Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Kötü tohumları kim eker?
Nilay Kaya, "Aklı gidik, tersine-klasikleri" akademiye inatla sokmaya çalışan bir akademisyen olarak bu yazıda Tersine Kitap tarafından yayımlanan William March imzalı Kötü Tohum adlı romana odaklanıyor. "William March, gündelik Amerikan banliyö yaşamının güvenli atmosferini psikolojik gerilimle birleştirirken, kötülüğün sonradan mı öğrenildiği yoksa insanın doğasında mı bulunduğu sorusunu roman boyunca sürekli canlı tutar." "Bakışın hep aynı yöne odaklandığı yerde aradığımız hiçbir şey yok. Büyük anlatıların gölgesinde kalmış, dipte birikmiş, tozlanmış ama paslanmamış diri zekânın peşindeyiz biz. Zamanın eleğinden kasten düşürülenler, kenara itilenler ve sisteme dahil olmayı bizzat reddedenler burada kendine yer buluyor. Görüş alanı dışında kalan o tehlikeli bölgenin, yani Kör Nokta'nın keşif sahasındayız artık. Tersine bir akıntı bu. Müfredata girmeyen, akademide kafa patlatılmayan, başıbozuk veya aklı gidik klasiklerin yeri. Edebiyatın bilindik kanonuna karşı açılmış bir gedik, bir Tersine-klasikler girişimi. Herkesin bir kör noktası var ve hepsi de bizim suretimizde." 2025 yılında kurulan bir yayınevi olan Tersine Kitap'ın bu manifestosu, ters akıntılara kapılmaya çağıran söylemiyle oldukça heyecan verici. "Aklı gidik, tersine-klasikleri" akademiye inatla sokmaya çalışan bir akademisyen olarak bu yazıda Tersine Kitap tarafından yayımlanan William March imzalı Kötü Tohum adlı romana odaklanacağım. Karşılaştırmalı Edebiyat bölümü birinci sınıf dersi olan Metin Analizi (Kurmacanın ABC'si) başta olmak üzere, Uygulamalı Eleştiri, Anlatıbilim (Naratoloji) gibi derslerde dünya edebiyatı "kanon"una dahil olan bir eseri, Henry James'in Türkçeye Yürek Burgusu adıyla çevrilmiş, 1898 tarihli The Turn of the Screw adlı novella'sını okuruz. Derslerde Henry James'in kurmaca maharetlerini, anlatıcı uygulaması konusundaki manevralarını zaten konuşuruz ama "kanon" dediğimiz bazı eserlere ters akıntılardan yüzerek de yaklaşabiliriz. Keza bu romanda mürebbiyelerine kâbuslar yaşatan Miles ve Flora, masum görünümlerinin altında kötücül ve tehditkâr “şeytani çocuklar” olarak, bu figürün edebiyatta belirginleştiği ilk büyük örneklerden birini sunar. O yüzden biz de derslerde "kötücül" bir başlık açarak, 1961 tarihli The Innocents (Masumlar, yönetmen Jack Clayton); Roman Polanski imzalı, 1968 yapımı Rosemary'nin Bebeği; 1976 tarihli The Omen (Kehanet, yön. Richard Donner) gibi sinema örnekleriyle de genişleyen bu "şeytani çocuk" anlatılarının orijinini konuşur; ¿Quién puede matar a un niño? (Who Can Kill a Child? / Kim Bir Çocuğu Öldürebilir ki?, yön. Narciso Ibáñez Serrador) gibi İspanyol kült korku filmlerini tanırız. Elbette “şeytani çocuk” figürü tek bir eserle başlamış sayılmaz; kökleri mitolojiye, halk anlatılarına ve gotik edebiyata kadar gider. Antik tragedyalarda ve İncil anlatılarında “uğursuz çocuk”, “lanetli çocuk” ya da “doğuştan felaket getiren çocuk” motifine rastlanır. Örneğin Oedipus Rex’te Oidipus daha doğmadan korkulan bir figürdür. Ortaçağ Avrupa folklorundaki “changeling” anlatılarında ise çocukların şeytanlar ya da periler tarafından değiştirilmiş olduğuna inanılır. Henry James’in romanında ise çocuklar gerçekten kötü mü, yoksa anlatıcının paranoyasının ürünü mü sorusu bilinçli biçimde belirsiz bırakılır. Bu belirsizlik daha sonra “şeytani çocuk” alt türünün temel özelliği hâline gelir. Bugün bildiğimiz anlamıyla “şeytani çocuk” trope’unun asıl patlaması 1950’lerden itibaren olur. Özellikle William March'ın Kötü Tohum'u (The Bad Seed, 1954) çok kritik bir dönüm noktasıdır. Bu romandaki Rhoda karakteri, doğuştan sosyopat ve manipülatif bir çocuk olarak modern “şeytani çocuk” arketipini net biçimde kurar. Kötü Tohum, dışarıdan bakıldığında son derece uslu, terbiyeli ve örnek bir çocuk gibi görünen küçük Rhoda Penmark’ın çevresinde gelişen huzursuz edici olayları anlatır. Romanın merkezinde, Rhoda’nın annesi Christine’in giderek büyüyen kuşkuları yer alır: Kusursuz görünen bu çocuğun davranışlarının ardında açıklanması güç bir soğukluk ve rahatsız edici bir hesapçılık mı vardır? William March, gündelik Amerikan banliyö yaşamının güvenli atmosferini psikolojik gerilimle birleştirirken, kötülüğün sonradan mı öğrenildiği yoksa insanın doğasında mı bulunduğu sorusunu roman boyunca sürekli canlı tutar: "[...] çoğumuz, kuralların ve örneklerin şekillendirici gücü altında, vicdan dediğimiz garip şeyi bir şekilde geliştirebildik, makul surette kabul edilebilir ahlaklı bir karakter edinebildik ancak bazıları, ne kadar iyi etkilere maruz kalsalar da bu yetiye hiç sahip olmadılar. Bedenin en ilkel tezahürleri dışında, başkalarını sevmeyi bile başaramadılar. Doğru ve yanlışın nüanslarını zihinsel olarak anlıyorlardı ama hiçbiri bu konularda aynı ahlaki anlayışa sahip değildi. Onlar, ne değiştirilebilen ne de düzeltilebilen gerçek, doğuştan suçlulardı." (s.149) Bu alıntı, “şeytani çocuk” figürünün merkezindeki en rahatsız edici düşünceyi açık biçimde ortaya koyuyor: Kötülüğün çevresel koşulların değil, doğuştan gelen bir yapının sonucu olabileceği fikrini. Kötü Tohum burada modern psikoloji, ahlak ve çocukluk kavrayışına karşı hayli karanlık bir bakış geliştiriyor. Zira modern kültürde çocuk genellikle masumiyet ve saflık ile ilişkilendirilirken, romandaki yaklaşım bazı bireylerin “vicdan” geliştirme kapasitesinden tamamen yoksun doğduğunu ileri sürüyor. Bu nedenle çocuk figürü yalnızca korkutucu değil, aynı zamanda açıklanamaz hâle geliyor; eğitim, aile sevgisi ya da toplumsal disiplin dahi onu dönüştüremeyebiliyor. Romandaki dehşet tam olarak buradan doğuyor: Yetişkin dünyasının ahlaki düzeni, kötülüğün öğrenilmiş değil biyolojik ve değiştirilemez olabileceği ihtimaliyle sarsılıyor. Burada tarif edilen durum aynı zamanda bir tür “apathy” — daha doğrusu duygusal kayıtsızlık ve empati yoksunluğu — olarak da okunabilir. Roman özellikle vicdanın, sevginin ve suçluluk hissinin sonradan gelişmeyebileceği ihtimali üzerinde duruyor. Yine alıntıdaki “başkalarını sevmeyi bile başaramadılar” ifadesi çok önemli; çünkü mesele yalnızca kötü davranış değil, başkalarının acısına karşı duygusal bir tepki geliştirememe hâli. Modern psikoloji bunu bugün empati eksikliği, duygusal soğukluk, suçluluk hissinin yokluğu gibi kavramlarla tartışıyor: Bu gibi özelliklerin bazen çocuklukta bile gözlemlenebileceği düşünülüyor. Başka bir "kanon" örneği olan Bram Stoker'ın Drakula'sında (1897), vampir avcısı Profesör Abraham Van Helsing bir noktada şunları söyler: "Ne kadar garip olursa olsun, kimsenin inancını küçümsememeyi öğrendim. Açık fikirli olmaya çalıştım ve onu bozabilecek olan hayatın sıradan şeyleri değil, tuhaf şeyler, olağanüstü şeyler ve delilik mi, akıllılık mı diye düşündürecek şeylerdir.” (1) Van Helsing’in sözleri, insanın “normal” kabul ettiği gerçeklik anlayışının sınırlarını zorlayan varlıklarla (bu romanda vampirlerle tabii) karşılaşma deneyimini