top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Rehin Alınmış Bir Batı

    Milan Kundera, Rehin Alınmış Bir Batı’da bu kez yakın dönem Avrupa tarihine ayna tutuyor. Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği, Ölümsüzlük, Kimlik gibi tüm dünyada severek okunan eserleri kaleme alan ve kitapları kırktan fazla dile çevrilen Çek asıllı yazar Milan Kundera, bu kez Rehin Alınmış Bir Batı’yla yakın dönem Avrupa tarihine ayna tutuyor. Kundera gençlik döneminin ürünü olan eserinde, Çekoslovakya ve Ukrayna gibi Orta Avrupa’daki “küçük uluslar”ın Batı kültürüyle ilişkilerine odaklanıyor ve bu ülkelerin kültürel kimliklerinin gitgide daha fazla tehdit altında olduğunu savunuyor. Çek asıllı yazar Milan Kundera, yakın dönem Avrupa tarihine ayna tutan eseri Rehin Alınmış Bir Batı: Ya da Orta Avrupa'nın Trajedisi ile Can Yayınları Modern dizisinde okurla buluşuyor. Prag Baharı’nın sivrilen isimlerinden biri olması sebebiyle Çek vatandaşlığından çıkarılan Kundera’nın gençlik döneminde kaleme aldığı eseri, 1967’de Prag Baharı’nın ortasında, Çek Yazarlar Birliği’ne verdiği “Edebiyat ve Küçük Uluslar” başlıklı konferans ile 1983 yılında Le Débat dergisi için yazdığı “Rehin Alınmış Bir Batı ya da Orta Avrupa’nın Trajedisi” makalesini bir araya getiriyor. Genç Milan Kundera, Rehin Alınmış Bir Batı’da Çekoslovakya ve Ukrayna gibi Orta Avrupa’daki “küçük uluslar”ın Batı kültürüyle ilişkilerine odaklanırken, kültürel kimliklerinin giderek daha fazla tehdit altında olduğunu savunuyor. REHİN ALINMIŞ BİR BATI Milan Kundera Can Yayınları, 2024 Çeviri: Ebru Erbaş 64 s.

  • Öykü: Sakın Bakma

    "Seçim zamanı bu Beş Harfli’den korunmak için gökyüzünü kapatacak bir sistemi bile vaat ederek yıllarca oy istediler." Salih Bircan Tek inandığım gerçek, ona doğrudan bakabiliyor olmam ve bunun hiçbir zararının olmamasıydı. Ama benim dışımdaki herkes ona bakmaya ölesiye korkuyordu. Çünkü böyle inanmışlar ve bu böyle sürüp gidiyordu. Onun adını bile ağızlarına almıyorlardı hatta. Altı Harfli diyorlardı bu yüzden ona. İsmi altı harften oluşuyordu ya hani. Gülmemek elde değildi. Sanki onun adını da kendileri koymamışlar gibi. Karşımdaki duvarda bir penceresi olan karanlık bir zindana hapsettiler beni. Bir sandalyeye oturtup ellerimi ayaklarımı bağladılar önce. Tüm işkencelerine katlanıyordum. Fikrimden asla vazgeçmiyordum. Bulaşıcı bir hastalığım varmış gibi benden korunmak için ağzına burnuna maske takan bir adam bugün ikinci defa geldi yanıma: -Hâlâ direnecek misin? Daha ne kadar acı çekmek istiyorsun? Cevap ver, dedi. Sustum. Onun cahil ve zorba hâline acıyan gözlerle baktım, ta gözlerinin içine. Başımı yere eğip güldüm sonra. Çünkü gülmek de bir direnişti bana göre. - Peki, sen bilirsin ama çok pişman olacaksın, dedi ve çıktı. Tüm bu zorbalığa katlanışım sadece doğru bildiklerim içindi. Herkes ama herkes ‘’Sakın bakma!’’ demeseydi aldırmayacaktım belki. Bu kadar inatlaşmayacaktım. Bu kadar başıma bela etmeyecektim bu düşünceyi. İnandığım doğrunun kurbanı olsam da vazgeçemiyordum şimdi. Onların bir tabu haline getirdiği bakmama saçmalığı bir dogmadan başka bir şey değildi. Bunu kanıtlamak uğrunaydı tüm çabalarım. Ve bu çabalarım onları çok kızdırmıştı. Binlerce yıllık inançlarına ve düzenlerine çomak sokuyordum. Onlar için bir tehditten başka bir şey değildim. Ama ben bir bilim adamıydım. Uydurma hurafelere inanacak değildim. Biliyorsunuz ki ben, uzak bir galaksiden, Attein denilen bir gezegenden geldim. Küçük bir gezegendir Attein. Tek bir devletten oluşmaktadır. Attein adında gökyüzünde sadece bir tane yıldız vardır. Her ay sadece birkaç gece görünür. Diğer zamanlar bulutların ardında saklanır. İşte bakmaktan korkulan şey o yıldızdır. Bakınca neler olacakmış ki? Uğursuzluk getirecekmiş. Ölebilirmiş insan. Ya da sevdiklerini kaybedermiş. Evi barkı yanarmış, yıkılırmış. Kör olurmuş adam vesaire vs. Binlerce yıldır inanmışlar işte. Yıldız göründüğü zaman, ışığından nasıl da kaçıyorlar. Evlerin perdelerini sıkı sıkıya kapatıyorlar. Her ay gökte göründüğü o gecelerde hiç dışarı çıkmayan insanlar var. Çıksalar bile onları koruyacağına inandıkları bir sürü şey kullanıyorlar. Yıllarca izledim onu. Ona baktığı için başına felâket geldiğine inananların hayatlarını da araştırdım. Dosyalar dolusu araştırmamda hiçbirinin başına gelenlerin Yıldız’a bakmasıyla ilgili olmadığını açıkça gördüm. Yıllarca kimse bana inanmadı. Bu zindanda ölüp gidecek miydim acaba? Yoksa en ağır cezayı mı keseceklerdi bilmiyordum. İnandığım tek gerçek ona doğrudan bakabiliyor olmamdı ve benim hiç mi hiç zararını görmemiş olmamdı. Onlar benim baktığıma kördü lâkin onlar çoğunlukta bense yapayalnızdım. Gel gör ki zamanla benim de etrafımda bana inananlar çıkmaya başladı. Kitlem çoğaldıkça üzerimdeki tehditler de çoğaldı. Ve bir gün hepimizi tutukladılar. Bana inanan insanlar zorla, işkenceyle fikirlerinden döndürüldü. Bir ben kalmış olacağım ki bana da bu zulmü layık