exhibitionist - Charlotte Mendelson The Final Revival of Opal & Nev - Dawnie Walton The Island of Missing Trees - Elif Shafak The Paper Palace - Miranda Cowley Heller The Sentence - Louise Erdrich This One Sky Day - Leone Ross
- Kayıp Çocuk Arşivi
"Kadın mücadelesinin tarihi elbette ki her şeyden önce edebiyatla yazılıyor ve bu tarihi kadın edebiyatçılar bir yandan yazarken, bir yandan da yaratmaya devam ediyorlar. Biz de Litera Edebiyat olarak daha önce hazırladığımız Kadın Yazını dosyamıza ek olarak, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü kadın özgürleşmesini eserlerinin merkezine yerleştiren edebiyatçılar aracılığıyla kutlamak istedik. Yaşasın 8 Mart, yaşasın kadın mücadelesi!" "Annelerimiz bize konuşmayı öğretiyor, dünyaysa susmayı." Kayıp Çocuk Arşivi, Valeria Luiselli KAYIP ÇOCUK ARŞİVİ Valeria Luiselli Siren Yayınları, 2019 Çeviri: Seda Ersavcı
- Öykü: Kağıt Çay Bardağı
Ne zaman âşık olsam yollardayım, yolcu denir bizim gibilere… Bu kadar gidip gelmelerle, iz yaptım; yol ben, yolum yolcu oldu. Yavuz Arkın Penceremde çizik izleri, yağmur küçük bir kuşun pençesi gibi çarpıyor. Hohluyorum cama doğru, “hohhh hohhh”. Yavaş yavaş grimsi bir parça kâğıda dönüşüyor cam, işaret parmağımla adımızı alt alta yazıyorum. Çocukluğumdan beri çok severim; yağmuru ve getirdiği mesajı. Hayat kısa… Koltukların araları kısa… Ya uzun olsaydı, hayat yani? “Şoför arkadaşım, hatalı sollama mı yaptık az önce?” “Yok yahuu, nerden çıkardın amca şimdi bunu. Hay anasını, dikkatimi dağıtacaktın amca.” Öyle dedin de gördüm arkadaş, bal gibi yanlış solladın, benim kadar yaşı var, amca diyor bir de. Başında saç kalmamış, göt göbek büyümüş tostoparlak olmuş dediği laflara bak, amcaymış. Boğazım kurudu, kendi kendine konuşunca bile insanın dili damağına mı yapışırmış. “Amcam dikkatlidir usta.” “Muavinnn, kuruttun bizi, bırak şimdi amcayı. Bizi gör yahuu kaç saattir direksiyon sallıyoruz, amca da kafamı si… şişirdin valla.” Sırtım ağrıdı saatlerdir aynı şekilde oturmaktan, koltuk da çok rahatsız, dönüp duruyorum emniyet kemeri de cabası. Renkli kumaşlardan, kocaman kocaman yapmışlar ama keşke azıcık da rahat yapsalardı. İçim üşüdü birden, keşke az önce muavinin ikram ettiği çayı içseydim. Çay içmediysem önümdeki koltuğun arkasına asılı filede duran kâğıt çay bardağı kimin peki? Keşke çayı içseydim, keşke. Verdiği her karar mı pişman eder insanı yahu? Yan koltuğumdaki oturan adam da pek suskun çıktı, azıcık konuşsa, bu yol daha çekilir olacak sanki? Ne zaman âşık olsam yollardayım, yolcu denir bizim gibilere… Bu kadar gidip gelmelerle, iz yaptım; yol ben, yolum yolcu oldu. Ne sıkıcı bir otobüse denk geldim böyle, ön koltuktaki gençler kendi hallerinde, takmışlar kulaklarına walkmanleri, kaç defa geldi muavin istediğiniz bir şey var mı diye sordu cevap bile alamadı. Arkamdaki suratsız kadınla ne zaman arkamı dönsem karşılaşıyorum, yanında sıkışan iki erkek çocuğun bağırmaları da olmasa cenaze arabası