Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- İnsan neden başkalarının yaşadığı felaketi yakından görmek ister?
Afet Gezginleri adlı romanda Yona, afet bölgelerine turlar düzenleyen bir turizm şirketi olan Jungle’da on yıldır koordinatörlük yapmaktadır. Bir yönetici onu taciz edene kadar çok sıradan bir iş hayatı vardır. Şirketin işleyişinde yaşanabilecek herhangi bir aksamayı ertelemek için Jungle Yona’ya bir teklifte bulunur: çöl adası Mui’ye tüm masrafları karşılanmış bir gezi. Yona diğer afet gezginlerinin arasına karışıp Jungle’ın bu bölgeye tur düzenlemeye devam edip etmeyeceğine karar verecektir. Yona adaya gidince orada yaşanmış felaketlerin kimseyi etkilemediğine şahit olur. Tur şirketlerinin adayı terk etmesi kaçınılmazdır. Ancak kısa bir süre sonra da Mui adasının sahibi şirketin bambaşka planları olduğunu öğrenir. Mona on yılını vermesine rağmen onu bir kenara iten şirketi ve yeni bir başlangıç arasında seçim yapmak zorunda kalır. Fakat zaman daraldıkça Mui’de yaşayan insanlarla birlikte kendi hayatının da tehlikede olduğunu fark eder. Yun Ko-eun, 1980 Seul doğumludur. Dongguk Üniversitesi’nde yaratıcı yazarlık eğitimi görmüştür. Deasan Edebiyat Ödülü’nü kazanarak edebiyat dünyasına ilk adımını atmıştır. 2008 yılında Hankyorek Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır. Üç öykü kitabı, Table for One, Aloha ve The Old Car and the Hitchhiker ile Zero G Syndrome ve Travelers of the Night adında iki romanı daha bulunmaktadır. AFET GEZGİNLERİ Yun Ko-eun Doğan Kitap, 2023 Çeviri: Derya Çevik 160 s.
- "Günün birinde hepimiz o fotoğrafa bakıp aynı şeyleri düşünecektik.”
Sepya, sahaflardan alınan sahipsiz fotoğraflara birer öykü veriyor. Anlatılara yetenekli tasarımcıların hayal gücü eşlik ediyor. “Biz bu dünyanın yıkılacağını çok zamandır biliyorduk. Sadece o gün geldiğinde biz orada olmayacaktık. Geleceği değiştiremeyeceğimiz aşikârdı, biz geçmişimizi bugünden seçmek istiyorduk. Geçmiş bizim için tek bir fotoğraf olacaktı. Günün birinde hepimiz o fotoğrafa bakıp aynı şeyleri düşünecektik.” İlkay Yıldız sahaflarda başlayan hikâyesinin peşinden gidip okuru siyah beyaz fotoğraflara konuk ediyor. Bir dilek ağacında, bir çocukluk rüyasında, sokak aralarında, şarkılarda dolaşıyor; uzak akrabalarla, yakın dostlarla selamlaşıyor. Kaçırılan vapurlar bu bir kahkahalık, iki hayretlik hikâyelerde yakalanıyor. Ertelenen özürler dileniyor, çiçeğe su veriliyor bu öykülerde; bazen mutlu sonlar, bazen hicran yaraları bahşediliyor. SEPYA İlkay Yıldız Alfa Yayınları, 2023 328 s.
- Ian McEwan’ı sevmek ya da sevmemek!
Ian McEwan’ı sevmek ya da sevmemek! Aynur Kulak, her kitabında kılıktan kılığa giren Ian McEwan’ın edebiyatını yazarın yedi kitabı üzerinden değerlendiriyor. Çağdaş Dünya Edebiyatı’nın yaşayan ve çok okunan en önemli yazarı. Ian McEwan ile ilgili dikkat çekilmesi gereken bir diğer çok önemli ayrıntı, kitaplarının her birinin de farklı bir yazar tarafından yazılmış hissiyatı vermesi. Bu durum McEwan külliyatı adına –toplamda son romanı Dersler ile birlikte 18 kitap- en önemli unsur. Yazarın bu özelliğinden dolayı kitaplarını ya çok sevmek ya da hiç sevmemek arasında gidip gelerek okumak okurları arasında da mütemadiyen konuşuluyor. Ian McEwan’ın yedi kitabı üzerinden yazarın kitaplarının bu önemli unsurları ile ilgili yazmak istedim. Kitaplarını okudukça ve kitapları üzerine yazdıkça diğer farklı unsurları da keşfetme imkanı