görüyorlardı. Şimdi onlar özgürdü ben zindanda. Günde bir öğün çorba, bir tas su, bir dilim ekmek. Ekmek de kuru ha! Çorba da çorba olsa, yal bildiğin! Yalnız yemekteyken ellerimi çözüyorlardı. Haftalardır yıkanmamaktan kokuşmuş, işkenceden dermansız düşmüş bedenim bile vazgeçiremiyordu beni fikrimden. Ölsem umurumda değildi. İnanıyordum ki ona bakmak bir uğursuzluk değildi. O bir mucizeydi. Keşke benim gibi düşünebilseydi herkes. Yüce divana çıkarıldım sonunda. Kendilerini korumak için üstüme steril bir elbise giydirdiler ve nefesim ortama geçmesin diye oksijen tüpü taktılar. Karşımdaki yargı heyeti bir düşman gibi bakıyordu bana. Kararı açıkladılar. Fikrimden vazgeçersem serbest kalacaktım. Bunun olması için düşüncelerimin gerçek olmadığını basına açıklayacaktım. Asla bir daha bu konuyla alakalı bir araştırma yapmayacaktım. Aksi takdirde üç gün sonra bir uzay kapsülüne konularak yolculuğa çıkacak ve başka bir gezegene sürgüne gönderilecektim. Düşünmek için üç günüm vardı. Ayak bileğime, çıkarmamın mümkün olmadığı bir takip cihazı yerleştirip saldılar. Her hareketim izlenecekti. Evime vardığımda önce duş aldım. Dolabımda yiyecek bir şeyler bulmayı ümit ettimse de hepsi çürümüştü. Neyse ki buzlukta donmuş patatesleri buldum. Evin dağınıklığına aldırmadan karnımı doyurdum. Laboratuvarım yerle bir olmuş. Teleskobumu kırmışlar. Araştırma dosyalarım yakılmış. Kitaplarım yerlerde. Yatak yorgan hepsi alt üst olmuş. Tüm çekmeceler boşaltılmış, içindekiler yere atılmış. Kıyafetlerim yerde üst üste yığılmış. Bakmadıkları delik kalmamış, köşe bucak, dip doruk iyiden iyiye aranmıştı evim. Eve geldiğim ilk gece çıktı ortaya. Onu çıplak gözle seyrettim doyasıya. İşte yine karşımdaydı. Gökyüzünde çok uzaklardan bakıyordu bana. Ben de ona... Her yeri karanlık olan gökyüzünün tek ışığıydı o. Yıldız’dan bir zarar gelmiyordu işte! Bana zarar veren her şey bu küçücük gezegende yaşayan çıkarcılardan başkası değildi. Asıl suçlu onlardı. Yıldız’a bakmaktan korunma bahanesi iyi bir gelir kapısıydı çünkü. Herkesin işine gelen çok iyi bir malzemeydi. Yıldız’dan korunmak için satılan gözlükler, kıyafetler, perdeler, muskalar, dua kitapları, evlerde hastaları kurtarmak için mucizevî ilahî sayfalar okuyan ve bundan para kazanan ulemalar, korunaklı binalar ve en çok da seçim vaatleri… Demokrasi ile yönetilen küçücük gezegenimize ait tek bir Yıldız’ımız vardı bizim. Binlerce yıldır ona bakmanın uğursuzluk getirdiğine inanılan bir Beş Harfli’miz. Yönetimin ekmeğine yağ süren bir günah keçisiydi üstelik. Seçim zamanı bu Beş Harfli’den korunmak için gökyüzünü kapatacak bir sistemi bile vaat ederek yıllarca oy istediler. Belki halkın parasıyla halkı koruyan bir gökyüzü setini de gerçekleştireceklerdi. Kim bilir? Bildiğim bir şey varsa halkı inandırmak için, kendi düzenlerini bozmamak için ellerinden ne geliyorsa yapmış olmalarıydı. Şu, birilerinin başına gelen felâketlerde bile parmakları olduğuna adım gibi emindim artık. Tek kişilik uzay aracımda yolculuğum uzun sürdü. Yiyecek stokumu idareli kullanmalıydım. Geride özleyeceğim kimsem yoktu zaten. Zamanı hesaplamayı unutmaya başlamış ve sadece yazmaya vermiştim kendimi. Günlük tutuyordum. Yazdıklarım her günü birbirinin aynı olan şeyler değildi elbet. Galaksinize varıncaya kadar gördüklerim gerçekten hayret vericiydi. İşte sizlere şu an bu günlüğü hayatımı kurtarmanız karşılığı hediye ediyorum. Sizler de benim kadar şaşkınsınız biliyorum. Gezegeninizden başka bir hayatı sadece filmlerde görmüşsünüz anlaşılan. Ben de size gezegenimdeki hayatı anlatacağım. Galaksinize varınca içinde yaşam olan bir gezegen bulma ümidiyle yanıp tutuşuyordum. O sıra yiyecek stoklarım da iyice azaldı ve sonunda bitti. Uzun süre aç, bitap hâlde kaldım. Sonunda Dünya’nızın atmosferini fark edip hemen rotamı ayarladım, otomatik pilotu devreye soktum. Sonra kendimden geçmişim. İşte böyle. Gezegeninize gelişim baygın ve açlıktan ölmek üzere olduğum bir vakte rastladı. Beni nasıl buldunuz bilmiyorum. Belki benden korktunuz başta. Kendime geldiğimde tahmin edersiniz ki ben de çok korkmuştum. Dilinizi öğreninceye kadar akla karayı seçtim ama sonunda başardım. Ve karşınızdayım. Beni önce sağlığıma kavuşturan sonra bu yeni hayata alışmamda her türlü yardımı sağlayan ve şu an bu sempozyumu düzenleyip her şeyi anlatmama imkân sunan siz değerli Dünyalılara teşekkürü bir borç bilirim. İnandıklarımda yanılmamış olmaktan son derece memnunum. Çünkü Dünya’nızda kendime geldiğim ilk gece, gökyüzünde gördüklerim beni hayrete düşürdü. Sevinçten çocuklar gibi ağladım. Göğünüzde muhteşem yıldızlara sahiptiniz ve onlardan korkmuyordunuz. Her şeyin farkına vardığımda kendi kendime şöyle dedim: “Onlar beni cezalandıramamışlar ki, aksine bana yeni bir hayat armağan etmişler. Tam da istediğim gibi!” O kadar muhteşem ki yıldızlar, artık onlar hakkında öğrenecek çok şeyim var. Bazı gerçekler, belki de, hayatı değiştirmedikçe ortaya çıkmıyor. Ne dersiniz?

