Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Umudu edebiyatla büyütmek mümkün mü?
Doğuş Sarpkaya Öldü dediğimiz yerden tekrar tekrar doğan roman, edebiyata yüklenenen umudu haklı çıkardı hep. Peki ama ülkemizde? Türkiye’de, 21. yüzyılda senede ortalama beş yüzden fazla yeni roman yayımlandı. Fakat roman sanatının gelişimine dair niceliksel artışa oranla niteliksel patlamanın gerçekleştiğini söylemek mümkün oldu mu? Her yılın akılda kalan eserleri nelerdi ve neleri edebiyatın meselesi haline getirmişlerdi?Doğuş Sarpkaya umut çerçevesinde Türkiyede son on yılın edebiyatını roman üzerinden değerlendirdi. Umut her daim ikircikli bir kavram oldu. Kimi zaman gerçekleşmeyecek kadar iyi, güzel, özlenen bir geleceğe atıf olarak görüldü. Bu anlamıyla iyimserlikle karıştırıldı. Gerçekte ne olursa olsun her şeyin iyiye gideceğine duyulan inancın umut değil iyimserlik olduğunu, umudun gerçekleşmek için her daim bir imkâna işaret etmesi gerektiğini unuttu dünyaya pembe gözlüklerle bakanlar. Umut, kimi zamansa şimdiki zamanı olumlamaya hizmet etti. Dünyanın her geçen gün daha iyi bir yer olabileceğinin ihtimali üzerinden kapitalist sistemi güzelleyen bir zemin hazırlandı. Dünyanın kıyamete sürüklendiğini iddia eden kötümserlerin karşısına dikilen, yaşadığımız dünyanın o kadar da kötü olmadığını hatırlatan bir kuşak oluştu. Bilimsel ve sosyal gelişmeler ışığında insanlığın ilerleme kaydettiğine dair veriler sunulmaya başladı. Monica Rinck’in özetlediği gibi: “Çocuk ölümleri oranı 2000-2010 yılları arasında % 35 civarında düştü, ve tüm dünyada 5 yaşın altında ölen çocuk sayısı hâlâ 9 milyon olsa da, bu rakam düşmeye devam ediyor. Savaşta ölenlerin sayısı da azalıyor. BM'ye göre, günümüz dünyasında insanların % 89'u temiz içme suyuna ulaşabiliyor. FAO'nun (BM Gıda ve Tarım Örgütü) verilerine göreyse, dünyada açlık çeken insan sayısı 1990'dan bu yana 216 milyon civarında azaldı.” Tüm bunların bir ilerleme olduğunu kabul etmemek mümkün değil. Fakat insanlığın bu konuma gelmek için verdiği mücadelelerin, egemenlerin hırslarına gem vuran iradenin görünmezleşmesi başlı başına bir sorun olarak ortada duruyor. Bugünlerde ise küresel pandemi her fikri ele geçirdi. Umuda, iyimserliğe, kötümserliğe dair her düşünce insan zihninin en derinlerine üşüşmeye başlamış durumda. İnsanlık histerik bir iyimserlikle aşıyı beklerken; depresif bir kötümserlikle virüsün mutasyonlarının etkilerini anlamaya çalışıyor. Aslında insanlığın büyük çoğunluğunun yaşamını devam ettirdiğini, yaşanan her şeyi hızla unutma eğilimine girdiğini de söylemek mümkün. Post-truth çağında kimileri için, her gerçek hızla tarihin çöplüğünü boylayabiliyor. Hal böyleyken toplumsal gerçekliği anlamak, anlatabilmek mümkün mü sorusuna verilecek olumlu yanıt, iflah olmaz bir iyimser olarak görülmemize neden olabilir. Gerçeğin edebiyat yoluyla anlatılabileceğini savunmak da benzer bir etki yaratabilir. Bu etki zaten post-modernizmin etkisini iyiden iyiye arttırdığı 1980’li ve 1990’lı yıllarda özgün edebi eser yazmanın olanaksızlığı üzerinden roman sanatının ölümü ilan edildiği zaman kendisini hissettirmeye başlamıştı. Edebiyata dair umutlar yavaş yavaş ölmeye yüz tutmuştu post-modernlere göre. Roman İçin Umut Var Oysa, roman sanatı üzerine kafa yoranların kötümserliğine rağmen, nitelikli eserler yazılmaya devam etti. Roman sanatının kendi sınırlarına ulaştığını iddia edenlere karşı kâh yeni biçimler deneyerek kâh eski biçimlerde yazıp anlatılmamış konulara yönelerek edebiyatı yüceltecek eserler yazıldı, yazılmaya da devam ediyor. Albert Camus’nün ünlü “edebiyat olan yerde umut vardır” cümlesini haklı çıkaracak bir sürü isim saymamız, çağdaşımız olup, ileriki kuşaklarda da okunacak eserler kaleme alan pek çok yazardan bahsetmemiz mümkün: José Saramago, J. M. Coetzee, Arundhati Roy, Javier Marías, Ngũgĩ wa Thiong'o, Evilio Rosero, Olga Tokarczuk, Alejandro Zambra, Tom McCarthy, Elena Ferrante... liste uzayıp gider. Genel kötümserliğe rağmen Türkiye’de de roman sanatında dikkat çekici eserler yayımlanmaya devam ediyor. Son on yılda yayımlanmış sıkı romanları aklımıza getirdiğimizde, küçümsenmeyecek bir birikimin oluştuğunu iddia edebiliriz. Fakat yine de kötümserleri, kimi zaman beni de içine alan bir toplamdan bahsediyorum, haklı çıkaracak bazı durumlar da yaşanmıyor değil. Roman kuramına ve tekniğine dair bunca kaynağın olduğu bir çağda, yazılan nitelikli roman sayısının daha fazla olması gerektiği aşikâr. En azından teknik anlamda daha az sorun içeren eserlerin yayımlanmasını beklememiz gerekiyor. Fakat Türkiye’de roman sanatının gelişimine dair niceliksel artışa oranla niteliksel patlamanın gerçekleşmediğini söyleyebiliriz. Türkiye’de, 21. yüzyılda senede ortalama beş yüzden fazla yeni roman yayımlandı. Buna karşın her yıl “çok iyi” diyebileceğimiz romanları saydığımızda iki elin parmaklarını geçmediğini gördük. Bazı yılların verimli bazı yılların ise garip bir şekilde verimsiz geçmesi ise bir genelleme yapmayı olanaksız kıldı. Bir sene umutlarımızın yeşerdiğini, ertesi sene yeşeren bu umutların heba olduğunu hissettik. Bu döngü 2020 yılına kadar devam etti. Bu durum da ister istemez kötümserliğe neden oldu. İşaret Fişeği Oysa iki elin parmaklarını geçmeyecek eserlerin yeni bir edebi kıvılcım yaratma gücünde olduğunu düşünürsek bu karanlık atmosferden kurtulabiliriz. Bu bizi sadece bardağın dolu tarafını gören bir pembe gözlüklüye dönüştürmez. Son on yılda yayımlanan kitapların da bardağın dolu tarafının görülebileceğine işaret ettiğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Son on yılın başladığı 2011 yılı bu anlamda verimli bir yıl oldu. Pınar Selek’in Yolgeçen Hanı, Irmak Zileli’nin Eşik, Nermin Yıldırım’ın Unutma Beni Apartmanı, Bedia Ceylan Güzelce’nin 1473 romanları umut vaat eden ilk kitaplar olarak göze çarptılar. Burhan Sönmez’in ikinci romanı Masumlar, Ayhan Geçgin’in üçüncü kitabı Son Adım, Ayfer Tunç’un 12 Eylül’ü konu edinen Suzan Defter’i bu yılın dikkat çeken eserleriydi. Türkiye’de roman sanatına yeni bir soluk getiren iki eser de 2011’de yayımlandı. Leyla Erbil’in Kalan’ı ve Murathan Mungan’ın Şairin Romanı hem teknik anlamdaki mükemmellikleri hem de merkeze aldıkları meseleleri tartıştırma becerileriyle sadece yayımlandıkları yılın değil tüm zamanların en iyileri arasında yer aldılar. Leyla Erbil Kalan’da hafızası ilaçlarla durdurulmaya çalışılan Lahzen’in bilinç akışını şiirsel bir anlatımla yansıtmayı başardı. Bellekle, hatırlamakla, hatırladıkları ile yaşamakla ilgili bir tartışma açan Erbil, tarihi unutturmaya çalışanlara karşı hafızanın nasıl dikilebileceğini anımsattı romanında. Bunu da kendine özgü bir biçim yaratarak gerçekleştirdi. Murathan Mungan ise Şairin Romanı’nda roman türünün melezliğinin sınırlarını zorlayarak, yeni bir akak yarattı. Romanda farklı türsel gelenekleri –ütopya, fantastik, polisiye, yol romanı…- takip ederek özgün bir eser oluşturmayı başardı. Teknik anlamdaki bu mükemmellik içeriği de zenginleştirerek şiirin, insan kötülüğünün, toplumsal ilişkilerin, yabancılaşmanın, eşitsizliklerin ve başka bir dünyanın olanaklarının tartışıldığı bir atmosferin oluşmasını sağladı Mungan. Eksik Yıl 2012 yılı ise A. Ömer Türkeş’in cümleleriyle ifade edersek “Türkiye romanı açısından eksik, eksik olduğu için de yanlışlarla dolu oldu.” 2011 ile karşılaştırıldığında edebiyata dair daha sönük bir yıl geçirdik. 