diyesim geliyor bu otobüse. Muavin konuşkan kibar çocuk, ne istesem suratını asmadan getirdi, bir önceki otobüsteki neydi öyle suratsız. O çayı gerçekten içmeliydim. “Neden sürekli arka tarafa dönüp dönüp duruyorsunuz, çocuk işte öfleyip püflemenin ne faydası var. İlk defa mı bindiniz otobüse.” “İlk defa binmedim de sizin gibisini ilk defa görüyorum.” “Hadi hadi dön önüne laf söyletme kendine, ihtiyar.” Ne cazgır kadınmış arkadaş, böylesi de beni bulur. Çok sıcak mı oldu içerisi, muavinin sıktığı oda parfümünün kokusu da çekilmez bir hal aldı, hiç mi çalıştırmazlar havalandırmayı. Uyarmak lazım muavini, aslında gözüm de pek tutmadı onu, hala duruyor çay bardağı filede. Koltuklar da eskimiş kumaşları dökülmüş, hiç mi dikkat etmezler, o kadar yolcu taşıyorlar. Muavinnn… Allah’ın cezası nerdesin. O kadar cam kenarı dedim yahu, yılların müşterisiyim, kırmaz insan. İçerdeki koku da insanın genzini yakıyor, o kadar uyardım muavini, “Sıkma evladım şu oda spreyini koridor boyunca. Ev ev kokuyor sonra, sıkma yahu.” Evde bile yolcu olmak nasıldır, bilir misin muavin? Her an kalkıp gidecek gibi yaşamak, oturduğun koltuğu arkaya yatırmaya çalışmak, içecek bir bardak çay için beklemek… Sadece beklemek… Elinde boş bardak, kalkıp gidememek. Eskiden tangır tungur giderdik otobüste de içecek bir yudum su bulsan şükrederdin. Muavini bulup istemek bile ayrı dertti, şimdi öyle mi? Eski otobüs görmedim kaç seyahattir, hepsi yepyeni, muavinler de jilet gibi giyiniyor, su dersen su çay dersen çay, yarım saatte bir gelip soruyorlar istediğiniz bir şey var mı diye. Bu kadar değişime rağmen değişmeyen tek şey muavinlerin aldığı üç kuruş para. Bakıyorum suratları düşüyor yer yer, şoförün çektiği fırçalar da cabası. Gencecik çocuk bunlar yahuu, azıcık insaf edin. O kadar dedim kendime, bu sıcak havada giyinme bu kadar kalın, dedim; terleyeceksin, sonra otobüsün klimasını açacaksın, o da çarpacak seni, hasta olacaksın. Kendine bakacak bile halin yok senin. Kendini bile dinlemeyecek kadar yaşlandın. Yok yahu, koy verme hemen, çağırır söylerim muavine, o da gider şoförü uyarır; ”Bu beyfendi yılların yolcusu, hatta misafirimiz hatta ev sahibi,” der, ”Onu rahat ettirelim kaptan, açalım istediği kadar klimayı, serin serin yolculuk etsin, varacağı yer çok da uzak değil artık,” der. Der mi? Demez tabii. Yine yollardayım; bu sözü kaç defa söyledim kendime unuttum. Yanımda taşıdığım kırmızı valizin bez tutmacı belki on defa koptu, diktim, tekrar koptu, yapıştırdım, tümden koptu, kayboldu da kurtuldu, bir ben kaybolamadım bu hayatta. Lacivert gri sert kapaklı, fermuarlı çetin ceviz çıktı; bunca zamandır terk etmedi beni, zamanı gelince herkes terk edermiş yoldaşını. Düşünmekten boğazım kurudu, kaç zaman oldu muavin yok piyasada, neredesin ulan yine? Uyuya mı kaldım? Unuttular mı beni yoksa? Yok canım neden unutsunlar… Yeter artık, çıkaracağım bu paltoyu, patladım sıcaktan. Muavin de yok ortada, vazgeçtim çay içmekten, yaz