  • New York Times 21. yüzyılın en iyi 100 kitabını seçti!

    New York Times 21.yüzyılın en iyi 100 kitabını seçti. İlk üç sırayı kadın edebiyatçıların aldığı seçkide Türkçeye çevrilen eserleri sizin için listeledik. New York Times 21.yüzyılın en iyi 100 kitabını seçti. Elena Ferrante’nin Benim Olağanüstü Akıllı Arkadaşım ile birinci olması tartışmalara yol açarken, listede ilk üç sırayı kadın edebiyatçıların alması ayrıca dikkat çekti. Listenin bir diğer dikkat çekici özelliği ise seçimler yapılırken büyük kitap kulüplerine referanslar verilmesi, kitap-okuma kulüplerinin seçimlerinin dikkate alınması. Türk edebiyatından hiçbir eserin yer almadığı tam listeyi Türkçeye çevrilen eserleri de belirterek veriyoruz: 1. Benim Olağanüstü Akıllı Arkadaşım - Elena Ferrante (Everest Yayınları) 2. The Warmth of Other Suns – Isabel Wilkerson 3. Kurtlar Hanedanı – Hilary Mantel (Alfa Yayınları) 4. Malum Dünya – Edward P. Jones (İnkılap Kitabevi) 5. Düzeltmeler – Jonathan Franzen (Sel Yayıncılık) 6. 2666 – Roberto Bolaño (Can Yayınları) 7. Yeraltı Demiryolu – Colson Whitehead (Siren Yayınları) 8. Austerlitz – W.G. Sebald (Can Yayınları) 9. Beni Asla Bırakma – Kazuo Ishiguro (Yapı Kredi Yayınları) 10. Gilead – Marilynne Robinson (Kyrhos Yayınları) 11. Oscar Wao’nun Tuhaf Kısa Yaşamı – Junot Díaz (İthaki Yayınları) 12. O Yılın Büyüsü – Joan Didion (Arkadaş Yayınları) 13. Yol – Cormac McCarthy (İthaki Yayınları) 14. Çerçeve – Rachel Cusk (Yapı Kredi Yayınları) 15. Paçinko – Min Jin Lee (Epsilon Yayınları) 16. Kavalier ve Clay’in Akıl Almaz Maceraları – Michael Chabon (Everest Yayınları) 17. Seri Sonu – Paul Beatty (Hep Kitap) 18. Arafta – George Saunders (Delidolu Yayınları) 19. Hiçbir Şey Söyleme – Patrick Radden Keefe (Yakamoz Yayıncılık) 20. Erasure – Percival Everett 21. Evicted – Matthew Desmond 22. Sonsuz Güzelliklerin Ardında – Katherine Boo (Sonsuz Kitap) 23. Nefret, Arkadaşlık, Flört, Aşk, Evlilik – Alice Munro (Can Yayınları) 24. Her Şeyin Hikâyesi – Richard Powers (İthaki Yayınları) 25. Random Family – Adrian Nicole LeBlanc 26. Kefaret – Ian McEwan (Yapı Kredi Yayınları) 27. Amerikana – Chimamanda Ngozi Adichie (Doğan Kitap) 28. Bulut Atlası – David Mitchell (Doğan Kitap) 29. Son Samuray – Helen DeWitt (İthaki Yayınları) 30. Sing, Unburied, Sing – Jesmyn Ward 31. İnci Gibi Dişler – Zadie Smith (Everest Yayınları) 32. The Line of Beauty – Alan Hollinghurst 33. Kasırga Tutulması – Jesmyn Ward (Doğan Kitap) 34. Citizen – Claudia Rankine 35. Cenaze Evi Şenlik Evi – Alison Bechdel (Bilgesu Yayıncılık) 36. Dünyayla Benim Aramda – Ta-Nehisi Coates (Monokl Yayınları) 37. Yıllar – Annie Ernaux (Can Yayınları) 38. Vahşi Hafiyeler – Roberto Bolaño (Can Yayınları) 39. İt Kopuk Takımı – Jennifer Egan (Pegasus Yayınları) 40. Atmacanın A’sı – Helen Macdonald (Monokl Yayınları) 41. Böyle Küçük Şeyler – Claire Keegan (Jaguar Kitap) 42. Yedi Cinayetin Kısa Tarihçesi – Marlon James (Pegasus Yayınları) 43. Savaş Sonrası – Tony Judt (Yapı Kredi Yayınları) 44. Beşinci Mevsim – N.K. Jemisin (DeX Kitap) 45. Argonautlar – Maggie Nelson (Kolektif Kitap) 46. Saka Kuşu – Donna Tartt (Pegasus Yayınları) 47. Merhamet – Toni Morrison (Sel Yayıncılık) 48. Persepolis – Marjane Satrapi (Panama Yayıncılık) 49. Vejetaryen – Han Kang (April Yayıncılık) 50. Trust – Hernan Diaz 51. Hayat, Sil Baştan – Kate Atkinson (Yapı Kredi Yayınları) 52. Tren Düşleri – Denis Johnson (Holden Kitap) 53. Kaçak – Alice Munro (Goa Basım Yayın) 54. Aralığın Onu – George Saunders (Delidolu) 55. The Looming Tower – Lawrence Wright 56. Alev Püskürtenler – Rachel Kushner (Can Yayınları) 57. Nickel and Dimed – Barbara Ehrenreich 58. Stay True – Hua Hsu 59. Middlesex – Jeffrey Eugenides (Domingo Yayınevi) 60. Heavy – Kiese Laymon 61. Demon Copperhead – Barbara Kingsolver 62. 22:04 – Ben Lerner (Yapı Kredi Yayınları) 63. Veronica – Mary Gaitskill 64. The Great Believers – Rebecca Makkai 65. Amerika’ya Tuzak – Philip Roth (Monokl) 66. Biz Hayvanlar – Justin Torres (Doğan Kitap) 67. Armut Dibine Düşmeyince – Andrew Solomon (Yapı Kredi Yayınları) 68. Dost – Sigrid Nunez (Kafka Kitap) 69. The New Jim Crow – Michelle Alexander 70. All Aunt Hagar’s Children – Edward P. Jones 71. Kopenhag Üçlemesi – Tove Ditlevsen (Monokl) 72. İkinci El Zaman – Svetlana Alexievich (Kafka Kitap) 73. The Passage of Power – Robert Caro 74. Olive, Yeniden – Elizabeth Strout (İthaki Yayınları) 75. Batı Çıkışı – Mohsin Hamid (Pegasus Yayınları) 76. Tomorrow, and Tomorrow, and Tomorrow – Gabrielle Zevin 77. Bir Amerikan Evliliği – Tayari Jones (Eksik Parça Yayınları) 78. Septology – Jon Fosse 79. Temizlikçi Kadınlar İçin El Kitabı – Lucia Berlin (Siren Yayınları) 80. Kayıp Kızın Hikâyesi – Elena Ferrante (Everest Yayınları) 81. Pulphead – John Jeremiah Sullivan 82. Hurricane Season – Fernanda Melchor 83. When We Cease to Understand the World – Benjamín Labatut 84. Tüm Hastalıkların Şahı – Siddhartha Mukherjee (Domingo Yayınevi) 85. Pastoralya  – George Saunders (Delidolu Yayınları) 86. Frederick Douglass – David W. Blight 87. Detransition, Baby – Torrey Peters 88. The Collected Stories of Lydia Davis – Lydia Davis 89. Dönüş – Hisham Matar (Siren Yayınları) 90. Sempatizan – Viet Thanh Nguyen (Kafka Kitap) 91. İnsan Lekesi – Philip Roth (Yapı Kredi Yayınları) 92. Sen Gittin Gideli – Elena Ferrante (Everest Yayınları) 93. İstasyon On Bir  – Emily St. John Mandel (Pegasus Yayınları) 94. Güzelliğe Dair – Zadie Smith (Everest Yayınları) 95. Bring Up the Bodies – Hilary Mantel 96. Wayward Lives, Beautiful Experiments – Saidiya Hartman 97. Men We Reaped – Jesmyn Ward 98. Bel Canto – Ann Patchett (Can Yayınları) 99. İkisi Birden – Ali Smith (Everest Yayınları) 100. Tree of Smoke – Denis Johnson

