“…taş, kâğıt, makas. Kazanırsan sonsuza kadar ayrılmayız.”

Gökçe Kalaycı yazdı: "Taş, Kâğıt, Makas kitabıyla ilgili spoiler vermeden inceleme yazmanın mayın tarlasında yürümeye çalışmak gibi olduğunu peşinen söylemeliyim. Zira Alice Feeney okuyucuyu sürekli ters köşeye yatırmaya ve sonlara doğru da vites arttırmaya ant içmiş belli ki."

Son yıllarda psikolojik gerilim türünde sıkça karşımıza çıkan çıkmaza girmiş evlilikler, Alice Feeney’nin Taş, Kâğıt, Makas romanının da merkezinde yer alıyor. Diğer evlilik hikâyelerinde olduğu gibi, kitabın başkahramanlarının evlilikleri de azalarak biten cinsten. Adam ve Amelia Wright çiftinin evliliklerine son bir şans olarak gördükleri hafta sonu tatili için İskoçya’nın ıssız bir bölgesinde, otele dönüştürülmüş bir şapele doğru yola çıkmalarıyla birlikte olaylar başlıyor ve gerilim de eş zamanlı olarak tırmanıyor. Blackwater isimli, terk edilmiş izlenimi veren bir yer, diz boyunu aşan kar, karanlık ve sürekli bir yerden birisi çıkacakmış gibi hissettiren tekinsiz atmosfer okuyucuyu içine çekmekte zorluk yaşamıyor.

Yazar ve senarist olan Adam’ın yüz körlüğü (prosopagnozi) adlı bilişsel bir problemle yaşadığını, Amelia’nın ise bir köpek barınağında çalıştığını daha ilk sayfalarda öğreniyoruz. Yüz körlüğü, yani insanların yüzlerini ayırt edememe durumu gerçekten enteresan çünkü kapakta da belirtildiği üzere kitabın sorguladığı, bir insanı tanıyıp tanıyamama konusunu derinleştiren bir unsura dönüşüyor. Sadece olay örgüsüne hizmet eden bir yerde kalsaydı işlevi sınırlı olabilirmiş fakat burada insanın en yakınındakini ne kadar tanıyabileceği meselesine bağlanıyor. Birisinin yüzünü tanımanın onu tanımak demek olmayabileceğini hatırlatıyor.

Kitapta öne çıkan bir diğer ilişki türüyse ebeveynlerle kurulan ilişki. Yalnızca sorunlarla boğuşan bir evlilik hikâyesine değil, aynı zamanda karakterlerin ebeveynleriyle olan sorunlu geçmişlerine ve bu geçmişin günümüze nasıl gölge düşürdüğüne de tanık oluyoruz. Romanda karakterlerin geçmişlerinin kurbanı olarak sunulduğunu ve bütün kusurlu eylemlerinin kaynağının bu ilk sosyal ilişkilerindeki sorunlar olduğunu söylemek güç. Bununla birlikte hem duygusal hem de fiziksel olarak ulaşılamayan anne ve babaların karakterlerin bugünkü yaşamları üzerindeki etkisini görmezden gelmek de mümkün değil.

“İki tavşan birden kovalayan ikisini de yakalayamaz.” 

Taş, Kâğıt, Makas romanıyla ilgili söylenmesi gereken belki de en önemli şey “fazlalık”. Öncelikle, “Haydi gel de altımı çiz” diyen cümlelerin sayısı pek fazla. Hem üçüncü bir kişinin hem de karakterlerin kendi ağzından dinlediğimiz bu hikâyede elbette karakterler kendi düşüncelerini, yargılarını ve hatta bazen aforizmalarını okuyucuyla paylaşıyorlar fakat bunların yoğunluğu ve şiirselliği bazı sayfalarda yorucu olabiliyor. Bu cümleler yer yer anlatının doğal akışından çok, özellikle altı çizilsin diye yerleştirilmiş izlenimi veriyor.

Sonlara yaklaştıkça ise bir noktada yazarla iletişime geçip “Bir dur artık” deme isteği de giderek artıyor. Evet, güzel ters köşeler var; evet, ustalıkla işlenmiş bir kurgu; evet, şaşırtıyor ama nereye kadar? Bir psikolojik gerilim romanından okur olarak tabii ki bunları bekliyoruz fakat çözümlenen bir olayı ya da açıklığa kavuşan bir gerçeği sindirmemize hiç müsaade edilmiyor ve “Sen onu bırak, bak daha büyüğü geliyor” diye kafamızdan tutup çevrilmişiz gibi yorgunluk kalıyor üzerimizde. 

Yine kitabın sonunda özellikle belirsiz bırakılmış noktalar var ve onlar da şimdiye kadar okuduklarımızı yeniden sorgulatıyor, başka bir açıdan daha bakmamızı istiyor, üzerine düşünmemizi bekliyor. Bir roman düşünün ki olaylar birer birer açılıyor, sırlar gün yüzüne çıkıyor ve okura her şey hazır olarak servis ediliyor ancak yine de okurdan çok fazla şey talep ediliyor. 

Feeney’nin farklı anlatıcıları, onların bakış açılarını ve zaman katmanlarını kurguya yedirme becerisinin hakkını teslim etmek gerek. Yalnızca, okumaya başlamadan önce kitapla ilgili beklentilerimiz kadar onun biz okurlardan beklediklerine de hazır olmakta fayda var.

TAŞ KAĞIT MAKAS

Alice Feeney

Yabancı Yayınları, 2023

Çeviri: Zehra Uzun

305 s.