günü ne çayı Allah aşkına! Soğuk bir şeyler içeyim canım, bardağım da var, biraz buruştu ama, ne ara? Ne kadar da sessiz bir otobüs bu ne arka tarafta kimse var ne de önde, “Muavinnn…” Nerde bu adam, lazım olunca hiçbiri bulunmaz ortalıkta, şoför mü kalksın getirsin içeceğimizi. Cama adımızı yazacağım ama ne kadar da hohlasam olmuyor, cam bir türlü istediğim gibi olmuyor. Ne kadar yavaş gidiyoruz saatler oldu aynı binayı görüyorum. O kadar yolculuk yaptım artık tek bir yolumun kaldığını hissediyorum, o da kim bilir ne zaman... Gözlerim de kapanmaya başladı, gündüz gündüz bu uyku da nereden çıktı. Siz, konuşmaz mısınız benimle azıcık, bakın çayımız da var, eee bardak nereye gitti! Muavinnnnnn…
- Tükenen Arzunun Yarattığı Atık Dağları
Esra Açıkgöz, İthaki Yayınları’nın Minima serisi kapsamında çıkardığı Atık üzerine yazdı: "Kitap, bir an önce gözümüzün önünden kaybolması için kapı önüne koyduğumuz çöplerden dijital atıklara, harcanan yaşamlardan uzaya bıraktığımız hurdalara kadar konuyu her yönüyle ele alıyor." Esra Açıkgöz Türkiye, 2019 ve 2020 yılında Avrupa’dan gelen plastik atıkların en büyük alıcısı oldu. 1 milyonu aşkın plastik atığın üçte birinden fazlası, İngiltere'den geldi. Ocak-Kasım 2021 arasında İngiltere, Türkiye'ye 117 bin 678 ton plastik atık ihraç etti. Greenpeace’in Adana’da yasadışı oluşturulan plastik döküm alanlarıyla ilgili hazırladığı “Atık Oyunları” raporu, durumun vahametini gösteriyor. Buna göre, plastik atıkların yasadışı yakılmasıyla ortaya çıkan ağır metal, dioksin, furan ve kalıcı organik kirleticilerin toprağa, suya, havaya ve besin zincirine karışması; erken doğum tehlikesi, kalıtsal hastalıklar, kanser gibi sonuçlara neden oluyor. Yeni sömürgecilik anlayışı “atık”lar üzerinden ilerleyedursun, önünde sonunda kabullenilmesi gereken bir gerçeklik her gün kendini hatırlatıyor; artık “uzak” diye bir yer yok. Küresel ısınmanın sonuçları günlük yaşantımıza daha fazla yansıdıkça, atıklarımız da bize kolektif şekilde ürettiğimiz facialar olarak geri dönüyor. NESNELERİMİZLE ARAMIZDAKİ DOKUNAKLI İLİŞKİ… İthaki Yayınları’nın Minima serisi kapsamında yayınladığı, Brian Thill’in yazdığı, Gökçe Çiçek’in Türkçe’ye kazandırdığı Atık, işte tam da bu konuya eğiliyor. Antroposen Çağı’nın en büyük sorunlarından birine, “atık”a odaklanıyor. Sözü edilen sadece evimizin dışına bırakıp kolayca kurtulduğumuzu düşündüğümüz çöplerimiz değil, çok daha fazlası; Arzularımız ve artık arzulamadıklarımız, harcadığımız zaman, bizi harcayan yıllar, sanal dünyada bizi bir yerlere konumlandırdığı için diğerlerinin aksine onlarla yaşamaktan zevk aldığımız “dijital atık”larımız, müzelerde sanat eseri olarak bizi büyüleyen bir zamanların “atık”ları, uzayda savrulan uydu enkazları, insanlığın dünyaya meydan okurken kendini yok etme yolundaki ahmaklığını en iyi gösteren raydoaktif atıklar… “Atığı sadece bir çöp veya tehlike olarak görmek yerine, istenmeyen nesnelerimizle aramızdaki dokunaklı