  • Donald Ray Pollock’un yazdığı ilk kitabı: Knockemstiff

    Donald Ray Pollock'un, Ohio, Knockemstiff'te büyüme deneyimlerine dayanan kısa öykü koleksiyonu, Knockemstiff, Türkçede. “İlk olarak, her ne kadar bu kitaptaki öyküler gerçek bir yerden, Ohio’daki Knockemstiff ’ten esinlense de söylemeliyim ki tüm karakterler kurgudur. Ben o çukurda büyüdüm ve ailemle komşularımız ihtiyaç duyanlara yardım etmekten asla çekinmeyen iyi insanlardı. Benim ilk kitabım olduğundan dolayı teşekkür etmem gereken çok insan var…” diyor ABD’li yazar Donald Ray Pollock, Ohio, Knockemstiff'te büyüme deneyimlerine dayanan kısa öykü koleksiyonu Knockemstiff adlı kitabında… Geç başlamış yazmaya Pollock, Ohio’daki Knockemstiff kasabasında doğup büyüdükten ve yıllarca kâğıt fabrikasında işçilikten kamyon şoförlüğüne pek çok iş yaptıktan sonra, emekliliğine yakın Ohio Üniversitesi’nde edebiyat eğitimi alıp övgülere ve ödüllere mazhar olan Knockemstiff öykü kitabını 2008’de yayımladığında 54 yaşındaymış. Pen America’nın ilk yapıtıyla sıradışı yetenekli kurgu yazarlarına verdiği Robert W. Bingham Ödülü’yle karşılanmış Pollock; bu ödülü alanlar arasında Jonathan Safran Foer, Paul Harding, Monique Truong, Birt Bennett gibi isimler olduğunu görünce, dikkat kesilmek gerektiği anlaşılıyor. Daha sonra bir de bir üniversite tarafından matrak isimli Şeytan’ın Mutfağı Ödülü veriliyor. Şeytan, Pollock’un aslında yakasından düşürmediği dostu: 2011’deki ilk romanı Düş Yakamdan Şeytan (İthaki Modern’den daha önceden Emirhan Burak Aydın çevirisiyle yayımlanmıştı) Guggenheim Bursu’ndan Fransa’da en iyi polisiye roman ödülüne kadar pek çok başarı getiriyor. Son romanı şimdilik The Heavenly Table 2016’da yayımlandı ve yine İthaki Modern programında. Kendi kasabası Knockemstiff, Amerikan taşrasının, hillbilly olarak bilinen, genelde Apalaşlar’ın çevresinde yaşayan eğitimsiz, “hödük” diye karşılanagelen köylülerinin yaşadığı sert bir endüstri diyarı. Ohio’nun petrol yatakları, maden işletmeleri toprakla geçinen köylüleri birer işçiye dönüştürürken içlerindeki her türlü habis ruhu açığa çıkarmış. Pollock, kasabasının insanlarının şiddet dolu, küfürbaz ama matrak öykülerini anlatırken, çok değişik bir taşra sıkıntısının insanları neye dönüştürdüğünü gösteriyor. Güney Gotiği diye bilinen bir türün ustaları Cormac McCarthy’nin ya da Flannery O’Connor’ın yapıtlarındaki yoğun şiddetli ve sapkın detayları, öykülerine bol bol yedirmiş ama garip bir ince mizah duygusu ve şefkat, okuru acımasız yargılar vermekten uzak tutuyor. Hıristiyan inancının yoğun nüfuzuna rağmen sıradan insanların arzularının peşinden gitmekten çekinmediği, her türlü narkotikle cinsel arayışın baskın çıktığı, insanların önlerine geleni küçük görmekten, istismar etmekten, hırpalamaktan kendilerini alıkoyamadığı ama bu yaşamdan kaçınmak için her şeyi yapmaya niyetlenip bir türlü beceremedikleri bir bunaltı diyarı ortaya çıkıyor. Pollock buradan çıkabilirken kalemine doladıkları, yeraltı edebiyatının büyük ustası Chuck Palahniuk’un bile şapka çıkarmasına ve “yeni edebiyattaki herhangi bir yazardan kat be kat daha ilgi çekici” bulup “Önümüzdeki on yılda, herhangi bir yazar için, Pollock'un eserlerini geçmek kolay olmayacak” övgüsüyle yolunu açmasına sebep olur. Altmışlı yıllardaki çocukluğundan doksanlı yıllardaki hâline kadar kasabasının küçük insan öykülerine serpiştirdikleri arasında babaları tarafından kavga dövüşe, anneleri tarafından seri katil taklitleri yapmaya teşvik edilen çocuklar, yıllar boyunca savaşa gitmemek için dağlarda saklandığından sapıtmış asker kaçakları, evden kaçanlar, kasabadan kaçamayanlar, hayatlarını birbirlerine zehir etmeye çalışanlar Knockemstiff’i görülebilecek en psikopat taşra diyarı hâline getiriyor. KNOCKEMSTIFF Donald Ray Pollock İthaki Yayınları, 2024 Çeviri: Avi Pardo Tür: Öykü 200 s.

  • Düşmanı Yendik Nazime!

    Türk basın ve siyaset dünyasının öncü isimlerinden, Cumhuriyet gazetesinin kurucusu Yunus Nadi’nin 1914-1934 yılları arasında eşine yazdığı mektuplar, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Anı Dizisi’nde yerini aldı. Düşmanı Yendik Nazime! – Yunus Nadi’den Eşine Mektuplar (1914-1934) adlı kitabı Emine Uşaklıgil yayına hazırladı. “Burada hamdolsun ben sıhhat ve afiyetteyim. Ordumuzun Allah’ın yardımıyla muzafferiyeti, bütün endişeleri yok ettiğinden keyif ve neşemizin hududu yoktur. Yalnız sıkıldığım nokta, Nazimeciğimden, yavrucuklarımdan uzak olmaklığım ve bu yetmezmiş gibi bir de üstelik onlardan zamanında haber alamamaklığımdır. Şimdi bütün gayret ve himmetimizi düşmanın külliyen topraklarımızdan atılmasına hasretmiş bulunuyoruz. İnşallah bu bela bir an evvel atlatılmış olur da şimdiki üzüntülerin acısını İzmirimizde, İstanbulumuzda çıkarırız.” Bu satırlar gazeteci ve siyasetçi Yunus Nadi’nin Sakarya Meydan Muharebesi’nin hemen ardından eşi Nazime Hanım’a Ankara’dan yazdığı, 15-16 Eylül 1921 tarihli mektuptan kısa bir bölüm. Yunus Nadi, 1914-1934 yılları arasında eşine gönderdiği bu mektuplarda Birinci Dünya Savaşı’nın sıkıntılı günlerinden başlayarak, Millî Mücadele sırasında Büyük Millet Meclisi’nde mebus olarak geçirdiği dönemi, Gazi Mustafa Kemal Paşa ile yakın ilişkisini, Cumhuriyetin kuruluş sürecine tanıklığını ve ilk on yılda yaşananlar hakkındaki yorumlarını aktarıyor. Torunu gazeteci Emine Uşaklıgil tarafından yayına hazırlanan Düşmanı Yendik Nazime! – Yunus Nadi’den Eşine Mektuplar (1914-1934) ayrıca, Yunus Nadi’nin eşi ve çocuklarına olan özlemini, günlük hayatında olup bitenleri, gazetecilik faaliyetlerini, yurtdışına yaptığı seyahatlerden izlenimleri ve arşiv fotoğraflarını da içeriyor. Fotoğraflar için bilgi notu: • Yunus Nadi ve ailesi: (Ön sırada soldan sağa) Nazime Nadi, Leyla Uşaklıgil ve Yunus Nadi; (arka sırada soldan sağa) Nadir Nadi, Doğan Nadi, Nilüfer Nadi ve Bülend Uşaklıgil. • Yunus Nadi ve Büyük Millet Meclisi mebusları bir arada: (Üst sırada sağdan sola) Yunus Nadi Bey, Saib Bey, Kılıç Ali Bey, İhsan Bey, Ali Çetinkaya, Ali Bey; (alt sırada sağdan sola) Ruşen Eşref Bey, Yahya Kemal Bey, Hamdullah Suphi Bey, Ağaoğlu Ahmet Bey, Ziya Gökalp (Meclis Albümü'nden). Yunus Nadi Abalıoğlu (1879-1945): Fethiye’de doğdu. İstanbul’da Mekteb-i Sultani ve Hukuk Mektebi’nde eğitim gördü. 1900 yılında gazeteciliğe Malumat dergisinde yazarak başladı. 1901 yılında II. Abdülhamit idaresine muhalif cemiyetle ilişkisi olduğu iddiasıyla üç yıl hapis cezası aldı ve Midilli’ye gönderildi. 1909’da Selanik’e giderek İttihat Terakki Cemiyeti’nin yayın organı Rumeli gazetesinde başyazar oldu. Balkan Savaşı yıllarında İstanbul’a dönerek Meclis-i Mebusan’da Aydın mebusluğu yaptı. Bu dönemde Tasvir-i Efkâr gazetesinde yazar ve idareci olarak çalıştı. 2 Eylül 1918’de İstanbul’da Yeni Gün gazetesini kurdu. İstanbul’un işgali sonrasında matbaa makinelerini Ankara’ya taşıyarak Millî Mücadele’ye katıldı. 23 Nisan 1920’de açılan Büyük Millet Meclisi’nde İzmir mebusu olarak yer aldı. Burada bir yandan Anadolu’da Yeni Gün gazetesini yayımlarken diğer yandan Halide Edip (Adıvar) ile birlikte Anadolu Ajansı’nın kuruluş çalışmalarına katıldı. Cumhuriyet’in ilanının ardından 7 Mayıs 1924’te İstanbul’da Cumhuriyet gazetesi yayın hayatına başladı. 1945 yılına kadar gazetenin başyazarlık görevini sürdürdü. 1924’ten itibaren üç dönem Muğla milletvekilliği yaptı. Cenevre’de yaşamını yitirdi. Emine Uşaklıgil: Fransa Vichy’de doğdu. Yunus Nadi Abalıoğlu ve Halit Ziya Uşaklıgil’in torunudur. Paris Institut d’Etudes Politiques mezunu. Ayrıntılı Haber, Cumhuriyet, Yeni Yüzyıl ve NTVMSNBC internet sitesinde gazetecilik, Cumhuriyet gazetesinde yöneticilik, Onat Kutlar ile İstanbul Film Ajansı ve kendi şirketi Mediamiks’te televizyon ve sinema prodüktörlüğü, Alkazar Sineması’nda sinema işletmeciliği yaptı. Simültane çevirmenlik, çiftçilik ve yazarlıkla uğraşıyor. YUNUS NADİ'DEN EŞİNE MEKTUPLARI (1914-1934) Emine Uşaklıgil Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2024 Tür: Anı 440 s.

