Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5405 sonuç bulundu
- Cennetten de Ağır: Bir Kurt Cobain Biyografisi
Kurt Cobain'in Nisan 1994'te kendi yaşamına son vermesinin üzerinden otuz bir yıl geçti. Kendisinin bu kararı, kısa, öfke dolu ama ilham verici hayatıyla paralel bir sondu. Tecrübeli müzik yazarı Charles R. Cross bu sıradışı hikâyesinde sanatının hem büyük şöhretini hem de onu yıldıran ıstırabı anlatırken, kendisine duyduğu derin şefkati Seattle müzik sahnesi hakkındaki geniş bilgi dağarcığıyla birleştiriyor. "Kurt Cobain hakkında yazılmış diğer kitapların hiçbiri, araştırma, titizlik ve bilinmeyenleri aktarma konusunda Cennetten de Ağır 'la yarışamaz." — The New York Post Kurt Cobain'in Nisan 1994'te kendi yaşamına son vermesinin üzerinden yirmi beş yıl geçti. Kendisinin bu kararı, kısa, öfke dolu ama ilham verici hayatıyla paralel bir sondu. Tecrübeli müzik yazarı Charles R. Cross bu sıradışı hikâyesinde sanatının hem büyük şöhretini hem de onu yıldıran ıstırabı anlatırken, kendisine duyduğu derin şefkati Seattle müzik sahnesi hakkındaki geniş bilgi dağarcığıyla birleştiriyor. Dört yüzün üzerinde mülakata; dört yıllık araştırmaya; Cobain'in yayımlanmamış günlüklerine, şarkı sözlerine, aile fotoğraflarına ve çok sayıda belgeye dayanarak yazılan Cennetten de Ağır , Cobain'in Washington eyaletindeki Aberdeen kenti yakınlarında, bir karavanda geçen çocukluğundan yola çıkıyor ve şöhrete, başarıya, bir kuşağı kendine hayran bırakışına kadar uzanıyor. Charles R. Cross bu yeni baskıdaki önsözünde bizlere Kurt Cobain'in ölümünden sonra hakkında ortaya çıkan şeylerle birlikte, bu kitap özelinde kendi yaşadıklarını da sunuyor. Charles Richard Cross (7 Mayıs 1957 - 9 Ağustos 2024) Seattle'da yaşayan Amerikalı müzik gazetecisi, yazarı ve editörüydü. 1986-2000 yılları arasında Seattle'da The Rocket'ın editörü olarak Seattle müzik sahnesini belgeledi. Cross, aralarında Kurt Cobain'in ödüllü 2001 biyografisi Heavier Than Heaven ve Room Full of Mirrors'ın da bulunduğu üç New York Times bestselller'ı yazdı: Vibe'ın "müzik üzerine yazılmış en iyi kitaplardan biri" olarak tanımladığı Jimi Hendrix'in Biyografisi. 1989 Bruce Springsteen biyografisi Backstreets'i yazmanın yanı sıra: Springsteen, the Man and His Music, Sprinsteen hayranları için bir süreli yayın olan Backstreets Magazine'i kurdu. CENNETTEN DE AĞIR: BİR KURT COBAIN BİYOGRAFİSİ Charles R. Cross Epsilon Yayınevi, 2019 Çeviri: Mert Doğruer 440 s.
- Orhan Pamuk’un "Benim Adım Kırmızı"sı Edinburgh’da tiyatro sahnesine taşınıyor
Britanya’nın güçlü oyun yazarlarından, dünyaca ünlü sanat kurumlarından Lyceum’un son sanat yönetmeni David Greig tarafından tiyatroya uyarlanacak “Benim Adım Kırmızı”, prömiyerini Edinburgh International Festival’de yapacak. Orhan Pamuk’un hem Türkiye’de hem dünyada büyük ses getiren romanı Benim Adım Kırmızı, uluslararası sahnelere taşınıyor. Britanyalı oyun yazarı ve yönetmen David Greig tarafından sahneye uyarlanan eser, 2025 yılında Edinburgh Uluslararası Festivali’nde prömiyer yapacak. Greig’in imzasını taşıyan bu yeni tiyatro uyarlaması, romanın Doğu'nun zengin minyatür geleneğiyle Batı'nın bireysel anlatım tarzı arasında kurduğu büyüleyici dengeyi sahneye yansıtmayı hedefliyor. Prodüksiyon, İskoçya’nın önemli sanat kurumlarından biri olan Lyceum Theatre tarafından sahnelenecek. Daha önce “Gergedanlar” ile “Bayan Puntila ve Uşağı” adlı oyunlarda ortak çalışan Dot Tiyatro ve Royal Lyceum Edinburgh iş birliğinde gerçekleşecek projenin hazırlıkları için geçen ay Orhan Pamuk, David Greig ve DOT Genel Sanat Yönetmeni Murat Daltaban, İstanbul’da bir araya geldi. Bir sonraki buluşma haziranda gerçekleşecek. Ekim ayında ise projenin tasarımcılarının ve İskoç/Türk oyuncuların yer alacağı bir büyük atölye düzenlenecek. İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın ortak yapımcılığıyla hazırlanacak oyunun Edinburgh’daki prömiyerinin ardından İstanbul Tiyatro Festivali’nde sahnelenmesi ve uluslararası festivallerde yer alması planlanıyor. Daha önce de farklı sahne ve opera uyarlamalarıyla karşımıza çıkan Benim Adım Kırmızı, bu kez edebi derinliği ve görsel zenginliğiyle uluslararası tiyatro izleyicisinin karşısına çıkacak. Romanın meddah anlatımıyla şekillenen çok katmanlı yapısının sahnede nasıl canlandırılacağı ise şimdiden büyük bir merak konusu. Orhan Pamuk'un romanı, 16. yüzyıl İstanbul’unda geçen hikâyesiyle sanat, aşk, ölüm ve inanç temalarını işlerken Doğu ile Batı arasında sıkışıp kalan bir dünyanın portresini çiziyor. Yeni tiyatro uyarlaması da, bu çok katmanlı anlatımı evrensel bir sahne diline taşıyarak edebiyat ve tiyatroseverlere benzersiz bir deneyim sunmayı vaat ediyor.
- Yarım kalmışlıkların ve umudun peşinde: Sonuna Yetiştiğim Şarkılar
Ödüllü şair Hüseyin Köse, beş yıllık bir aranın ardından çıkan yeni şiir kitabı Sonuna Yetiştiğim Şarkılar ile okuru derinlikli bir iç yolculuğa davet ediyor. Ayrıntı Yayınları’ndan çıkan kitap, bastırılmış duyguların, ertelenmiş sevinçlerin ve yarım kalmışlıkların izini süren şiirleriyle hem içsel hem de toplumsal bir yüzleşmenin kapılarını aralıyor. Hüseyin Köse’nin beş yıl aradan sonra bir araya getirdiği Sonuna Yetiştiğim Şarkılar’ı yaşadığımız zamanların bilincinde biriken “bastırılmış sesler”in bazen açık açık bazen gizliden çağıldayan kaynaklarından sesleniyor. Gecikilmiş sevinçlerin yarattığı düş kırıklıkları, yarım kalmışlıkların kanayan anıları, eksilen şeylerin bilinçte olağan sınırlarından taşarak “yokluğun izi”ni kalıcı kıldığı gerçek yaşam ağrıları… Kendini her koşulda umudu ve barışı diri tutmaya adamış olanlarla iyiyi ve güzeli anında boğmaya yeminli olanlar arasındaki amansız kavga hâlâ sürerken içimizdeki ve ötelerimizdeki uzak-yakın gurbetlere yeniden bakmaya çağırıyor Şarkılar bizi. Kayıtsızlığın buzul çağında egemen sistemlerin örgütlü ve saldırgan kötülüğüne karşı, dürüst ve masum bir azınlığa ait olmanın haklı onurunu ve kendisi olarak sürüp gidememenin yol açtığı huzursuzluğu paylaşanların, tanımlanamayan yalnızlıklar ve acı veren suskunluklarla çevrelenen güneşli öykülerinden geniş bir evren, özgün bir sıcak lehçe: Kendi hayatlarının şarkılarını mırıldanmayı sürdürenler için... HÜSEYİN KÖSE 1970’de Antep’te doğdu. 1993 yılında Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü’nden mezun oldu. 2003’te İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde Pierre Bourdieu üzerine hazırladığı teziyle doktorasını verdi. Değişik dönemlerde Varlık, Virüs, Kitap-lık, Yeni E, Virgül,Sombahar, Birikim, Ayrıntı Dergi, Bireylikler, Yeniyazı, CazKedisi, gazeteduvar, yasakmeyve vb. dergi ve platformlarda şiir ve düzyazıları yayımlandı. 1998 yılında ilk şiir kitabı Üzülmüş Evler Kraliçesi ile Arkadaş Zekâi Özger Şiir Ödülü’ne değer görüldü. Mahvedici Melek isimli ikinci şiir dosyasıyla 2003 Orhon Murat Arıburnu Şiir Ödülü’nükazandı. Üçüncü şiir kitabı Orada Olmayan Adam (2010) önce 2010 Kuşadası Mavi Güvercin Ödülü’nü, ardından 2010 Behzat Ay Yazın Ödülü’nü aldı. 2012 Ruhi Türkyılmaz Şiir Ödülü’nü kazanan dördüncü kitabı Unutma Mesafesi’ni(2011) Taşlara Düğüm (2015) ve Ziyan Balkonu (2019) takip etti. Bourdieu Medyaya Karşı (2004), Medya ve Toplum İmgesi (2006), Alternatif Medya (2007), Medya ve Tüketim Sosyolojisi (2010), SeraToplumunda Çöl Olmak: Hasarlı Yüklemler Üzerine Denemeler (2022) Köse’ninşiir kitapları dışında yayımlanmış diğer çalışmaları arasındadır. Köse’nin MedyaMahrem: Medyada Mahremiyet Olgusu ve Transparan Bir Yaşamdan Parçalar (Ed.,2011), Flanör Düşünce: Arkaik Dönemde ve Dijital Medya Çağında Aylaklık (Ed.,2012), Kara Perde: İran Yönetmen Sineması Üzerine Okumalar (Ed., 2014), Şovenistİnşa: Medya Gösterisinin Ahlaki Kapsama Alanı Üzerine Eleştirel Metinler (2014),Skolastik Fantazya: Hayalden Endüstriye Popüler Kültür Odağında Masal Okumaları (Der., 2015) ve Şair ve Taifesi (2015) adlı kitapları Ayrıntı Yayınları arasında yayımlanmıştır. Köse ayrıca Eric Dacheux’nün Kamusal Alan (Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2012) kitabının çevirmenidir. SONUNA YETİŞTİĞİM ŞARKILAR Hüseyin Köse Ayrıntı Yayınları, 2025 Tür: Şiir 112 s.