ilişkiye verdiğimiz yetersiz ve geçici bir isim olarak düşünmek daha iyi olacaktır” diyor Thill onu tanımlarken, “Atık, harcanmış, dönüşüme uğratılmış veya ertelenmiş arzunun bir ifadesidir ve bu nedenle asıl-nesnedir. Atık hakkında konuşmak şimdiye dek var olmuş veya bundan sonra var olacak tüm nesneler hakkında konuşmaktır. Diğer taraftan, herhangi bir nesne hakkında konuşmak da onun nihai, yok edilmiş durumuna yönelik bir jesttir. Atık, tüm nesneler artı zamandır.” BU KİTABIN ASIL KONUSU ARZU VE ZAMAN Zamanın yanına bir de güçlü bir duyguyu yerleştiriyor: Arzu. Ne de olsa tüm o sahip olma güdüsünün arkasında yatan, bizi ele geçirirken aynı zamanda tüketen; arzu ekonomisi değil mi? Thill’in dediği gibi; “Nesneye duyduğumuz arzu tüketildiği vakit elimizde o arzuların artıkları kalıyor. Nesne nesneliğini yitiriyor ve yok edilmesi gereken bir şeye dönüşüyor.” Yani atık, aslında arzuyla artık istenilmeyen arasındaki çatışmanın, şimdiyle dünün, mekânla artık yer kaplamasın diye elden çıkarılırken sadece görüş alanından uzaklaştırılanın çelişkisi bir nevi… Şu anda büyük bir tutkuyla sahip olmaktan haz ve gurur duyduğunuz nesne, gelecek zamanın atığı. O nedenle atıklar üzerine düşünmek, bir anlamda zaman ve mekân üzerine de kafa yormak demek. Ya da Thill’in anlatımıyla: “Yani eğer bu kitabın nesnesi atıksa, asıl konusu arzu ve zamandır, çünkü atık olarak adlandırdığımız şeyler varlıklarını kendi etrafımıza inşa ettiğimiz parıldayan, parçalanmış nesne dünyalarıyla ilgili iki ruh hali ve iki duygu yapısı arasındaki bölgede sürdürüyor. Bu kalıntılar arzulama ve ıskartaya çıkarma kutupları arasında salınıyor.” Bu iki kutup, iki duygu arasındaki git-gelin sonucu mu? Küresel risk analizleri yapan Verisk Maplecroft’un endeksine göre, dünya genelinde her yıl 2,1 milyar ton çöp üretiliyor. Bu, 800 bin Olimpik yüzme havuzunu dolduracak bir miktar. Thill’in kitapta, “Atıklar kadar uzun yolculuklar yapmış ve bu kadar geniş bir çevreye yayılmış başka hiçbir insan yapımı nesne yok” diye vurgulaması boşa değil. Gerçekten de ıskartaya çıkardıklarımız bizim dünyamızı aşarak uzaya bile uzanıyor; İnfilak eden uydular, eski uzay istasyonlarının paslı iskeletleri, yanmış kalıntılar, uzayın sessiz derinliklerinde saatte binlerce kilometreyle yuvarlanan başıboş hurdalar… Anlayacağınız insanlık ilk çıkışından beri amaçladığı şeyi başardı, dünyaya damga vurdu. İmzasını da atıklarıyla attı. Bu durumu şöyle anlatıyor Thill: “Atıklarımızla uzay ve mekânı yeniden düzenledik, onları dünya ölçeğinde atığa çevirdik. Ama birçoğumuz, ekseriyetle dünyaya bu gözle bakma eğilimi göstermeyecek kadar şanslı veya aptalız. Bazı yerlerde hava hâlâ nefes almaya elverişli, ağaçlar hâlâ canlı ve yeşil görünmeyi başarıyor, sincaplar ise mutlu ve enerjik görünüyor. Yine de, eğer insanlığın arzularından biri dünyaya damga vurmak olmuşsa, bu görevi yerine getirmenin en dayatmacı ve evrensel yolu atıklardır.” Ona göre, bunlar, “yalnızca