buldum. Ian McEwan’ı çok seven okurlar ve bir türlü sevemeyen okurlar. Hangi kategoridesiniz? Bir yazarla ilgili nadir rastlayacağımız bir durum bu fakat bazı kitapları özelinde çok sevilen yazar bazı kitaplarından dolayı da neredeyse sevilmiyor. Hatta, mesela, Cumartesi’yi çok seven okurlar varken, hiç sevmeyenleri de mevzu bahis. Mesela bendeniz Cumartesi’yi okuyup yüksek oranda bir hayal kırıklığı yaşarken Masumiyet ya da Özel İlişki'yi okur okumaz kendisine hayran kaldım. Bu iki romanı yazan aynı yazar olabilir mi? Şaşkınım, fakat artık daha iyi anlıyorum, bir yandan çok fazla seven okuru varken, diğer yandan niye çok eleştiri aldığını. Çağdaş Dünya Edebiyatı içerisinde yaşayan en önemli yazarlardan biri olarak Ian McEwan asla tek bir çizgi üstünden yürümeyen seçtiği konular itibariyle anlatma yöntemleri asla tek tip olmayan bir yazar. McEwan kitaplarının 7’si üzerine yazdığım inceleme için buyurun lütfen. Cumartesi Ian McEwan’ın en çok okunan, üzerine en çok konuşulan, çok sevilerek veya hiç sevilmeyerek çokça tartışılan romanı Cumartesi tek bir güne, bu günde yaşanan sıradan gündelik ayrıntılardan tutalım da, uluslararası düzeyde yaşanan politik unsurlarla, yerel düzeyde yaşanan siyasal çalkantılara, karakterlerin duygusal iniş çıkışlarından mütevelli birbirleriyle olan ilişkilerine, bu ilişkilerdeki psikolojiye, sosyal sınıf farklarına, cinselliğe varana kadar her bir ayrıntıya tek tek odaklanıyor. Son derece geniş olan bir yelpazenin tamamının ardına kadar açılmak istenmesi, yelpazenin tüm katlarının –kaybolmaya yüz tutmuş katların bile- görünürlüğünün sağlanması tercihi Cumartesi için bir dezavantaj gibi. Fakat sayfaları çevirdikçe, hikâye içerisinde ilerledikçe hikâyeyi anlatma ve olayları aktarırken yapılan tercihlerin başka dezavantajları da beraberinde getirdiğini düşünmeye başlıyoruz. Devasa sisteme dair kusurlar silsilesinin aktarıldığı böyle bir hikâyede kusursuz olanı okumanın şaşkınlığı bir süre sonra karşılıyor bizleri. Böylesine kusursuz bir tablo nasıl mümkün olabilir ki? Bu aşamada romanın konusuna değinmem elzem hale geliyor. İngiltere için sıradan bir Cumartesi günü. Neredeyse pırıl pırıl bir gün. Evin penceresinden bakınca görülen manzara yan yana apartmanlar, yeni başlayan inşaatlarla tipik bir sokak arası olsa da her bir ayrıntı olması gerektiği gibi. Beyin cerrahı baba Henry Perowne ile tanışıyoruz. Tamamen uykusunu almış ve dinlenmiş bir şekilde güne gözlerini açıyor. Karısı avukat. Caz gitaristi bir oğlu ve şair bir kızı var. Mükemmel bir aile portresi. Bu mükemmel ülke ve aile portresine karşılık Irak, 11 Eylül saldırısı ve terörizm. Uluslararası şiddetin günlük hayata sızışı ile birlikte kusursuz bir ailenin yaşamının nasıl altüst olduğunu okuyoruz. Romanın özeti tam da böyle ve bu özet bile gerçekten çok tuhaf. Edebi anlatının mantığına oturmayacak kadar tuhaf. Her şey bir yana (anlatılmak istenen terörizm, günlük hayatın altüst oluşu, yaşanan her tür şiddetin kötülüğü vb.) Cumartesi romanında kendi adıma şu sorunun cevabını arıyorum: “Kusursuz” aile nasıl mümkün olabilir? Ya da “Kusursuz” aile mümkün mü? Benim nezdimde mümkün değil. Fakat Ian McEwan karşı hikâyenin ne kadar kötü olduğunu anlatmak için “kusursuz” olan temayı ülke ve aile üzerinden anlatmayı tercih ediyor. Kusursuz bir aile portresi içerisine terörün protesto edildiği kusurlu bir Cumartesi’yi yerleştirmeye çalışıyor. Belki de o dönemin 11 Eylül ile yaşanan