- Bir yazar olarak doğanın portresi
“ Doğa Yürüyüşleri , bütün mitlerde bilgelik vadeden meyveler gibi, meraklı ve korkusuz bir bakışla bizi edebi bir hakikat yolculuğuna çıkarıyor. Kitabın o baktıkça huzur veren kapağı hiç yanıltmasın sizi, keza bu denemeler edebiyatı doğayla ehil yollardan birleştiren, koluna piknik sepetini takmış hanım yazarın çıktığı romantik bir yolculuk değil. Derinlere daldıkça kararan ormanlar, hem doğuma hem ölüme çağıran karanlık denizler, deli deli türler doğuran topraklar, afallatan mantarlar, hayaletli hayaletli esen bayırlar, yok olan tekneler var bu satırlarda.” Nilay Kaya, Oylum Yılmaz’ın deneme kitabı Doğa Yürüyüşleri üzerine yazdı. Uzun zamandır yemediğimiz, tadını kokusunu dokusunu unuttuğumuz bir meyveye kavuşmak gibi oldu Oylum Yılmaz'ın Doğa Yürüyüşleri 'ni okumak. Baharın gelişiyle uyum içinde kendini hatırlatan bir tür olarak bu denemeler sadece okuma lezzeti vermiyor, bütün mitlerde bilgelik vadeden meyveler gibi, meraklı ve korkusuz bir bakışla bizi edebi bir hakikat yolculuğuna çıkarıyor. Kitabın o baktıkça huzur veren kapağı hiç yanıltmasın sizi, keza bu denemeler edebiyatı doğayla ehil yollardan birleştiren, koluna piknik sepetini takmış hanım yazarın çıktığı romantik bir yolculuk değil. Derinlere daldıkça kararan ormanlar, hem doğuma hem ölüme çağıran mavi ya da karanlık denizler, deli deli türler doğuran topraklar, afallatan mantarlar, hayaletli hayaletli esen bayırlar, yok olan tekneler var bu satırlarda. Hiç romantik ya da pastoral değiller, Yılmaz'ın her birini bazen bir, bazen de iki yazara ayırdığı dokuz deneme tekinsiz bir habitatta edebiyat ve hayatla kurduğumuz ilişkilere dair korkusuz sorular soruyor. Tam da bu yüzden ilk bölümün, "Yalnızca cadılarda ağaçların karanlığında gezinecek yürek vardır," diye yazan yazarla, Latife Tekin'le açılması manidar. Latife Tekin yazını, özellikle Zamansız (2022) adlı romanı üzerine yoğunlaşan ilk bölüm, edebiyat hayatı boyunca dilin ve kurmacanın sınırlarını ihlal etme konusunda bir Amazon savaşçısı sayılabilecek olan Latife Tekin'i rehberleştiriyor. Edebiyat dünyasını karanlık bir ormana benzetebiliriz, alıcısının baştan belli olduğu, formüllerle kurulan metinlere imza atan bir yazar değilseniz, pekâlâ dipsiz bir ormandasınız demektir. Yılmaz, Latife Tekin edebiyatına dair yaptığı değerlendirmelerde onun bildik yollardan bilinçli olarak karanlık patikalara sapma cesaretine, bu cesaretin başka yazarlar ve okurlar üzerindeki bulaşıcı etkisine dikkat çekiyor. Oylum Yılmaz'ın yazmaya ilk başladığı zamanlardan beri sorduğu bir soru var: "Edebiyat, özellikle de roman, insanı aramaktan, insan ruhunu merkeze koymaktan vazgeçip doğanın dili olmayı başarabilir mi?" Bu sorunun kitaptaki bütün denemeleri kapsayan bir soru olduğunu belirtmeliyiz. Daha ilk başta Latife Tekin edebiyatı üzerine düşünürken, Tekin'in bir gelinciğin ve yılanbalığının kahraman olduğu Zamansız romanı için "bir yazarın dilden çıkıp imgeye, insandan çıkıp hayvana, yetişkinlikten çıkıp çocukluğa varabileceğini kanıtlıyor" demesi, romanın "yılanbalığına dönüşen bir bilinç, romandan şiire, dilden sese geçen metinsel bir düzlem" olduğu yolundaki saptamaları bu temel sorunun peşine düşen okur ve yazarlar için yol gösterici nitelikte. “Bir roman olarak okumayı seçtiği Mavi Sürgün üzerinden Yılmaz, doğa, tarih, mitoloji ve botanikle bilfiil değer kazandırarak Bodrum'u doğuran bir anne olarak görüyor Halikarnas Balıkçısı'nı ve bu yeterince masalsı.” Deneme türünün kişisel olma özelliğine uygun bir biçimde, Oylum Yılmaz bazı bölümlerde bizleri kendi hayatının geçtiği yerlere götürüyor. Bunlardan biri, ikinci bölüme mekân olan Bodrum ve elbette Bodrum'la bütünleşmiş edebi bir dünya: Yılmaz'ın tabiriyle "Halikarnas Balıkçısı'nın masal diyarı." "Masal" kelimesi ilk başta yadırgatıcı görünüyor: Ne yani, Halikarnas Balıkçısı'nın yazdıkları masal mıydı? Yılmaz önce Bodrum'un toprağının, eskilerin tabiriyle Hudayinabit, kendiliğinden doğurdukça doğuran özelliğini anlatıyor, sonra meşhur otobiyografik Mavi Sürgün 'de (1961) Cevat Şakir Kabaağaçlı'nın ölüp yazar Halikarnas Balıkçısı olarak doğuşunu dillendirdiğinde masaldan kastını anlıyoruz. Bir roman olarak okumayı seçtiği Mavi Sürgün üzerinden Yılmaz, doğa, tarih, mitoloji ve botanikle bilfiil değer kazandırarak Bodrum'u doğuran bir anne olarak görüyor Halikarnas Balıkçısı'nı ve bu yeterince masalsı. Yılmaz, edebiyat doğa ve dil konusundaki temel sorusuna yanıt olarak gönül rahatlığıyla Halikarnas Balıkçısı'nı verme nedenlerini incelikli bir şekilde açıklıyor. "Yazar kendini doğadan ayırmadığı müddetçe edebiyat doğanın dili olabilir" önermesi "doğa edebiyata kendi dilini aktarabilir mi?" ya da "doğa yazara musallat olarak kendi dilini dayatabilir, yazarı sözcüsü yapabilir mi?" gibi 'fantastik' sorulara kapı aralıyor. Rotamızı Oylum Yılmaz'ın şimdilerde yaşamını sürdürdüğü Büyük Britanya'ya çevirdiğimizde Brontë kardeşlerden Charlotte ve