insanlığın atıklarını değil, aynı zamanda kendisini de yok etmeye çalışan bir dünyanın bıkkınlığını yansıtıyor”. ARTIK “UZAK” DİYE BİR YER YOK Bu noktada sosyolog Zygmunt Bauman’ın değindiklerini, “dünyayı tüm atıklarımız ve bunları meydana getiren özenli işlemlerimizle kolonileştirdik, küreselleşmenin kirli yolları boyunca insan atıkları ve boşa harcanmış insan yaşamları yarattık; şimdiyse bu ölü ve diri atıkların bir sonraki adımda nereye gitmesi gerektiğini veya artık gidecekleri yer yoksa bize neler olacağını düşünmek zorundayız” diyerek hatırlatırken, onun fikirlerini bir adım daha öteye taşıyor. Çünkü artık uzak diye bir yer olmadığını bilelim istiyor: “İstenmeyen atıklarımızın uzakta bir yerlerdeki devasa, görünmez atık alanlarına götürüldüğünü ve günlük yaşamlarımızdan neredeyse sonsuza dek silindiğini safça umut ediyor ve varsayıyoruz. Ama çevre filozofu Timothy Morton’ın da öne sürdüğü üzere, artık tutunabileceğimiz, hayali ‘uzaklar’ yok.” Kuşkusuz bunun en iyi kanıtı da, uzay çöpleri. Thill, uzay boşluğundaki kuvvetlerin, insanların pek de dikkatini çekmeyen bu şeyleri güçlü birer katliam aracına dönüştürebileceğini vurguluyor ve ekliyor: “Eğer çağımız bize bir şey öğretecekse, bu bir yere atıp arkamızda bıraktığımız her şeyin sonunda bize geri döneceğidir, defalarca ve ziyadesiyle.” Küresel ısınma da bunun göstergesi. Küresel ısınma günlük yaşamlarımızda etkisini daha fazla gösterirken, kolektif şekilde ürettiğimiz facialar her geçen gün bize daha çok geri dönüyor. İSTİFÇİLER GERÇEK MİRASIMIZI GÖSTERİYOR Yine de her şeye rağmen insanlığın büyük bölümü, dünyaya hakim olduğunu zannetme kibrinden, her şeyin onun için yaratıldığı sanrısından, sonunu getirme pahasına da olsa iktidar hırsından vazgeçmiyor. Nükleerle, radyoaktif maddeyle oynama hevesi başka nasıl açıklanabilir ki! Tıpkı Thill’in kitapta özellikle üzerinde durduğu New Mexico’da yapılması planlanan Atık İzolasyon Pilot Tesisi (WIPP) projesi gibi. Thill’e göre, “Her tür atıkla, ama özellikle de bu en ölümcül çeşidiyle aramızdaki ilişki hiçbir zaman ardımızda bıraktığımız görünmez yok oluşa değil, daima bir güç fantezisine, insanlığın kendi döküntüleri de dahil olmak üzere her şeye hükmedeceği inancına, geleceğin anlam taşıyıcıları olacağımıza dair sarsılmaz bir güvene dayanıyor. WIPP ve başlıca projesi, bize arzularımızın zaman ve mekânı imha edebileceği, aşabileceği veya yenebileceği inancının en geniş örneklerinden birini sunuyor.” Atıkları çöp konteynerlerinde, çöplük olarak ayrılmış kentin çeperlerinde, yollarda, kıyılarda aramamız öğretilse de gerçek bununla sınırlı değil. Bu noktada işi biraz daha büyütüyor Thill. Bize, hayatlarımızın aslında uzun sürmesi imkânsız bir temizlik ve mutluluk hayali üzerine inşa edildiğini hatırlatırken, genel kanıya uymayan ve üstü örtülü atık “sahaları” gösteriyor: “Biraz daha dikkat kesilmeye başladığımızda atık yalnızca bir kalıntı kalabalığı olmaktan çıkıyor ve cadde, alışveriş