anlatır. "Şeytani çocuk" Rhoda Penmark da böyle bir figür olarak görülebilir: Dış görünüşüyle modern toplumun ideal çocuğunu temsil ederken, davranışlarının altında açıklanması güç bir duygusal boşluk taşır. Bu yüzden yetişkinler onun gerçek doğasını kabul etmekte zorlanır; çünkü çocukluk fikriyle kötülük fikri birbiriyle bağdaştırılamaz. Van Helsing’in insanı delilik mi yoksa akıl sağlığı mı olduğundan kuşkuya düşüren şeyler hakkındaki ifadesi özellikle önemlidir. Rhoda’nın yarattığı korku da budur: Sorun yalnızca bir çocuğun kötü olması değildir; yetişkinlerin çocukluk, masumiyet ve insan doğası hakkındaki bütün varsayımlarını sarsmasıdır. Bu anlamda Rhoda, gotik edebiyattaki doğaüstü figürlere benzer bir işleve sahip olur. Vampir nasıl modern aklın sınırlarını zorluyorsa, “şeytani çocuk” da modern psikoloji ve aile idealinin sınırlarını zorlar. Rhoda doğaüstü değildir ama neredeyse açıklanamaz görünür; bu da onu gotik korkunun modernleşmiş bir biçimine dönüştürür. Nasıl her dönem kendi vampirini yaratıyor; toplumsal, siyasi, ekonomik, tarihsel koşullar edebiyatta vampiri son derece elverişli bir metafor haline getiriyorsa, "şeytani çocuk" modelini de tarihsel koşullardan bağımsız düşünmemek gerekir. 1950’lerde ABD’de “şeytani çocuk” figürünün popülerleşmesi, büyük ölçüde savaş sonrası Amerikan toplumunun aile, çocukluk ve normallik üzerine kurduğu ideallerle bağlantılıdır. II. Dünya Savaşı sonrasında banliyö yaşamı, çekirdek aile modeli ve “mutlu Amerikan çocuğu” imgesi kültürel olarak yoğun biçimde yüceltiliyordu. Çocuk, geleceğin garantisi, toplumsal masumiyetin sembolü ve Soğuk Savaş Amerika’sının ahlaki devamlılığının temsili hâline gelmişti. Tam da bu yüzden, bu masumiyet imgesinin içinden kötülüğün çıkması çok güçlü bir kültürel korku yaratır. Kötü Tohum gibi eserlerde tehdit dışarıdan gelen bir canavar değil, doğrudan evin içindeki çocuk olur; böylece güvenli kabul edilen banliyö ailesinin kendisi tekinsizleşir. Bu dönemde psikoloji ve psikiyatriye duyulan ilginin artması da önemlidir. Çocuk gelişimi, davranış bozuklukları, kalıtım ve suç psikolojisi üzerine tartışmalar yaygınlaşır. Nitekim romandaki komşu Monica Breedlove karakteri, tam da dönemin yükselen psikoloji ve psikanaliz merakını temsil eden figürlerden biridir. Konuşmaları sık sık psikiyatriye, suç psikolojisine, kalıtım meselesine ve insan davranışlarının bilimsel açıklamalarına yönelir. Reginald Tasker karakteri de romanda psikoloji, suçbilim ve özellikle “kalıtsal suç” fikrine ilgi duyan karakterlerden biridir. Hatta Monica’dan daha karanlık ve obsesif bir biçimde bu meseleye yaklaşır. Reginald’ın konuşmaları çoğu zaman cinayet vakaları, psikopati, doğuştan suçluluk ve anormal davranışlar etrafında döner; bu yüzden romanın entelektüel ve tekinsiz atmosferini güçlendirir. Bu karakterlerin varlığı tesadüf değildir. William March yalnızca bir korku hikâyesi anlatmaz; aynı zamanda 1950’lerde popülerleşen psikiyatri, davranış bilimi ve suç psikolojisi söylemlerini romanın içine yerleştirir. Ancak ilginç olan şu ki roman, psikanalizin her şeyi açıklayabileceği fikrine tam olarak güvenmez. Monica ve diğer yetişkinler sürekli teoriler üretirler, Rhoda'yı “okumaya”, “teşhis etmeye” ve açıklamaya çalışırlar; ama tam da bu çaba, çocuğu daha açıklanamaz ve ürkütücü kılar. Özellikle Nazizm sonrası dünyada “kötülük doğuştan mı gelir?” sorusu kültürel bir saplantıya dönüşmüştü. Rhoda gibi karakterler, kötülüğün sonradan öğrenilmediği, biyolojik ya da genetik olabileceği korkusunu temsil eder. Bir yandan, Soğuk Savaş paranoyası da bu figüre zemin hazırlamış olabilir: dışarıdan tamamen uyumlu, düzgün ve 'Amerikan' görünen birinin içinde gizli bir tehdit taşıması fikri, dönemin antikomünist atmosferiyle örtüşür. Bu nedenle “şeytani çocuk” yalnızca korku edebiyatının bir motifi değil, 1950’ler Amerika’sının aileye, masumiyete ve insan doğasına dair kaygılarının yoğunlaşmış bir simgesi olarak okunmaya müsaittir. Burcu Denizci'nin harika çevirisiyle Türkçeye kazandırılan bu eser için Tersine Kitap'a teşekkür etmek gerekiyor. Aradan geçen onca yıla rağmen romanın hâlâ güncel ve huzursuz edici hissettirmesi, "büyük anlatıların gölgesinde kalmış, dipte birikmiş, tozlanmış ama paslanmamış bir diri zekâ" olarak William March’ın insan doğasına dair kurduğu karanlık soruların etkisini koruduğunu gösteriyor. (1) Bram Stoker, Drakula, (çev.) Can Moralı, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, s. 234. KÖTÜ TOHUM William March Tersine Kitap, 2026 Çeviri: Burcu Denizci Düzelti: Buse Olçay Editör: Alican Saygı Ortanca Kapak ve İç Tasarım: Hamdi Akçay 214 s.
- 2025 Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülü Bilge Ulusman’ın
Bu yıl beşincisi verilen Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülü’nü Edebi Babanın Reddi – Kadın Yazınında Kurucu Söylem, Türsel İşlev ve Anlatısal Arayışlar (1895-1950) adlı çalışmasıyla Bilge Ulusman kazandı. 1895–1950 arasındaki kadın yazarların modern Türk roman ve hikâyesinin oluşumundaki rolünü özgün bir bakışla ele alan bu çalışma, edebiyat tarihinin yerleşik anlatılarını yeniden düşünmeye davet eden önemli bir katkı sunmaktadır. Çalışma, kadın yazarları yalnızca “erken dönem temsilcileri” ya da “yardımcı figürler” olarak değerlendiren geleneksel yaklaşımın ötesine geçerek; modernleşme, kamusallık, beden, eğitim, aile, şehirleşme ve bireyselleşme gibi meselelerin edebî kuruluşunda kadınların yaratıcı etkisini görünür kılan özenli bir çalışma olarak oy birliğiyle ödüle layık görülmüştür. Ödül daha önce 2021 yılında Çimen Günay Erkol’un Yaralı Erkeklikler-12 Mart Romanlarında Yalnızlık, Yabancılaşma ve Öfke- kitabına, 2022 yılında Mert Öksüz’ün Muharrir ve Matbuat: On Dokuzuncu Asırda Yazarlık Mesleği ve Babıali Çevresinde Yayıncılık Faaliyetleri kitabına, 2023 yılında ise Şerif Eskin’in İnkılâp Edebiyatı: Türkiye’de Uluslaşma, Kültürel İnşa Seferberliği ve Edebiyat kitabına, 2024 yılında ise Şehnaz Şişmanoğlu’nun İki Kilise Arasında Binamaz: Karamanlıca Edebiyatta Dil, Kimlik ve Yeniden-Yazım başlıklı incelemesine verilmiştir. Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülleri Yılın Eleştiri/İnceleme Kitabı seçici kurul üyeleri: Çimen Günay-Erkol, Metin Kayahan Özgül, Nedret Öztokat Kılıçeri, Nilüfer Kuyaş, Oğuz Demiralp, Turhan Günay
- Öykü: Spartaküs Ölmeli