2012 yılında Yaşar Kemal “Bir Ada Hikayesi” serisini tamamladı ama ne yazık ki Çıplak Deniz Çıplak Ada beklenildiği kadar güçlü bir finale işaret etmiyordu. İhsan Oktay Anar’ın merakla beklenen Yedinci Gün’ü yazarın kendi karikatürüne dönüşmesinin ilanı gibiydi. Keyifle okunan ama Anar edebiyatına katkı sağlamayan bir eser oldu bu roman. 2012’nin çok satar rafları da boş kalmadı. Ahmet Ümit, Tuna Kiremitçi, Oya Baydar, Ayşe Kulin, Perihan Mağden’in kitapları da benzer şekilde umut vaat etmedi. 2012 tümüyle enseyi karartacağımız bir yıl olmadı. Barış Bıçakçı’nın, bu satırların yazarının en iyi kitabı olduğunu düşündüğü, Sinek Isırıklarının Müellifi, Akif Kurtuluş’un Mihman’ı, Deniz Gezgin’in Ahraz’ı, Gönül Kıvılcım’ın Babamın En Güzel Fotoğrafı, Nermin Yıldırım’ın Rüyalar Anlatılmaz’ı 2012’nin dikkat çekici verimleriydi. Umut Yeniden 2013 yılı şaheserler yılı değildi ama umut vaat eden pek çok yazarın kitabının yayımlandığına tanık olduk. Hakan Günday’ın Daha’sı 2013 yılının en dikkat çekici romanlarından biriydi. İnsanın karanlık tarafının sınırlarını tartıştırırken, kurumsallaşmış ve normalleşmiş kötülüğü de gözden kaçırmamamız gerektiğini hatırlatan bir romandı Daha. Nermin Yıldırım’ın Saklı Bahçeler Haritası ise geçmiş ile bugün arasında gidip gelen, geçmişin günahlarını bugünün gündeliğe dönüşen gaddarlığıyla harmanlayıp toplumsal gerçekliği anlatmaya çalışan, güçlü bir romandı. Bugünün parçalanmış dünyası, Yıldırım’ın romanıyla daha berrak bir görüntüye kavuştu. 1980’den sonranın en kitlesel halk ayaklanması olan Gezi Direnişi’nin gerçekleştiği 2013 yılında edebiyatın direnişinin de gerçekleşeceğine dair bir inanç filizlendi. Bugünden bakıldığında bu beklentinin ne kadar gerçekleştiği tartışılabilir. Ancak en azından bir kuşağın inat etmesini sağlayan bir süreci başlattığını söylemek mümkün. Pek çok “sıkı roman” yayımlandı 2013’te. Cem Kalender’in Kayıp Gergedanlar’ı, Şebnem İşigüzel’in Venüs’ü, Ethem Baran’ın Emanet Gölgeler Defteri, Oylum Yılmaz’ın Cadı’sı, Engin Ergönültaş’ın Minare Gölgesi, Leyla Erbil’in Tuhaf Bir Erkek’i, Mehmet Eroğlu’nun Fay Kırığı serisini tamamladığı Rojin’i, Yekta Kopan’ın Aile Çay Bahçesi bu yılın kayda değer romanları olarak sıralanabilir. 2013’ten sonra neredeyse 2017’nin son günlerine kadar bardağın boş tarafına odaklanmamızı engelleyecek denli hareketli bir dönem geçirdik. Aynı zamanda ülke edebiyatı üzerine konuşmaya başladığımızda sıraladığımız “yokluklar listesi”nden madde madde eleme yaptığımız zamanlar oldu bu yıllar. Bir taraftan gerçekçiliğe geri dönüşü deneyimledik. Post-modernist hegemonyanın güç kaybettikçe çağdaş gerçeklik yazarlara daha anlatılabilir görünmeye başladı. Türkiye’de edebiyatın temel eksiği ise şimdinin anlatılması değildi. Geçmişle hesaplaşmada da geleceği tahayyül etmede de eksik kalmış bir edebi geleneğe sahiptik. Bu da ister istemez şimdinin doğru bir şekilde betimlenmesini engelliyordu. Bahsettiğim dönemde bu handikabın aşılması noktasında önemli adımlar atıldığını söylemek mümkün. 2014’te Murat Gülsoy’un Gölgeler ve Hayaller Şehrinde’si ve Orhan Pamuk’un Kafamda bir Tuhaflık’ı ilgi çeken kitaplar oldular ama her iki eser de yukarıda bahsedilen adımları atmaya muktedir değildi. Bu adımları atacak olanlar teknik anlamda Gülsoy ya da Pamuk kadar ustalaşmamış olan yeni bir kuşak oldu. Şiirden romana geçiş yapan Kemal Varol 2011’de çıkardığı Jar ile dikkatleri üzerine çekmişti. 2014’te yayımladığı Haw ve 2016’da yayımladığı Ucunda Ölüm Var, gün geçtikçe ustalaşan bir yazarı müjdeledi. Sözlü edebiyat geleneği ile kurduğu organik bağ sayesinde anlatısını zenginleştiren Varol’un 2019’da çıkardığı Aşıklar Bayramı ile usta bir romancı olduğunu müjdelediğini söyleyebiliriz. 2014’te Faruk Duman’ın Sus Barbatuslar’ını müjdeleyen, doğayı merkezine alan Köpekler İçin Gece Müziği, Seray Şahiner’in dip sınıftan kadınların yaşadığı istismarı yansıttığı karanlık ama umutlu Antabus’u, 1990’larda 2000’lere bir kadının yolculuğunu ülkenin yakın tarihiyle birlikte anlatan Figen Şakacı’nın Pala Hayriye’si, hem farklı dili, kurgusu ve üslubuyla öne çıkıp hem de Gezi Direnişi başlamadan büyük kısmının yazılmasıyla bu direnişi öngörmesiyle dikkat çeken Necati Tosuner’in Korkağın Türküsü’sü farklı damarlardan ülkenin roman atmosferini beslediler. Kıvılcımı Çakanlar 2015’te Ercan Kesal ilk romanı Nasipse Adayız’ı yayımladı. Ülkedeki politik ortamı belediye başkan aday adayı olma sürecinden anlatan Kesal’ın Manuel Puig, Antonio Skermata gibi yazarların izinden giderek senaryo tekniğini romanda kullanması ve yarattığı sinematik atmosfer ilk roman için etkileyiciydi. Ama 2015’in etkileyici romanlarının kıvılcımını Nasipse Adayız çakmadı. Bu kıvılcım Burhan Sönmez, Sema Kaygusuz, Ersan Üldes ve Mahir Ünsal Eriş tarafından çakılacaktı. Burhan Sönmez’in İstanbul İstanbul’u ülke edebiyatında egemen olan 12 Eylül romanlarının anti-tezi gibiydi. Yenilginin karşısına direnişi, karanlığın karşısına aydınlığı, zamanın yok oluşu karşısına sonsuzluğu, mekânsızlığın karşısına İstanbul’u, melankolinin karşısına mizahı, vahşetin karşısına karakterlerinin hayal gücünü diken Burhan Sönmez, İstanbul İstanbul’da felaketle yüzleşmenin teslimiyetçi olmayan yolları olduğunu da kanıtlamıştı. 2010’lu yılların geçmişle doğru bir şekilde hesaplaşan kitaplarla birlikte yenilgi edebiyatını tarihe göndermeyi başardı Sönmez. Sema Kaygusuz ise Barbarın Kahkahası’nda, yarattığı mikro atmosfer ile ülkenin hem geçmişi hem de şimdisiyle hesaplaşmayı başardı. Ersan Üldes’in Hindi’nin Ruhu ise Meltem Gürle’nin cümlelerine sığınacak olursak: “hem uzun süredir bekleyen bu projeyi yeniden gündeme getirdiği, yani ‘Türkiye’nin Ruhu’nu anlatmaya soyunduğu, hem de bu meseleye ince bir alay ve ironiyle yaklaştığı için Oğuz Atay romanlarını hatırlatıyor. Dünyanın bir parçası olmak yerine onu seyretmeyi tercih eden kahramanı nedeniyle de Dostoyevski’nin Yeraltı Adamı’nı düşündürüyor bazen. Fakat bu yazarlarla kurduğu diyaloğa rağmen özgünlüğünü koruyor ve seneler sonra yeniden okumak isteyeceğiniz bir roman olarak karşımıza çıkıyor.” Mahir Ünsal Eriş’in Dünya Bu Kadar’ı ise bambaşka bir biçimin olanaklarını zorladığı, bunu yaparken günümüz Türkiye’sinden insan manzaralarını tüm çıplaklığıyla anlatmaya çalıştığı için önemli bir eserdi. Her şeyden önce bu cüret yeni bir edebi ayağa kalkışının mümkün olacağını müjdeliyordu. Mahmut Eşitmez’in distopyası Liberhell, Akif Kurtuluş’un Ukde, Ayhan Geçgin’in Uzun Yürüyüş, İlhami Algör’ün İkircikli Biricik 2015’in okunası kitaplarıydı. Kısa Bir Mola 2016 bir tarafıyla önceki yıllardaki yoğunluğu taşıyan bir payanda görevini üstlendi. Bir miktar hayal kırıklığı bir miktar sürpriz, bir miktar umut… Fakat coşkulu bir atılım yılı olamadı. Senenin hayal kırıklığı şüphesiz Seyrek Yağmur’du. Bıçakçı alışık olmadığı bir anlatı evrenine adım atmayı denemiş ve kapıdan çevrilmişti. Bir diğer hayal kırıklığı ise Orhan Pamuk’un Kırmızı Saçlı Kadın’ı oldu. Umut vaat eden kitaplar ise ilk eserlerdi. Eyüp Aygün Tayşir’in, 4 Hane 1 Teslim’i, Barış İnce’nin Çelişki’si, Özgür Mumcu’nun Barış Makinesi’si dikkat çekici ilk romanlar oldular. 