merkezleri, parlak, gösterişli dükkanlar dediğimiz çöp sahalarını da içermeye başlıyor. Kanımca gerçek anlamda sarsıcı çöp sahaları konteyner veya kaldırımlar değil, idealimiz olarak gördüğümüz ve tüm filmlerde, televizyon programlarında ve reklamlarda insanlık ile yarattığımız gerçek çöp dağları arasındaki münasip ilişkinin bir temsili olarak somutlaştırılan ‘temiz’ evler.” Atıktan bahsedip de istifçiliği es geçmek olmaz. Thill de geçmiyor. Amerika’da en çok izlenen reality show programlarından birini örnek vererek, soruyor: “Hoders gibi programlarda yer alan insanları birer psikiyatrik vakadan başka bir şey olarak görmek mümkün mü? Çok daha kapsamlı ve önem arz eden israf eylemleri insanların ilgisini bu kadar çekmiyor, bu kadar aşağılanmıyor ve kesinlikle böyle bir patolojik incelemeye maruz bırakılmıyor. Ama neden?” Kendi pislikleri içinde yaşayan, sahte “uzaklar” kavramını reddeden kimselerin anormal ve sapkın olarak görülmesini yadırgıyor Thill. Ona göre, asıl gerçeklikten kopan, “uzaklar” kavramına tutunarak her gün üç kilo çöp çıkaran bizleriz. İstifçilerse, “gerçek mirasımızın neye benzediğini görmemizi sağlıyor.” Peki, biz gerçekten “mirasımızı” görmeye hazır mıyız? Sorunun yanıtı herkesin kendi arzu ve zaman kavramlarında gizli, bir de nesnelerle kurduğu ilişkide. Ancak kesin olan bir şey var ki; bunu görmeye hevesli olalım ya da olmayalım, böyle devam edersek kendi elimizle yarattığımız facialar, biz insanlığı da dünyanın “atık”ları arasına yollayacak. Seçim sizin… SANAL DÜNYANIN ZAMANE ATIKLARI… Bir ara okumayı planladığımız yazılar, zaman bulduğumuzda girmeyi düşündüğümüz bağlantılar, daha sonra izlemek üzere ayırdığımız film linkleri, anı olsun diye biriktirdiğimiz halde varlığını unuttuğumuz fotoğraflar... İlk gördüğümüz anda bizim için ne kadar önemli ve kıymetli olduklarını düşünsek de sanal dünyanın hızı arasında, çoğu kaçınılmaz olarak birer atığa dönüşüyor. “Bu dijital döküntü dünyası, bilgiyi tükettiğimiz hızda büyüyor” diyerek anlatıyor bu atıkları Thill ve ekliyor: “Bu şekilde, bilgi çağı hepimizi birer dijital istifçiye dönüştürüyor. Yeterince zaman, enerji veya alan ayıramadığımız sanal nesnelere gittikçe daha fazla tutunmaya zorlanıyoruz.” Yine de “dijital atık”ların, diğer atıklar arasında yeri ayrı. Temiz bir Gelen Kutusu yaratma arzusu; zaman, hafıza ve benlik kavramlarıyla ilişkimizi bir kez daha düşünmemize de yarıyor: “Calvino süresini doldurmuş şeyleri bir kenara atmanın ve yeni bir sayfa açmanın günlük yaşantının zorunlu bir süreci olduğunu savunmuştu. Ama günümüzde, ıskartaya çıkarabileceğimiz ‘kendimin döküntüsü’ diye bir şey yok, özellikle de dolayımlanmış, abartılı ve aşıma uğramış yaşamlarımızın kalıntılarının ağına düşmüş durumdayken. Artık Calvino’nun neşeyle ve kasıtlı bir şekilde her gün dışarı attığı kalıntılar olmaksızın bir yaşam ya da benlik yok - şükürler olsun.” ATIK Brian Thill İthaki Yayınları, 2021 Çeviri: Gökçe Çiçek 112 s.