  • 2024 Kırmızı Kalem Edebiyat Öykü Yarışması ‘ÇEMBER’ sonuçlandı

    Bu yıl ikincisi düzenlenen, 2024 Kırmızı Kalem Edebiyat Öykü Yarışması ‘ÇEMBER’ sonuçlandı. Fatma Nur Çelik “Kapılar”, Fulya Taşçeviren “Sular, Ağaçlar, Japon Balıkları”, Dilek Türel “Bir Çizik Attım” dereceye girenler oldu. Hakan Akdoğan, Jale Sancak ve Zafer Köse’nin juri üyeliğinde gerçekleşen yarışmada derece alanlar: 1. Fatma Nur Çelik “Kapılar” 2. Fulya Taşçeviren “Sular, Ağaçlar, Japon Balıkları” 3. Dilek Türel “Bir Çizik Attım” Mansiyon: Burcu Erbaş “Hulahop” Umut Kaygısız “Hamur” Merve Çömelek “Oyalı Çember” Yayımlanmaya değer: Yelda Ugan Saltoğlu “Dar’ül Ferah” Hande Koç “Gölge” Özden Çelik “Duyumsama” Recep Turan “Kamyon” Nur Gökçe “Ring” Deniz Köker “Çemberin Merkezinde” Pınar Karababa “Beyaz Çarşaflar Oteli” Kerem Şahintürk “Poseidon: İlk Deprem” Elmas Tunç “Kahramanın Onsuz Yolculuğu” Burçin Orhon Uygur “Eski Lamba”

  • Rabarba: Hayata dair kara mizaha varan öyküler

    Serkan Parlak yazdı: "Müjde Alganer’in yeni öykü kitabı Rabarba'da öykülerdeki kişilerin bazıları farklı öykülerde yeniden görünür olması, toplumsal bağların kurmacada da olsa yeniden kurulabileceğine dair umut veriyor." Toplumsal bağların çözüldüğü, modern yaşamın kendine yabancılaştırdığı bireylerin her türlü kurtuluş çabasının önünde sonunda boşa çıktığı, anlamsızlık-değersizlik-aidiyetsizlik duygularının had safhada yaşandığı günümüz dünyasının bir tür metaforu olarak “Rabarba”daki karakterler ancak farklı öykülerde yeniden görünerek birbiriyle derinlikli ilişki kurabiliyor. Müjde Alganer’in yeni öykü kitabı Rabarba geçtiğimiz günlerde Mythos Kitap etiketiyle okurla buluştu. Yazarın, yeni öykü kitabında hayatın anlamı, ilişkiler, evlilik, aile, iş, aşk, ayrılık, kadınlık ve erkeklik halleri, kuşak çatışması, yaşlılık ve gençlik, insan bedeni özelinde ayaklar gibi günümüzün modern hayatıyla ilişkili temel meseleleri son öykü hariç gündelik konuşma dili ağırlıklı olarak yalın, duru, samimi ve anlaşılır bir anlatımla okura sunuyor. Alganer’in biçemine dair izlerin belirgin tarzda görünür olduğu "Röportaj" adlı öyküde emeklilik hayatına anlam katmak ve yaşlılıktan kaynaklanan sıkıntılarını hafifletmek isteyen Naile, sonunda kendisi için bir şey yapar ve kitap yazar. Üst düzey yayınevlerinden biri kitabını yayınlar. Ancak sektörel koşullar gereği tanıtımını kendisi yapması gerekir. Daha çok okura ulaşması ve tanınması için radyodaki söyleşi iyi bir fırsattır. Bütün hazırlıklarına ve iyi niyetine karşılık son anda çıkan aksilikler nedeniyle söyleşi fiyaskoya dönüşür. Eve dönüşte komşusundan işittiği sözler de işin tuzu biberi olur. Komik öğelerin yerli yerinde kullanıldığı bu öyküde, olup bitenler gitgide kara mizaha doğru evrilmesiyle dikkat çekiyor. Market’te alışverişe gelen yaşlı kadının sorularıyla kasiyer ilgilenmez, genç çift de alışverişin bir an önce bitmesini ister. Adam, kocası öldükten sonra gece gündüz demeden bir önceki öyküde de Naile’ye bağırıp çağıran ortak komşuları Güzide’yi, boğucu iş hayatını, sokağın kentsel dönüşüm kaynaklı gürültüsünü ve bitmek bilmeyen trafiği düşünür. Toplumsal bir varlık olarak hemen herkesin ama özellikle yaşlıların en temel isteği iletişim kurmaktır, konuşmak, dertleşmektir aslında ama o da çok zordur artık, çocuklar bile yetmez. Hiçbirimizin durup ötekileri dinlemeye ne vakti ne de sabrı var.  Halk tabiriyle ihtiyarlık maskaralıktır, bir an önce ölmek kesin çözüm gibi görünür. Rabarba’dan yani dırdır ve anlamsız insan seslerinin fonda yarattığı kalabalıktan ancak bu şekilde tam anlamıyla kurtulunabilir. Kitabın son öyküsü olan Ayaklar’da anlatıcının gözlem gücü, keşifçi ruhu ve ayrıntıları yakalama kabiliyeti fiilimsilerle bağlanan uzun cümlelerin etkisiyle şiirsel anlatıma dönüşüyor. Kitabın üçüncü öyküsünden hareketle yaratıcı yazarlık kursuna gittiğini bildiğimiz Belgin’in taklide dayalı üslup denemesini de okuyoruz öte yandan. Birinci tekil kişi kadın anlatıcı bilge, aykırı, çılgın, marjinal kadın Belgin daha çocukluktan itibaren ayaklara meraklıdır. Ona göre ayaklar, insanın en görünen özelidir. Farklılıkları her daim dikkat çekicidir. Adeta bir ortopedist gibi gördüğü ayakların bütün detaylarını inceler. Uyum ve uyumsuzlukları yakalar. Özellikle yaz mevsiminde daha görünür oldukları için, ayaklarla sahiplerinin mizaç ve karakterleri arasında daha rahat bağ kurar ve derinlikli analizler yapar. Sonunda sıra kendi ayaklarına gelir. Bütün öykülerin alt metninde saklı iletiler ise Ayaklar’ın son cümlelerinde billurlaşıyor: “Ne öğrendim? İnsan acıdan kaçıyor. Kaçtıkça daha çok yakalanıyor. Onunla yaşamanın zor olduğunu düşünüyor. Oysa acısız bir hayatta sürdürülebilir özgünlük ve kendilik mümkün değil. Bunu öğrenmek için dönülmez yollara girmemeli; acılara, sivriliklere sahip çıkmalı, onları oldukları gibi kabul etmeli ve çöpe atmamalı. Milyonlarca yılın ve milyonda bir olasılığın bize sunduğuna saygı duymalı. Sevenleri ayırmamalı.” Alganer, yeni öykülerinde teknikten taviz vermediği gibi, üslubunun en belirgin özelliği olarak yine hikâyeye odaklanıyor. Anlatıcılar hikâye etmeyi önemsiyor, lezzetli biçimde anlatmak istiyor ve başarıyorlar. Bütün öykülerdeki kişi, olay ve mekânların bazıları birbiriyle bir şekilde ilişkili. Öykülerdeki kişilerin bazıları farklı öykülerde yeniden görünür olması, toplumsal bağların kurmacada da olsa yeniden kurulabileceğine dair umut veriyor. Farklılıklarımızdan çok benzerliklerimize odaklanarak yeniden ilişkilenme zamanımız geldi de geçiyor bile. RABARBA Müjde Alganer Mythos Kitap, 2024 Tür: Öykü