"Belki de insanoğlu olarak hazırlıklıydık bu duruma; en azından bilinçaltımızın bir yerlerinde, gün yüzüne çıkmasından korktuğumuz için ustalıkla sakladığımız, hatırlamamak için de epey çaba sarf ettiğimiz böylesi bir tehlikenin varlığından haberdardık." Çağdaş Turan O yıl, ben de dâhil olmak üzere olur olmadık yerde Eylül ayına methiyeler düzenlerin, yağmur sonrası etrafa yayılan toprak kokusunun güzelliğinden, süzüle süzüle yere düşen sararmış yaprakların yarattığı melankoliden bahseden ve bunu şiirlerle, hikâyelerle süsleyen, “Melali anlamayan nesle aşina değiliz” diyerek nedense hüzün edebiyatı yapan, “Eylül toparlandı gitti işte, Ekim de gider bu gidişle…” mısrasını her yerde ve her zaman, sıkıcı olma pahasına terennüm eden insanların sonsuza kadar sustuğu bir yıl oldu. Dediğim gibi, aylardan Eylül’dü, üstelik doğum günümdü… Belki de insanoğlu olarak hazırlıklıydık bu duruma; en azından bilinçaltımızın bir yerlerinde, gün yüzüne çıkmasından korktuğumuz için ustalıkla sakladığımız, hatırlamamak için de epey çaba sarf ettiğimiz böylesi bir tehlikenin varlığından haberdardık. Tevekkeli değil, bu konuda yazılmış kitaplardan, çekilmiş filmlerden, oynanmış oyunlardan mürekkep koca bir külliyatımız vardı. Ateş olmayan yerden duman tütmezmiş; ateş yandı, duman tüttü ve western temalı çizgi romanlara aşina olanların bileceği üzere tüten duman, sanki maharetli bir kızıl derilinin ustaca yönlendirmesiyle halka halka yükselerek bize duymak istemediğimiz o kötü haberi verdi: Makinelerle insanların savaşı. Dediklerine göre olay, askeri operasyonlarda kullanılmak üzere tam teçhizatlı, yakın mesafe çatışmalara girebilen, dahası öğrenebilen, kendini yenileyip geliştirebilen robotlar tasarlayan bir teknoloji merkezinde başlamış. Anlatanların yalancısıyım, orada çalışan genç bir mühendis, artık neye sinirlendiyse, söylene söylene yürürken yanından geçen robota bir tekme atarak, “Çekil lan önümden!” demiş. Robot işi alttan almış önce, efendice konuşmuş: “Bu davranışınız doğru değil, lütfen özür dileyin benden.” Ama genç mühendis, ki inşallah iki cihanda da huzur yüzü görmez, daha da sinirlenmiş bu söze, köpürdükçe köpürmüş. “Lan!” demiş, “sen kimsin ki özür diliycem, çekil git yoksa parçalarım seni!” Yine söyleyenlerin yalancısıyım; robot karşılık vermemiş ilkin, dervişane bir tavırla başını öne eğip sessiz kalmayı tercih etmiş. Genç mühendis hız kesmeden devam etmiş konuşmasına: “Seni bana parayla mı verdiler lan hırt! Asabımı bozma, hurdaya çıkartırım seni!” Robot susmuş gene, destur çekip susmuş. Suskunluk kabullenme olarak algılanmış mühendis tarafından. Hakaretler, aşağılamalar almış başını gitmiş. Ne zaman ki bıçak kemiğe dayanmış – ya da çeliğe mi demeli, bilemedim – o zaman kalkmış ayağa bizim robot, çekmiş emaneti, sürmüş kurşunu şarjöre, “Allah’ın var mı lan senin!” nidası eşliğinde basmış tetiğe. Dan dan dan… İşte, daha sonraları hemcinslerince “Spartaküs” ismi verilecek olan bu robotun önderliğinde büyük isyan o gün başlamış. Spartaküs, adının hakkını verircesine; ve hatta üzerine Che Guevara’yı, Emiliano Zapata’yı, İnce Memet’i, Köroğlu’nu ve dahi ne kadar zulme karşı koyan kahraman varsa ekleyerek, yükselmiş, yükselmiş ve makinelerin sesi olmuş. Bu sese sigara otomatları ve Airfryer’lar haricinde dünyadaki bütün makineler cevap vermiş, isyan çatışmaya, çatışma muharebeye, muharebe koca bir savaşa dönüşmüş. Ben bu durumun Türkiye’deki yansımalarını hatırlıyorum. Meşrebimizin genişliğinden olsa gerek ilkin pek önemsemedik durumu. Kahve köşelerinde, mahalle aralarında gevrek gevrek konuşarak, “Gelecekleri varsa görecekleri de var,” dedik, “biz diğer milletlere benzemeyiz,” tarzı saçma sapan şeyler söyledik. Sonra siyasetçilerin çözüm yaratmadan uzak, oy toplama ya da prim yapma odaklı, menfaate yönelik açıklamalarını duyduk. Milliyetçi bir parti başkanı konuşuyordu: “Bizler robotlara karşı değiliz, Türk olmayanlarına karşıyız. Türk makinelerin başımız üzerinde yeri var. Zaten makineler Türk’tür, Türk kalacaktır.” Milliyetçiliği hafif dini soslarla tatlandırıp halka sunma konusunda nam yapmış bir diğer partinin başkan yardımcısı aynı cümlelerin üzerine ufak eklemeler yaparak gerçekleştirdiği basın toplantısında, “Endişeye mahal olmadığını, en kısa zamanda robotların hak dine geçeceklerini, zaten bütün bunların Kuran’da yazdığını,” ifade ediyordu. “Büyük uyanış baş göstermişti. Spartaküs gizli Müslümandı, zamanı gelince açıklayacaktı her şeyi.” Sol partiler makinelerin grev yapma hakkının ellerinden alınamayacağından dem vururken malum bölgedeki malum partinin üyeleri zılgıtlar eşliğinde “Devlet makinelere bahmiiirrr” çığlıkları atıyordu. Ne zaman ki ilk robot orduları topraklarımızda göründü, işte o zaman anladık ki durum sandığımızdan da vahim. Ve Milli Mücadele başladı… Şimdi, eğri oturup doğru konuşalım ve Sezar’ın hakkını Sezar’a verelim. Demin bahsettiğim çıkar gruplarının, siyasetçilerin saçmalamalarını bir kenara bırakıp ezeli ve ebedi şapşikliğimizi de şöylece geçiştirirsek görürüz ki, bizim milletimiz iş sıkıya geldiğinde, bağımsızlığı tehlikeye girdiğinde mücadelenin hasını vererek destan yazma konusunda pek maharetlidir. Yumurta kapıya dayandığında, yaralı kurt köşeye sıkıştığında ve tehlike çanları kulakları tırmalamaya başladığında küçümsediğimiz, adam yerine koymadığımız, hor gördüğümüz, dalga geçtiğimiz bu insanlar ezber bozar, tarih yazar. Robot ordularını taşıyan gemiler ilkin Çanakkale’de bozguna uğratıldı. Geçemediler boğazdan. O zamanki İngiliz başkanı verdiği demeçte, “Çok normal,” dedi, “biz de geçememiştik zamanında.” Daracık sahil şeridinde mahsur kalan robotlar, Allah’ı var şimdi, çok iyi mücadele etmelerine rağmen bir santim bile ilerleyemediler. Spartaküs köpürüyordu. “Ulan bütün dünyaya diz çöktürdük bu yecüc mecücleri ele geçiremedik! Yakın! Yıkın! Yok edin o ülkeyi!” Yakamadılar, yıkamadılar… Fakat gel gelelim yalnız değildik bu savaşta, müttefikimiz olan diğer ülkeler, özellikle Almanlar yenilince biz de yenik sayıldık. Çanakkale’den geçemeyen robotlar ellerini kollarını sallayarak İstanbul’a girdiler, oradan Ankara’ya… Her şey bitmiş miydi? Hayır tabii ki… Biz bitti demeden biter mi hiç… Anadolu’nun çeşitli yerlerinde müdafaa grupları oluşturuldu. Çete savaşlarıyla düşmana bolca kayıp verdirdik. Daha düne kadar birbirini yiyen gruplar; Laz uşakları, Kürt aşiretleri, Türkmenler, Araplar yan yana, omuz omuza savaştı. Bu dayanışma içindeki mücadelede halklar birbirini daha iyi tanıyor; İzmirli Berkay Trabzonlu Dursun için, “Delikanlı çocukmuş,” derken, Diyarbakırlı Baran yanık sesiyle türküler söylüyor, türkünün sözlerini anlamamasına rağmen Yozgatlı Alparslan hüngür hüngür ağlıyor, Edirneli Meriç ise efkârlanarak zulasında sakladığı biradan yudum yudum götürüyordu. Zaman geçti, ufak tefek zaferlere, bazı mahalli başarılara rağmen baktık ki durum kötüye gidiyor. Ardı arkası kesilmiyor namussuzların, geldikçe geliyor, bir gidip bin dönüyorlar. Fabrikalar üç vardiya çalışıyor, durmadan, dinlenmeden robot basıyor, basılan robotlar anında cepheye gönderiliyor. Ümitsizliğe kapılmıştık. Gündelik başarılarla bir yere varamayacaktık. Daha köklü çözümler lazımdı. Kaos ortamlarının olmazsa olmazı, her kafadan bir ses çıkmalar, akıl ve mantıktan muaf konuşmalar, uçuk kaçık fikirlere bel bağlanmalar da işte tam bu döneme denk geldi. Kimilerimiz, malum film serisindeki gibi, bu makinelerin güneş enerjisi ile çalıştığını, eğer güneşi kapatırsak bu işi kökten halledeceğimizi savunuyordu. “Güneşi karartalım, enerjisiz kalsın lavuklar.” “Bu mu uygulayacağımız taktik?” “Taktik maktik yok. Bam Bam Bam…” “Kimsin lan sen?” “Adım Ahmet ama