- Yapı Kredi Kültür Sanat ‘ta Gülten Akın şiiri konuşulacak
Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık’ın Mart ayı etkinliklerinde bu hafta 10 Mart Perşembe günü Gülten Akın şiiri konuşulacak. Etkinlikte Asuman Susam ve Duygu Kankaytsın’ın üç bölümde topladığı, YKY’den çıkan bir Gülten Akın kitabı olan “İncelikler Tarihi” ve Gülten Akın’ın şiiri tüm yönleriyle ele alınacak. “İncelikler Tarihi – Gülten Akın Şiiri” yirmi bir yazarlı bir Gülten Akın kitabı. Asuman Susam ve Duygu Kankaytsın’ın üç bölümde topladığı yazılarda Gülten Akın’ın şiiri tüm yönleriyle ele alınıyor. Kitap; şairin edebiyat tarihindeki yerini yeniden düşündürmeyi, ardından gelenlere açtığı yolları göstermeyi, yeni kuşaklardan okurlarla şairi buluşturmayı hedefliyor. Türkiye’de kadın ve şair oluşun bir anlamda minör/öteki tarihi olarak da okunabilecek Gülten Akın şiirlerine dair yapılan bu edebiyat arkeolojisi, kadının bireysel-toplumsal duruşunu gösterme ve özellikle “şair oluş” ve “kadın oluş” imgelerinin katmanlarını birlikte açma amacını da taşıyor. Kitapta yazıları yer alan akademisyen Olcay Akyıldız ve şair Haydar Ergülen’in konuşmacı olarak katılacağı bu söyleşide “İncelikler Tarihi” kitabı okurlara tanıtılırken Gülten Akın’ın şiiri farklı boyutlarıyla ele alınacak. Söyleşiyi Duygu Kankaytsın yönetecek. Etkinlik Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık’ın Youtube kanalından da eşzamanlı paylaşılacak.
- Mahir Ünsal Eriş'in ilk romanı "Dünya Bu Kadar" yeni baskısıyla Can Yayınları'nda
Dünya Bu Kadar Mahir Ünsal Eriş'in ilk romanı. Gelgelelim onun öykü dünyasına sıkı sıkıya bağlı bir roman bu. "Bir ikindi kahvaltısı"na gelemeyen Güneş'in hikâyesiyle yola koyulan yazar geri dönüşlerle, sıçramalarla Güneş'in anne babası Turan Bey ve Mükerrem Hanım'a, Kore Savaşı yıllarına, Yalova Depremi'ne, Hasan Fehmi Bey'e; evlere ansiklopedi satan Korhan'la Fevziye'den bu ansiklopedilerin yayıncısı Nuri'ye; kaymakam beyin kızı Yeliz'den Şelhum Asteğmen'e ve daha pek çok figür ve yaşantıya sahne açıyor. "Dünyada her güzel şey, renkli balonlar gibi neşeyle oradan oraya salınırken hayatın dikenlerinden birine değip yok olmak zorunda mı? Birini sevmek, onunla mutlu olmak neden bu kadar imkânsız? Kendini dünyanın geri kalanından ayrı bir yere koyup birbirini seven iki insanın bir arada durabilmesi, neden bu iki insan dışındaki her şeye bağlı?" Karakterden karaktere, andan âna, mekândan mekâna geçerek yıllara yayılan, tesadüflerin peşi sıra geldiği bu kanlı canlı romanda hayat kesitleri, kumdaki ayak izleri gibi doğallıkla kesişerek bir bütünde birleştiriliyor. Dünya Bu Kadar, hem alabildiğine yaratıcı olay örgüsü hem satırlarından ışıyan enerjisi hem de benzersiz duyarlılığıyla edebiyat dünyamızdaki yolculuğuna devam ediyor. Mahir Ünsal Eriş, 1980'de Çanakkale'de doğdu. Arkeoloji ve tarih okudu. Hayatını çeviriler yaparak ve yazarak sürdürüyor. Kitapları: Bangır Bangır Ferdi Çalıyor Evde... (2012), Olduğu Kadar Güzeldik (2013, 60. Sait Faik Hikâye Armağanı), Dünya Bu Kadar (2015), Benim Adım Feridun (2016), Öbürküler (2017), Sarıyaz (2019), Kara Yarısı (2019) ve Diğerleri (2020). DÜNYA BU KADAR Can Yayınları, 2022 Mahir Ünsal Eriş Dizi: Can Çağdaş Tür: Roman 200 s.















