İyi kız olmak mı, kendin olmak mı?
Umut Kaygısız, Aria Aber'in romanı, İyi Kız üzerine yazdı: "Yazar, öfkeli yalnızlıklara sığınak bulduktan biraz sonra umudun göz kapaklarına tırmanmasına ses çıkarmayan bir kabullenişle çıkıyor okurlarının karşısına."

Önüne geleni midesine indiren siyah, zayıflamaya karar verdiğinde ve karanlık, lakabını terk edip gölgeleri güneşe teslim ettiğinde, işte en çok o zaman, korkunun gönüllü elçisi bir çığlık kopar şehrin tenha sokaklarında. Işıklar pul pul. Gökyüzü çökmüş yere. İnsanlar desen… Her biri bulanık birer maske. Hayır, kafiye özürlü bir şarkının sözleri değil bunlar. Acı bir çığlık. Kimine göre kötü şeylerin habercisi, onu duyunca hemen kaçmalı. Kimine göreyse müşkül durumlar el kaldırdı. Yardım isteniyor olmalı. Değişmeyen tek şey, bir göğsü ortadan ikiye ayırıp boğazı parçalayacak kuvvette dışarı çıkabiliyor olması. İnsan değişir. Daha ilk çığlıkta. Belki de tereddüt ettiği en son şeydir nefes almak. İmha eder kendini. Ve ikinci çığlık. Yeniden başlamak için üçüncüsü de gerekir. Hatta dördüncüsü. Çoktan farklılaşmıştır. Beş, altı, yedi. Tanınmaz biridir artık. Sekiz, dokuz. Nerede sona erecek bu? Ne kadar uzaklaşabilir kendinden? Bir başkasına doğru. On. On bir. Bir milyon. İki milyon çığlık. İşitilmek zor. Hele ki takatsiz dudaklar kıpırdanma lafı her geçtiğinde Oblamov’a dönüşürse… Ve tabii ses, kafanın içinde saklanırsa.
İyi kızlar çığlık atar kötülük karşısında, dedi. Kim? Baksan da göremezsin. Peki ya kötüler? Onlar da yapar aynısını, dedi. Bu kez üşendin, önüne baktın uzun uzun. Önüne dediysem, aslında gölgenden düşenlere. Baktın. Bir şey daha olmasını beklemeden, düzeleceğini var saymadan. Baktın. Çünkü özgürlüğün kısa yolu, çığlık çığlığa kalmaktır bazen. Baktın. Çünkü “İyi kız” olmak, dudakları açılmadan bile söylenebilir. Baktın. Çünkü o anı yaşamak, en şiddetli gürültüden ötedeydi. Baktın. Çünkü buydu en kolayı.
Aria Aber, öfkeli yalnızlıklara sığınak bulduktan biraz sonra umudun göz kapaklarına tırmanmasına ses çıkarmayan bir kabullenişle çıkıyor okurlarının karşısına. İyi Kız çok cesur fakat daha bu duyguya gelmeden evvel, kafanız bozuk olduğu zamanlarda dilinize tüneyen bir şarkının kafiyeden uzak duran sözlerini andıran, baş döndürücü bir roman. İthaki Yayınları, insana dair söyleyecek çok fazla şeyi olan, tema zengini bir kitapla baş başa bırakıyor yine bizleri.
Hikâye genç bir Afgan kızın, Almanya’daki yaşam koşullarında kendini bir yere koyma çabasını geniş açıdan anlatırken; etnik köken, aidiyet, cinsiyet, göçmenlik ve sınıf meselelerine ayrı ayrı odaklanıyor. Kahramanımız Nila’yı günlük hayatın boğucu etkisi karşısında kendine has mücadele yöntemleri geliştirmesiyle yavaş yavaş ama oldukça derinden tanıyoruz. Sanata olan ilgisi onu bir şekilde karşı konulması zor çekicilikte, genç bir yazarın karşısına çıkarınca, durum saplantılı bir tutkuya dönüşmekte geç kalmasa dahi, alışılagelen davranışları imha etmekte zorlanmayan ve kolayca ezber bozan bir karakterle burun buruna gelmemizi sağlıyor. Öyle ki, mevcut hayatını yıkmaktan haz duyan ve yeniden var oluşu biçimlendirmek için başkalaşım geçirmeye gönüllü, arzularını en üst seviyede yaşarken gözünü budaktan sakınmayan birinin hayatında esen rüzgârların mağdurlarına dönüşüveriyoruz okur olarak.
İyi Kız, çatışması yüksek ve öfke kontrolü düşük olmasına rağmen, şiirsel dile sahip bir roman. Ana karakterin varoluşunu sahiplenen ikirciklik durumun, yazar tarafından anlatım esnasında başvurulan yöntemlerdeki değişikliklerle tekrarlanması, kitabın akustiğini ciddi biçimde üst seviyeye taşıyor. Nila’nın öfkesinin kafa sesiyle çıkarttığı gürültü, olay anlatımı esnasında yaratılan lirik havayı bozmuyor, bilakis enteresan ve keyifli bir tezat oluşturarak daha ritimli bir biçime kavuşturuyor.