paranoyasını, akıl tutulmasını böyle anlatmayı tercih etti. Fakat yaratılan mükemmel aile portresi ile o kadar kör gözün parmağına bir durum yaratılıyor ki, karşı taraf ister istemez kötü taraf oluyor. Yani tüm dünya adına baştan aşağı kusurlu bir dönem anlatılmaya çalışılırken kusursuz bir mantık hatası yapılmış oluyor. Üstelik aile için son derece dingin başlayan ve devam eden bir günde –toplumsal paranoyadan dolayı tam da 11 Eylül saldırısının protesto edildiği bu günde- baba Henry Perowne bisikletiyle alış-veriş yapmış evine dönerken bu sefer başka bir güzergah tercih edip tekerlekleri farklı bir sokakta döndürmeye başlıyor. Sınıf farklarını ciddi şekilde fark edeceğimiz bir sokak bu. Tamam, sorun yok, hikâye akışında böyle bir unsur devreye girebilir. Henry Perowne bu sokakta bir kaza geçirir ve bu kaza sonrası ortaya saçılan sınıf farkını açık bir şekilde hissederiz. Fakat hiçbir gerilim yaşamayız çünkü baba Henry Perowne bu durumda da mükemmeldir. Sınıf farkından dolayı gergin olan gençleri ikna edip sorunu hemen halleder. Sonra bu gençler aynı gün içerisinde –yani Cumartesi günü- evini basıp, karısını, çocuklarını tehdit edecektir fakat sorun yine halledilir. Yine böylesine makro bir hikâye anlatımı tercihinde mikro veya makro düzeyde hiçbir gerilim duygusu yaşamayız. Daha doğrusu kusurlu olanı bu derece kör gözün parmağına şeklinde sunup, kusursuz olanı hiçbir şekilde dönüştürmeyerek, sürekli mükemmel bir noktadan hareketle hikâyeleştirmesi gerçek edebi unsurların çalışmamasına sebebiyet veriyor. Bir okur olarak bahsettiğim bu durumlara ne derece “tamamsanız” Cumartesi romanını beğenip beğenmemeniz buna göre değişebilir. İngiltere’de, İngiltere sokaklarında ve Perowne ailesinin güzel, huzurlu, korunaklı evlerinde geçirdiğim bu Cumartesi gününü ben pek sevemedim. Üstelik korunaklı bir ev olmadığını beceriksizce gerçekleşmiş bir ev baskını ile de öğrenmiş oluyoruz. Sonrasında her şey “kusursuz aile” adına güllük gülistanlık yine. Çevirisi için İlknur Özdemir’e teşekkür ederim. Sırada Masumiyet Ya da Özel İlişki romanı var ve işte bu romanla birlikte acaba bu iki romanı yazan aynı yazar mı hissiyatı son derece şiddetli bir duygu olarak patladı içimde. Çağdaş edebiyatta modern roman adına muazzam bir roman için, Masumiyet Ya Da Özel İlişki incelemem için buyurun lütfen. Masumiyet Ya Da Özel İlişki Cumartesi romanı sonrası doğru bir tercihle Masumiyet ya da Özel İlişki'yi okumak harikaydı. Doğru bir tercih ile diyorum çünkü, Ian McEwan romanlarına devam etme konusunda beni motive etti diyebilirim. Harika bir roman okudum. McEwan’ın okuyacağım daha birçok romanı beni bekliyor fakat onun neden uluslararası düzeyde başarılı bir yazar olduğu romanın her detayı ile kendini belli ediyor. 2.Dünya Savaşı sonrası gerçekleştirilen, tarihte “Altın Operasyon” olarak bilinen, Amerikan ve İngiliz gizli servislerinin Sovyet hatlarına sızmak için birlikte yürüttükleri proje romanın arka fonunu oluşturuyor. Bu operasyon için Berlin’e giden romanın baş karakteri Leonard, bu göreve kadar çok da kabuğundan çıkmamış, masumiyeti ve tecrübesizlikleri her anlamda devam eden bir karakter. Maria ile tanışması bir dönüm noktası oluyor onun için ve hem hikâyenin kendisi hem de Leonard’ın hayatı hiç beklemediği şekilde bambaşka bir kulvarda akmaya başlıyor. Leonard’la birlikte tüm duyguları hissetmeye başlıyoruz. Yabancı bir şehirde yalnızlık, yeni görevine adaptasyon, diğer