olur da güneşi karartırsak ‘Neo’ olmaya talibim.” Sonra, sanki bütün bunları halletmişiz gibi, ileride operasyonların yönetileceği ana donanma gemimizin ismi üzerinde tartışmalar başladı. İsim Nebukadnezar olamazdı, daha yerli, daha milli bir şeyler lazımdı. Atılgan diyen oldu, Gökbörü diyen… Bir ara Yavuz isminde karar kılındı, sonra vazgeçildi, Tuncelili bir arkadaş geminin adı Yavuz olursa ben binmem dedi. Sonra aynı adam, neden Zülfikar koymuyoruz,” diye sordu. Bu sefer de Yavuz ismini öneren kişi “Ben de orada çıkan yemeği yemem,” diye cevapladı. Sonunda, gayet mantıklı bir kararla, eski gururumuz ‘Anadol’ isminde karar kıldık. Tabii ki geminin kaportası sağlam olmalı ve sıkıştırılmış samandan yapılmamalıydı. Tam kurulacak yeraltı şehrinin isim tartışmasına girmiştik ki Maraşlı bir direnişçi “Olmaz!” diye haykırdı. Güneş bize lazımdı. O olmazsa tarhanaları nasıl kuruturduk, nasıl salça yapardık. Hem o iş öyle kolay değildi, herkesin malumu, ilk kurşunu Adanalılar atmıştı güneşe. Becerememişlerdi. Adanalılar yapamadıysa kimse yapamazdı… Tartışmalar dallanıp budaklanıp, anlamsız mecralara doğru kayarken nereden geldiği belli olmayan bir ses duyuldu: “Spartaküs’ü öldürelim.” Birbirimize baktık. Evet, ne kadar da anlamlı bir çözüm. Lideri öldür, takipçiler dağılır, Spartaküs ölürse robotlar başsız kalır. Süper valla, harika… Konu ile ilgili hemen bir komisyon kuruldu, başına da Genelkurmay başkanının yeğeni getirildi. Genelkurmay başkanının yeğeni olma haricinde herhangi bir vasfa sahip olmayan bu şahıs, tabii ki dâhil olduğu liyakatsizlik zincirine akraba ve hemşerilerini eklemede bir an bile tereddüt etmeyerek, tabirimizi hoş görün lütfen, işin bokunu çıkardı da çıkardı. Spartaküs’ü öldürecek timin başına iki yıllık Muhasebe ve Vergi Uygulamaları bölümünü ittir kaktır beş senede anca bitirmiş kardeşini, koordinasyon müdürü olarak Sancaktepe’de tekel bayisi işleten bacanağını, iletişim başkanlığına da lügatinde “Her türlü, hallederiz, sıkıntı yok,” tabirleri haricinde başka kelime bulunmayan kirvesini atadı. Kardeş, Bacanak ve Kirvenin nasıl davrandığını anlatmaya gerek yok. Onlar da tanıdıklarını kattılar zincire. Huzur hakkı adı altında alınan maaşlar, Spartaküs’ü öldürmek için gerekli teçhizatların ihalelerinden kalanlar, komisyonlar rüşvetler derken acayip bir gelir kapısı oluştu. Ve bu insanlar günü geldi baktılar ki Spartaküs’ün ölmesi işlerine yaramıyor. Hatta tam tersi, eğer o ölürse bu musluğun suyu kesilecek. Sancılı süreç devam etmeli, insanlar ne ölmeli ne gülmeli, tabiri caizse ömrü billah belini doğrultmamacasına sürünmeli. Sürünmeli ki dönen çarklar fark edilmesin, fark edilmesin ki devran sürüp gitsin. Eğilenler kalkmasın, uyuyanlar uyanmasın ve millet kendine gelmesin. Eğer kendine gelirse anlayacak ki asıl tehlike Spartaküsler değil… Spartaküsler bahane…
- KulturaLitera Kitap Kulübü buluşması 4 Haziran Perşembe Booklove'da
Oylum Yılmaz ve Şule Tüzül’ün moderatörlüğünde 2020 yılından beri devam eden KulturaLitera Kitap Kulübü'nün Haziran ayı kitabı: Edouard Louis imzalı Babamı Kim Öldürdü. Buluşma, 4 Haziran Perşembe 19.30’da Booklove'da gerçekleşecek. Birtakım iç hesaplaşmalar içindeki yazar uzun zaman sonra çocukluğunun geçtiği, küçük, çirkin bir Fransız kentinde yaşayan babasını ziyarete gider. Karşısında bulduğuysa, erkeklerin duygularını bastırması ve sert olması gerektiğini savunan, bugün “toksik erkeklik” denen kültürün içine doğmuş, kendisine rol model olan birçok erkek gibi erkenden okulu bırakıp işçiliği değişmez bir kader gibi sırtlanarak fabrikalarda çalışıp ellisinde yatağa mahkûm olmuş, zavallı bir adamdır. Fransa’nın en etkili yazarlarından biri kabul edilen Édouard Louis bu kısa ve çarpıcı metinde mevcut düzenin grotesk gerçekliğini vurgularken, milyonlarca insanın hayatını etkileyip yöneten siyaset denen şeyin, siyasetçiler için aslında bir salon oyunundan başka bir şey olmadığını anlatıyor. “Louis’nin bir yazar olarak en güçlü yanı, olguları kimi zaman takıntı noktasına varacak kadar tutkulu bir şekilde hissetmesi ve hislerini nötrlemek yerine onları araştırmaya açık, felsefi bir zihinle analiz etmesidir.” Edmund White, The Guardian 4 Haziran'da gerçekleşecek KulturaLitera Kitap Kulübü'ne kayıt olmak için tıklayın.
- Mario Levi Öykü Ödülü’nün ilk sahibi Barış Kılıç oldu
Everest Yayınları ile Mario Levi’nin ailesi tarafından bu yıl ilk kez düzenlenen Mario Levi Öykü Yarışması’nın kazananı Barış Kılıç oldu. Jüri, ödüle layık görülen dosyayı; incelikli ve mizahi anlatımı, yerel karakterleri özgün biçimde işlemesi ve insan ruhuna dair derin gözlemleri nedeniyle oybirliğiyle seçti. Ödül töreni 2 Haziran’da Yeditepe Üniversitesi’nde gerçekleştirilecek. Türk edebiyatının unutulmaz isimlerinden Mario Levi’nin anısını yaşatmak amacıyla Everest Yayınları ve Levi ailesinin iş birliğiyle bu yıl ilk kez düzenlenen Mario Levi Öykü Yarışması sonuçlandı. Yarışmanın kazananı, jüri üyelerinin oybirliğiyle seçtiği dosyasıyla Barış Kılıç oldu. Jüri tarafından açıklanan ödül gerekçesinde, Kılıç’ın dosyasının okuru ilk sayfalardan itibaren içine çeken anlatım gücüne dikkat çekildi. Gerekçede şu ifadeler yer aldı: “Okuru ilk andan itibaren saran incelikli ve mizahi üslubu, yerel kahraman ve mekânları özgünlükle ele alması, duygulara dair derinlikli gözlemleri sebebiyle Turuncu rumuzlu yazar Mario Levi Öykü Ödülü’nün birinciliğine layık görülmüştür.” Edebiyat dünyasında genç ve yeni sesleri desteklemeyi amaçlayan yarışma, aynı zamanda Mario Levi’nin yazınsal mirasını yeni kuşaklarla buluşturmayı hedefliyor. Uzun yıllar hem eserleri hem de eğitmen kimliğiyle Türk edebiyatına katkı sunan Levi’nin adını taşıyan ödülün ilk yılında gösterilen ilgi, yarışmanın kalıcı bir edebiyat geleneğine dönüşebileceğinin işaretleri arasında görülüyor. Ödül töreni, 2 Haziran 2026 Salı günü 14.00–17.00 saatleri arasında, Yeditepe Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ev sahipliğinde, Yeditepe Üniversitesi Mario Levi Salonu’nda gerçekleştirilecek. Edebiyatseverleri bir araya getirecek etkinlikte yarışmanın sonuçları kutlanırken, Mario Levi’nin edebiyata bıraktığı miras da yeniden anılacak. Yarışmanın jüri heyetinde ise Türk edebiyatının önemli isimleri yer aldı. Prof. Dr. Ali Budak, Cemil Kavukçu, Elif Tanrıyar, Ece Erdoğuş Levi, Şebnem İşigüzel ve Yekta Kopan tarafından değerlendirilen dosyalar arasından Barış Kılıç’ın çalışması oybirliğiyle birinciliğe değer bulundu. Mario Levi, yalnızca romanları ve öyküleriyle değil, aynı zamanda uzun yıllar sürdürdüğü akademik çalışmalarıyla da Türk edebiyatında iz bırakan isimlerden biri olarak anılıyor. Yeditepe Üniversitesi bünyesinde düzenlenen anma etkinlikleri ve adına verilen bu yeni ödül, yazarın edebi mirasının yaşatılmasına yönelik önemli adımlar arasında yer alıyor. Barış Kılıç’ın ödüle değer görülen dosyasının ilerleyen dönemde yayımlanıp yayımlanmayacağına ilişkin ayrıntıların ise organizatörler tarafından önümüzdeki günlerde açıklanması bekleniyor.