  • 17. Mersin Kenti Edebiyat Ödülü Murathan Mungan’a verildi

    MTSO öncülüğünde 17 yıldır sürdürülen Mersin Kenti Edebiyat Ödülü bu yıl roman, öykü, şiir ve tiyatro alanındaki özgün eserleri dolayısıyla Murathan Mungan’a verildi. Mersin Ticaret ve Sanayi Odası’nın Türkiye ve Mersin’de edebiyat ilgisini geliştirmek, edebiyat okurlarının dikkatini nitelikli örneklere çekmek, Türk edebiyatının gelişmesine katkıda bulunmuş kişileri onurlandırmak, daha yaygın okunmasını sağlamak adına düzenlediği Mersin Kenti Edebiyat Ödülü 17. yılına ulaştı. Murathan Mungan ödülünü kasım ayında düzenlenecek törenle alacak. Celâl Soycan, Turhan Günay, Metin Cengiz, Yavuz Özdem ve Cemal Sakallı’dan oluşan Ödül Değerlendirme Kurulu, 17. Mersin Kenti Edebiyat Ödülünün Murathan Mungan’a verilmesine karar verdi. Ödül Değerlendirme Kurulu, Mersin Kenti Edebiyat Ödülünün Murathan Mungan’a verilmesinin gerekçesini şöyle özetledi: “Şiir başta olmak üzere, öykü, roman, oyun ve deneme gibi edebiyat türlerinde verdiği eserlerde kendine özgü lirizmiyle bir kültür figürü olarak öne çıktığı; Yaşadığı coğrafyanın efsanelerini oyunlaştırırken, yereli Antik Yunan Tragedyalarından başlatarak kişilerinin kuşaktan kuşağa aktarılan yazgılarını evrensel bir dile aktardığı; Kendi topraklarında kök salmış insanların hayatlarını kuşatan töreleri, şamanistik dönemden kalma inanışları, masal öğelerini, folklorik deyişleri oyunlarının merkezine alıp bu kuşatılmışlığı aşmanın şiirsel dilini kurduğu; Poetik birikimden etkilenerek; modern şiirin gelenekle olan ilişkisini bir sorunsal olmaktan ziyade kazanım ve imkan olarak gördüğü; Tarihi yer ve olaylara, kişilere dönük anıştırma ve sezdirmelerin modern şiir anlayışı içerisinde ustalıkla yoğrulabileceğini gösterdiği ve bunları modern bir söz sanatına dönüştürdüğü; Şiirlerinde korku, endişe, incinme, kızgınlık gibi duygularla bağlamlar çevreleyip çocuklukla, toplumla, tarihle hesaplaşarak ağrılı bir lirizmi egemen kılma ustalığını gösterdiği; Romanlarında yarattığı fantastiğe yaslanan mitolojik bir dille toplumsal eleştirisini örgütlerken, Batı'nın modern çağ fantezi romanlarıyla, Doğu'nun Binbir Gece Masalları'nın özgün bir bileşimini yaptığı; Cervantes’in Don Kişot’undan başlayarak, roman sanatının çeşitli evrelerinden izlerle, fantastik edebiyat ve polisiye gibi modern türlerin izdüşümlerini barındırdığı; Modern anlatma teknikleri kullanarak okurun dikkatini olay örgüsüne, kişilere, kültüre çekerken; geçmişe yaslanan anlatma tekniğiyle, şimdiye dayalı gösterme tekniğini bir arada kullanıp geçmişle şimdiyi iç içe sunabildiği; Neredeyse tüm öykülerinde toplumun kişiye dayattığı mutsuzluğu, çözümsüzlüğü, oyun ve eğlence alanında ele alıp kıstırılmış insanın trajedisini belirgin kıldığı; Tüm eserlerinde hissettirdiği ‘en otantik olanın, en modern olduğundan hareketle, çağdaş insanın mutsuzluğunu güncel hale getirdiği söylence, mit, arketip ve metaforlarla okura açtığı için; çağdaş edebiyatımızın usta ismi, Murathan Mungan, Mersin Kenti Edebiyat Ödülüne değer bulunmuştur.”

  • Edebiyatist'in 54. sayısının konusu: Marcel Proust

    Edebiyatist dergisinin 54. sayısı okuruyla buluştu. Yeni sayının konusu Marcel Proust üzerine dosya editörü Fatma Burçak yazdı: "Proust, bugünün hızını öngörmüşçesine bir an durmayı, etrafa bakmayı, gördüğümüz her şeyi sindirmemizi, belleğimize kazımamızı isteyen bir yavaşlıkta anlatan, bu nedenle de tüm duyuları önemseyen bir yazar." Edebiyatist 54. Sayısı Okurlarına Merhaba, Dosya Editörü Fatma Burçak: Bir Proust sayısı fikri ortaya atıldığında dosya editörlüğünü yapmaktan başka çarem olmadığını düşündüm. Çünkü son beş yıldır Marcel Proust ve Kayıp Zamanın İzinde adlı eserinin okuma ve anlatma sürecime hatta belki yazma sürecime de etkisi var. Proust okuyup üzerinde düşünmek öyle bir iz bırakıyor ki bir okur olarak daha sonraki bütün okumalarınıza da katkı yapıyor. Çağrışım, bellek, zaman, anımsama üzerinde düşündükçe bir hikȃye anlatma sanatı olan edebiyatın içindeki yolculuğunuz da daha derinleşiyor. Kayıp Zamanın İzinde'yi okumak zor çünkü Proust mektupları da dahil olmak üzere uzun ve yoğun yazan biri. Yazdığı her şeyi en ince ayrıntısına kadar tarif etmeyi, anlatıyı bir resim ya da yontu gibi elle tutulur hale getirmeyi seviyor. Bugünün hızını öngörmüşçesine bir an durmayı, etrafa bakmayı, gördüğümüz her şeyi sindirmemizi, belleğimize kazımamızı isteyen bir yavaşlıkta anlatan, bu nedenle de tüm duyuları önemseyen bir yazar. Renkleri, dokuları, tatları, sesleri, kokuları anlatısının içinde onun hissettiği biçimde hissedebilmeniz için yazmış. Yüzyıllara meydan okuyan bütün klasik eserlerde olduğu gibi okurundan zaman ve dikkat rica ediyor. Tıpkı roman kahramanı Marcel gibi Proust da elinden kaydığını fark etmediği yaşamı an be an geri getiremeyeceğinin bilincinde olarak çağrışımlar yoluyla zamanı yakalamaya çalışmış. Bu çaba felsefe, sanat, tarihle biçimlenmiş muhteşem bir roman olarak ortaya çıkmış. Roman boyunca zamanın akışı içinde değişen insanı, istem-dışı bellek fikrini, zamanı yenerek ölüme meydan okuyabilenin sanat olduğunu anlatmış ve göstermeye çalışmış Proust. Hakkında ciltlerce inceleme yazılan, tezlere araştırmalara konu olan, okunamazlığı konusunda edebiyat efsanesi haline gelen Proust’u ve büyük eseri Kayıp Zamanın İzinde’yi derginin sınırlı sayfalarında anlatmak mümkün olmasa da onu anmak, tanımamış ya da araya mesafe koymuş olanlarla tanıştırmak, kısaca Proust evrenine bir kapı açmak istedik. Proust anlatmayı da dinlemeyi de sever. Fatma Burçak