2016’nın sürprizleri ise Gürsel Korat’ın ustalık dönemi eseri sayabileceğimiz Unutkan Ayna’sı ve Hikmet Hükümenoğlu’nun Körburun’u oldu. Gürsel Korat Unutkan Ayna’da Ermeni tehcirini, özellikle tehcir öncesi bekleyişi merkeze alarak anlattı. Zor bir konuyu, zor bir izlekten anlatmayı tercih eden yazar, konuyu dağıtmadan, diyalektik bir bütünlükle ele almayı başardı. Unutkan Ayna Türkiye’deki “felaket” anlatılarına yeni bir soluk getirmeyi başaran bir roman oldu. Körburun ise sadece 2016’nın değil tüm zamanların en güzel sürprizlerinden biriydi. Hükümenoğlu’nun, 1960’tan 1990’lara kadar Türkiye’deki tarihî kırılma ânlarının peşine düştüğü roman, sadece devletin günahlarına odaklanmadığı, aynı zamanda toplumsallaşan kötülüğü açığa çıkarma derdine düştüğü için kıymetliydi. Egemenlerin kötülükleri ve bu kötülük etrafında hızla örgütlenebilen linç kalabalıkları Türkiye tarihinin aşina olduğu bir durum. Ama örgütlü kötülüğün topluma yansıyışı ve karşılık buluşunun farklı tezahürleri üzerine yeterince düşünüldüğünü söyleyemeyiz. Hükümenoğlu, toplumsallaşan kötülüğün derinine inmeyi mesele edindiği için sıradan insanın gündelik hayat içerisindeki sıradan kötülüklerine yoğunlaştı Körburun’da. Vurdumduymazlık, görmezden gelme, başını önüne eğerek uzaklaşma kötülüğün kök salmasına nasıl hizmet ettiğini, etliye sütlüye karışmayan kendi halinde bir insanı kötülüğe sürükleyen şeyin, yaptıklarından çok yapmadıkları olduğunu vurguladı. Büyük kötülüklerin yanında sonuçları derin ve yıkıcı olan “basit” kötülükleri ele alarak kendi gerçeğimizle yüzleşmemizi talep etti. 2016’nın son sürprizi ise Aras Yayınları’nın Zaven Biberyan’ın romanlarının yeni baskılarını yayımlamaya başlamasıydı. 2016’da Yalnızlar ile başlayan bu süreç, 2017’de Meteliksiz Aşıklar, 2019’da ise Karıncaların Günbatımı ile devam etti. Zaven Biberyan, memleket edebiyatına yeni bir soluk getirecek kadar büyük eserler vermiş olsa da görmezden gelinen yazarlardan biri oldu. Kanonun dışına itilmiş olmasına rağmen Cumhuriyet tarihinin en önemli yazarlarından biri olduğunu belirtmemiz lazım. Biberyan üzerine yazdığım bir yazıda belirttiğim gibi, Biberyan’ı benzersiz bir yazar yapan merkezî özelliklerden biri Harold Bloom’un bahsettiği türden tuhaflıktı. Vahşi ve doğal bir gücü vardı yazdıklarının. Biberyan, birey ve toplumun bilinçdışındaki düşüncelerini daha kelimeye bile dökülmeden, sadece bir nüveyken duyup yazıyor gibiydi. Hemen her roman kişisi, bilinçdışındakilerin en derinindeki noktaya ulaşana dek hareket ediyordu. Karakterlerin kendilerine bile itiraf etmediklerini ya da bir anda akıldan geçenleri yakalıyordu Biberyan. Bu sobeleme, “ailenin, özel mülkiyetin ve devletin” halı altına süpürdüklerine karşı bir saldırıyı olanaklı kılmıştı. Dolayısıyla Biberyan’ın yeniden basılması ve okurun ilgisine sunulması 2016’nın en önemli edebiyat olaylarından biri oldu. Kadınların Yılı 2017 yılı pek çok açıdan verimli bir yıl olarak göze çarptı. Mesela Öyle Güzel Bir Yer ki Murat Gülsoy’un külliyatında önemli bir konuma yerleşti. Bir yıkım hikâyesinin peşine düşüp, bireysel hesaplarla toplumsal gerçekler arasındaki gerilime odaklanan Gülsoy, niyetiyle çıkan ürün arasındaki açı farkını yok etmeyi başararak usta işi bir romana imza attı. 2017’nin asıl dikkat eden özelliği ise kadınların yılı olmasıydı. Yayımlanan sıkı romanların çoğunluğunda kadınların imzası vardı. Mesela ilk romanlarını yayımlamalarına rağmen Sezen Ünlüönen ve Mehtap Ceyran adından söz ettiren yazarlar oldular. Sezen Ünlüönen’in Kıymetli Şeylerin Tanzimi Tanıl Bora’nın da vurguladığı gibi “çağın hızının eskittiği hayalleri” merkeze alarak insanın çaresizliğine vurgu yaptığı için dikkat çeken bir eser oldu. Mehtap Ceyran’ın Mevsim Yas’ı ise geçmişle hesaplaşma teması üzerinden değerlendirilebilecek bir romandı. Eseri diğer hesaplaşma romanlarından ayıran ise geçmiş acıların ve vahşetin bugünümüzü de nasıl kararttığını anlatabilme gücündeydi. Ceyran, 1990’ların Batman’ında yaşananlar ile 2007 senesinin Batman’ı arasında bir fark olmadığını vurguladı romanında. Hem geçmiş hem de şimdi bunca karanlıkken insanın kendini nasıl gerçekleştirebileceği sorusu Mevsim Yas’ın merkezî problemlerinden biriydi. Ceyran bunu içeriğin vahşileştirilmesinden kaçınmadan ama içeriğin vahşileşmesiyle oluşabilecek duygusal istismarın da önüne geçerek gerçekleştirdi. Melike Uzun’un novellası Soğuk ve Temiz de 2017’nin kadın yılı oluşuna önemli bir katkıda bulundu. Uzun, öykü kitabı Kürar’da başladığı işe devam etti novellasında. Evrenselleşen kötülüğün bireyde karşılık bulmasının peşine düştü. Melike Uzun, yüzeyde görülen çatlak ve yarılmaların gerçekliğin görünen başka yüzleri olduğunun farkındaydı ve bu farkındalık yarık ve çatlaklarda oluşan yıkıcı eylemleri yeniden yorumlamaya yönlendirmişti. Bu tercih de insanın daha derinine inmesine olanak tanımıştı. Oylum Yılmaz ise Gerçek Hayat’ta kadınların yaşadıkları travmalarla gerçek hayatın dışına itilişini anlattı. Leyla’nın hikayesi üzerinden edebiyat tarihimizin derinlerine inen Yılmaz, “Yeraltına Çekilmiş Unutulmuş Unutturulmuş Devrimci Kadın Yazarlar Cemiyeti”nin üyeleriyle tanıştırdı bizi: Fatma Aliye, Suat Derviş ve Cahit Uçuk. Gerçek Hayat, kendilerine yakıştırılan cinsiyet rollerini reddedip, hayatı gerçekten iliklerinde hissetmek isteyen kadınların mücadelesinin ebediliğine odaklanarak, başka bir toplumsal yaşamın olanaklarını tartıştırmayı başardı. Irmak Zileli ise Gölgesinde’de ikili ilişkilerde açığa çıkan tahakküm stratejileri ve bunlarla mücadele etme yolları üzerine düşünmeye çağırdı okurunu. 2017’nin kadın yılı olmasını sağlayan şey aynı zamanda kadınların travmalarla baş etme yollarını anlatma kararlılığıydı diyebiliriz. Uzun, Yılmaz ve Zileli, aynı noktalara işaret etmeseler de kadın mücadelesinin ve kızkardeşliğin inadını selamlayarak umutlu eserlere imza attılar. Krize Girerken 2017 için son on yılın güzel günlerinin sona erdiği zaman dilimi diye de bahsedebiliriz. Çünkü 2018’de başlayan gerileme eğiliminin hâlâ devam ettiğini söyleyebiliriz. Bu durum 2021 yılının ilk gününü yaşadığımız bugün de değişiklik göstermiş değil. 