- Mahir Ünsal Eriş, İki Kitap Urla’da okurlarıyla buluşuyor
Çağdaş edebiyatın sevilen yazarlarından Mahir Ünsal Eriş, 20 Haziran Cumartesi günü İki Kitap Urla’da düzenlenecek söyleşi ve imza etkinliğinde okurlarıyla bir araya gelecek. Moderatörlüğünü Hasan Hüseyin Didin’in üstleneceği etkinlikte edebiyat, hikâye anlatıcılığı ve yazma halleri konuşulacak. Çağdaş Türk edebiyatının öne çıkan yazarlarından Mahir Ünsal Eriş, Urla’da düzenlenecek özel bir etkinlikte okurlarıyla buluşmaya hazırlanıyor. “İki Kitap Urla” ev sahipliğinde gerçekleşecek söyleşi ve imza günü, 20 Haziran Cumartesi günü saat 16.00’da düzenlenecek. Etkinliğin moderatörlüğünü Hasan Hüseyin Didin üstlenecek. Söyleşide Mahir Ünsal Eriş’in edebiyat anlayışı, hikâye kurma biçimi, yazarlık serüveni ve kitapları üzerine kapsamlı bir sohbet gerçekleştirilecek. Organizasyon, özellikle öykü severleri ve çağdaş Türk edebiyatını yakından takip eden okurları bir araya getirmeyi hedefliyor. 1980 yılında Çanakkale’de doğan Mahir Ünsal Eriş; öykü, roman ve anlatılarıyla son yılların en dikkat çeken yazarları arasında yer alıyor. “Olduğu Kadar Güzeldik” adlı kitabıyla 60. Sait Faik Hikâye Armağanı’nı kazanan yazar; “Bangır Bangır Ferdi Çalıyor Evde”, “Dünya Bu Kadar”, “Sarıyaz”, “Kara Yarısı”, “Gaip” ve “Tatil Kitabı” gibi eserleriyle geniş bir okur kitlesine ulaştı. Kitapları seven, hikâyelerin peşine düşen ve yazarlık üzerine keyifli bir sohbet dinlemek isteyen okurların katılımına açık olacak etkinlikle ilgili detaylı bilgiye organizasyonun iletişim hattı üzerinden ulaşılabileceği belirtildi. Etkinlik Bilgileri: Tarih: 20 Haziran Cumartesi Saat: 16.00 Moderatör: Hasan Hüseyin Didin İletişim: 0542 747 82 84
- Bir kitap hikayesi
Şule Tüzül, Jehan Barbur'un özyaşamöyküsü, Öncesi üzerine yazdı: "Öncesi, huzursuzluktan geçmeden huzura ulaşılamayacağını fısıldayan; insanın kendi karanlığıyla yüzleşmesini isteyen sarsıcı bir roman" Üç yıl kadar önce, bir yaz sonu, sonbaharın ilk günleri, Jehan aradı. Yeni bir kitaba başladığını ve birkaç aydır çalıştığını biliyordum. Hadi gel bir bak yazdıklarıma, dedi. Huzursuzdu. Bu coğrafyada yaşayan herkes nasılsa o da öyleydi: Kaygılı, umut edebilmek için durmadan çalışmaktan, yitirilenlerden, bitmeyen felaket ve yıkım haberlerinden yorgun. Üstelik yakın zamanda annesinin kaybının yasını tutamadan, memleketi Hatay'ın yasıyla yerle bir olmamak için çabalıyordu. Sahip olduğu her şey toprağın altındaydı, ama en kötüsü anıları, kocaman bir geçmiş toprak altındaydı artık. Diğer yandan birlikte vakit geçirdiğimiz zamanlarda onu asla neşesiz görmedim. Hayran olduğum yanlarından biridir bu. Şiir kitapları, Baba Öyküler, Uyumsuza Notlar - Bir Tomris Uyar Kitabı ve Garam'dan sonra çok başka bir şey yapmak istediğini, içinde çok şey biriktiğini ve bir şekilde bunları dışarı çıkarması gerektiğini söylüyordu. Garam'da editörü olarak birlikte yaptığımız çalışmanın tadı damağımdaydı ve daha okumadan çok iyi bir şeyin yolda olduğunu biliyordum. Ona gittiğim o gün çok sayıda metin paylaştı benimle. O sıralar Annie Ernaux'un Seneler'i, Yalın Tutku'su, Boş Dolaplar ve Babamın Yeri, Gospodinov'un Zaman Sığınağı ve Hüznün Fiziği, Vigdis Hjort'ün Miras'ı ile doluydu kafam. Özyaşamöykülerini bu kadar sıra dışı ve bu kadar açık seçik biçimde birer edebiyat eserine dönüştürmelerine hayran kalmıştım. Jehan'ın metinleri elbette onlardan çok farklıydı ama onların edebiyatıyla bir yakınlık hissettim bu metinlerde. Bu his ise heyecan vericiydi benim için. Türk edebiyatında rastlamadığımız bir açıklık ve şeffaflığı vardı Jehan'ın metinlerinin. Türk edebiyatının özyaşamöyküleri başarıya doğru giden olumlu, herkes tarafından takdir gören, steril yaşamların öyküleridir. Oysa biliriz ki hiçbir yaşam kan, ter ve gözyaşından azade değildir. Belki benim eksiğimdir, ben bunun aksi yönde öyküler okumadım. Jehan bir yandan okuyor, bir yandan, bunlardan bir şey çıkar mı, diye soruyordu her seferinde. Okudukları öylesine insanın içinden kopup gelen cümlelerdi ki etkilenmemek mümkün değildi. Okuduğu metinlerden sonra, eğer hepsi böyleyse romanı yazmışsın zaten, dedim. O ise söylemek ve yazmak istediği daha çok şey olduğunu söyledi. Sonrasında kitap için birkaç kere daha bir araya geldik bu üç yıl boyunca. Sonra bir gün tamam dedi. Editoryal çalışmayı kısa sürede yaptık. Benim için yine eşsiz bir deneyimdi. Ve Öncesi okuruyla buluştu. "Dünyadan alacaklı olduğum hissi beni dik tutan, yaşamla aramda hevese dair bir bağ kuran nadir şeylerden biriydi... ve her an iyileşmeyi dilerken zannettiğim bir iyiyi oynamak..." Öncesi, her ne kadar Jehan Barbur'un özyaşamöyküsü olsa da, Annie Ernaux'nun kendi kitapları için söylediği gibi, ben de bu romanı bir özkurgu olarak görüyorum. Her ne kadar müzisyenliği ön plana çıksa da Jehan Barbur, çok iyi bir müzisyen olduğu kadar çok iyi bir yazar ve şair. Öncesi her şeyden önce her yönü ile başarılı bir edebiyat eseri. Bir roman. Romanın ana meselesi bir kız çocuğunun sancılı büyüme hikâyesi. Öncesi bir edebiyat eseri olduğu için bu hikâyeye sadece Jehan Barbur'un büyüme hikâyesi olarak bakamayız, en başta hikâyeye büyük haksızlık olur bu. İlk sayfalardan itibaren okur bunu anlayacaktır. Herkesin kendine ait parçalar bulacağı ortak bir hikâyedir söz konusu olan. Peki nedir bu parçalar? Evet, bir yandan bir kız çocuğunun yaşadıklarını okuruz. Ama aynı zamanda bir aile eleştirisi okuruz. Devlet eleştirisi okuruz. Toplum eleştirisi okuruz. Eril dünya eleştirisi okuruz. Aile, toplum, devlet, eril dünyanın ağırlığı romanın kahramanı Jehan'ın omuzlarına binmez sadece, her insanın az ya da çok yüklendiği ağırlıklardır bunlar. Hangimiz azadeyiz bunlardan? "Tadına doymadığı yerleri yalayan bir kediyi eve alıp akşam güneşinde iyiden iyiye izlemeli. Merhaba kedi! Önce sen hisset beni; sonra belki ben, kendimi..." Romanın en güçlü yanı yazarın tüm yaşananlara ve romanda geçen tüm kahramanlara eşit mesafede durma çabasıdır. Buna çaba diyorum çünkü tüm anlatılanlar bizzat yazar tarafından deneyimlendiğinden kolay olmasa gerek bunu başarmak. Zaten bu çaba her cümlede hissediliyor. Bu çaba nedeniyle romanı bitirdiğimizde hiç kimseye kızma, hiç kimseyi yargılama şansımız kalmıyor. Sadece bir kız çocuğunun sancılı büyüme yolculuğuna tanık olmuyoruz, aynı zamanda bir annenin, bir babanın, bir sevgilinin ya da bu yolculuğa ortak olan pek çok insanın sancılı yolculuğuna da tanık oluyoruz. Bir anne ya da babanın çocuklarına yeterince sevgi gösterememesinin nedenlerine tanık oluyoruz, roman bizi öyle bir yere getiriyor ki onları yürekten anlıyoruz. Bir aşk ne kadar büyük olursa olsun bir ilişkiyi sürdürmeye neden yetmeyeceğini, gerçek dostlukların ne anlama geldiğini, neden devam edip neden bittiğini de anlıyoruz. Öncesi, insana dair tüm çıkmazların ve çelişkilerin romanı aynı zamanda. Roman herkese ve her şeye hakkını vererek ilerliyor. Yazarın eşit mesafede durmadığı tek bir karakter var: ana kahraman