  • Tuttuğun yasa rağmen hayat devam ediyor

    Klinik psikoterapist Gina Moffa’nın yas sürecini her yönüyle ele aldığı kitabı Hayat Devam Ediyor– Tuttuğun Yasa Rağmen, Türkçede. Moffa’nın, kayıplarının acısıyla başa çıkmaya çalışanlar için kendi tecrübeleriyle harmanlayarak kaleme aldığı Hayat Devam Ediyor, yas tutmanın endişe verici ve kafa karıştırıcı sürecinde yol gösteren, yürekleri sarmalayan modern bir rehber sunuyor. Yasın, bir duygudan çok daha fazlası olduğunu ifade eden Gina Moffa, üzüntünün fiziksel etkisini ve üzüntüyle travma arasındaki ilişkiyi de ele aldığı kitabında büyük ya da küçük her türlü kayıp ve acıyla başa çıkmak için gerçekçi tavsiyelerini paylaşıyor. Okurlara şefkat, bilgelik ve empatiyle yaklaşan Hayat Devam Ediyor, yas sürecinde güvenlik hissi, anlayış, cesaret, huzur ve yönlendirme arayanlar için bir yol arkadaşı… Ayrıntı Yayınları’nın, dünyanın farklı köşelerindeki yeni hikâyeleri ve düşünceleri keşfe çıkan dinamik markası Düşbaz Kitaplar, yaklaşık 20 yıldır travma ve yas alanında çalışan klinik psikoterapist Gina Moffa’nın Hayat Devam Ediyor – Tuttuğun Yasa Rağmen adlı kitabını Seda Peker’in çevirisiyle okurlarla buluşturdu. Yas sürecini her yönüyle ele aldığı Hayat Devam Ediyor’da Gina Moffa, okurlarının bu süreci en az hasar alarak geçirmesi için pratik öneri ve yöntemler sunuyor. Yazarın kendi yas deneyimden de esinlenerek yazdığı kitap, yas tutmaya, yasla yüzleşmeye ve yasla yaşamaya dair bir başucu kılavuzu… Yakın zaman önce büyük bir kayıp yaşamış olabilirsin. Belki anneni kaybettin, belki babanı, anneanneni, dedeni ya da babaanneni. Çok sevdiğin biri artık seninle değil. Yanından ayırmadığın evcil hayvanın uzaklara gitmiş olabilir. Bir anda telefonun çalmış ve eskiden çok sıkı görüştüğün ama araya yılların girdiği dostunun bir anda ölüm haberini almış olabilirsin. Veya feci bir ayrılık acısıyla başa çıkmaya çalışıyor; kronik rahatsızlıklarla ve günden güne artan ağrılarla mücadele ediyorsun belki. Yıllardır özlemini çektiğin ve hayalini kurduğun bebek için sancılı ve acılı bir süreçten de geçiyor olabilirsin. Bunların hepsi, birkaçı, biri ya da hiçbiri. Yaşadığın acı çok taze olabilir veya yıllar önceye ait bir yasın vakti ancak gelmiştir, üzüntü tüm yüreğini sarmaya başlamıştır. Bazıkayıplarsa seni belirsizlik içinde bırakabilir, düşük yapmak veya demans hastalığı gibi; haliyle beklentilerin, umudun, güvenin, kimliğin yitirilmesine hatta daha fazlasına da sebep olabilir. Belki de yaşadığın kayıplar birikmiş birikmiş, kocaman bir üzüntü yumağı olarak çıkmıştır karşına. Travmatik bir kayıp olabilir bu veya sana travmatik gibi görünüyor da olabilir. Kimleri ve neleri, nasıl kaybettiğini bilmiyorum ama kaybın için üzgünüm. Hatta çok, çok üzgünüm. Neyse ki bu kitapla karşılaştın. Gina Moffa New York’ta lisanslı bir psikoterapist, ruh sağlığı eğitmeni ve medya danışmanıdır. Yaklaşık yirmi yıldır bu işi yapmaktadır. Sıkıntı verici deneyimler ve değişimlerin yanı sıra travma ve yasa çare arayan binlerce insana yardım etmiştir. Sosyal hizmet alanında yüksek lisansını New York University’de tamamlamış, travma çalışmaları alanında sertifikayı yine aynı üniversiteden almıştır. HAYAT DEVAM EDİYOR Gina Moffa Düşbaz Kitap, 2024 Çeviri: Seda Peker Tür: Psikoloji 272 s.

  • Kim deli, kim değil?