2018’de döviz kurunda yaşanan yükseliş ile birlikte yayıncılık sektöründe yaşanan daralma da romandaki krizi derinleştirdi. 2018’in ortasından başlayıp bugüne kadar süren ekonomik kriz yayın dünyasının önünü görmesini engelledikçe, yeni kitaplar basma cesareti körelmeye başladı. Yine de 2018 iyi başlamıştı. Naim Dilmener’in “zamanımızın bir kahramanı”nı betimlediği romanı Obsesyon ve Şükrü Keleş’in toplumun içinde kaybolmuşken özne olmanın yollarını arayan bir karakteri merkeze aldığı İmiş’i ilk romanlar içinde öne çıkanlardı. İkinci romanlarını yayımlayan Eyüp Aygün Tayşir ve Barış İnce ise devamlılıkları olacak yazarlar olduklarını kanıtladılar. Tayşir’in Tuhaflıklar Fabrikası ve İnce’nin Sarsıntı’sı 2018 dikkat çekici eserleri oldular. Özellikle Türkiye’nin 1980 sonrasında tarikatların eline terk edilişini isimsiz adanın dönüşümü üzerinden anlatan Barış İnce’nin Sarsıntı’sı, okura vaat ettiklerini karşılayan güçlü bir yazarı müjdeleyen bir eser oldu. Bedia Ceylan Güzelce’nin Soyka’sı kadınların yaşadığı psikolojik ve fiziksel şiddeti geniş bir pencereden ele almasıyla öne çıktı. Yavuz Ekinci’nin Peygamberin Endişesi’si, Latife Tekin’in dokuz yıl aradan sonra yayımladığı Manves City ile Sürüklenme’si ve Burhan Sönmez’in Labirent’i yazarlarının en iyi eserleri olmasalar da kesat geçen senenin göze çarpanlarıydılar. 2018’de enseyi tümüyle karartmamamızı sağlayan romanlar ise Faruk Duman’ın Sus Barbatus’u ve Gaye Boralıoğlu’nun Dünyadan Aşağı’sı oldu. Sus Barbatus, insanın doğayla mücadelesini ülkenin siyasi gerilimleriyle birlikte ele alma biçimiyle etkileyici bir eserdi. Boralıoğlu’nun Dünyadan Aşağı’sı ise Naim Dilmener’in Obsesyon’uyla ortak bir derde sahip bir romandı. Yazar, son yirmi yılda ülkede ahlaki sınırların nasıl belirsizleştirildiğini, bencilliğin ve duyarsızlığın nasıl dominant bir davranış biçimine dönüştüğünü Hilmi Aydın üzerinden anlattığı Dünyadan Aşağı’da katliamlar, kadın ve iş cinayetleri yaşanırken üç maymunu oynayan ve vicdanen rahatsızlık duymayan milyonların resmini çizmeyi başardı. Kayıp Yıl Ekonomik Kriz 2019’da derinleşmeye devam etti. 2020’de ise bu sefer tüm dünyayı saran korona virüs salgınıyla sınandı insanlık. Yukarıda da bahsettiğim gibi, yayın dünyasının asıl yoğunlaştığı konu bu krizi nasıl atlatabileceğiydi, hâlâ da temel problem bu gibi duruyor. Tam da bu yüzden 2019’un, ülke romanı için kayıp bir yıl olduğunu söylememiz mümkün. Onur Akyıl’ın kolaycı çözümlere ulaşmak isteyen, kestirme yollara sapmaya meyyal, hazır sorulara kalıplaşmış cevaplar arayan okurları ters köşeye yatırmayı başaran romanı Proleterler İçin Patafizik Dersleri bu yılın sürprizi olarak kayda geçti. Akyıl’ın parçalanmış bir zihin yoluyla unutulmaya başlanan ya da artık gereksiz görüldüğü için rafa kaldırılan tartışmaları dert edindiği romanıyla kaybedilmiş bütünlüğe ulaşmaya çalışması takdir edilesiydi. Behçet Çelik’in kendi üslubunu ustalık derecesine ulaştırdığı Belleğin Girdapları ise hatırladıklarıyla yaşamaya, geçmişiyle baş etmeye çalışan isimsiz anlatıcının izini takip eden, çağın hızına karşı kavramları, durumları ve deneyimleri uzun uzun ve incelikle deşen ve okuru diyaloğa davet ederek kendiyle hesaplaşmaya çağıran bir romandı. 2019’de göze çarpan diğer roman ise Barış Bıçakçı’nın Tarihî Kırıntılar’ı oldu. Bunun dışında çok satarların hükmünün geçtiği bir yılı arkada bıraktık. 2019’da öne çıkan önemli bir ayrıntı da yapılan çok satar listelerinde eski kitapların egemenliklerini ilan etmesiydi. Yenilerden umudunu kesen okurun eskilere yönelmesi ise kimseyi şaşırtmadı. Tünelden Sonra Işık 2020’de, bir tarafıyla 2019’u anımsatan gelişmeler yaşandı. Çok satanlar listelerinde Şeker Portakalı, Momo, Fahrenheit 451, Hayvan Çiftliği, Simyacı ve Körlük ile karşılaştıkça zaman tüneline girmiş gibi hissettik. Lakin 2020, bir önceki yıl kadar karanlık bir yıl olmadı. Hatta pandemiye rağmen umut vaat edici bir yıldı diyebiliriz. Faruk Duman’ın, Sus Barbatus’un ikinci cildini yayımlaması, ülke edebiyatının ağır topları sayılabilecek Ayfer Tunç’un Osman, Murathan Mungan’ın Hamamname, Murat Uyurkulak’ın Delibo ile okuyucuyla buluşması kayıp bir yılla karşılaşmayacağımızı müjdeledi. Nermin Yıldırım’ın Ev’i, Hikmet Hükümenoğlu’nun Atmaca’sı, Neslihan Önderoğlu’nun Yakınlık Mesafesi’si edebiyatla ilgili umutlarımızın yeşermesine yardımcı oldular. Sonuç olarak Türkiye’de roman son on yılı kimi dalgalanmaları göğüsleyerek atlatmayı başardı. Yazının başına dönersek; Umut gerçekçi bir hedefin olanaklarıyla ete kemiğe bürünen bir kavram. Türkiye’de roman sanatı için hem biçim hem de içerik anlamında bir umudun büyüyebileceğine kanaat getirebileceğimiz bir 10 yıl geçirdiğimizi rahatlıkla söyleyebiliriz. Son on yılın tünelin sonunda ışık olduğunu hatırlatan romancıları kâh farklı biçimlerin olanaklarını zorlayarak kâh ülkede daha önce tartışılmamış konuları gündeme getirerek kâh gözümüzün önünde olup da anlamlandıramadıklarımızı tanımlayarak edebiyatın olduğu yerde umudun olduğunu ve umudu edebiyatla büyütebileceğimizi hatırlattılar. Önemli Not: Bu yazının öznel bir değerlendirme olduğunu özellikle belirtmek isterim. Yazının, ele aldığı dönem ve bu dönemde yayımlanan kitap sayısı göz önüne alındığında, bazı eksikler içerebileceğini kabul etmek zorundayım. Onun için yeterince derinleştiremediğim ya da eğilemediğim konular ve ele almayı atladığım yazarlar için okurdan af diliyorum.
- ‘Ebüzziya Sergisi’ 15 Şubat’a Kadar Devam Edecek
İbrahim Müteferrika’dan sonra ülkemizdeki matbaacılık tarihinin 150 yıllık gelişimine önemli katkılar sağlayan Ebüzziya Tevfik Bey’in kurucusu olduğu, Matbaa-i Ebüzziya çalışmalarının yer aldığı, “Kültür ve Sanat Hayatımızda Ebüzziya Ailesi” sergisi, yoğun talep üzerine 15 Şubat 2021 tarihine kadar Kazlıçeşme Sanat’ta ziyarete açık olacak. ‘Matbaa-i Ebüzziya’nın kurucusu olan Ebüzziya Tevfik Bey’in kişisel çalışmalarının ve 1881’den 1949 yılına kadar devam eden Ebüzziya Ailesi’nin matbaacılık serüveninin tüm detaylarıyla anlatıldığı “Kültür ve Sanat Hayatımızda Ebüzziya Ailesi” sergisi, Zeytinburnu Kazlıçeşme Sanat Merkezi’nde görülmeye devam ediyor. Türkiye'nin 150 yılına tanıklık eden Ebüzziya ailesinin İSAM Kütüphanesi tarafından araştırmacılara açılan zengin arşivi ve aile üyelerinden derlenen kişisel koleksiyonları bir sergiyle ilk kez gün yüzüne çıkıyor. Zeytinburnu Belediyesi tarafından Kazlıçeşme Sanat Merkezi’nde ilk prömiyerini yapan “Kültür ve Sanat Hayatımızda Ebüzziya Ailesi” sergisi, sanatseverlerden gelen yoğun talep üzerine 15 Şubat 2021 tarihine kadar ziyarete açık olacak. Sergi, pazartesi günleri haricinde haftanın altı günü 10.00 – 17.00 arası ziyaret edilebiliyor.
- 2020 edebiyat ödülleri kimlerin oldu?