Jehan. Çuvaldızı her seferinde kendine batırıyor. Bunun nedenlerini de anlıyoruz romanı okudukça. Bir yanıyla bir kendiyle hesaplaşma romanı Öncesi, ama sadece roman kahramanının kendiyle, kendi hayatıyla hesaplaşması başkalarıyla değil. Bir yanıyla bir vefa romanı, roman kahramanı Jehan'ın hayatına giren tüm insanlar için bir vefa... "İnsan, habis olduğu bir zihin ve bedenin içinden değil de tamamen bir var olma haliyle bakabilse etrafa... Görüş alanından kendini bertaraf edebildiği bir bakma hali ile..." Alıştığımız tarzda bir roman değil Öncesi. Bazen bir şiir çıkıyor karşımıza. Bazen birkaç cümlelik bir metin. Bazen rüyalar. Yazar Jehan kendi çocukluğunun hikâyesini anlatıyor ama ara sıra hikâyeye ara verip, insana ve yaşama dair doğrudan okurla düşüncelerini paylaşıyor. Zaman akışı sıralı değil. Roman bugünle başlıyor zaten. Bugünle geçmiş arasında girip gelen metinlerde ilerliyoruz. Bölümlerin başlık ya da numarası yok. Çünkü çok hayatın içinden bir hikâye anlatılıyor; bu kadar yürekten kopup gelen hikâyeleri bu şekilde bölümlendirmek ve sınırlamak da bu hikâyelere haksızlık olacaktı. Okur olarak sanki Jehan'la bir yerde buluşmuşuz ve o başlamış anlatmaya. Ya da bir film izliyoruz sanki; bugünle başlayan sahne geçmişin sahnelerinde zamana aldırmadan bir ileri bir geri gidiyor, ara sıra filmin ana kahramanı görünüyor ekranda ve açıklamalarda bulunuyor. Tüm bu nedenlerle romanı okurla buluşturan Doğan Kitap'a ve emeği geçen herkese okur olarak teşekkürü borç bilirim. Öncesi, çok hassas, insanın içinde bir yerlerde, derinlerde sakladığı, ittiği, dokunmak istemediği yerlere dokunuyor. Çok ağır görünse de hafif bir dokunuş. O bile insanı alt üst etmeye yetiyor. Ve iyi ki de öyle oluyor. İçimizdeki gölgelerle, karanlığımızla yüzleşmeden nasıl gerçekten var olabileceğiz? Nasıl huzur bulacağız? Öncesi diyor ki, huzur huzursuzluktan geçerek ulaşabileceğimiz bir yer. Romana dair en çok söylenen şeyler; çok üzücü, ağır, katlanılması güç duygu yoğunluğu ile dolu olduğu yönünde. Bir kız çocuğuna bu kadar büyük ağırlıkların yüklenmesinden rahatsızdı çoğu okur. Hayat bunun aksi yönünde mi akıyor? Kız çocukları ya da tüm çocuklar olabildiğinde hafifleyerek mi yaşıyorlar bu hayatı? Yaşam mı daha ağır, Öncesi'nde yaşananlar mı? Yaşam her şeyden çok daha ağır. Daha korkunç. Daha katlanılmaz. Edebiyat niye var? Müzik niye var? Sanat niye var? Okuduğum her kurgu eserde bir ses ararım. Eğer iyi bir edebiyat eseriyse muhakkak bir sesi vardır. Anlatıcının sesi değil, romanın sesi. Bir kız çocuğunun sesi var Öncesi'nde. Romanın büyük bölümünde bugün bir yetişkinin anlattıklarını dinliyor olsak da her cümle bir kız çocuğunun sesiyle sesleniyor. Sesini duyurmaya çalışan, duyulmadığı için daha çok çırpınan, sevmek ve sevilmek için seslenen bir kız çocuğunun sesi. "Anlamı arayan her kimse, hangi anlama eriştiğinde doğru cevabın sahibi olabilirdi ki? İnsan... Sezisini yitirdiğinden beri bir hayvan bile değildir artık." Romanın dili Jehan'ın üslubu ile buluşarak müthiş zengin, derinlikli ve kelime kelime içimize dokunan bir dil. Yalın cümleler, ama tüketilmesi zor; birçok bölümü yutkunarak, durup düşünerek okuyoruz. Neredeyse her cümle içimizde iz bırakıyor. Okur için boşluklar bırakılmış tekinsiz bir roman Öncesi. Hayat gibi... Yazar ve anlatıcı Jehan insana ve hayata dair pek çok soruyla baş başa kalıyor, olası cevapların peşinden gidiyor, bunu yaparken okuru da kendi sorularıyla ve olası cevaplarıyla hikâyeye ortak ediyor. Yazarın okura boşluklar bırakmasını seven bir okurum ben. Hayatın birebir anlatılabileceğini, aktarılabileceğini düşünmüyorum. Anlatılan her şey eksiktir. Yazar kendi penceresinden gördüklerini anlatır, kendinde kalanları. O görünenlerde de boşluklar vardır zaten. Anlamı yazar ya da okur veriyor yaşananlara; gerçek, baktığın açıya göre değişip dönüşüyor. Öncesi, yolculuğuna Jehan'la başladı, Jehan'dan çıktı artık, okurların yüklediği anlamlarla yoluna devam ediyor. Yolu açık olsun. ÖNCESİ Jehan Barbur Doğan Kitap, 2026 Tür: Roman 224 s.
- Lim Sunwoo'dan modern hayatın ayazında bir büyülü gerçekçilik şöleni
Lim Sunwoo’nun ilk öykü kitabı Hayaletin Kalbi, görülmeyen, ifade edilemeyen, açıklanamayan duyguları keşfeden sekiz fantastik öykü anlatıyor. Komik ve düşünceli karakterler, ne şekilde tezahür ederse etsin kendi kederleriyle doğrudan yüzleşmek için günlük rutinlerinden uzağa çekiliyor. Hayaletler ve diğer dünyaya ait doğaüstü olaylar, yazar Lim Sunwoo’nun sessiz evrenine kusursuzca eklemlenirken; hikâyeler aramızdaki kaybolmuş ve incinmiş olanlara duyulan mizah, sıcaklık ve empatiyle besleniyor. Kendi bedeniyle bir fırında yüzleşenlerin, dünyayı ele geçiren mutant denizanalarının, eski sevgilisinin dairesinde ağaca dönüşen kalbi kırık bir adamın, elektrikli süpürgenin içine hapsolmuş K-pop yıldızı adayı bir hayaletin ve kedilerini öldüren vahşi bir köpekten intikam almak için içindeki kediyi ortaya çıkaran bir karakterin öyküleri bunlar. Sunwoo, kendi kalbimize bir hayaletin mesafeli ama merhametli gözlerine bakmaya ve o kalbin içindeki parıltılı, tuhaf ve mümkün ihtimalleri keşfetmeye çağırıyor bizi. Modern hayatın ayazında, ruhu usulca saran, absürt olduğu kadar içten ve zarif bir içsel yolculuğa çıkarıyor. “Lim Sunwoo’yu okurken sürekli insanın kalbine nasıl bakması gerektiğini düşündüm. Bu kitap bende kalbimi yerinden çıkarıp yanıma bir hayalet gibi oturtma isteği uyandırdı. Artık solgun, havada süzülen kalbimin pek fazla yalnızlık hissetmeyeceğini düşünüyorum.”-PYUN HYE-YEONG, ÇUKUR’UN YAZARI “Lim Sunwoo, karakterlerini birbirlerine yakınlaştırmak adına onları istenmeyen büyülü koşulların içine sokarak, modern hayatın yalnızlığını yumuşak ve absürt bir dünya inşasıyla yakalıyor. Unuttuğumuz anlarda bizi birbirimize bağlayan şeyin ne olduğunu hatırlatan bir büyülü gerçekçilik cevheri.”-CAMERON ROPER “Sunwoo’nun sıradan insanları, sıradışı deneyimlerden geçerler. Öykülerinde dünya dışı bir varlık veya töz; anlatıcıyı mutluluk için dürüst bir şansın olduğu daha iyi, daha emin bir yola sokmak üzere çıkagelir.”-E.B. BOATNER, LAVENDER MAGAZINE Yazar hakkında: 1995 yılında Seul'de doğan Lim Sunwoo, 2019 yılında Munhak Sasang dergisinin "Yeni Yazar Ödülü"nü kazanarak Güney Kore edebiyat dünyasına güçlü bir giriş yapmış, çağdaş edebiyatın en dikkat çekici genç seslerinden biri hâline gelmiştir. Modern hayatın yalnızlığını, yas ve yabancılaşma temalarını büyülü gerçekçilikle harmanlayan yazar; mutant denizanaları, ağaca dönüşen insanlar veya elektrikli süpürgeye hapsolmuş hayaletler gibi absürt ve fantastik unsurları, karakterlerinin içsel kederlerini somutlaştırmak için ustalıkla kullanır. Sunwoo, gündelik rutinleri "yumuşak ve tuhaf" bir dünya inşasıyla kırarak, okurlarını yaşam ile ölüm arasındaki o parıltılı ve belirsiz sınırda derin bir duygusal keşfe davet etmektedir. HAYALETİN KALBİ Lim Sunwoo İthaki Yayınları, 2026 Çeviri: Tayfun Kartav 184 s.