    Burcu Karakoç, Andrew Scull’un psikiyatri ve deliliğin tarihini ele aldığı kitabı, Uygarlık ve Delilik üzerine yazdı. Delilik, akıl hastalığı ve delilikle ilişkilendirilen birçok rahatsızlık; bugün bile ürkütücü çağrışımları olan insanda belki korku, çaresizlik ve acıma duyguları uyandıran bir durum gibi görünüyor. Andrew Scull’un psikiyatri ve deliliğin tarihini ele aldığı “Uygarlık ve Delilik” bende de benzer duygu durumlarını oluşturmakla birlikte kitap boyunca hissettiğim temel duygu çaresizlik oldu. Bu çaresizlik hissine deli olduğu düşünülen kişilere sunulan yaşam koşullarının, uygulanan tedavilerin, toplumun ve yönetimlerin deliliğe ve psikolojik rahatsızlıklara bakışının şevkatsizliği ve acımasızlığı neden oldu. Tarihi süreçte akıl hastalıklarının tedavi yöntemlerinin dönem koşulları göz önünde bulundurulsa da etik tartışmaları ve insan hakları gibi temel meseleleri gündeme getirdiği aşikârdır. Akıl, irade, tercih, kontrol gibi kavramların devre dışı olduğu kişilere toplum sağlığını korumak adına uygulananların insan onuruyla örtüşmediğini “Uygarlık ve Delilik” aracılığıyla bir kez daha görüyoruz. Deliliğin kimi inanç sistemlerinde günahla ilişkilendirilmesi ve bir ceza algısının oluşması bilinçdışında deliliği aşağılayıcı bir zihin terminolojisine yerleştiriyor olabilir. Deliliğin insanlığın bilinçdışındaki bu köklü yeri, deliliğe o negatif bakışın değişmesini uzun süre engellemişe benziyor. Andrew Scull; “Uygarlık ve Delilik”te dini kaynaklardan bilimsel çevrelere, gündelik yaşamdan kültür sanat ortamına kadar deliliğin nasıl yer aldığını, hangi süreçlerden ne şekilde geçtiğini yaptığı etraflı araştırma ve çalışmalarla ortaya koyuyor. Kronolojik bir biçimde ilerleyen Scull; Antik Çağ’dan bugüne akıl hastalıklarının farklı kültür ve ülkelerdeki durumunu ele alırken tıp biliminin gelişimine, farklı şifa yöntemlerine, psikiyatrinin tıp dünyasındaki konumuna, cadılık ve hurafelerin delilikle ilişkilendirilmesine de değiniyor. Dönemin politik, ekonomik ve sosyokültürel ortamının delilikle ve psikiyatriyle ilişkisi ise süreç hakkında önemli veriler sunuyor. Akıl hastanelerinin kurulması, yaygınlaşması ve kurumsallaşması politik ve ekonomik mevcut durumla doğrudan ilişkili. Başlangıçta bu kurumlar; akıl hastası kimselerin ailelerinin, çevrelerinin ve toplumun can güvenliğini sağlamada, ailelerinin maddi manevi yükünü azaltmada iç rahatlatıcı bir çözüm gibi görünmüş. Bu kurumlara kimler yerleştirilecek? Kim deli, kim değil? Akıl hastalıklarının sınıflandırılması nasıl ve hangi ölçütlere göre yapılacak? Mevcut tıp literatürü bu sınıflandırmayı yapabilecek mi? Bu kurumlarda uygulanacak tedavi yöntemleri nasıl belirlenecek? Peki, tedavi yöntemlerinin sonuçları ne olacak? Bu soruların cevapları (kitaptan anladığımız kadarıyla) etraflıca sorgulanmadan pek çok ülkede sayısı hızla artan akıl hastaneleri; şiddetin yaygınlaştığı, hijyenin göz ardı edildiği büyük trajedilerin ve insanlık dışı uygulamaların mekânına dönüşmüş. İngiltere’deki Bedlam Akıl Hastanesi bu durumun en bilinen acı örneği. Dünyanın pek çok yerinde delilik yaftası ve tımarhaneye kapatılma, zamanla iktidarların kontrol mekanizmasını güçlendiren bir araç haline gelmiş. Ekonomik ve siyasi güç sahibi yöneticiler, büyük kitlelere dönüşen akıl hastalarının yanı sıra hafif düzeyde rahatsızlığı olan hastaları ya da delilik emaresi göstermeyen ama kendileri için tehdit oluşturacağını düşündükleri kişileri de kapatarak iktidarlarını perçinlemiş. Delilik, tımarhaneler, akıl hastanelerinde yaşananlar; edebiyatı, sinemayı, tiyatroyu, operayı hem içerik noktasında epeyce meşgul etmiş hem de hastaların hastane koşullarını ve kendi zihin dünyalarını yansıtan duygusal bir dayanak olmuş. Gazetelere yazılan mektuplardaki şiirler, gotik hikâyelerde delilik tasvirleri, Albrecht Dürer’in ilk gravürlerinden birine yansıyan frengili adam vigürü, operalardaki dekorlar, Van Gogh ‘un “The Ward in the Hospital at Arles” tablosu gibi pek çok örnek; “Uygarlık ve Delilik”te yer alıyor. 20. yüzyılda ortaya çıkan sanat akımı dışavurumculuğun da delilik tarihinden etkilendiğini söylemek yanlış olmasa gerek. Andrew Scull; fotoğrafları sıkça kullandığı on iki bölümden oluşan bu çalışmasında Freud ve psikanalize de geniş yer veriyor. Dönemin tıp anlayışı ve psikiyatristlerinin Freud’a ve psikanalize bakışı, bugün bile devam eden tartışmalar, Freud’un tedavi yaklaşımının o günkü evrendeki karşılığı ya da kimi çevrelerce karşılık bulamaması, farklı şifa yöntem ve kaynak arayışı “Uygarlık ve Delilik”in dikkat çekici noktaları. ABD’nin psikiyatrideki belirleyici rolü, bugün gelinen noktada psikolojik rahatsızlıkların tanımı ve gruplandırılması, ilaç endüstrisinin ortaya çıkışı ve bugüne yansımaları, ilaç şirketleriyle tedavi yöntemlerinin ilişkisi, akıl hastalıklarıyla ilgili bilimsel tartışmalar; yazarın ele aldığı çarpıcı başlıklar olarak karşımıza çıkıyor. Psikiyatrinin tarihi ( ve bugünü) pek çok tartışma ve fikir ayrılıklarıyla doluyken bugünkü psikolojik tedavilerin sosyal medya merkezli yaygınlığı ve cesareti (alanın nitelikli uzmanları dışında) kapitalizmle doğrudan ilişkisini ortaya koyduğunu düşündürüyor. UYGARLIK VE DELİLİK Andrew Scull Yapı Kredi Yayınları, 2016 Çeviri: Nurettin Elhüseyni Tür: Psikoloji 411 s.

  • Géza Ottlik’in tek romanı Türkçede

    Macar edebiyatçı Géza Ottlik’in tek romanı, Sınırdaki Okul, ilk kez Türkçede. 1956 Macar Ayaklanması’ndan üç yıl sonra yayınlanan ve ülkede edebî bir sansasyon olarak kabul edilen Géza Ottlik’in tek romanı Sınırdaki Okul, Türkçede ilk kez Can Yayınları etiketiyle okurla buluşuyor. On yaşlarındaki üç erkek çocuğun askerî okulda uğradığı şiddeti konu alan eser, 20. yüzyılın en iyi Macar romanlarından biri olmasının yanı sıra bir toplumun psikolojik okuması niteliğinde. Géza Ottlik’in kaleme aldığı ve Macar Ayaklanması’ndan üç yıl sonra 1959 yılında yayımlanarak, ülkede edebî bir sansasyon yaratan Sınırdaki Okul, okurla buluşuyor. 20. yüzyılın en iyi Macar romanlarından biri olarak kabul edilen ve Ottlik’in başyapıtı görülen eserde, hikâye 1920'lerin Macaristan’ında geçiyor. On yaşlarındaki üç oğlan çocuğunun –Bébé, Szeredy ve Medve– akranlarıyla birlikte Avusturya sınırındaki bir askerî okulda bir araya gelmelerini konu alan kitapta, demirden disiplinle örülmüş askerî eğitimin karanlık yüzüyle karşılaşan çocuklar, kısa süre içinde burada ailelerinin yanında öğrendikleri hiçbir şeye –nezakete, şefkate, tevazuya– yer olmadığını anlarlar. Şişman ya da miyop olan, kekeleyen ya da memleket özlemiyle ağlayan, kuralları sorgulayan herkes baştan kaybetmiştir. Böyle bir atmosferde, çocukların masumiyetlerini yitirmesi ve hayatta kalmak için birtakım seçimler yapması kaçınılmazdır. “Otuz dört yıl boyunca en iyi dostumdu ama bunları hiçbir zaman konuşmadık. Beni de dövdüler Szeredy’yi de, hepimizi. Hepimiz sonunda itaat etmek zorunda kaldık. Ama bunları ileride ne Medve’yle ne Szeredy’le ne Énok Gereben’le ne de başkalarıyla konuştuk. Asla kendimizden ya da dünyanın halinden utandığımızdan değil, ilginç olmadığı için, önemli bulmadığımız için. Bütün bunlar sonunda hiçlere karıştı, hiç oldu ve tam da bir daha asla konuşulmaması için hiçe dönüştü.” SINIRDAKİ OKUL Géza Ottlik Can Yayınları, 2024 Çeviri: Gün Benderli 456 s.

bottom of page