kurt adamlar karşısında yaşadığı saflıklardan hissettiği mahcubiyet, yer yer de sinir harbi. Ama onu asıl Maria ile tanıştıktan sonra tanımaya başlıyoruz. McEwan’ın tek bir mekâna sabitlediği çiftimiz mükemmel bir ilişki yaşamaya başlıyorlar. Mekânla bir oluyorlar neredeyse. Bedenleri mekana göre şekil alıyor, nefes alıp verişleri, kalp çarpıntıları, her şey… Hatta Almanya’nın o kuru ve öldürücü soğuğu onların ilişkisinin alev almasına, birbirlerine doğru tutkulu bir istekle çekilmelerini doya doya yaşamalarına sebebiyet veriyor. Onlarla birlikte aşık olmamak, onlarla birlikte sevişiyor olmamak, onlarla birlikte acıkmamak, susamamak, onlarla birlikte kavga etmemek ve onlarla birlikte midemizin bulunmaması imkansız. Hikâye, olaylar, mekân, karakter bütünleşmesi muazzam anlatılıyor. McEwan’a hayran kalmamak imkansızlaşıyor. Cumartesi romanında ikna etmeyen, duygu olarak bize geçmeyen, edebiyata dair asgari düzeyde de olsa gerçekleşmemiş ne kadar kusurlu unsur varsa, bu romanda neredeyse kusursuz bir noktaya erişiyor. Leonard ve Maria arasındaki ilişki hızını kesmeksizin devam ederken, öyle şeyler oluyor ki, geriliyoruz mesela. Tüm zihnimiz ve bedenimiz bir stres sarmalıyla sarmalanıyor. Yaşanılan gerilim Leonard’ın midesinin bulanmasına nasıl sebebiyet veriyorsa, bizim de midemizin bulanmasına sebebiyet veriyor. Zihnimiz, bedenimiz ve duygularımız hikâyenin peşi sıra sürükleniyor. Karakter geri dönüşü olmaksızın öyle bir dönüşüm yaşıyorlar ki huzursuzluk, -yani bundan sonrası için hiçbir zaman tamamlanamayacak olmaları- bu hikâyeyi unutulmaz hikâyeler arasına sokuyor. Romanın Cumartesi romanı ile arasındaki en büyük fark bu işte. Tamamlanamamış bir hikâye olarak zihnimize kazınması ve onu sürekli hatırlayacak olmamız. Aynı hayatın kendisi gibi kusursuz bir kusurlu hikâye okumak isterim diyenlere, hangi romanı tavsiye edersiniz derseniz Masumiyet Ya da Özel İlişki’yi okuyun derim. Roza Hakmen’e çevirisi için teşekkür ederim. Sahilde “Ve onları engelleyen neydi? Kişilikleri ve geçmişleri, cehaletleri ve korkuları, çekingenlikleri ve titizlikleri, hak görmemeleri, deneyimsiz olmaları ya da rahat davranmamaları, sonra dinsel yasakların ucuna takılmaları, İngilizlikleri ve sınıfları ve tarihin kendisi.” Sahilde romanı, Cumartesi ve Masumiyet Ya da Özel İlişki romanları sonrası İan McEwan ile ilgili yaşadığım “Aynı yazar mı?” sorusuna olumlu anlamda bir yenisini daha ekledi. Yine belli bir zamanda, belli bir mekâna yerleştirilen yeni evlenmiş balayı yapan bir çifti okuduğumuz, insana dair girift duyguları içeren ve aynı zamanda tabu diyebileceğimiz cinsellik meselesini işleyen, toplumsal baskıyla kadınsal korkuların bu anlamda ön plana çıktığı, tüm bunların yeni başlayan bir evliliği nasıl mahvettiğini, yani bütünsel olarak bahsettiğim tüm unsuların hikâye içerisine çok iyi yedirildiği bir roman okumuş oldum. 1962 yılında, Dorset kıyılarına balayına gelmiş iki genç Florence ve Edward’ın balayındaki iki saatlerini anlatıyor Ian McEwan. Onları evliliklerinin yürümemesi hususunda engelleyenin ne olduğu konusu ile ilgili iki yüz, üç yüz sayfalık bir roman yazılabilir rahatlıkla fakat McEwan yüz iki sayfada bir evliliğin balayında nasıl bittiğini, tüm sebeplerini kapsayacak şekilde, son derece çarpıcı tespitlerle anlatıyor. Sahilde ile tam anlamıyla çağdaş roman anlatımı formatının yakalandığını söyleyebilirim. Verilen ayrıntılara ve özellikle Florence’in