Emily ile buluşuyoruz. Yılmaz, Jane Eyre'in büyüme hikâyesini Charlotte Brontë'nin doğayla kurduğu ilişki üzerinden, kahramanın ve yazarının sistemde sapma kapasitelerine dikkat çekerek irdeliyor. Her iki yazar kızkardeşe de mesken olan Batı Yorkshire bayırlarında geçen, her zerresiyle 'öteki' roman ise, malum, Emily'nin tek romanı Uğultulu Tepeler (1847, Jane Eyre ile aynı sene yayımlanıyorlar). Yılmaz, İkinci Cins 'te (1949) Simone de Beauvoir'nın "doğaya insanlık dışı özgürlüğüyle yaklaşmaya çalışan yazarlar arasında Brontë kardeşlerden sadece Emily Brontë'yi seçmesini" hatırlatıyor. Kimilerine göre meşum, kimilerine göre olağanüstü olan, kanona girmiş bu başyapıt, nasıl olmuş da bir köy papazının dünya görmemiş kızının zihninden pırıl pırıl dökülmüş? Yüzyılı aşkındır bıkıp usanmadan bu soruyu sorar her cinsiyetten okuyucu. Yılmaz da soruyor ister istemez ve kendini her defasında yeniden yazan gerçek bir klasik olan Uğultulu Tepeler 'i bir daha okurken, daha önce hiç aklına gelmeyen soru ve cevaplarla karşılaşıyor. O uğultulu bayırlar neyi barındırır, karakterleri nasıl var eder? Bu hikâyenin anlatıcısı aslında kim? Ocak başında örgüsünü öre öre, Lockwood'a adeta uyku öncesi masal anlatan Nelly Dean, başlı başına hikâye yaratan bir kadının imgesi değil mi? Catherine Earnshaw gibi, Heathcliff gibi, yazar Emily Brontë'nin kendisi gibi annesiz kalan bu metin bir anne mi arıyor? Yılmaz, bir "edebi kayıp anne" miti yaratarak bu zaten hayaletli romana, hatırı sayılır bir hayalet daha ekliyor, bütün hayaletler gibi bizi esaslı yüzleşmelere davet eden cinsten. “Yılmaz'ın hayaletlere kapı aralamaktan korkmayan denemelerinin her biri, üzerine tefekkür edilerek yeni birer deneme yaratma potansiyeline sahip. Hem sorduğu sorular ve açtığı kapılarla hem de kendine özgü bir "deneme dili" yaratması nedeniyle meraklı okur ve öğrencilerin ders niteliğinde okuyup yorumlamasını gerektiriyor.” Oylum Yılmaz'ın hayaletlere kapı aralamaktan korkmayan bu denemelerinin her biri, üzerine tefekkür edilerek yeni birer deneme yaratma potansiyeline sahip. Hem sorduğu sorular ve açtığı kapılarla hem de kendine özgü bir "deneme dili" yaratması nedeniyle meraklı okur ve öğrencilerin ders niteliğinde okuyup yorumlamasını gerektiriyor. Bir bölümde bizi mantarların karşısına çıkaran deneme yazarı, Julio Cortázar'ın "Aksolotl" adlı başkalaşım öyküsünü bileşenlerine ayırıyor; başka bir bölümde "suyun üzerinde yürümeyi deneyerek" destansı roman Moby Dick (1851) ile Melih Cevdet Anday'ın Teknenin Ölümü (1975) adlı şiirini edebi türlerin geçişkenliklerini, birbirlerine ödünç verdikleri ve birbirlerinden ödünç aldıkları unsurları düşünerek inceliyor. "Karanlığa yürümek: Anna Karenina'yı kim öldürdü ya da bize neden para vermiyorlar?" adlı denemede "Neden bütün kadın kahramanlar romanın sonunda ölür?" sorusundan yola çıkarak edebiyat piyasasında özlük hakları "öldürülen kadınların" yani kadın yazı emekçilerinin (yazar, çevirmen, eleştirmen, editör vb.) sesi oluyor. Ursula K. Le Guin'in sistematik sıralamasıyla "kötüleme", "ihmal etme", "istisna" ve "kaybedilme" yöntemleriyle edebiyatın karanlık bölgelerine itilen kadın yazarların yazma mücadelesine dair güncel yaklaşımlar getiriyor. Hadi Virginia Woolf'un her yazan kadına salık verdiği "kendine ait bir odayı" buldular diyelim, bu "ören-yazan bayanlar" kendilerine ait bir zamanı nasıl yaratacaklar? Kendi deneyimlerinden yola çıkarak yazarlık yolculuğunda zamanı nasıl büktüğünü bizimle paylaşıyor. "Fantastik mi, bilimkurgu mu, nitelikli edebiyat mı" kapışmalarının yakın tarihli bir dökümünü sunup bu tartışmaya kendi argümanını getiriyor. Başka bir rehber yazarın, J.R.R. Tolkien'in elinden tutarak, ormanda ölmeyi göze alan Orta Dünya karakterleri üzerinden "kahramanın yolculuğu" mitini yeniden ele alıyor. Oylum Yılmaz'ın doğup büyüdüğü, romanlarında da mesken tuttuğu Büyükada'nın ve diğer Prens adalarının kitabın son bölümünde yer alması şaşırtıcı olmadığı gibi, Adalı ya da Ada'yı mekân olarak kullanan yazarları ve eserleri nükteli karşılaştırmalarla ele alması son derece özgün ve ufuk açıcı. Edebiyatımızda kadınlık ve erkeklik halleri, bir nevi cinsiyet belaları üzerine de olan bu bölüm, Aşk-ı Memnu 'nun Nihal'inin Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın ve Sait Faik'in ellerinde ne olacağına dair spekülatif ve muzip bir soru soruyor. Bu Nihal'i ne yapmalı? Büyüsün ve canavarlarından kurtulsun diye kırmızı paltolara sarıp çam ormanlarının içine mi atmalı, Burgazada'nın salaş kayıkhanelerinden birine getirip Marmara'nın karanlık sularına mı? "İçinden ağaçlar fışkıran mekânlar yazmaya, ormanlardan korkmayan kadın kahramanlar yaratmaya" iyi ki devam eden Oylum Yılmaz, romanlarında olduğu gibi denemelerinde de çok bilinenin üzerine üzerine gidiyor, hiç bilinmeyenin peşine düşüyor, yazıyla cesarete davet ediyor ama fısıltılardan korkmayanları. DOĞA YÜRÜYÜŞLERİ Oylum Yılmaz Doğan Kitap, 2025 Tür: Deneme 136 s.