Edebiyat ödülleri, edebiyat listeleri gibi edebiyatın en sorunlu bölgelerine işaret ediyor, malum. Seçici kurullar, katılımcı eserler, değerlendirme kriterleri her zaman ve her yerde baştan aşağıya tartışma konusu. Ancak ne kadar tartışılırsa tartışılsın ödüllerin okuru yönlendirme etkileri de şüphe götürmez. Biz de Litera Edebiyat olarak bu yılın belli başlı edebiyat ödüllerine gerekçeleriyle birlikte bakalım, ödül vesilesiyle 2020’nin taze eserlerini hatırlatalım istedik. Türkiye’de de tüm dünyada olduğu gibi 2020 yılında verilen edebiyat ödüllerine pandemi damgasını vurdu. Pek çok ödül sahiplerine online olarak takdim edildi. Yunus Nadi Ödülleri’nde şiir ve öykü dalında verilen paylaşımlı ödüller dikkat çekti. Bir diğer dikkat çeken ise geçtiğimiz yıllarda tartışmaya sebep olan Duygu Asena Roman Ödülü jürisinin bu yıl ağırlıklı olarak kadın eleştirmen ve gazetecilerden oluşmasıydı. 2020 yılı Mersin Kenti Edebiyat Ödülü ise taciz tartışmalarının ardından Hasan Ali Toptaş’tan geri alındı. Atilla İlhan Edebiyat Ödülü Şiir: Hayhuy - Elif Sofya Roman: Âşıklar Bayramı – Kemal Varol Elif Sofya “kısa dizelerle, sesi kısarak yalın anlatımla ulaştığı şiirini ileri götüren yaklaşımıyla” 2020 Attilâ İlhan Şiir Ödülü’ne “Hayhuy” isimli kitabıyla değer görüldü. Kemal Varol’un “Âşıklar Bayramı”na verilen roman ödülü gerekçesi ise şöyle açıklandı: “Sözlü kültür ile yazılı kültürü başarılı bir şekilde birleştirmesi, âşık geleneğini baba-oğul ilişkisiyle harmanlaması, yolculuk üzerine kurgulanan yapıdaki yolculuğa paralel şekilde ilerleyen bir iç hesaplaşmayı etkileyici bir dille anlatması.” Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü Normal Nefes Almaya Devam Edin-Hakan Bıçakcı “Bugünün tekinsiz dünyasının yarattığı sanrılar içinde kaybolan insanın metaforlar üzerinden, incelikli bir dil ve ritmi yüksek bir kurguyla anlatılması nedeniyle ödüle değer bulunan "Normal Nefes Almaya Devam Edin" adlı öykü kitabında Bıçakcı, kendine özgü yalın üslubuyla, modern zamanları ve faillerinin dehşetli monotonluklarını anlatıyor.” Duygu Asena Roman Ödülü Son Bakış - Irmak Zileli Ödül jürisi, kültürel farklılıkları ve sınıf çatışmalarını iki kadın karakterin farklı kimlik ve kişilikleri üzerinden akıcı bir dille aktarabilen Irmak Zileli’nin “Son Bakış” adlı romanını ‘edebi yetkinliği ve anlatı biçimi bakımından’ oy çokluğuyla ödüle değer gördüğünü açıkladı. Zileli bu romanında genç bir kadının ölüme giderkenki son birkaç dakikasından yola çıkarak, geriye doğru hayatlar ve kuşaklar boyunca aktarılan bakışların izini sürüyor. Orhan Kemal Roman Armağanı Bir Dava - Ayhan Geçgin 2020 Orhan Kemal Roman Armağanının sahibi “Bir Dava” adlı eseriyle Ayhan Geçgin oldu. Ödül gerekçesi ise şöyle: "Türkiye'de derin işleyişe sahip hukuksuzluk, keyfilik, belirsizlik ve öngörülemezlik olgularını çok yerinde karakterlerle son derece güçlü bir olay örgüsü, anlatım, dil ve roman tekniğiyle birleştirmesi, Türkiye'nin yakın tarihindeki yargılamaların ve hukuksuzluk örneklerinin, bunun sürdürülmesi ve yeniden üretilmesi için bir zamanlar bütün gücüyle çalışan kudretli güçlerin ve ülkede yaşanan bütün hukuksuzluk ve adaletsizliklere karşı bürokratik/sınıfsal bağışıklığının nasıl ters yüz olduğunu çok güçlü olay ve diyaloglarla anlatması, Orhan Kemal'in gerçekçiliğine hem karakterler, hem olay örgüsü ve hem de toplumsal meseleler açısından yakın durması nedeniyle 2020 yılı, 49.Orhan Kemal Roman Armağanı'na değer görmüştür." Sait Faik Hikaye Armağanı Döngel Dünya - Ethem Baran 66. Sait Faik Öykü Armağanı, “Sait Faik’in özellikle son yıllarında ağırlık verdiği ‘doğa’nın şiirsel bir söylemle inşasına ilişkin biçemini, özgün bir dile getirişle yeniden ürettiği gerekçesiyle” Ethem Baran’ın, Döngel Dünya adlı eserine oy birliğiyle verildi. Türkan Şoray’lı, Ediz Hun’lu Yeşilçam melodramlarının sıcaklığına sığınan gariplerin öykülerini anlattığı Döngel Dünya’da Ethem Baran, dünyanın gürültüsünden kaçıp bozkırın ortasında bir parça deniz arayanların peşine düşüyor. Sedat Simavi Edebiyat Ödülü Fikret- Beşir Ayvazoğlu Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin (TGC) düzenlediği Sedat Simavi Edebiyat Ödülü, “Fikret” adlı biyografisiyle Beşir Ayvazoğlu’na verildi.Yazdığı biyografilerle geniş bir okur kitlesine ulaşmış bir yazar olan Beşir Ayvazoğlu, ödüle değer görülen bu geniş oylumlu kitabında Tevfik Fikret’i sadece bir şair olarak değil, bütün yönleriyle anlatıyor: Ailesi, öğrencilik hayatı, şiirle nasıl tanıştığı ve kimlerden etkilendiği, mizacındaki ani değişme, Serveti Fünun macerası, ressamlığı, mimarlığı, Mektebi Sultani Müdürlüğü ve Robert Kolej hocalığı, gazeteciliği, İttihat ve Terakki yönetimiyle sancılı ilişkileri, hayalleri, isyanları, kavgaları, hastalıkları, ölümünden sonraki gelişmeler; dili, fikirleri ve oğlu Halûk etrafında yıllardır devam eden tartışmalar... Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri Şiir: Hış - Ceren Biber Öykü: Kalır - Esra Ersoy Varlık dergisinin 1933'ten günümüze sürdürdüğü Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri’nin 87. yılındaki yeni sahipleri şiir dalında “Hış” adlı dosyasıyla Ceren Biber, öykü dalında ise “Kalır” adlı dosyasıyla Esra Ersoy oldu. Yunus Nadi Ödülleri Roman: Gemide Yer Yok-Ömer F. Oyal Öykü: Eve Dönmeyen Hayvan- Murat Çelik Kimsenin Bilmediği İnsanlar-Kadri Öztopçu Şiir: Bile İsteye - Gonca Özmen İncirin İçindeki Arı - Mehtap Meral 75. Yunus Nadi Ödülleri’nde roman dalında ödüle layık bulunan “Gemide Yer Yok”, hazırlıksız yakalanılan bir iç savaşı iç konuşmalar, gündelik olaylar, küçük ama hayati ayrıntılar üzerinden anlatan bir roman. Ömer F. Oyal, bütün hayatların ve mekanların işgal edildiği, yetişkinlerin hızla zalimleştiği, çocukların hızla büyüdüğü, yarın duygusunun herkesin avcundan kayıp gittiği bir hayatta kalma mücadelesine odaklanıyor. Tudem Edebiyat Ödülleri Bay Erdal'ın Tehlikeli Alakaları-Cem Aydoğan Yetişkin edebiyatı alanında ve roman dalında düzenlenen 17. Tudem Edebiyat Ödülleri'nde roman dalında birincilik ödülüne ''Bay Erdal'ın Tehlikeli Alakaları'' adlı dosyası ile Cem Aydoğan değer görüldü. Erdal Öz Edebiyat Ödülü Jale Parla Can Yayınları’nın kurucusu Erdal Öz’ün anısını yaşatmak için düzenlenen Erdal Öz Edebiyat Ödülü’nün bu yılki sahibi Jale Parla oldu. Seçici Kurul, Jale Parla’ya bu ödülü “Akademi ile edebiyat dünyasını bir araya getirme konusundaki başarısı, Türk edebiyatı üzerine özgün çözümlemeleri ve edebiyat eğitimine katkılarıyla, eleştiri geleneğini kültürel inceleme ve karşılaştırmalı edebiyat yönünde zenginleştiren yeni alanlar açması nedeniyle" verdiğini açıkladı.
- Dengler’in onuncu vakası yayımlandı
Türkiyeli okurların da yakından tanıyıp sevdiği Alman yazar Wolfgang Schorlau’nun polisiye serisi onuncu kitabına ulaştı: "Kreuzberg Blues". Georg Dengler bu macerasında Berlin’deki emlak piyasasının kirli çamaşırlarını ortaya döküyor. Wolfgang Schorlau’nun, Almanya’da çok okunan, beş macerası Türkçeye de çevrilerek sadık bir okuyucu kitlesi edinen Dengler serisi onuncu kitabına ulaştı. Geçtiğimiz günlerde yayımlanan "Kreuzberg Blues", okuru barınma hakkı mücadelesinin kalbine götürerek, soylulaştırma sürecinden geçen Kreuzberg’te yaşananlara odaklanıyor. Georg Dengler, Stuttgart'ta uzun süreden sonra ilk kez kendini rahat hissediyor ve Olga ile ilişkileri de her zamankinden daha iyi durumda. Hal böyle olunca Olga’nın isteğini kıramaz ve yaklaşan korona salgınına rağmen, Berlin'de bir araştırma yapmaya ikna olur. Hırslı emlakçı Sebastian Kröger’in, kiracılarını korkutmak için cezai yöntemler kullandığından şüphelenilmektedir. Ancak Dengler, bu mafyavari faaliyetlerin arkasında daha büyük bir skandalın olduğundan şüphelenmektedir. Kreuzberg’te, dünyanın başka hiçbir yerinde karşılaşılamayacak bir manzara vardır: Birkaç yüz metrelik bir yarıçap içinde prefabrik binalar, şık şehir evleri ve Türk toplumu bir aradadır. Kröger, tam da burada, bir anaokulunu yıkmak, bölgedeki kiracıları mülklerden uzaklaştırmak ve yeni bir apartman inşa etmek istemektedir. Bunu gerçekleştirmek için de her yolu denemeye hazırdır. Kiracılara karşı savaş açar ama içlerinden biri arkadaşı Olga'dan yardım ister. Birden Olga ve Georg Dengler kendilerini, barınma hakkı savaşının ortasında bulurlar. Savaşın merkezindeki binalardan birinde bir spekülatörün ölmesiyle olaylar çetrefilleşmeye başlar. Onuncu Dengler macerasında Wolfgang Schorlau bir kez daha siyasi romanın ustası olduğunu kanıtlıyor. Üstelik son derece güncel bir konuya eğilerek… Bize kalan ise serinin tamamının Türkçeye çevrilmesini beklemek.