cinsellikle ilgili yaşadığı korkuların psikolojik anlatımına da bayıldım. Genç çiftin evliliklerinin henüz balayı esnasında bitmesinde, yürümemesinde 60’lı yılların şartları, gencecik olmalarından mütevellit cehaletleri, tabular, korkular, çekinceler, dinsel inanışlar önemli faktörler olarak sıralanıyor. Amma velakin işin içinde cinsel ilişkiye girememe, gerdek gününü tamamlayamamaktan kaynaklı büyük bir hayal kırıklığı ile birlikte öfke de var. Florence’ın cinsel ilişkiye girmekten çok korkması ve bu bölümleri McEwan’ın muazzam bir şekilde anlatmış olması hikâyeyi uçuruyor diyebilirim. Bundan kaynaklı olarak Edward’ın yaşayamadığı arzusuyla patlayan öfkesi ve sahilde yaptıkları o kısacık konuşma (kavga) Sahilde romanını McEwan külliyatı içerisinde unutulmazlar arasına yerleştiriyor. Yine belli bir mekân, yine çok önemli anlar, yine ikili ilişkilerde gerçekleşen seçim tercihleriyle bir ilişkinin nasıl dönüştüğünü, insanın kaderini kendi eliyle (kararlarıyla) nasıl değiştirdiğini, bir olay üzerine de hiçbir zaman tamamlanamayacağını okuyoruz. İkili ilişkilerdeki sıkışmışlığı, çiftleri belli mekânlar içerisine sokarak (Cumartesi, Masumiyet ya da Özel İlişki) çok iyi anlatan McEwan Sahilde romanında bir de buna çiftler için yaşamsal unsuru olan cinsel ilişkiye girememe, ya da cinsel soğukluğu ekleyerek aşılamayan engel temasını zihnimize bir nakış gibi işliyor. Bir de Florence’ın Edward’a açık ve özgür evlilik teklifi var ki, bu durum çok arzuladığı karısına kavuşamayan Edward’ı çileden çıkarmaya yetiyor. Bu teklif Florance’ın suçluluk duygusuyla karşılık olarak karşı tarafa yapmış olduğu özgürleşme vaadi gibi gözüküyor fakat McEwan’ın Florance vasıtasıyla (yani bir kadın vasıtasıyla) yapmış olduğu bu teklif toplum adına trajedi olarak tanımlanacak olan bu durumun tutucu İngiliz toplumunun yavaş da olsa değişimine işaret etmesi adına önemli bir unsur. Çevirisi için İlknur Özdemir’e teşekkür ederim. Çocuk Yasası “Bir mahkeme bir çocuğun… yetiştirilmesiyle ilgili… herhangi bir hususta karar verirken öncelikle çocuğun refahını dikkate alacaktır.” Çocuk Yasası’na kalbimi bırakıyorum. Fiona Maye’e -çok yaşayan, gerçek bir karakterdi gerçekten- kalbimi gönderiyorum. Ian McEwan her romanında gerçekten farklı, bambaşka bir yazar kimliği ile karşımıza çıkıyor ve hayranlıkla dolu kalplerimizi hak ediyor. Çocuklara dair hukuksal unsurlar, dini inançlarımız, daha doğrusu ne olursa olsun, -ölümcül bir hastalık mesela- değişmeyecek olan katı dini inançlar ve yine bir karı-koca ilişkisi, bir insanın mesleki düzeyde vereceği kararlar ile vicdanı arasında sıkışıp kalması. Çocuk Yasası’ndan özetle böyle bahsedebilirim fakat bir de henüz 18 yaşını doldurmayarak, yetişkinlik sıfatını kazanamamış bir genç var ki, zaten bir hikâyeye çocuklara dair unsurlar girdiğinde açılan frekanslarım romanın konusunu ince noktalara taşıyan diğer konular da devreye girince bambaşka bir hal aldı. Londra’da yaşayan, Yüksek Divan Aile Hukuku Dairesi’nin en başarılı ve ünlü hâkimlerinden Fiona Maye, özel hayatındaki kriz karşısında çaresizdir. Kocası Jack onu genç bir kadın için terk etmek istemektedir. Bu arada Adam Henry davasının hakimliğini alan Fiona bir yaşam hakkı ile ilgili karar vermek zorunda kalır. On yedi yaşında bir lösemi hastası olan Adam, tedavisi için elzem olan kan naklini günah olduğu gerekçesiyle reddetmektedir. Onun kişisel haklarına saygı ile bu haklara karşı çıkıp hayatını