- Gölgeyle yüzleş(ebil)mek
Şule Tüzül, Irmak Zileli'nin son romanı Şimdi Buradaydı üzerine yazdı: "Hem psikolojinin hem felsefenin zorlu yokuşlarını çıkarken, Jung'un söylediği gibi, gölgeyle yüzleşen, karanlığın içinden geçen, insan benliğinin tekinsiz dehlizlerinde dolaşan bir hikâyeyle buluşturuyor okurunu. Üstelik o kadar tanıdık, bildik ve hepimize yakın gelecek bir hikâye ki bu." Kötü nedir? İyinin karşıtı mı? İyi nedir peki? Jung, "İyi’yi anlamak için gölgeyle yüzleşmek gerekir. Karanlık yönleri fark etmek, tanımak ve dönüştürmektir…" demiş. İyi'yi anlamak için kötü'yü de bilmek ve anlamak gerekiyor demek ki. İyi olmak kimileri için bir amaç, kimileri için umursamadıkları bir şey olabilir. Herkesin iyisi farklı olabilir. Kötü birini öldürdüğü için iyi olduğunu düşünen olabilir. Oluyor. Kötü olmayı kimse istemez. Ama buna mecbur kalabilir insan. Nasıl ve niye mecbur kalabilir? Kötüyü hangi durumlarda mazur görebiliriz? Mazur görebilir miyiz? İyi ve kötü üzerine sorduklarımız kadar cevaplarımız, düşüncelerimiz, yargılarımız da sonsuz. İyi ve kötü, yüzlerce yıldır filozofların, yazarların, sanatçıların üzerine kafa yordukları ana meselelerden biri. Bodrum'da, Erkan Oğur Müzik Okulu'nda bir süredir felsefe toplantıları yapıyoruz, her toplantıda bir kavramı ele alıyoruz. Geçtiğimiz günlerde konumuz iyi kavramıydı. Bu toplantılarda hangi kavramı konuşursak konuşalım, katılımcı sayısı kadar yorum olduğunu gördüm. Her yorum başka yorumlara, başka mecralara dallanıp budaklanıyor. Her toplantıda fark ettiğim şeylerden biri, tartıştığımız her konunun edebiyatın da ana meselelerinden biri olduğu ve okuduğumuz kitapların bu konuda bize ne kadar çok şey söyleyebildiği. Everest Yayınları tarafından Mart ayında yayınlanan Irmak Zileli'nin son romanı Şimdi Buradaydı, işte tam da yukarıda söylediğim biçimde, edebiyatın kötü'ye dair neler neler söyleyebileceğini çarpıcı biçimde gösteriyor. Hem psikolojinin hem felsefenin zorlu yokuşlarını çıkarken, Jung'un söylediği gibi, gölgeyle yüzleşen, karanlığın içinden geçen, insan benliğinin tekinsiz dehlizlerinde dolaşan bir hikâyeyle buluşturuyor okurunu. Üstelik o kadar tanıdık, bildik ve hepimize yakın gelecek bir hikâye ki bu. Şimdi Buradaydı, hikâyenin sondan başladığı romanlardan biri. İki ana kahramanımız var: Psikiyatrist Birkan ve onun danışanı Yankı. Anlatıcımız Birkan, ben anlatıcı. Bilinç akışı ile yazılmış roman, Birkan ve Yankı'nın, Birkan'ın danışanlarını kabul ettiği odasındaki diyaloglardan ve Birkan'un kafasından geçenlerden oluşuyor. Aslında bir monolog okuyoruz. Birkan, son seansları olduğunu düşündüğü Yankı'yı beklerken başlıyor anlatmaya. Daha önceki seansları, konuşulanları, seanslar sırasında aklından geçenleri anlatırken Yankı'nın ve Birkan'un hayat hikâyelerini öğrenmeye başlıyoruz. Hikâyenin önemli özelliklerinden biri polisiye bir olay örgüsünü de içinde barındırması, ancak Şimdi Buradaydı' ya polisiye bir roman diyemeyiz. Birkan anlatmaya başladığında, yani daha ilk sayfalarda, Yankı'nın bir cinayet işleyeceğine dair şüphesinden bahsediyor. Son seansları olmasının nedeni de bu zaten. Diğer yandan okuru romanın içine daha ilk sayfalarda çeken, bir cinayet işlenecek olması, polisiye ve macera kokusu almamız değil bence. Birkan, Yankı için danışanım değil hastam diyor. Daha Yankı'yı tanımadan, Birkan'un hikâyenin başındaki anlatım dilinden, cümle ve kelimelerinden, Birkan'un tekinsizliğine dair minicik, belli belirsiz bir his oluşuveriyor okurda. Okuru romana çekenin aslında bu belli belirsiz his olduğunu düşünüyorum. Bu his, iyi bir romanın içine girdiğimizi de fısıldıyor yavaşça. Roman ilerledikçe görüyoruz ki bu tekinsizlik sadece Birkan'a ait bir durum değil, Birkan'a cinayet işleyeceğini düşündürten Yankı'ya ait bir durum da değil. Bu tekinsizlik, sayfalar ilerledikçe Birkan'dan Yankı'ya, Yankı'dan annesine, daha sonra Birkan'un annesine, ailelere, arkadaşlara ve dostlara, topluma, kurumlara yayılıyor. Temelde insan doğasının tekinsizliğiyle, karanlığıyla, kötülüğüyle yüzleşiyoruz roman boyunca. Irmak Zileli, son derece olağan diyaloglardan, herkesin olabilecek hikâyelerden yola çıkarak, yazım ve anlatım tercihleriyle, hikâyenin ana izleğindeki gerilimi tam kıvamında tutuyor roman boyunca. Ne eksik ne fazla. Roman bölümlere ayrılmamış, paragraflar arasında bile boşluk yok. Birkan, anlatmaya başlıyor ve sanki hiç ara vermeden bitiriyor anlatımını. Zaten aslında tüm roman şimdi ve burada geçiyor. Yankı'yı bekleyen Birkan, o bekleyiş sırasında anlatıyor her şeyi. Belki beş on dakikalık bir zaman diliminin romanını okuyoruz. Cümleler ardı ardına sıralanıyor. Konuşma tırnakları, iki noktalar, noktalı virgüller yok. Yankı konuşurken, araya Birkan'un iç sesinin cümleleri giriyor. Birkan ve Yankı'nın hikâyeleri birbirine karışarak paralel ilerliyor. Irmak Zileli, bu şekilde hem gerilimi kıvamında tutuyor hem de okuru romanın duygusunun içinde tutuyor, bırakmıyor. Romanın ritmi de tüm bunlara uyumlu biçimde akıyor. Hem romanın dili hem karakterlerin konuşma dili sade, sıradan ve günlük konuşma dili. Romanda altı çizilecek cümle neredeyse yok. Irmak Zileli, söyleşilerinde, yukarıda sözünü ettiğim teknik tercihlerin nedeninin, yazarın romanın önüne geçmemesini sağlamak olduğunu söylüyor. Bu konudaki başarısı, karakterler konusunda da geçerli. Roman ilerlerken Birkan ve Yankı başta olmak üzere tüm karakterler gözümüzde canlanıyor, her biri gerçek hayatta çevremizde olan insanlar. Yazar Birkan'a ya da Yankı'ya kendi düşüncelerini dikte ettirmiyor, yazarın varlığı hissedilmiyor, sanki yazar dışarıdan izlediği bir hikâyeye okurunu da ortak ediyor. Zileli, travmaları ve sorunları olan iki zorlu erkek karakteri tüm sahicilikleriyle gözümüzde canlandırıyor. Romanda sadece kötülük değil birçok mesele masaya yatırılıyor, Zileli'nin kullandığı dil ve anlatım tercihleri tüm bu meselelerin anlatımını da güçlendiriyor. Faili meçhul ölümler ve kayıplar bu ülkenin, kanaması sızısı bitmeyen yarası. Zileli, bu meseleyi romana o kadar ustaca yerleştirmiş ki, ne bu meselenin önemi eksiliyor ne de romanın diğer meselelerinin önüne geçiyor. Aksine, romanın odağını oluşturan meselelerin ne kadar birbirine bağlı, birbirini ne kadar hayati biçimde etkilediğinin altı kalın çizgilerle çiziliyor. Nedir bu meseleler? Başta kötülük. Şiddet. Anne - çocuk ilişkisi. Aşk ve dostluk. Aile içi travmalar. Rekabet. Haset. Nefret. İktidar. Kadın. Suç ve ceza. Adalet. Bir faili meçhul olayı sadece ailenin, yakın ve uzak tanıdıkların, sevenlerin yarası ve travması olmakla kalmaz, kalamaz, tüm toplumun yarasına ve travmasına dönüşür. Kuşaktan kuşağa bu yaraları ve travmaları aktarıyoruz. Bugün neden, her gün katlanarak artan kaygı, endişe, stres ve depresyon yüklü bir coğrafyada yaşıyoruz, nedenini bilmediğimiz, anlamadığımız travmaların kıskacında yaşamaya çalışıyoruz, bu soruları da masaya yatırıyor Şimdi Buradaydı. Sadece bu coğrafyaya özgü değil, evrensel bir mesele olarak hikâyede yer alıyor tüm bunlar. Romanın benim için önemli yanlarından biri, iktidarın olmaması, ya da iktidar sandıklarımızın aslında iktidar olmadığı gerçeğinin de altını çizmesi oldu. Kahramanlar yaratmak ve o kahramanlara tapmak, iktidar ve otorite olarak karşımıza çıkanlara biat etmek de insanın karanlığının içinde yer alan şeyler. Şimdi Buradaydı 'da kahramanlar yok. Bir annenin, bir babanın, bir gazetecinin, okulunu başarıyla bitirmiş bir psikiyatristin de herkes gibi iyi ya da kötü olabileceğini, hepimizin de onlardan biri olabileceğimizi söylüyor Şimdi Buradaydı. Edebiyat bir anlama yolculuğu. Başkalarını anlarsak kendimizi ve yaşamı anlayabiliriz. Bu yolculuk neredeyse sonsuz. Ucu bucağı yok. Birkan ve Yankı'ya, annelerine, o anneleri yetiştiren anne babalara, hatta kötülüğe maruz kalıp karşı koyamayanlara bile, zaman zaman çok kızıyoruz, hatta nefret edebiliyoruz. Bir yanımızla. Ama diğer yanımız kızamıyor. Aynı zamanda bize de benziyor her biri. Edebiyat yargılamaz. Yazar da okur da. Şimdi Buradaydı, insanı her yönüyle masaya yatırıyor. Irmak Zileli'nin, yazarın romanda kendini gizlemesi konusundaki titizliğinin sonuçlarından biri bu elbette. Herkese ve her şeye eşit mesafede durarak sahici bir hikâyeye imza atmış. Birkan ve Yankı gibi iki zor karakteri objektif biçimde, doğrudan okura anlatabilmek hiç kolay olmasa gerek. Kitabın kapağı için Hamdi Akçay'a tebrikler. Romanı çok iyi anlatıyor. Hatta biraz da kapaktan dolayı, Birkan ve Yankı'nın aynı kişi olabileceğini düşündüm zaman zaman. Öyle de olabilirdi. Neden olmasın; her birimiz hem çok farklı renkleri temsil ediyoruz hem de birbirimizin aynısıyız. Öyle değil mi? Romanı bitirdiğimde bir şey daha fark ettim: roman karakterlerinden hiçbirinin evinde birlikte yaşadığı bir hayvan yok. Hayvanların olmadığı bir dünya, kedisiz, köpeksiz bir ev düşünemediğimden böyle şeyler hep aklıma gelir. Birkan'un ya da Yankı'nın, ya da annelerinin veyahut da onların annelerinin kedileri köpekleri olsaydı, her şey ne kadar farklı olurdu. İnsanı insana, insanı kendisine, dostluk kurduğumuz hayvanlar anlatıyor en çok, bence. Irmak Zileli bilinçli olarak bu tercihi yapmış olabilir. Bazı şeylerin eksikliği bazı şeyleri çok daha güçlü anlatabilir çünkü. Şimdi Buradaydı, kötülüğü anlamaya ve anlatmaya çalışan bir roman. Tam da bu nedenle iyiliği anlatan bir roman diyebiliriz. Çünkü karanlığı görmeden, gölgeyle yüzleşmeden ışığı nasıl anlayabiliriz? İnsanın doğasında var olan kötülüğü görmeden, anlamadan, onu nasıl iyiliğe dönüştürebiliriz? ŞİMDİ BURADAYDI Irmak Zileli Everest Yayınları, 2025 Tür: Roman Editör: Didem Ünal Demir, Melisa Ceren Hasmaden 184 s.