Okurların romanla bütünleşme çabasına girmesine gerek kalmaması ayrıca parantez açılması gereken bir detay. Diyelim ki, mutfakta sebze doğruyorsunuz ya da et kesiyorsunuz. Bu esnada dalgınlıkla bıçağın ucunun parmağınızda ufacık bir kesik açtığını düşünün ve hissedin. İşte İyi Kız, tam olarak böyle bir doğallık, kabul edilebilirlik ve olağanlık haliyle çabucak içinize işleyen ve tatlı sert acısıyla başınıza bela olan bir roman.
Nila kimliğinden, daha doğrusu Almanya’da içten içe yükselen Neo-Nazi şiddeti etkisi altındaki insanların gözünden kendisini seyrettiği anlarda gördüklerinden utanç duyuyor. Ve bu duygunun yoğunluğu onu, koşulsuzca kabul edeceği bir öz yıkıma sürüklüyor ki, özellikle anlatının bu kısımları oldukça sert ve etkileyici. Diğer taraftan yazarın, çağımızın bilindik meselelerinin başında gelen göçmenlik sorununa yaklaşımı da klişeden uzak. Bir toprağa kök salamama, doğduğu ve şu an bulunduğu yerlerin her ikisine de kendini aidiyet hissetmeme veya sürekli kimlik arayışı içinde olma gibi kısır döngülere saplanmadan, mevcut durumu tasvir etme çabası ağır basıyor romanda. Tam manasıyla içe bakışını dibindeyiz ve “Araf’ta kalma” halinin iliklerimize kadar işlemesi karşısında çaresiziz.
Bu kadar kaotik bir ortam yaratmışken, işin ekonomik boyutlarını da es geçmiyor Aber. Yine kendi tarzında ve duygularımızın üzerine basmadan, göçmen olmanın fakirlikle eş değer olduğu gibi klişelere uzanmadan, tezat durumları yakalayarak ironik bir rüyaya davet ediyor bizleri. Bir bakıyoruz benzer durumda refah içinde yaşamak da mümkün. Sonra uyanıyoruz, her şey simsiyah. Kitap genelindeki sonlanmayan çatışmanın devamı niteliğinde fakat güçlü öğelerle beslenmekten geri kalmayan bir çizgiye sahip gerilimin ana merkezi.
Hiçliğin ortasında çokluk, bütünleşmenin arasında yalnızlık durumu, genç bir kadının bedenini tüm düşünsel meselelerin dışında tutan fikirlere ayak diremesinin ve direncinin aynadaki yansıması olabiliyor Aber’in dünyasında. Hiçbir koşulda arzularına ket vurmak, inançlarının uyguladığı baskıya boyun eğmek istemeyen Nila’nın bedenine hâkim olma meselesi de romanın çekirdeğindeki ikametgâhından taviz vermiyor. Kendini tekrarlamayan, her seferinde yeniden üreten ve sanatla bütünleştikçe tensel gücünü sınayan, yeri geldiğinde arzu odağı olabilme hususunda rekabetten kaçınmayan, gözü kara bir kadın anlatıyor hikâyesini.
Ve tabii perdenin arkasında ana karakterin kişiliğini oluşturan yıkıma da göz atabilmek mümkün. Annesinin ölümüyle başlayan yas süreci bizi çok farklı kulvarlara sürüklüyor. Öyle ki Kafka’nın Dönüşüm adlı romanındaki yok oluş ile yeniden var oluş arzusunun kamçılanmış ve bir miktar estetik hale dönüştürülmüş biçimiyle zenginleşen bir anlatı diline sahip Aber.
Bağırdıkça cılızlaşmayan, öfkesini katre katre düşürse bile inadını gram eksiltmeyen, kendini aramak için yola çıkmış gibi gözüktüğü her an hayatına etki ettiği insanlardan sessizce özür dileyen ve bunu yalnızca kendi kafa sesinde işiten bir kadının, kimliğinin yazılı olduğu toplumun normlarında “İyi Kız” olma kuralları karşısına geçip attığı kahkahaları duyuyoruz. Komik değil. Öfkeli ve belki bir miktar rahatsız edici. Ama tamamen gerçek. Tıpkı elinize batan bıçağın bir benzeri. Hatta yerdeki kırık camların bu kez de ayaklarınıza saplanması gibi. Kesik kesik, parça parça… Acıyı hissetmenin özgürleştirdiği yolu bulmak, diye buna denir işte.
Kışkırtıcı bu deneyimi ıskalamayın, derim. Keyifli okumalar.
İYİ KIZ
İthaki Yayınları, 2026
Çeviri: Şirin Etik
328 s.
Ek Kaynak: Podcast: Frog Bey’le Oradan Buradan- “İyi Kız-Şirin Etik ile”






























Yorumlar