kurtarmak arasında karar vermek zorunda kalan Fiona,nın sıkışmışlığını, Adam’la olan diyaloglarda açılan duygusal koridorları ve koyu dini inançların katılığının insanın temel yaşam hakkını nasıl temelden sarstığını tarafsız kalmayı başararak nefis anlatıyor McEwan. Konunun içine çekilmemek imkansızlaşıyor. McEwan tüm kusurlarıyla yine çok iyi işlenmiş bir kadın karakter çıkarıyor karşımıza. Karar vermesi gereken olayın iki şekilde tanımlanması gerektiğini düşünüyor Fiona. Dağılmanın kıyısındaki bir kadının mesleki bir kararla duygusal bir hata yapması ya da bir çocuğun (henüz 18 yaşına basmamıştır çünkü) laik mahkemenin mahrem müdahalesiyle tarikatın inançlarından kurtarılması veya o inançlara teslim edilmesi. Yine ilişkiler, yine bir aile ve çiftler, yine bir ayrılık söz konusu fakat bu sefer kanunlarla inançlar, vicdanla akıl, temel kişisel haklar ile bir tarikatın mensubu olarak yaşam hakkını devam ettirmek istemeyerek bile bile ölüme gitmek (ölümü seçmek) bıçak sırtında ilerleyen nefis bir hikâye ile karşı karşıya kalmamız sağlanıyor. Fiona aynı Masumiyet Ya Da Özel İlişki’deki Leonard ve Maria gibi, Sahilde’deki Florence ve Edward gibi tamamlanmamış bir hayata mahkum olarak hafızalarımızdan çıkmayacak bir karaktere dönüşüyor. İnançlarla kanunların çarpışması ve kırılganlığından doğan, bu durumun insanlar arasına koyduğu mesafeyi anlatan Çocuk Yasası’nı okumanızı çok isterim. Roza Hakmen’e çevirisi için teşekkür ederim.📚 Sonsuz Aşk Her bir McEwan kitabında farklı bir yazarın bu kitapları yazdığı, en azından her bir romanda McEwan’ın farklı bir kişiliğe bürünerek yazdığını kesinlikle söyleyebilirim. Yoksa böyle bir konu ve kurgu çeşitliliği başka nasıl açıklanabilir. Stabil olmayan, bu anlamda hiçbir zaman sakin bir akışla okuyamayacağınız romanlar her biri de. Bu duruma bir de -Sonsuz Aşk’da-gerilim unsuru katılıyor ki, edebiyatta gerilimi seviyorsanız eğer, tam benlik, diyerek romana iyice odaklanıyorsunuz. İngiliz kırsalında sakin başlayan gün Joe Rose’un ve eşinin bir balon kazasına şahitlik etmeleriyle bambaşka bir hal alır. Balonun içindekileri kurtarmak için işbirliği yaptığı bir adam Joe’ya karşı saplantılı düşünceler geliştirmeye başlayacaktır. Bir saplantı mevzu bahis midir gerçekten? Anti kahraman başkarakterimiz Joe hedefe aldığı kişinin kendisine aşık olduğuna kendini inandırdığı ve bu konuda ciddi ilerlemeler sağlayarak bizi de kendine inandırdığını sezmeye başladığımız anda gerilim odaklı bir hikâye okuduğumuzu anlıyoruz ve tadından yenmez olan meseleler de tam bu noktada başlıyor zaten. Ian McEwan’ın hikâye içerisinde De Clerambault sendromu olarak adlandırdığı, Erotomani, yani -karşılıksız aşk sendromundan- mustarip olan Joe’nun hikâyesinin gerginliği tam anlamıyla duygularımızı kuşatıyor. Joe’da mıdır sorun gerçekten? Çünkü Joe’nun eşi Clarissa Joe’nun iddia ettiği üzere onu takip eden birini henüz görmemiştir hiç. Joe’nun tüm hikâyeye Clarissa’yı inandırması gerekir. Romanın bu noktası biraz abartılı bir zorlama gibi baskı yaptı üstümde. İkna kısmı uzun sürdü ve kurgu içerisinde, ne gerek vardı dediğim yerler okudum. Çünkü çok sevdiğim gerilimi yaratan unsurlardan uzaklaştığımı düşündüm. Fakat yarattığı atmosfer itibariyle ve Joe’nun sıkıntılarını birebir hissettiğimizden uzaklaşma hissine rağmen gerilimin varlığını hep sürdürdüğü bir hikâye okudum kesinlikle. İan McEwan’ın romanlarında tek bir an, tek bir gün ve tek bir mekan