- “İnsanın bedel ödediği şeye olan tutkusunun artması kaçınılmazdı”
Oktay Taftalı’dan, varoluşun çelişkileri ve kent yaşamının derin çatlaklarını gözler önüne seren bir ilk öykü kitabı: İyilik ve Hiçlik. Oktay Taftalı, şiirdeki deneyimini öyküye taşıyor ve bir yandan bireyin yalnızlığına, öte yandan kentlerin ruhsuzluğuna eğiliyor. Eski bir sokağın köşesinde geçmişin hayaletleriyle karşılaşan kahramanlar, silik bir hatıranın peşinde sürüklenirken okura zaman, hafıza ve kayıpla yüzleşme anları sunuyor.Kitabın adını taşıyan “İyilik ve Hiçlik” öyküsüyle birlikte, Karyağdı Sokak, Bir Seyrek Komşu, Gece Boşluğu gibi metinler; gündelik hayatta görünmeyen ruhsal gerilimleri ve sessiz trajedileri derinlemesine işliyor.İstanbul’un gölgeli sokaklarında kaybolan insanların hikâyeleriyle dolu bu kitap, çağdaş öyküye felsefi ve edebi derinlik katan bir katkı niteliğinde. Arka Kapak: Sevinç, haz, keder… kısacası birçok insani duyguyu eş zamanlı bir kargaşa içinde yaşıyordu. Acaba biraz intikam duygusu da gerekir miydi? Yoksa intikam sadece yetersiz kişiliklere özgü bir eğilim olarak mı kalmalıydı? Roman veya filmlerde rastlanan intikamların sonuçlarına ilişkin bir veriyi, gerçek hayatta algılamak mümkün değildi. O nedenle bir intikam ne denli acımasız olursa olsun, romanda cereyan ettiği sürece bunun kimseye bir zararı olmazdı, ama gerçek hayatta her olay, bir deneyim olarak geri dönüyor ve oradan insan zihnine, benliğine etki ediyordu. İntikamı taşıyan yürek çabuk yıpranacaktı elbette. Hemen vazgeçti, intikamsız yaşamak güzeldi. Doğru zamanda ve doğru yerde intikamsızlık almaya karar verdi: Doğru zamanı sabır denilen büyük öğretmen, doğru yeri ise gönül saptamalıydı. Oktay Taftalı , Erzurum doğumlu. Haydarpaşa Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü mezunudur. Doktorasını Viyana Üniversitesi’nde tamamlamıştır. Halen İstanbul Medeniyet Üniversitesi Felsefe Bölümü’nde görev yapmaktadır. Şiir ve denemeleri uzun yıllardır edebiyat dergilerinde yayımlanmaktadır. İYİLİK VE HİÇLİK Oktay Taftalı Vapur Yayınları, 2025 Tür: Öykü 124 s.
- Tüyler ürpertici bir hesaplaşma: Artık Çok Geç
Psikolojik gerilim türünün usta kalemlerinden Mary Kubica, okurlarını bu kez Şikago sokaklarının karanlığında kaybolan bir annenin iç hesaplaşmasına ve zamana karşı verdiği bir kurtarma mücadelesine ortak ediyor. GÜÇLÜ BİR ANNE PORTRESİ, SÜRÜKLEYİCİ BİR ANLATIM Yoğun bakım hemşiresi Meghan Michaels, sıradan bir sabah işe giderken aldığı bir telefonla hayatının en büyük kabusuna sürüklenir. Kızı Sienna kaçırılmıştır ve telefondaki yabancı ses ona geri dönüşü olmayan bir yola girmesini emretmektedir. Ancak bu hikâye sadece bir anne-kız dramı değil; aynı zamanda Meghan’ın kendi geçmişiyle yüzleştiği, suçluluk, sevgi ve inançla örülü çok katmanlı bir anlatıdır. KİMSE GÖRÜNDÜĞÜ GİBİ DEĞİL Kubica, roman boyunca okuyucuyu psikolojik çözümlemeler, karakterlerin karmaşık iç dünyaları ve dikkatle kurgulanmış sürprizlerle baş başa bırakıyor. İntihar ettiği sanılan bir kadın, yeniden ortaya çıkan lise arkadaşları, Meghan’ın kendi sırları… Gerilim yavaş yavaş tırmanırken, kimsenin göründüğü gibi olmadığı anlaşılıyor. Arka Kapak Yazısı: BEN KÖTÜ BİRİ DEĞİLİM SADECE KÜÇÜK BİR HATA YAPTIM Kocasından yakın zamanda ayrılan Meghan Michaels’ın hayatı, annelik ile tam zamanlı hemşirelik arasında denge kurmaya çalışarak geçiyordu. Görevli olduğu yoğun bakım birimine bir intihara teşebbüs vakası geldiğindeyse geçmişin karanlık yüzü kendini göstermeye başlayacaktı. Caitlin Beckett adındaki hasta söylentilere göre köprüden atlamıştı ve yaşıyor olması bile mucizeydi. Meghan daima işiyle arasına mesafe koyabilmesiyle övünürdü ama bu sefer uzak duramamış ve kadının düşüşünün ardındaki gizemin içine çekilmişti. Caitlin köprüde yalnız mıydı? Kendisi mi atlamıştı yoksa onu biri mi itmişti? Peki böyle bir şeyi nasıl bir canavar yapardı? Meghan tüm bu sorularla boğuşurken hem kendisinin hem de kızının tehlikede olduğunu dehşetle fark edecekti… ama artık çok geçti. ARTIK ÇOK GEÇ Mary Kubica Nox Yayınları, 2025 Çeviri: Beril Tüccarbaşıoğlu Uğur Tür: Roman 352 s.
- Gülten Dayıoğlu Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Vakfı 2024 İlk Gençlik Romanı Ödülü'nün kazananı belli oldu
Gülten Dayıoğlu Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Vakfı tarafından, Türkçemizi doğru ve yalın kullanan yeni kuşak yazarların yetişmesine katkı sağlamak amacıyla her yıl düzenlenen ödülün 2024 yılı sonucu belli oldu. Edebiyat dünyasında merakla beklenen “İlk Gençlik Romanı Ödülünü” Buradayım adlı romanıyla Filiz Gündoğan kazandı. 2024 yılı ödülüne, dil, anlatım ve içerik açısından ilk gençlik gerçekliğine uygunluk koşulu aranan, 12 yaş üstü okurlara yönelik yazılmış ve daha önce yayımlanmamış 30 eser katıldı. “Buradayım”, genç okurlara yönelik etkileyici anlatımı ve özgün diliyle öne çıkarak ödüle layık görüldü. Filiz Gündoğan, bu başarısıyla gençlik edebiyatında dikkat çeken bir yazar olarak öne çıkıyor.