- Ishiguro'dan Murakami'ye 2021'in merakla beklenen kitapları
Pandeminin gölgesinde geçen yıpratıcı bir yılın ardından, 2021'in belirsizliğini biraz olsun unutabilmek ve geleceğe dair umutlarımızı taze tutmak için edebiyat cephesine bakmak yeterli. Önümüzdeki yıl yayımlanacak ve şimdiden kitap sitelerinde çokça konuşulup tartışılan birkaç kitabı sizler için derledik. 1. Klara and the Sun: Kazuo Ishiguro İngiliz romancı Kazuo Ishiguro'nun, Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandıktan sonra yayımlayacağı ilk romanı Klara and the Sun Mart ayında okurlarla buluşacak. Distopik bir gelecekte geçen hikâye bir "yapay arkadaş" mağazasında sahibini bekleyen robot Klara'nın macerasına odaklanırken yazaran önceki romanlarında olduğu gibi aşk, sevgi, insan ilişkileri gibi konulara yoğunlaşıyor. 2. First Person Singular: Haruki Murakami Son yıllarda yazdıklarından çok Nobel Ödülü'nü kazanıp kazanamayacağıyla gündeme gelen Murakami'nin öykü kitabı Nisan ayında yayımlanacak. Gençlik anılarından müzik üzerine derin düşüncelere, beyzbol tutkusundan rüya gibi senaryolara ve uydurma caz albümlerine bu sekiz öykünün tamamı ben anlatıcı tarafından aktarılırken, zihnimizle dış dünya arasındaki sınırları zorlayacak. Acaba bu anlatıcılardan biri Murakami olabilir mi? Tüm bunlar kurmaca mı yoksa anı parçacıkları mı? Murakami bunun kararını okura bırakıyor. 3. The Committed: Viet Thanh Nguyen 2015'te Booker Ödülü'nü kazanan romanı Sempatizan'la ülkemizde de hatırı sayılır bir okur kitlesine ulaşan Nguyen'in yeni romanı Mart ayında okurlarla buluşacak. Sempatizan'ın isimsiz kahramanı bu romanda da başrolde. Casusluk görevinden ayrılıp Paris'e yerleşen ve uyuşturucu ticaretine yönelen kahramanımız kendini entelektüeller ve politikacılarla dolu ilginç bir çevrede buluyor. 4. Harlem Shuffle: Colson Whitehead Pulitzer ve Amerikan Ulusal Kitap Ödülü dâhil olmak üzere birçok ödülün sahibi olan Colson Whitehead'in yeni romanı Harlem Shuffle Eylül ayında yayımlanacak. 1960'larda Harlem'de geçen roman, mobilya satıcısı Ray Carney'in hayatına odaklanıyor. Carney, karısı ve çocuklarıyla mütevazı bir hayat sürmekte, çevresindekiler tarafından saygı görmektedir. Onun serseriler ve dolandırıcılarla dolu banliyölerden geldiğini bilen kimse yoktur. Ancak bu sıradan görünümünün altında yatan çatlaklar git gide büyür, Carney bir süre sonra kendini ikili bir yaşamı sürdürürken bulur. 5. The Nature of Middle-Earth: J.R.R. Tolkien Tolkien'in merakla beklenen kitabı Haziran ayında okurla buluşacak. Elf ırkının ölümsüzlüğü ve reenkarnasyonu, Orta Dünya'nın yaratıcıya en yakın yüce varlıkları Valar'ın özellikleri, Númenor'un toprakları ve canavarları, Gondor Krallığı'nın coğrafyası, hangi ırkın sakal bırakabileceği gibi ayrıntıların yer bulacağı kitabın Orta Dünya hayranlarının uzun süredir merak ettikleri ve kendi aralarında tartıştıkları bazı konuları açıklığa kavuşturup Orta Dünya'nın sınırlarını genişletmesi bekleniyor.
- Fakir Baykurt Öykü Yarışmasına Başvurular Sürüyor
Bu yıl “Herkesin bir öyküsü vardır” sloganı ile düzenlenen Fakir Baykurt Öykü Yarışması başvuruları kasım ayında başlamıştı. Başvuruların devam ettiği yarışma katılımcılarını bekliyor. Birden fazla kişi tarafından yazılmış öykülerin kabul edilmemesi ve daha önce dereceye giren adayların bu yıl katılamaması gibi birçok kuralın yer aldığı yarışmada dereceye girecek adaylar ödüllendirilecek. Ortaokul ve lise öğrencileri ile yetişkinlere yönelik 4 ayrı kategoride düzenlenen yarışmaya son başvuru tarihi 15 Şubat 2021 olarak belirlendi. Sarıyer Edebiyat Günleri kapsamında düzenlenen yarışmanın seçici kurulunda; Hanım Karavelioğlu, Ceren Mansuroğlu, Ayhan Yeşiltaş, Murat Gürbüz, Hülya Soyşekerci, Halil Genç ve Kadir Yüksel bulunuyor. Yarışma, ilçe halkının okuma-yazmaya olan merakını arttırıp edebiyatın bütünleştirici etkisi ile öğrenci, öğretmen ve edebiyatseverleri edebiyat dünyasının önde gelen isimleriyle bir araya getirmeyi amaçlıyor. Yarışmayla alakalı detaylı bilgiye ve yarışma şartnamesine www.sariyer.bel.tr adresinden ulaşabilirsiniz.
- 2021'de öyküler "doğa sevgisi" için yazılacak!
Gençlere dünyayı öykülerle anlama ve anlatabilme fırsatı sunan Zeynep Cemali Öykü Yarışması'nın 2021 teması DOĞA SEVGİSİ. 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin her yıl yoğun ilgi gösterdiği yarışmanın 2021 yılı başvuruları 1 Aralık'ta başladı ve son başvuru tarihi 25 Mayıs 2021. 2011'den beri Günışığı Kitaplığı tarafından düzenlenen ve Türkiye'nin dört bir yanından 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin katıldığı Zeynep Cemali Öykü Yarışması, ilkgençliğe adım atan genç öykücüleri yazmaya davet ediyor, 11 yıldır onların yazı serüvenine eşlik ediyor. Milli Eğitim Bakanlığının ülke çapında duyurduğu yarışmada gençler bu kez DOĞA SEVGİSİ temasında öyküler yazacak. Edebiyatımıza yeni öykücüler kazandırmayı amaçlayan yarışmaya son başvuru tarihi 25 Mayıs 2021. Kucaklaşmaya Davet Her yıl olduğu gibi edebiyatımızın tanınmış isimlerinden oluşan seçici kurulda bu yıl Berna Durmaz, Hakan Bıçakcı, Mine Soysal, Yekta Kopan ve Dr. Müren Beykan yer alıyor. 2021 öykülerine kılavuzluk edecek cümle, Zeynep Cemali'nin Gül Sokağı'nın Dikenleri kitabından: "Muştuyu alan sokağa fırlıyor, birbirleriyle kucaklaşıyordu." 2009 yılında aramızdan ayrılan usta öykücü Zeynep Cemali'nin roman ve öykü kitaplarından seçilen bir cümlenin kılavuzluk ettiği farklı bir temayı işleyen yarışmaya bugüne dek katılan binlerce genç, "kardeşlik", "hoşgörü", "arkadaşlık", "umut", "cesaret", "adalet", "dayanışma", "kararlılık", "yalan" ve "çocuklukta özgürlük" üzerine öyküler yazdı. Ödül töreni 2021 sonbaharında! Ödüle değer görülen genç öykücüler, 2021 sonbaharında düzenlenecek törende ödüllerini, usta edebiyatçıların elinden alacaklar. Bugüne kadar yarışmada dereceye giren öyküler ve seçici kurulların dikkatini çeken öyküler kitaplaştırılarak yayımlandı. Geleceğin öykücülerini müjdeleyen Zeynep Cemali Öykü Yarışması Ödüllü Öyküler Kitapçıkları’nın geçmiş sayılarını gunisigikitapligi.com adresinden okumak ya da indirmek mümkün.
- Sevengül Sönmez “Narziss ve Goldmund"u anlatıyor
Deniz Yüce Başarır hazırladığı podcast serisi “Ben Okurum”un yeni bölümünde, Türkiye’nin önemli editörlerinden Sevengül Sönmez’i konuk ediyor. Yayıncılık dünyasının iki deneyimli ismi, Başarır’ın “Hayatta eğer bir kitap okuyacaksanız, bunu okuyun” dediği kitabı, Alman-İsviçreli yazar Hermann Hesse’nin en sevilen yapıtlarından Narziss ve Goldmund’u konuşuyor. Deniz Yüce Başarır’ın sohbetle bilgiyi buluşturmayı amaçlayan podcast’i “Ben Okurum”un yeni bölümünde masaya yatırdığı "Narziss ve Goldmund", birbirine hiç benzemeyen iki gencin dostluğu üzerine kurulu. Goldmund küçük yaşında manastıra bırakılmış, kendini düşünce ve dine adamaya niyetli olduğu halde aslında cüretkâr, maceracı, özgür ruhlu biridir. Narziss ise manastırda bir öğretmen adayı. Ve o Goldmund’u tanıdıkça manastır hayatının ona göre olmadığını, onun ruhunda başka rüzgârlar estiğini fark eder ve arkadaşını bu yönde cesaretlendirir. Biri gidecek, diğeri kalacak ama dostlukları uzaktan da olsa hep sürecektir... Başarır bir varoluş hikâyesi olarak da okunabilecek romanı, Türkiye’nin önemli editörlerinden Sevengül Sönmez ile konuşuyor. “Ben Okurum”un, iki yayıncının sohbeti olarak da dinlenebilecek bu yeni bölümünde romandan bölümler, kitapla ve yazarla ilgili aydınlatıcı bilgiler de dinleyenlere ulaşıyor. Dinleyenlere “Narziss ve Goldmund"u okuyun mutlaka, sizden bir şey bulursunuz diye düşünüyorum.” diye seslenen bölüm konuğu Sevengül Sönmez sözlerine “Bir ortaçağ anlatısı gibi görünen bir roman olmasına rağmen bu aynı zamanda, Avrupa medeniyetinin 30’lu yıllarda içine sürüklenişinin, bir çağın eleştirisi mi diye de sormak istiyorum. Bunu unutmadan okumamız gerektiğini düşünüyorum.” diye devam ediyor. Sönmez, yaşamsal coşkusu yüksek bir roman olarak tanımladığı "Narziss ve Goldmund"dan yola çıkarak “Karşıtlıkların bir arada olması bana çok iyi geliyor çünkü bugünün dünyasında hep bize benzeyen insanlarla çevrelenmiş, benzemeyenleri çok dışarda bırakan bir düzen içinde yaşıyoruz” yorumunda bulunuyor. Storytel Türkiye’nin sponsorluğunda hazırlanan “Ben Okurum”un tüm bölümlerine Storytel, Spotify, Apple Podcasts, Podtail, CastBox ve Simplecast’ten ulaşılabilir.