üzerinden anlatımlar yapılırken Sonsuz Aşk’da bu durum bir genişlik kazanıyor. Gerilim şekil değiştirse de veya bizleri sıksa da hiç kaybolmuyor. İkna edici bir çözülmeye kadar orada varlığını sürdürüyor. Ki romanın polisiye unsurlarını da McEwan’ın iyi işlediğini düşündüğümü paylaşmak isterim. Böylece Sonsuz Aşk sayesinde McEwan’ın iyi bir gerilim anlatıcısı olduğuna da şahitlik etmiş oldum. Çevirisi için Ülkem Çorapçı’ya teşekkür ederim. Hamamböceği Kafka’nın böceğine dönüşür gibi başlayan, bu durumu çağrıştıran tüm hikâyelere karşı direkt olarak bir direnç gösterdiğimi, pek sevemediğimi belirtmek isterim. Dönüşüm orada duruyor işte. Tek ve benzersiz varlığıyla büyülüyor bizleri. Ian McEwan, -her yeni kitabıyla romanını başka bir yazarın yazdığını bize hissettiren yazar- niye böyle bir şey yaptı ki? Kafka’nın böceğinden başka böcek mi yok yani, alıp da romanına konu edecek? Bu düşüncelerle başladım Hamamböceği’ne. Büyük Britanya adına o kadar çaresiz ve travmatik bir durumu konu ediniyor ki McEwan Kafka’nın Hamamböceği'ni kopyalamasına kızamıyorsunuz. Romanı bitirdiğimde ben de kızamaz duruma geldim. Brexit sürecinin travması ve toplum nezdinde yarattığı çaresizlik Kafka’nın tüm iğrenç sistemi hedef alarak var ettiği bir haşaratı Hamamböceği romanının baş karakteri yapmış. Üstelik bu sevimsiz, yer yer mide bulandırıcı olan haşarat, -ismi Jim Sams- kendini İngiltere Başbakanı’nın bedeninde buluyor. Yani bu hamamböceği bir başbakan. Brexit sürecini böyle bir kurgu ile son derece acımasızca ve hiçbir şeyden sakınmaksınız direkt eleştiren McEwan en iyi romanına imza atmıyor elbette fakat edebiyata dair en akılda kalıcı eleştiriye damga vuruyor. Sen bu kadar saçma bir politikayla tüm ülkeyi arkanda sürüklersen ben de seni hamamböceğine dönüştürürüm, diyor. “Tersindelik” denilen ve ekonominin akışını tamamıyla tersine çevirmek üzerine kurulmuş bir ideolojiyi İngiltere’nin mizah geleceği ve keskin hiciv anlayışı ile Kafka’nın temellerini attığı dünya ile buluşturmak ancak McEwan’ın becerebileceği bir yapı olurdu sanırım. Brexit hiç kimse için -ne itiraz edeni ne de savunanı için- bir yarar sağlamadı. Bu süreci yüzde yüz kendi yararına kullanan yine İngiliz edebiyatı oldu. (Okuyunuz: Ali Smith-Mevsim Dörtlemesi) Beton Bahçe ~ İlk Aşk Son Ayin Ian McEwan söz konusu olunca asla benzer temalara sahip iki roman üst üste okuma şansımız yok. Bunun öykülerinde de böyle olduğunu görerek, artık kesin bir kanı oluşturmuş durumdayım. Aynı kitapta bir roman -Beton Bahçe- ve bir öykü seçkisi -İlk Aşk Son Ayin- ile buluştum. Beton Bahçe için eleştirmenler bol bol Sineklerin Tanrısı’na atıfta bulunarak yazarın oradaki hikâyeye öykünür derecede yazdığından bahsetmişler. Fakat Sineklerin Tanrısı’ndaki ilgi çekici, kışkırtıcı ve kanımızı donduran esaslı soğukkanlılığı Beton Bahçe’de bulmak zor. Her McEwan romanında olduğu üzere konu itibariyle çok ilgi çekici, merak uyandırıcı, tematik unsurları ile de çok iyi anlatılmış bir kitap ama daha fazla psikolojik derinlik, esaslı bir soğukkanlılık ve akıl tutulmaları okumak istedim. Bu noktada romanın içeriğinden bahsederek anlatmaya çalışacağım. İkisi gençlik çağında ikisi henüz çocuk dört kardeşin ebeveynleri ile zorlu mücadelelerini, hastalıklı aile kurumunu, sürekli hastalıklarla mücadele eden ve sonuçta her iki ebeveynin de bir anda ölüp hikâyeden ayrıldıkları bir roman okuyoruz. Anne kronik depresyon yaşarken, anne ve