- "Geçtiğim yerleri anlatıyorum, çünkü ben onların bir parçasıyım"
S. Serdar Yegül, Cevat Şakir Kabaağaçlı / Halikarnas Balıkçısı'nın Mavi Sürgün isimli otobiyografisi odağında yazdı: "Halikarnas Balıkçısı’nın bir yer, bir insan ya da bir sanat eseri olarak tarif ettiği 'gönül yurdu'nu bulabildik ve bu yolla dönüşebildik mi?" Cevat Şakir Kabaağaçlı (1890-1973), Mavi Sürgün isimli otobiyografisinde 1918-1947 yılları arasında yaşadığı olayları anlatır. 1918 yılında Birinci Dünya Savaşı bitmiş ve İstanbul bazı yabancı ülkelerin silahlı kuvvetleri tarafından işgal edilmiştir. İşgal kuvvetleri İstanbul halkına eziyet etmektedir. Bu yıllarda Cevat Şakir, İstanbul, Babıali’de gazete ve dergilerde yazılar yazmakta, resimler ve karikatürler çizmekte ve yabancı dilden tercümeler yapmaktadır. Gerek İstanbul’un işgalinin yarattığı ağır hava ve gerekse şehrin rutin hayatı Cevat Şakir’i sıkmakta ve onda “bitmişlik” hissi uyandırmaktadır. O da çareyi, o zamanın şehir kenarı olan Rami, Kâğıthane ve Çamlıca gibi semtlere kaçmakta bulmaktadır. “Gönül Yurdu”nun arayışı Tam bir manzara tutkunu olan Cevat Şakir, girdiği her mekânın bir manzaraya bakmasını ister. Örneğin İstanbul, Harem’deki evi Marmara Denizi’ne bakmaktadır. Tren ve otobüs yolculuklarında manzarayı seyretmek için sürekli pencere kenarında oturan Cevat Şakir, manzaranın onun için bir “duygu kaynağı” olduğunu söyler. İlaveten Cevat Şakir, “Meçhul Diyar” ve “Tılsımlı Ada” adını verdiği ve sezgi yoluyla keşfedilebileceğini söylediği bir “gönül yurdu”nu aramaktadır. Kimi için bir yer, kimi için bir insan, kimi için ise güzel bir sanat eserinin “gönül yurdu” olabileceğini söyler. Bodrum'a sürgün ve uzun bir yolculuk 1925 yılında Resimli Hafta isimli dergide yayımlanan bir yazısından dolayı İstanbul’da tutuklanan Cevat Şakir, Ankara İstiklal Mahkemesine sevk edilir. Stresli bir mahkeme sürecinden sonra Bodrum’da üç yıl kalebentlik (Bodrum sınırları içinde kalma) cezasına çarptırılır. Cezasını çekmek üzere, kendisini Bodruma götüren askerlerle birlikte Ankara’dan yola çıkan Cevat Şakir, ancak altı ay sonra Bodrum’a varabilir. Çünkü kafile, Afyon, İzmir, Aydın, Çine, Muğla ve Milas duraklarında günlerce mola vermek zorunda kalır. Cevat Şakir Ankara’dan yola çıkıp bozkırı geçerken, Zaro Ağa’yı kaynak göstererek, 150 yıl önce buraların “ormanlık bir bölge” olduğu bilgisini verir. İzmir’e varmak üzereyken güneş batmaktadır; ağaçların adeta köklerini tartarak ışığa doğru gitmek istediklerini anlatır. Aydın-Çine arasında; dağların onları bağırlarına basmak için adeta kollarını açtığını söyler; “Bütün bu kayalar, sular ve ağaçlar şekilleri ve renkleriyle bana göre sevgi ve duygudur” der. Çine-Muğla arasında; dağların öte tarafında İstanbul’un rutin hayatının kaldığını, bu tarafında ise güneş ve hürriyetin bulunduğunu söyler. İlk temas: Bodrum’un ruhu Bodrum’a vardıklarında askerler belgeleri Kaymakam’a verir ve Cevat Şakir’e cezası okunur. Bodrum Kaymakamının yardımı ile kendisine deniz kenarında kiralık bir ev tutan Cevat Şakir’in ilk sözleri: “Pencerelerde saksı saksı, teneke teneke fesleğen, karanfil, şebboy ve başka çiçekler. Deniz rüzgârı serin serin, tuzlu. Beyaz Memleket” olur. Halikarnas Balıkçısı’nın doğuşu Cevat Şakir, kiraladığı evin bahçesinde yalnız kaldığında yere diz çöker ve çocukluğunda olduğu gibi hıçkıra hıçkıra ağlamaya başlar. İçinde kıyametler kopmaktadır. Bir müddet sonra ayağa kalkar, Babıâli yokuşunda boyunduruğa vurulmuş Cevat’ı yerde bıraktığını, onun içinden başka bir insanın, Halikarnas Balıkçısı’nın çıktığını söyler. Bodrum, Cevat Şakir’i kendisine çekmiş ve onu Halikarnas Balıkçısı’na dönüştürmüştür. İkinci Bodrum dönemi: Dönüş ve derinleşme Bodrum’da bir yıla yakın kalan Cevat Şakir’e Ankara İstiklal Mahkemesinden yeni bir karar ulaşır; cezasının geri kalanını İstanbul’da çekecektir. İstanbul’da geçirdiği 1,5 yılın ardından tekrar Bodrum’a dönen Cevat Şakir, yanında yabancı dilde balıkçılık, tarım ve fidancılık kitaplarını ve yeni olta takımlarını da getirir. Bodrum’daki ikinci dönemde de her konuda köylülere yardım eder, pek çok zaman denizde sandalıyla gezer, balık tutar ve tuttuğu balıkları köylülerle paylaşır. Yeni başlangıçlar Derken Bodrum’da bir deprem olur. Deprem sonrası Halikarnas Balıkçısı, yabancı dildeki inşaat kitaplarına bakarak yeni tip bir ev tasarlar ve inşa eder. Diğer yandan, başka ülkelerden posta yoluyla getirttiği bitki tohumlarını, daha geldiği ilk saatlerde toprakla buluşturur. “Bodrum’un berrak mavi ışığı, beni saydam mı yapıyor nedir!” (Fotoğraf: Ara Güler) Bir kimlik ve felsefe olarak Halikarnas Balıkçısı İstanbul’da bitmişlik duygusu yaşayan Cevat Şakir’in “gönül yurdu”nu aradığını söylemiştik. Bodrum cezası, onun için gökte arayıp ta yerde bulduğu bir fırsat olur. Cevat Şakir, “Bodrum'da kimliğini ve kişiliğini bulur.” Mavi Sürgün kitabı yoluyla hayatının bir bölümünü (1918-1947) ve yaşam felsefesini bizimle paylaşır. Mavi Sürgün ’de örneğin, bir tren yolculuğunda tesadüfen yan yana oturduğu insanların birbirleriyle havadan sudan konuştuktan sonra susmaları ona anlamsız gelir ve içinden “bu kadar mı yani?” der. İnsanların ciddiyetle birbirleriyle ilgilenmelerini ister. Bir başka örnek, “Bodrumdaki açıklıklar insanlara her yönden ‘Gel! Gel! Gel!’” derken, ahalinin bir bölümünün Bodrum kahvesinde oturup vakit öldürmesi Balıkçı’yı çileden çıkarır. Adeta onlara, Moğollar müzik grubunun eskimeyen şarkısında olduğu gibi: “Bişey yapmalı!” der. Dönüşümün çağrısı Balıkçı’nın yaşama bakışı oldukça nettir: “Ben dolaylarımda yaşar ve onlarla birlikte otururum. Geçtiğim yerleri anlatıyorum, çünkü ben onların bir parçasıyım”. Günümüzün “ego-eko” tartışmaları açısından bakıldığında, Balıkçı’nın tam bir “eko” (ekoloji) taraftarı ve tam bir çevreci olduğu söylenebilir. Balıkçı çevrecilik ilhamını sabırlık bitkisinden ve tarlakuşundan almaktadır. Sabırlık bitkisinin kurak iklim şartlarında kökleriyle toprağa sımsıkı tutunduğunu ve bitkinin ortasından çıkan sırıkla çardaklar yapıldığını görmüştür. Diğer yandan tarlakuşunun candan ötüşüyle insanları mest ettiğine şahit olmuştur. Her ikisi de hayattan aldıklarını fazlasıyla hayata vermektedir. Sanki Balıkçı biz okurların kulağına, “onlar hayattan aldıklarını hayata veriyorlar, ya siz?” diye fısıldamaktadır. Mavi Sürgün ’ün sonuna geldiğinizde, ister istemez kendimize şu soruları sorabiliriz: Halikarnas Balıkçısı’nın bir yer, bir insan ya da bir sanat eseri olarak tarif ettiği “gönül yurdu”nu bulabildik ve bu yolla dönüşebildik mi? Bu sorulara “tamamen evet” cevabını veremesek de, Mavi Sürgün ’ü okuduktan sonra “gönül yurdu”na giden yolu öğrendiğimiz söylenebilir. Bu yolun, “gönül yurdu”nu bulup dönüşümü gerçekleştirmiş ya da bu dönüşümde önemli mesafeler kat etmiş yazarların eserlerini okuma yolu olduğu söylenebilir. Bu nedenle, yazıyı bitirirken; “iyi ki edebiyat var ve iyi ki Halikarnas Balıkçısı ve onun gibi yazarlar var!” demeden edemiyorum. MAVİ SÜRGÜN Halikarnas Balıkçısı Bilgi Yayınevi, 2008 225 s.