- "Susadığımız şeye ulaşmak için betonu kırmalıyız!"
"İlk romandan itibaren beden-mekan, beden-iktidar ilişkisi üzerine çalışıyorum. Bana göre mekanlar bedenin üzerinde geri dönülmez erozyonlar yaratıyor. Özellikle kurumsal mekanlar. Lojmanlar, devlet daireleri, okullar vs. devletle ilişkisi olan her mekan bedenin üzerine çöküveriyor ve bedeni toplum içinde konumlandırıp isimlendiriyor." Ebru Ojen, üçüncü romanı Lojman üzerinden beden-mekan, beden-iktidar ilişkisine, doğallıktan tamamen uzaklaşmış/uzaklaştırılmış bütün ikili ilişkilere, kış mevsimine ve Erciş ovasının karlarına uzanan düşüncelerini Efnan Atmaca'ya anlattı. Efnan Atmaca ‘Lojman’da baştan sona bir sıkışmışlık duygusu hakim. Mekandan karakterlere kadar kapana kısılmışlığı vurguluyor. Neden böyle bir vurguyu seçtiniz? İlk romandan itibaren beden-mekan, beden-iktidar ilişkisi üzerine çalışıyorum. Bana göre mekanlar bedenin üzerinde geri dönülmez erozyonlar yaratıyor. Özellikle kurumsal mekanlar. Lojmanlar, devlet daireleri, okullar vs. Devletle ilişkisi olan her mekan bedenin üzerine çöküveriyor ve bedeni toplum içinde konumlandırıp isimlendiriyor. Siyasi politik bir anlamı olan aile kavramı ise mekanların uzantısı olarak bedenimizi eğip büküyor, bizi organize ediyor ve tat kaçıran bir pasta kalıbının içine yerleşebilmemiz için bizi şekilden şekile sokuyor. Beden ve zihin en güçlü ve karmaşık ilişkisiyle pasta kalıbının içinde kendine özgü şeytaniliğini devşirerek bir yer kimliği ediniyor. Bu durum bana ilgi çekici geliyor. Diğer yandan kapana kısılmış olmak aynı zamanda bize bu kapandan çıkmak için adım attıracak hareket etme irademizin olduğu bir pozisyon. Biz bunu aşalı çok oldu. Bizi sıkıştıran yapı artık form değiştirdi. Somut olarak etrafımıza örülmüş değil de daha akışkan, görünmeyen ve müdahale edemediğimiz, irade koyamadığımız bir hal aldı. Bu bağlamda bedenimizin bize anlattığı şey nedir? Cinsiyetlerimizden öte bir şey var bedenimizde? Bazı sırlar gizliyor. Bize dokunan düşmanın izlerini sürebilmemiz için en gerçek zemin olarak kendini sunuyor. Lojmandaki sıkışma hissi bize ipuçları verebilir. Takibi zor olsa da o izi sürmeliyiz. "Kalıplaşmış, klişeleşmiş, yüceltilmiş anneliği sorgulamakla birlikte metnin esas meselesi bunu yaratan koşulların kendisini anlamaya çalışmak." Kitaplarınızda kabul edilmiş kalıplara karşı bir ton duyuyoruz. Bu kez de anneliği sorguluyorsunuz. Dayatılmış bir annelik tonu olduğunu mu düşünüyorsunuz? Aslında asıl meselesi bu değil romanın. Anneliği sorgulamak değil. Annelik bu romanda beni çok da ilgilendiren bir konu değildi. Ben ilk başta dediğim gibi beden-mekan, beden-iktidar ilişkisi üzerine yazıyorum. Elbette bu başlık bize çeşitli kavramların kapılarını açacaktır ki bedenin üzerinde tahakküm kuran yapılar doğallığında bir bozulma, deforme olma durumu yaratıyor; annelik kavramı da bu bozulmanın dışında değil. Kalıplaşmış, klişeleşmiş, yüceltilmiş anneliği sorgulamakla birlikte metnin esas meselesi bunu yaratan koşulların kendisini anlamaya çalışmak. Özellikle annelik üzerine düşünmüyorum yani. Ele geçirilmiş bir coğrafyada devletin kurumlarının bedenin üzerindeki etkisini düşünüyor, yazıyorum. Asıl meselem budur. Anneliğin ötesinde kadınlığın sorgulamasına geliyor kitap. Kadına şiddettin sosyal medya sayesinde belki ilk defa bu kadar görülür olduğu dönemde kadınlık için yeni bir tanım gerekir mi? Anneliği sorgulama derdinde olmadığı gibi kadınlığı da sorgulama derdinde değil Lojman. Adından da anlaşılacağı gibi künt mekanı mesele edinmiş bir metin. Künt mekan sadece kadın olma halini değil insan olma halini de ortadan kaldırır. O sebeple kadınlık için yeni bir tanım aramaktan ziyade bize durmadan tanımlar aratan şeyi görmemiz gerekiyor. Kitap katman katman örülmüş. Annelik, kadınlık, anne-çocuk ilişkisi, insanlık, yaşam ya da yaşamama hakkı. Anne-çocuk ilişkisinden devam edersek günümüzdeki çocuğu her şeyden üstün tutan ve onunla iletişim kurmak yerine ona hizmet etmeyi tercih eden ilişki şeklinin sahtelik barındırdığını mı düşünüyorsunuz? Anne çocuk ilişkisi karmaşık bir ilişki. Bizi sarmalayan hareket etmemizi engelleyen şeylerin arasında bu ilişki de var. Bana sorarsanız çok sevmediğim bir ilişki türü bu. Hep altında çıkar alış verişi sezerim. Genetik uzantıya değen gurur dolu bakışlar, çocuğun üzerine serilmiş görünmez iyilik perdesi ve çocuğun bundan sonuna kadar beslenmesi. Bana nedense sevimli gelmiyor. Sahtelik barındıran şey anneliğin kutsanması. Kutsal annelik mahvımıza imza atan yegane kavramlardan biri. Bu lanet olmasa belki de hayatlarımız bu kadar karmaşık olmazdı. Katmanlardan devam edip kadını da bir tarafa bırakıp insana yönelirsek, insanlar kendilerini dürüstçe ifade etmek yerine toplumsal kabul edilmiş davranış kalıplarına mı giriyor ve bu kalıplar onları tüketiyor mu? İnsan düşmüş düşürülmüş ve bu hale teslim olmuş bir canlıdır ya da Foucault’un deyimiyle icad edilmiş bir varlıktır. Bu anlamda tek tek bireylerin üzerine düşünmüyorum, bunun yerine onları oluşturan, özneleştiren yapılar üzerine düşünmek daha işlevsel geliyor. Evet insan olmanın bir formu var, her zaman vardı. Ama aynı zamanda da dönemin ruhuyla sürekli değişen bir form bu. Dönemi anlarken insanların sergiledikleri davranış kalıplarını eleştirmeliyiz, fakat bunun bir mekanda zamanda bir dünya görüşünün kanatları altında icra edildiğini de unutmayalım. Kitap için mekan olarak neden Erciş Ovası’na bakan küçük bir köy okulunu ve atmosfer olarak karlı kışı seçtiniz. Kahramanların kendi içsel sorgularını daha iyi yapmaları için mi? Erciş ovasını Van’ı çok yakından tanıdığım için seçtim. Beden- iktidar- devlet ilişkisinin en açık şekilde görüldüğü coğrafyalardan bir tanesi Van. Süphan Dağı, Van gölü ve gözalabildiğine düzlük. Uzun yıllarım geçti orada. Babam devlet memuruydu. Lojmanları çok iyi bilirim. Benim üzerimdeki etkileri de yadsınamaz derecede çoktur. Erciş ovası, üzerine düşündüğüm, anlatmak istediğim beden-mekan ilişkisi için, romanın tavrındaki kontrast için çok uygun bir alandı. Uçsuz bucaksız doğa manzarasının ortasına yerleştirilmiş bir lojman bize ne yapar? Roman kahramanlarının fiziksel ve zihinsel olarak geldikleri noktadan lojmanın bize yaptıklarını açıkça görüyoruz. Hareket etmemizi engelleyen asıl şey nedir? Ve biz bu mekanizmaya neden maruz bırakılıyoruz? İngilizcede bir kavram vardır; institutionalized. Kurumlaşmak diye çevirebiliriz. İnsanların içinde bulundukları yapıların fiziki ve idari kurallarına zamanla intibak ederek onun aynısı olması yahut ondan kopamama durumu. Bu bağlamda romanda Yasin karakterinin lojmanın dışında olduğu halde bir dürtüyle lojmanın etrafında dönüp durma isteğini görürüz. Bu bize Yasin’in çoktan kurumlaştığını gösterir. Lojmanlar bizi kurumlaştırır ve oraya ait kuralların bekçisi oluveririz. Lojmanın kapısından dışarı adım attığımızda karşılaştığımız doğaya teslim olamayız ve çok geçmeden kendimizi tekrar lojmanın içinde oraya tutsak halde buluruz. Kışı seçmemin sebebi ise tamamen kendime işkence etmek. Kış mevsimini özellikle de karı hiç sevmem. Soğuktan nefret ederim. Kendimi kaçışı olmayan bir atmosfere sıkıştırmak için en uygun mevsim kıştı. Ayrıca Lojman denilince benim aklıma zaten harika bir bahar ayı gelmiyor, bu bakımdan kış ve lojman çok uyumlu ikili oldular. Kitaptaki anne çocuklarının birincil ihtiyaçlarını dahi yok sayıp kendiyle meşgul olmayı seçiyor. Siz bunu anlatırken bencillikle dürüstlük arasında bir tahteravalli gibi anlatıyorsunuz. Aynı şekilde çocukların anneleriyle ve birbirleriyle