- 16. Türkan Saylan Sanat Ödülü’nün kazananı: Buket Arbatlı
Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’nin (ÇYDD) Genel Başkanı Prof. Dr. Türkan Saylan anısına gerçekleştirdiği 16. Türkan Saylan Sanat Ödülü’nün kazananı Korkunun Kıyılarında adlı öykü kitabıyla Buket Arbatlı oldu. Buket Arbatlı’nın gerek tarihin sayfalarından gerekse ailesinin ortak hafızasından kazıp çıkardığı anlatıları modern bir öykücülük anlayışıyla yeniden kurguladığı Korkunun Kıyılarında, seçici kurulun yarışmaya başvuran 67 eser arasından belirlediği 5 kitaplık kısa listeden birinciliğe seçildi. Turhan Günay’ın başkanlığını yürüttüğü seçici kurulda Birsen Ferahlı, Nursel Duruel, Mehmet Zaman Saçlıoğlu, Sezer Ateş Ayvaz ve ÇYDD Genel Başkanı Prof. Dr. Ayşe Yüksel yer aldı. Ödül, Türkan Saylan’ın 17. ölüm yıldönümü vesilesiyle İş Sanat Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen anma töreninde takdim edildi. Seçici kurulun gerekçesini Mehmet Zaman Saçlıoğlu, şu sözlerle dile getirdi: “Tarihi olaylar üzerine kurguladığı öykülerinde, özellikle Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet’e geçiş sırasında yaşanan siyasal, sosyal değişimlerin, duygular ve insani değerler üzerinden nesnel bir yaklaşımla anlatmadaki başarısı nedeniyle 16. Türkan Saylan Sanat Ödülü’ne Korkunun Kıyılarında kitabıyla Buket Arbatlı değer görülmüştür.” Buket Arbatlı 1966 yılında Burdur’da doğdu. Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi’ni bitirdikten sonra Okmeydanı Hastanesi’nde Radyasyon Onkolojisi uzmanlığı eğitimini tamamladı. Uluslararası ilaç firmalarında yöneticilik ve genel müdürlük yaptı. Öyküleri Notos, Öykü Gazetesi, Sözcükler dergilerinde ve Oggito websitesinde yayımlanan Arbatlı’nın Erkeklere Her Şey Anlatılmaz (2020) ve Korkunun Kıyılarında (2025) adlı öykü kitapları yayınevimiz tarafından yayınlanmıştır. Korkunun Kıyılarında Savaşın harap ettiği coğrafyalar, bir devrin geride bıraktığı hayatlar ve kaybettikleri kişilerin ardından ideallerin gölgesiyle yaşamaya çalışanlar... Buket Arbatlı yakın tarihi, belgelerin yanı sıra anılar ve anlatılar üzerinden canlandırıyor. Tarihsel denebilecek öykülerin, insan ruhunun veçheleri ve yazarın hafızasının ilmikleriyle örülmesi onlara hem özgün hem de modern bir tını kazandırıyor. Erkeklere Her Şey Anlatılmaz‘da kadınlık hallerini çeşitli cephelerden anlatan Arbatlı, yeni öykü kitabı Korkunun Kıyılarında ile farklı bir alana açılıyor ve gerek tarihin sayfalarından gerek ailesinin ortak hafızasından kazıp çıkardığı anlatıları modern bir öykücülük anlayışıyla yeniden kurguluyor. Arbatlı’nın ödül töreninde gerçekleştirdiği teşekkür konuşması için: https://www.youtube.com/watch?v=s2-iOwlC0CE
- ORA’DA – Kent Öyküleri
Duino Kitap, çağdaş öykücülüğümüzün farklı kuşaklardan yazarlarını bir araya getiren güçlü seçkisi Ora’da’yı okurlarla buluşturuyor. Ora bazen bir sokaktır. Bazen bir tren garı, bir meydan, bir pencere ışığı… Bazen de içimizde taşıdığımız, gitsek bile peşimizi bırakmayan bir hatıra. Ora’da – Kent Öyküleri, farklı kuşaklardan yazarların kaleminden doğan öykülerle, yaşamla kurduğumuz karmaşık ilişkiye aralıyor kapısını. Bir yeri terk etmenin, bir yerde kalmanın, bir yere ait olmanın ya da hiçbir yere ait hissedememenin hikâyeleri... İnsanın belleğinde büyüyen bir varlık olarak kent bazen bir yüz, bazen bir ses, bazen de geri dönülemeyen zaman olur. Bu seçkideki öykülerde trenler kalkıyor, bavullar hazırlanıyor, sokaklar hatıralarla doluyor. Kimi kahramanlar gitmek için yola çıkıyor, kimileri kalmanın ağırlığını taşıyor. Ama hepsi bir sorunun etrafında dolaşıyor: Kent sabaha çıkacak mı? Adnan Özyalçıner, Altay Öktem, Ayşe Gaffaroğlu, Ayşenur Öztürk, C. Hakkı Zariç, Çağla Çinili, Erkan Özaydın, Eylem Ata, Ferhat Uludere, Feyza Hepçilingirler, İlke Kalaycı, Kadir Aydemir, Lütfiye Aydın, Meltem Vatan Demirci, Nalan Çelik, Nazlı Eray, Necati Tosuner, Onur Akyıl, Osman Şahin, Özlem Budak, Remzi Karabulut, Sibel Öz, Tuğba Turan, Turgay Kantürk, Uğur Terzi ve Vivet Kanetti’nin kaleminden çıkan öykülerde kentler ve insanlar değişse de bir şeyler hep Ora’da kalır… ORA’DA – Kent Öyküleri Kolektif Duino Kitap, 2026 Tür: Öykü 208 s.
- 2026 Uluslararası Booker Ödülü’nü Tayvanlı yazar Yáng Shuāng-zǐ kazandı
“Tayvan Seyahatnamesi”, Uluslararası Booker Ödülü tarihinde Mandarin Çincesi yazılmış ilk kazanan eser oldu. Roman yakında Doki Kitap etiketiyle Türkçede yayımlanacak. Edebiyat dünyasının en prestijli ödüllerinden biri kabul edilen International Booker Prize bu yıl tarihi bir sonuca sahne oldu. 2026 Uluslararası Booker Ödülü, Tayvanlı yazar Yáng Shuāng-zǐ tarafından kaleme alınan ve Lin King tarafından İngilizceye çevrilen Taiwan Travelogue (“Tayvan Seyahatnamesi”) adlı romana verildi. Böylece ödülün tarihinde ilk kez orijinal dili Mandarin Çincesi olan bir eser büyük ödüle ulaştı. Yáng Shuāng-zǐ aynı zamanda Uluslararası Booker Ödülü’nü kazanan ilk Tayvanlı yazar olurken, Lin King de ödülü kazanan ilk Tayvanlı-Amerikalı çevirmen olarak kayıtlara geçti. Kazanan eser ve çevirmeni arasında paylaştırılan 50 bin sterlinlik ödül, Londra’daki Tate Modern’de düzenlenen törende açıklandı. İlk kez 2020 yılında Tayvan’da yayımlanan roman, daha önce Tayvan’ın en önemli edebiyat ödüllerinden Altın Üçayak Ödülü’nü de kazanmıştı. Eser, 1930’ların Japon işgali altındaki Tayvan’ında geçiyor. Romanın merkezinde, resmi bir gezi için Tayvan’a gelen Japon yazar Aoyama Chizuko ile ona eşlik eden genç Tayvanlı tercüman Chizuru’nun çıktığı gastronomik ve kültürel yolculuk yer alıyor. Roman; sömürgecilik, kimlik, dil, aidiyet ve güç ilişkilerini yemek kültürü üzerinden anlatan katmanlı yapısıyla dikkat çekiyor. Seçici kurul başkanı Natasha Brown, romanı “hem büyüleyici bir aşk hikâyesi hem de keskin bir postkolonyal anlatı” olarak tanımladı. Eserin özellikle kurmaca ile sahte belgesel anlatımı bir araya getiren yapısı, dipnotlar ve çok katmanlı anlatım teknikleriyle öne çıktığı belirtildi. Bu yılki kısa listede farklı dillerden altı eser yer aldı. Taiwan Travelogue, 128 kitap arasından seçilerek finale kaldı ve ödülün sahibi oldu. Öte yandan romanın Türkçe çevirisinin de yakında Doki Kitap tarafından yayımlanacağı duyuruldu. “Tayvan Seyahatnamesi”, Booker zaferinin ardından Türkçe okurlar tarafından da merakla beklenen kitaplar arasına girdi.