- "Beni masa başına oturtan, 'onları yazmadan ölmemem gerekiyor' hissi"
Aynur Kulak, Yasemin Olur ile Golgota Sanayi Sitesi adlı kitabı odağında söyleşti: “Anlatmam gereken bir hikâye vardı. Anlatmam gereken başka hikâyeler de var. Beni masa başına oturtan, 'onları yazmadan ölmemem gerekiyor' hissi. Bunlar çok önemli şeyler mi? Benim için evet. Çünkü ben yaşarken hep içimden bunlar geçmiş; ben yerken, içerken, arkadaşlarla gülerken zihnimin arkasında bir yerde birileri acı çekmiş, ölmüş, hapsedilmiş, yok sayılmış…” Edebiyatla olan bağınız özellikle üniversite öğreniminizle daha belirgin hale geliyor. Hatta doktoranızı Yeni Türk Edebiyatı alanında yapıyorsunuz. Edebiyata dair çizdiğiniz bu rotayı konuşarak başlayabilir miyiz söyleşimize? Bu süreçte edebiyatla bağınız nereden nereye geldi? Edebiyatın varlığını ilk hissettiğim an ortaokulda bir Türkçe sınavında çıkan soruya kilitlendiğim andır. Sınavda çıkan Ahmet Haşim’in “Merdiven” şiiri benim için, “sözün bir de bu hali mi mevcutmuş” hissi yaratmıştı. Sonrasında tabii okudukça gelen “ben de yazabilirim” heveslenmeleri başladı. Bir gün yazar olmak istiyordum ve bir işi yapacaksam bunun tarihine ve gelişimine dair de bilgi almalıyım diye düşündüm. Yaşadığım coğrafyadan ve kültürel ortamdan kopuk hayalperest tavrımla edebiyat fakültesine girdim. Yazar olacaktım ve öncesinde de edebiyatın ne olduğuna dair akademik bir eğitimden geçmeliydim. Orta sınıf işçi aile çocuğu için fazlaca hayalperest tavırlar. Genelde hayat bu gençlere çarpınca gençler rota değiştirir ama ben inatla devam ettim. Sonrasında doktoramı aylaklık ve edebiyat üzerine yaparak edebi rotamı da iyice netleştirdim. Sadece hikâyeler yazmak istiyordum. Öyle de oldu. Golgota Sanayi Sitesi , Kral Süleyman Kasaya Lütfen öykü kitabınız sonrası ikinci öykü kitabınız. Öykü seçkilerinizi nasıl oluşturuyorsunuz, tematik olarak ilk öykü seçkinizle Golgota Sanayi Sitesi arasındaki benzer unsurlar neler? İlk öykü kitabımda da Golgota Sanayi Sitesi ’nde olduğu gibi bir uzun öykü ve sonrasında gelen kısa öyküler var. Kral Süleyman Kasaya Lütfen ’de “Karınca” adlı öyküde Süleyman ve babası Davut’un hikâyesi vardır. Golgota ’daki Davut işte o Davut. Aslında Golgota Sanayi Sitesi , ilk kitabımdaki uzun hikâyenin öncesinde olanları anlatıyor. Bir baba-oğul hikâyesi. Öykü seçkisi oluştururken tematik anlamda özel bir çabam yok. Bende yazma duygusu uyandıran her şey zaten genel bir tema içinde. Onu da sonraları fark ettim. Yazmak kendini tanıma süreci derken kastedilen bu sanırım. Bir şeyden yaralanmışsan onu anlat anlat bitiremiyorsun. Anlatmayı bıraktığın nokta sanırım artık o yaradan iyileştiğin yer oluyor. Benzerliklerden farklara gelmek istiyorum, daha doğrusu iki öykü seçkiniz arasındaki tematik farkları da konuşmak istiyorum. Golgota Sanayi Sitesi ’ndeki hangi tematik unsurları farklı taraflarından ele almak istediniz? Yeni öyküler yazma anlamında neydi sizi masanızın başına oturtan ana/odak meseleler? Anlatmam gereken bir hikâye vardı. Anlatmam gereken başka hikâyeler de var. Beni masa başına oturtan, “onları yazmadan ölmemem gerekiyor” hissi. Bunlar çok önemli şeyler mi? Benim için evet. Çünkü ben yaşarken hep içimden bunlar geçmiş; ben yerken, içerken, arkadaşlarla gülerken zihnimin arkasında bir yerde birileri acı çekmiş, ölmüş, hapsedilmiş, yok sayılmış… Zihnimde bu hayaletlerle gezmişim ömür boyu. Yani benim için önemli ve ben hikâyelerimi anlatmadan geçip gitmek istemiyorum. Ben buradaydım ve bunları hissettim. Mağara duvarına elinin izini bırakan atalarımızla aynı motivasyon yani. Buradaydım ve bu boyalarla oynamak çok güzel, kelimeleri zıplatmak çok eğlenceli. Buradaydım ve şahitliklerim bunlar. Bu motivasyonla yazıyorum. Bence herkes benzer bir motivasyonu taşıyor ama biz yazıp yayımlayarak cesaret gösteriyoruz sanki. Ben kendimi bir hikâye taşıyıcısı olarak da görüyorum. İnsanlar olur olmadık her yerde bana hikâyeler anlatır, ben de dikkatle dinlerim. Belki bir gün bir yerde onları da hikâyelere katıp bir metinde somutlaştıracağımı hissediyorlardır. Golgota Sanayi Sitesi ’nde ilk göze çarpan biçimsel farklar. Parçalı olmakla beraber kitaba da ismini veren Golgota Sanayi Sitesi ’nin uzun öyküsü karşılıyor bizi. Öykü boyunca okura Lego parçaları sunmuşsunuz sanki. Düşünülmüş, çalışılmış bir öykü “Golgota Sanayi Sitesi” ama sıcak yazılma anlarında da biçimini almış olabilir. Öyküyü bu noktadan konuşmaya başlarsak ne söylemek istersiniz? “ Golgota” üzerine elbette nasıl yazarım, kafamdakini nasıl toparlarım diye düşündüm. Yazmaya odaklandığım dönemlerde düzenli çalışırım. Her gün aynı saatlerde masa başına oturmak ve bir şeyleri halletmeden masa başından kalkmamak gibi kendime bir düzen kurarım. “Golgota”yı da o disiplinle yazdım. Başta kahramanların dünyasını yazdım. Olaylar başka türlüydü. Bir süre onları yazdım durdum. Sonra bir an geldi, ben bu tipleri kafamda oturttuğumda sizin sıcak yazma ânı dediğiniz durum oldu ve “Golgota” öyküsünün tamamı kadar bir kısmını da silip attım. Sonra her gün bir sayfayı geçemeyecek şekilde yazdım ve hikâyeyi yazma arzum bitmeden masadan kalktım. Bu süreçte planlı bir yazmam yoktu. Golgoto’yu içimden nasıl geldiyse o şekilde yazdım. Olaylar gözümün önüne bir tablo gibi geldiyse bir tablo gibi, bir sinema sahnesi gibiyse bir senaryo gibi… Yani zihnimde ne gördüysem onu yazdım. Aslında erkek dünyasının anlatıldığı fakat son derece de duygusal öyküler bütünü Golgota Sanayi Sitesi . Davut başta olmak üzere bütün erkek karakterler soğuk, mesafeli, uzak. Peki hem hikâyeyi okuma sürecinde hem de bittiğinde neden yoğun duygular yaşarken buldum kendimi? Davut’un daha küçücükken babasının ölümüne şahit olduğu travmatik kesit, ayrıca İbrahim’in hikâyesi, Davut’un sanayi sitesindeki mesaileri, parmaklarının başına gelenler, diğer erkeklerin, mesela Bekçi Hasan’ın, hikâyesi derken erkek çocuk olmayı, erkeklik meselesini başka bir yerden anlatınca ters düz edici bambaşka hikâyeler çıkıyor karşımıza, öyle değil mi? Davut karakteri odakta olacak şekilde biraz bu noktalarıyla konuşabilir miyiz “Golgota Sanayi Sitesi”ni? Erkeklerin sert görünümlerinin altında onların da derinlik barındırabilen insanlar olduğunu unutmamız toplumsal bir yanılgı. Ben erkeklerin ağlayamayacağına ve bir kalpleri olmadığına dair önyargılarla büyümedim. Çünkü ben bizi izlerken mutluluktan ağlayabilen bir adamın kızıyım. Babamın kırılmışlıklarını dinleyerek büyüdüm. Benim babam ömrü sanayide geçmiş bir adam ve ben kirli ellerin, güçlü bedenlerin de bir çocuk kalbi taşıyabildiğini ömrümce onda gördüm. Benim erkeklik