ilişkilerinde de sevgi, nefret ile ihtiyaç arasındaki gidip gelen tahteravalli var. İnsanların öfke birikimine bunlar sebep oluyor? Anne çocuk ilişkisi de dahil şu anda bütün ikili ilişkiler doğal olmaktan uzakta. Bu dengesizlik ve dengesizlikten kaynaklı ruhsal git-geller bu yüzden. Tahakküm altındaki bedenlerin geldiği nokta bu. Bundan kaçamayız. Yapılması gereken şey yıkmak. Susadığımız şeye ulaşmak için betonu kırmalıyız. "Sürreal alan bana göre okuyanı yahut göreni daha fazla gerçekle yüzleştiriyor. Bana bunu neden yaptığımı sorduğunuzda size en basit örnek olarak dili verebilirim. Dil dediğimiz şey sürrealdir. Onu kullanmaya adım attığım andan itibaren beni bildiğim gerçeklerden ayırıyor." Albert Camus, “Hakiki ve ciddi bir tek felsefi sorun vardır: İntihar” der. Siz de kitapta bunu sorguluyorsunuz. Neden böyle bir sorgulamaya giriyorsunuz? İntihar ilgimi çeken bir konu. İnsanların çoğu gibi ben de içsel barışımı intiharı düşünerek sağlıyorum. Bu elbette intihar edeceğim anlamına gelmiyor ama demem o ki Lojmanlar ve onun türevleri bedenimi, dolayısıyla zihnimi tahrip etti. İntihar için başlangıçta benden daha detaylı düşünen insanlar bedenin patalojik anatomisinden kaynaklanan marazi bir eylem olduğunu söylüyorlardı, sonra her düşünce gibi bu da değişti ve şöyle konuşmalar duyuldu; intihar bir yozlaşma semptomu ya da yapısal bir zayıflıktır. Bunları kabul edebilirim. Hepsi benim varoluşumla ilişkimi bir şekilde açıklıyor. Ben tutkularımı uygun sınırlar içinde tutmaya meyilli biriyim. İntihar için ne denirse densin benim düşünsel kartezyenimde intihar libidinal bir alanda yer alıyor. Belki de hiç gerçekleşmeyecek olan ama dipte bir yerde beni olmadık anlarda dürten bu hisse sebep ne? Sebebinin iktidarın bedenimdeki etkisi olduğunu düşünüyorum ve bu etkiden kurtulamıyorum. Dokunduğum hiçbir gerçeklikte bu derece yüksek bir boşalma duyumsamıyorum. Çünkü Künt mekanı manzarama diken güç şunu istedi; kendi istemediği sürece ölmememi ve ona en uygun şekilde hizmet etmemi. Bense intiharı düşünerek buna karşı çıkıyorum. Çünkü onun üzerine düşünmenin bir başkaldırı gibi beni özgürleştirdiğini hissediyorum. Romanlarımda karakterlerin bir şekilde intiharla ilişkili olmasına şaşırmamak gerek. Selma’ya ve intihar düşüncesine gelirsek burada şunu görmemiz gerekiyor; Selma arzuları, tutkuları güçlü bir karakter. Ancak intihar fikrinin doğduğu yer tam da bunlara ulaşamadığı, arzularını tatmin edemediği, hareketsizce, eylemsizce nesnelleştirildiği yer. Burada aklıma Nietzche'nin aslanı geliyor. Parıl parıl parıldayan ejderhanın “yapmalısın’ı” karşısında “istiyorum’u” dayatan aslanı. Ama yine de kitaplarımdaki asıl mesele bu değil. Özellikle "Lojman"ı kadın meselesi ve intihar üzerinden okumak başımızı belaya sokabilir. Lojmanların bize yapmak istediği şey de bu zaten. Bize yaptığı gizli işkenceyi, kültürel, dilsel asimilasyonu meşgul olacağımız başka şeyler önümüze koyarak unutturmak. Bir jöle gibi etrafımızı sarmak ve parmağımızı bile oynatmamızı engelleyerek bizi oyalamak. Bu tuzağa dikkat edelim. Elimizden alınan ilk şeyin düşündüğümüz ilk şey olmadığını görmek zorundayız. ‘Lojman’da da gerçeklik ile sanrılar birbirini tamamlıyor. Gerçeklik çizgisine sanrıyı eklemeyi neden tercih ediyorsunuz? Bu sorunun cevabını tam olarak kestiremiyorum. Kendimi bir noktadan sonra gerçekliğin dışında buluyorum. Gerçek, gerçekliğini yitireli çok oldu. Hem jölenin gerçek olmadığını, bir sanrı olduğunu kim söyledi? Böyle düşünüyorsak jöle görevini çoktan tamamlamış demektir. Orada olduğunu bilmediğimiz ama sürekli orada işleyen bizi belirleyen - yok- bir şey olma misyonunu. Sanrı diye tanımlamıyorum ben bu gerçek dışı alanı. Avangarda dönük bir taraf demek belki daha yakın. İşin içine bildiğimiz anlamının dışında bir deneysellik katmak. Mantığın hakimiyeti altından çıkmak. Sürreal bir alana cesaret etmek. Sürreal alan bana göre okuyanı yahut göreni daha fazla gerçekle yüzleştiriyor. Bana bunu neden yaptığımı sorduğunuzda size en basit örnek olarak dili verebilirim. Dil dediğimiz şey sürrealdir. Onu kullanmaya adım attığım andan itibaren beni bildiğim gerçeklerden ayırıyor, bana cesaret veriyor ve hikayelerimi gerçeğin dışına taşırıveriyor. Gerçek olan ne? Jöle mi gerçek? Lojman mı gerçek? Buna kim, nasıl karar veriyor? Yazar:Ebru Ojen, Everest Yayınları, İstanbul, 2020, 200 s. --
- Arzu - Chantal Jaquet
“Vaktinde, doğamız şimdi olduğu gibi değildi. Üç cinsten oluşuyordu: güneşten doğan ve iki erkekten oluşan erkek, yeryüzünden doğan ve iki kadından oluşan kadın, aydan doğan ve bir kadınla bir erkekten oluşan androjen. Yuvarlak biçimli, dört kollu, dört bacaklı, birbirine ters duran iki yüzü, tek bir başı olan bu üç cins de, her yöne hareket edebiliyor ve bir çemberin içinde dönen akrobatlar gibi hızla toparlak olabiliyordu. Son derece güçlü ve zinde olan bu olağanüstü insanlar, tanrılara saldırmak için gökyüzüne tırmandılar. Ama işin sonu kötü bitti. Pervasızlıkları yüzünden cezalandırıldılar. Zeus, tanrılar konseyini topladıktan sonra, insanları ikiye böldü, yüzlerini kesip birbirlerine doğru çevirdi. Birbirlerinin nasıl ceza çektiğine şahit olmak, onları daha mütevazı yapacak; bölünerek sayıca çoğaldıkları için Zeus’a duyulan inanç daha da yaygınlaşacaktı. İşte ta o zamandan beri insanlar arzunun ne olduğunu biliyorlar. Çaresizce, eksik olan öteki yarılarıyla yeniden birleşmeyi istiyorlar…” Aristophanes böyle anlatıyor hikâyenin başını. Bakalım, devamı nasıl geldi? Yazar: Chantal Jaquet, Çeviren: Ece Durmuş, İstanbul 2020, Otonom Yayıncılık, 96 s.
- Vezir Gambiti - Walter Tevis
Vezir Gambiti, feminizme, satranca, bağımlıklara dair hem bir yetişkinliğe adım romanı hem bir gerilim hikâyesi hem de bir spor macerası. Sekiz yaşında ve hayatta yapayalnız kalmış Beth Harmon diğerleri arasında göze batmayan, sıradan bir çocuktu, ta ki ilk gördüğü andan itibaren aklını çelen bu garip oyunla tanışana kadar. Bu altmış dört karelik tahta üzerinde bambaşka bir gelecekle karşılaşan Beth adım adım, her hamlesinde didinip çabalayarak kadınlara kapalı satranç camiasının zirvesini hedeflemekte. Her oyunda rakibinin yanı sıra koca bir geleneğe karşı da hamle yapıyor. Satrancın siyah beyaz dünyasında zirve dâhilere her zaman açık olsa da gerçekte işler bundan biraz farklı işliyor. Walter Tevis, Vezir Gambiti’nde zekâ dolu ve usta işi bir oyunu tek bir cinsiyete sıkıştırmaya çalışanları ezip geçerken dâhi bir kadının en az yaptığı hamleler kadar girift iç dünyasını sıkı bir serüvenle anlatıyor. Yazar: Walter Tevis, Çeviren: Kerem Sanatel, İstanbul 2020, İthaki Yayınları, 336 s.
- Böcü - Tatyana Tolstaya
Böcü'de, büyük bir nükleer patlama sonrası insana ve yaşama dair her şey dönüşüme uğramış ve aşınmış, tarihsel açıdan geriye –adlı adınca Orta Çağ'a– savrulmuş; ama bir şekilde aynı, daha doğrusu bilindik kalmıştır. Romana ismini veren ise, Fyodor-Kuzmiçsk şehrinin ormanlarında yaşayan, nükleer patlamanın doğurduğu bir canavardır: Geceleri "insancıklar"a musallat olan, in midir cin midir bilinmez, cırnaklarıyla ruhlarımızı, damarlarımızı cırmalayan, nefesini ensemizde hissettiğimiz ama bir türlü yüz yüze gelemediğimiz yabancı mahluktur. Tatyana Tolstaya Böcü ile, ailesinden –ve tabii ülkesinden– devraldığı büyük edebî mirasa sırtını yaslayarak, post-apokaliptik bir dünyayı eşine zor rastlanır bir ironi ustalığı ve dil kıvraklığıyla resmederken, bir yandan da içimizdeki Böcü'ye ayna tutuyor. Yazar: Tatyana Tolstaya, Çeviren: Eyüp Karakuş, İstanbul 2020, Jaguar Kitap, 368 s.