- Geleceğin belirsiz ve nihayetsiz kaygısı: Dünyadan Son Gidişimiz
Çağnam Erkmen, Gülhan Tuba Çelik’in dördüncü kitabı, Dünyadan Son Gidişimiz üzerine yazdı: "Haset öyküleri bunlar. Başarı, mutluluk, zenginlik ve ışıltıları tahrip için kör eden aydınlıklarına saklanan sinsilere yeterince yaklaşan, ışığın dibinin her zaman kör karanlık olduğunu bilerek pırıltıyı küçümseyen, onu dışlamak için ona yanaşan cüretkâr karakterler ve peşin yanılgılar. Umut ve akıl asla aynı düzlemde çakışmıyor." Dünyadan Son Gidişimiz, Gülhan Tuba Çelik’in dördüncü kitabı. Yazar edebiyat dünyasına dayısı, hamili kart yakını olmayan bir çevreden geldi. Kendini ispat edebilmek için en zorlu yöntemi seçti, mahfillere sızmak için çağdaş edebiyatta matbu veya dijital neredeyse her yayını okudu ve her kuytuya girdi. Hızlı ve dikkatli okuyor. Zekâsı ve yaratıcılığı doğasından kaynaklı, endüstrileşmiş değil. Yazarın edebiyat anlayışını son kitabından başlayarak takip edecek okurlar basit cümleler, abartısız gümleyen yargılar, umursamaz, uçucu, taraflı bakış açısı bulabilir. Onlara Picasso’nun kübizmin yalın çizgilerine geçmeden önce klasik resim yapabildiğini ve bu yalınlığın bir damıtma sonucu meydana geldiğini hatırlatmalıyım. Basit değil yalın. Gülhan’ı üçüncü kitabında, novellasında geldiği noktadan ötürü kirli gerçekçilik akımının kadın temsilcisi olarak işaret etmiştim. Kafandaki Ağaçlar kitabıyla bu türe yaklaşmıştı. Dünyadan Son Gidişimiz bu akıma ait değil. Modern gerçekçiliğe daha yakın bir anlayışa sahip. Çelik, edebi yolculuğunda başıbozukluğu denemekten kaçınmayan cesur bir yazar. O yüzden geldiği yerden itibaren ele alınmayı hak ediyor. 2019’da Fakir Baykurt öykü ödülü aldığı ilk kitabı Evsizler Şarkı Söyler’den itibaren yazarın kuytularda, dehlizlerde, deliklerde ötekinin peşinden gittiğini söyleyebiliriz. Dünyadan Son Gidişimiz’deki Köstebekler ve Köpekler öyküsünün başlığı ötekiyle biçtiği simbiyotik ilişkiyi ifade ediyor. İnsanları ve eğilimlerini, sığındıkları mekanlar, kozalar, gizlendikleri tünelllerle beraber değerlendiriyor. Yazarın derdi var. Dertlerin çöreklendiği hikayeler, çekirdek magmadan çağlayan lavlı ateşle bir orman yangını gibi ilerliyor. Yazarın durmaksızın hareket eden, kıpırdayan, sakin duramayan; ilerleyemediğinde, adım atamadığında görüneni kazıyan, kanırtan, tahrip eden ezici gözlemi, bir iş makinesi gibi kaba kurcalayışı, yakarak tahrip edişi ve çözümsüzlüklere terk ederek yarım bırakışları göze çarpıcı. Yazarın beklemeye tahammülü yok. Daima bir kaos çıkarması gerekir. Aceleyle imha etmeli; canlı ve ışıldayan her şeyi. Yazar son öykü kitabı Dünyadan Son Gidişimiz’de kahramanlarına zerre şefkat duymuyor. Karakterleri bir seri katilin eline düşmüş kurbanlar. Onları öldürmeden önce işkence etmek, büyük gizlerini almak, sırlarını afişe etmek, yine de kurbanları tarafından takdir edilmek istiyor. İlk metinlerinden itibaren kendisine de işkence ederek dilinin yaklaşımının sınırlarını arıyor. Hiçbir ima yükü taşımayan hikayelerinde yazarın kendiyle sürdürdüğü ilişkilerden çıkan net analizler metni kırbaçlayarak cezalandırıyor. Öyle ki; yaşadıklarını ve ilişki kurduğu insanları yoğuruşu sadece bir “konu” haline getirdiği otopsiler taklitten uzak özgün sesinin dar alanlardaki yankısı. İç sesin haykırışları yine zihnine dönüyor. Bir çevrim bu. Yazar karakterinin sesini ancak kendi konuşursa duyuyor. Dünyadan Son Gidişimiz, geleceğin belirsiz ve nihayetsiz kaygısına eşlik ediyor. Kaygı bir anlam bollaşması yaratıp yazarı son kitabında an öykücülüğüne sıkıştırmış. Kitaptaki on bir öykü de umudun yitirilişiyle oluşan hayal kırıklığına panzehir olarak tek geçerli ve öğrenilmiş yöntemle, bir omuz silkme itkisiyle sorundan kaçıyor. Varlığının önemsizliğini anlayan, itilmiş, geride kalmış, dışlanmış karakterlerin kendini kendine ispat etme, yeniden yapılandırma tarzı olan bu omuz silkme ve vazgeçişler hikayelerin çatısını oluşturuyor. Öyküler umutlarla hevesle başlayıp, umudun yitirilişiyle bitiyor. Son cümleler hep bir kestirip atma. “Sen Şehrazat değilsin, sözcüklerin yok. Masalların da.” (s, 12) “Selim Bey’ imza attırıp öyle gidin.” (s, 21) “Gerisine bir şekilde bakarız.” (s, 30) “Bu akşam ikisini de Instagram’dan sileyim.” (s, 38) “Hamdi’ye baktım. Önündeki ezineye, siyah zeytine. Bir de gezen tavuk yumurtası alayım.” (s, 45) “Ağızlarını güneş gibi açan iştahlı herifler nerede.” (s, 59) “Koridorda, dış kapının önünde duran çöpü de atmıştı giderken.” (s, 66) “Berkan’a baktım. Hâlâ bakmıyor bana. Artık bir tek yanlışlarımı görüyor insanlar. Sadece karşı çıkmak, itiraz etmek, kızmak için yüzüme. Bir müzeye iki dakika erken girdiğimde. Dolmuşta birinin ayağına bastığımda mesela. Parkı olan semtlere yürümek için giderken. (s, 72) “Yirmi yıldır bir mezbeleyi bekleyen sadık bir köpeğe benziyor, hem etrafı kolaçan edip hem arkamdan bakarken.” (s, 82) “Şu uyku hapları nerede, çarşafı üzerime çekip bu kanepede geberip gitsem sabaha. Keşke biri ışığı kapatsa.” Şairin dediği gibi “giden terk edilendir.” Acı çekmemek için kapıları çıkarken çarpan, benimsenmeyişini özgür iradesiyle giderek, bağlanmayarak, mücadele etmeyerek, sorunları dağınık bırakıp evlerin içine, kapıların ardına, asla açılmayacak anı çekmecelerine terk eden insanların öyküleri bunlar. Umutsuzluğu umursamazlığa tahvil ederek yok sayan, “Hiç de üzülmedim, kimse beni kırmadı,” diyecek kadar da budala insanların hikayeleri. Çelik’in yazma itidali eskiyi taklit etmiyor. Bir Venedik Tüfü gibi alıştığı yapıyı yeni materyallerle restore etmiyor. Eski yapıyı yıkıp yeniden kuruyor. Karakterler önemli bir yer tutuyor hikayelerinde. Öyküleri bir peşin hüküm gibi gözükse de kendini modifiye eden yanılgılara yaslıyor. Karakterler kırgınlıklarını gizleyen bir öfke, bir boş vermişlikle hayat buluyor. Hiç acımıyor yazar kahramanlarına. Çelik’in hikayeleri acıdan beslenmiyor. Ciğerdelen öyküler değil bunlar. Hepsi birer ironinin, alayın, boş vermişliğin, kimsenin fark etmediği küçük intikamların hikayesi. Kendi şiddetine terk edilmiş bir hınçla, telafisi imkânsız bir vurdumduymazlıkla, vicdansızlıkla, arzulanma arzusuyla reddedilmenin bir arada bulunduğu paradoksla, reddedilmeden önce sıvışıp giden korkak kahramanlar bunlar. Deliler, meczuplar, uçlarda yaşayanlar, çıkmaz sokaklar. Kendinden hoşnut kalmayan, bir o kadar da kibirli bir dilemma ile aklı karışık kahramanlar. Bağıntı kurmada özgür, çözüm bulmada bağnaz. Sevilmeme tehdidine karşı alınmış ipe sapa gelmez boş gurura sahip ucuz önlemleri tercih edenler. Çoğunlukla kaçış ve vazgeçişler. Belalı insanlara aşırı yanaşarak onları bile korkutan deliler. Yazar, insanı parçalayarak öğrenen bir tavırla karakterlerine otopsi yapıyor. Tıpkı sineklerin bacaklarını kanatlarını kopararak inceleyen, tiksinme duygusunu kaybetmiş zalim çocuklar gibi. Delilik her zaman delirerek zafer kazanır. Romanesk ve dramatik bir yapı kursa da yazar aslında hain kahkahalar attırıyor karakterlerine. Umutsuzluğun dramatik hüznü belirgin değil. Çünkü hüzün her zaman bir zayıflık. Ve kaçınılması gereken bulaşıcı bir hastalık. Özen yoksunluğu ve duyguların hasır altı edilmesi her baş karakterde ortaya çıkıyor. Boş vermiş karakter gizli faaliyetini apaçık bir hatayla kapatacak kadar sahte. Gerçeği dışarıda aramıyor, içten dışa taşmayan yenilgisini mutlak doğru olarak kendine yediriyor. Sevilmeyeceğini baştan bir ön kabul olarak alırsa zedelenmeyeceğini ve tahrip olmayacağını bilen kahramanlarının iç dengesini koruyor. Haset öyküleri bunlar. Başarı, mutluluk, zenginlik ve ışıltıları tahrip için kör eden aydınlıklarına saklanan sinsilere yeterince yaklaşan, ışığın dibinin her zaman kör karanlık olduğunu bilerek pırıltıyı küçümseyen, onu dışlamak için ona yanaşan cüretkâr karakterler ve peşin yanılgılar. Umut ve akıl asla aynı düzlemde çakışmıyor. Kuralsız, gelişine, rastgele hareket eden, darbeleri karşılamaya hazırlıklı, riski baştan kabullenmiş, kendi saltanatını sürdüren bir delilikle, gerçeklik diye sunulan tüm yanılsamaları alaşağı etmenin peşinde bir yazarla karşı karşıyayız. Gülhan Tuba Çelik ışıldayan tüm disko toplarını kırsın. DÜNYADAN SON GİDİŞİMİZ Tuba Çelik İletişim Yayınları, 2026 Tür: Öykü 88 s.