algım o yüzden incelikli bir yapıya sahip. Yine öykünün biçimine döneceğim ama bahsedemeden geçemeyeceğim Davut’un çocukluğuna bizi götüren sahne sahne yazılmış bir senaryo metni var öykünün içinde. Öykünün bu kısmını bir tiyatro metni olarak yazmaya nasıl karar verdiniz? Az önce de bahsettim. Anlatmak istediğim şey gözümde sinema gibi canlandığı anlarda bu tekniğe geçti zihnim. Bazı yerlerde de resimler var. Sanat tarihinin ünlü tabloları olaya dahil oluyor. Hikâyenin biçimi yazma ânında belirlendi. Zamanda ileri ve geriye doğru yaptığınız atlamalar da çok önemli. Zaman hikâyeyi bu denli etkilemeseydi belki de Davut’un yaşadıklarını ve hissettiklerini bu kadar iyi anlamayabilirdik, öyle değil mi? Öyküde zamanı kullanmak anlatılan hikayeyi hem açan hem de toparlayan unsur, zamanı bu yönüyle de konuşabilir miyiz? Davut’u daha iyi tanımak adına zaman içinde dolanıp durdum. İleri geri demiyorum çünkü bence zaman bir bütün. Bir çemberde dolanmış hissi. Bir şeyi de anlamak için an yeterli değildir. Kaldı ki ben anda kalmayı da hiç sevmem. Anlardan anlara, önceye ve sonraya gezmeyi, zıplamayı severim. “Golgota Sanayi Sitesi” sonrası öyküleri konuşacak olursak buradaki öyküler daha tekil gibiler. Ama değiller de bir yandan. Oradaki öyküler bağımsız ama ne kadar bağımsız olabilirler ki, değil mi? Hepsi benim zihnimden çıktığına göre elbette bir yerlerde akrabalıkları var. Çocuk karakterlerin bol olduğu, büyüme hikâyeleriyle harmanlanmış çocuk öyküleri sanki “Golgota Sanayi Sitesi” sonrasındaki öyküler. Sizin çocuk edebiyatına dair yazdığınızı düşünürsek çok uzak bir ihtimal değil bu. Bir de ekmek, makarna, reçel gibi yine çocukların çok sevdiği yiyeceklerin etrafında şekillenen öyküler, ne dersiniz? Kitabın başındaki alıntı da zaten Kerkenez filminden. O filmdeki çocuk Casper, benim bu hayatta içimden asla çıkmayacak derdin vücut bulmuş hali. Ben yaşanamayan çocukluğun acısını çocukluğunu olduğu kadar güzel yaşamış biri olarak hep içimde taşıyorum. Bu dünyaya kendi isteği dışında getirilmiş ve sonra savaşla, açlıkla, acıyla, tecavüzle, şiddetle büyümek için debelenmiş her insan benim için yaradır. Dönüp dolaşıp çocuklara gelen hikâyelerin sebebi belki budur, bilmiyorum. Ben yaşanamamış çocuklukların yasını tutuyorum. Niye dünyadaki bunca acının içinden kendime bunu seçtim, bilmiyorum. Herhalde üstüme tam oturdu bu acı. Tüm öykülere baktığımızda çok mücadele gerektiren bir yaşam ve ölüm aksı mevzu bahis. “Golgota Sanayi Sitesi” öyküsünde yaşamı ve ölümü çok ciddi yönleriyle hissederken, “Golgota Sanayi Sitesi” sonrası öykülerde daha hicivli, daha sarkastik duygular eşliğinde hissediyoruz. Yaşamın ve ölümün her iki kutbunu ve farklı algılarını yansıtmak istemiş olabilirsiniz elbet. Kendiliğinden olan bir şey miydi bu, yoksa bu konular üstüne hep düşündüğünüz şeyleri mi yansıtmak istediniz? Ben ölüm üzerine çok düşündüm. Bundan korktuğumu sandığım noktada aslında ölmekten değil de kalmaktan korktuğumu fark ettim. Hayat matrağa aldım bir şey. Shakespeare “yarayla alay eder yaralanmamış olan” diyor ama bu benim için geçerli değil. Yarayla alay ediyor yaralanan. Ölüm de hayata dahil ve onu da matrağa almaktan elbette kaçınmayacağım. Gülerken ağlamayı, ağlarken gülmeyi seviyorum. Bu bana çok insan hissettiriyor. Umarım bunu öykülerimde de hissettirebiliyorumdur. Öyküler yazmaya devam edecek misiniz? Yeni çalışmalarınız neler olacak? Yazmaya başladığım bir uzun öyküm var. Onu bitirmeyi düşünüyorum. Yazdığım çocuk öyküleri var. Sonrasında çocuklar için daha çok yazmayı düşünüyorum. Çocuk kitapları okumayı seviyorum, iyi çocuk kitapları şiir gibi. Bana yitirilmiş bir huzuru hatırlatıyor. Ben de öyle öyküler yazmak istiyorum.
- sadece ŞİİR’in 20. sayısı okurlarıyla buluştu
Mevsimlik yayımlanan sadece ŞİİR, yeni sayısında 84 sayfalık içeriğiyle dopdolu. Derginin bu sayısında yer alan şairler şöyle: Abdullah Eraslan, Arife Kalender, Aslıhan Tüylüoğlu, Ayşe Şafak Kanca, Baytiyar Kaymak, Bayram Zıvalı, Bilal Çiçek, Bircan Çelik, Burhan Tuz, Cemre N. Karain, Doğu Kaşka, Ferhat Nitin, Fikret Yazıcıoğlu, Gül Ebrar Ataş, Haden Öz, Hakan İşcen, Haldun Kibar, Haşim Kırmızı, Hilal Kömekçi, İlhan Kemal, İsmail Biçer, M. Ali Özdoğan, Memo Emin Metin, Mustafa Ergin Kılıç, Naci Bayraktar, Ömer Yıldız, Özgün E. Bulu, Roşan Orhan, Sedat İpek, Selami Karabulut, Sema Ayşe Mercan, Serdar Solkun, Serkan Özer, Serkan Türk, Şirvan Erciyes, Soner Demirbaş, Suat Atik, Uğur Olgar, Utku Fırat Özçelik, Uygur Orhan, Yalçın Ülker, Yasemin Uzun, Yücel Kayıran ve Yusuf Alper. Onur Köybaşı’nın “Süperstar” adlı kitabı üzerine Ömer Turan, Şükrü Erbaş’ın “Yarasaların Avlusunda” adlı kitabı üzerine Engin Fırat yazdı. “Şiir Bana Ne Yaptı” sorusunu bu sayıda Hıdır Işık yanıtladı. Enver Topaloğlu ile Kadir Aydemir, Tuğçe Tekhanlı ile Fırat Baytak, Yasemin Çargıt ile Bahtiyar Kaymak Söyleşti. Genel Yayın Yönetmenliğini Umay Umay’ın, editörlüğünü Serkan Türk’ün yaptığı sadece Şiir dergisi, dilimizin yanı sıra bu ülkede yaşayan ve yazılan diğer dillerden şiir örneklerini de okurun dikkatine sunuyor. sadece ŞİİR’in 20. sayısının kapağı Berk Öztürk imzalı. Dergi saygı bölümünde 2024 yılında yitirdiğimiz Neriman Calap’ı bir şiiriyle selamlıyor.
- KulturaLitera Kitap Kulübü gatherinlife ile Mayıs buluşması
KulturaLitera Kitap Kulübünün Mayıs ayı kitabı, Oylum Yılmaz'ın Doğa Yürüyüşleri isimli kitabı. Buluşma, 2 Mayıs Cuma, gatherinlife platformu üzerinden, Oylum Yılmaz'ın katılımıyla gerçekleşecek. KulturaLitera Kitap Kulübünün Mayıs ayı kitabı biricik yazarımız Oylum Yılmaz'ın doğa, kadın ve yazarlık meselelerini buluşturduğu denemelerinden oluşan Doğa Yürüyüşleri . "Elbette çok ama çok heyecanlıyız. Kulübümüzü her toplantıda nitelikli bir edebiyat atölyesine dönüştüren Oylum Yılmaz, edebiyat tarihinde derin izleri olan eserleri doğa yürüyüşlerine ortak ederek, edebiyat lezzeti yüksek denemelere imza atmış. Yoğun ve zengin bir toplantıya davet ediyoruz sizi: Latife Tekin, Tolkien, Halikarnas Balıkçısı, Bronte Kardeşler, Melville, Tolstoy, Virginia Woolf, Ursula K. Le Guin, Hüseyin Rahmi, Sait Faik ve daha niceleri. Ne kadar konuşabilirsek artık." Kitabın önsözünde Asuman Kafaoğlu-Büke ne şahane söylemiş: "Ve her yolculuktan armağanla dönülür, daha önce sahip olmadığın yeni bir şey eklenir benliğine. Doğa Yürüyüşlerimizden bende bir düşünce kaldı: özgürlüğün ancak yalnızlıkla ulaşıldığı fikri." Edebiyatseverleri Oylum Yılmaz'ın Doğa Yürüyüşleri 'ne katılmaya, benliğimize eklenen armağanları paylaşmaya davet ediyoruz. Görüşmek üzere. Katılmak için tıklayınız .