çocukların bencil babaya karşı aldıkları cephe tüm olayları tetikliyor ve sonuç olarak dört kardeş önce babalarını sonra annelerini kaybederek koca evde yalnız kalıyorlar. Bu yalnızlık yeni düzenlemeleri ister istemez beraberinde getiriyor ve asıl huzursuzluk veren nokta babasının ölmeden önce evin bodrum katına dökmek istediği betonu çocukların başka bir amaç İçin kullanmalarında yatıyor. Sosyal hizmet görevlileri annenin de öldüğünü öğrenip her bir kardeşi farklı bir kuruma göndermesin diye beton zemini ölen anneleri için kullanıyorlar. Fakat bir yandan da bu önemli sır büyük abla Julie ve abi James tarafından -nedendir bilinemez-sır olarak tutulmuyor. İlerleyen sayfalarda mahallenin delikanlısı Derek’in bunu zaten bildiğini öğreniyoruz. Yani huzursuzluk veren eylemin hissiyatı bir sır olarak bizi etkileyecekken ve nefeslerimizi heyecan içinde tutmamızı sağlayacakken ortadan kırılıveriyor. Beton Bahçe bu sebepten dolayı romanın neredeyse sonuna kadar çok iyi giderken, yani huzursuzluk psikolojisi ve kardeşlerin nasıl devam edecekleri endişesi bir şekilde içimizi kaplamışken gerilimin bozulduğu bir hikâyeye dönüşüyor. Fakat McEwan son bir şey daha yapıyor. İzole ve işlevsiz, dışarıya kapalı büyüyen çocuklardan abla ve abi arasındaki cinsel ilişki ile ensest bir vakayı da işin içine sokuyor. Hikâye adına etkili bir son hamle fakat böyle bir olayın derinliği tüm psikolojik unsurlarıyla verilemiyor ve son derece anlamsız bir noktada asılı kalıyor sanki. Mesela Çocuk Yasası’ndaki psikolojik unsurların yaşattığı duygular, hissiyat burada karşımıza çıkamıyor. Ensest çok farklı, tabii ki karşılaştırılamaz bile, diyebilirsiniz. Söylemek istediğim hikâye adına mazur göreceğimiz sebepler yaratılması değil, anlayabileceğimiz bir derinliğin olmaması. Hikâyedeki gizli noktaların iyi saklanamaması, görünür olanların derine inemeyecek yüzeyde kalışı, izole bir kapalılıktan dolayı ortaya çıkan cinsel bozukluk unsurlarının iyi işlenemeyerek, anlatılamamış olması. İlk Aşk Son Ayin öykü seçkisinde ise her karakterin -hikâyesi gereğince- kendi gerçekliğini yaratıyor olması önemli bir unsur olarak ilk düşündüğüm konu oldu. Doğru olandan ziyade herkesin kendi özel gerçekliğini yaratması hikâyeleri -olay ne olursa olsun- çok tehlikeli bir noktaya götürebilir çünkü. Mekanlar ve karakterlerin mekanlarla ilişkisi yine ön planda. Alelade şeyler; can sıkıntısı, herhangi bir gençlik merakı, dipsiz bir yalnızlık duygusunun insanın kötü dürtülerini nasıl harekete geçirdiğini çok güzel işlemiş McEwan. Öyküler Beton Bahçe’ye nazaran daha tutarlı, tutarlı bir seyir sergilenmesinden dolayı da daha etkiliydi diyebilirim. Çeviri için Figen Bingöl’e teşekkür ederim. Dersler Ian McEwan’ın 18 kitaplık periyodunun ilk yedi kitaplık bölümü son yayımlanan kitabı Dersler ile şimdilik noktalıyorum. Dersler’i şimdiden birçok kişi severek paylaştı. Öncelikle böyle bir okur oranına sahip olan uluslararası düzeyde çok iyi bir yazar olarak McEwan edebiyatını okuyor olmaktan dolayı mutluyum. Fakat -Dersler özelinde- pek de memnun kalmadığımı söyleyeceğim. Masumiyet Ya da Özel İlişki, Çocuk Yasası ve Sahilde romanları hâlâ birinci sıradalar benim için. Amma velakin Dersler son derece destansı bir roman ve böyle bir romanı yazmaya soyunmak gerçekten önemli oranda sabır ve mental güç ister diyerek hakkını da vermek isterim. Naçizane fikirlerim şöyledir. Dersler bir dönem romanı olması itibariye uzun geçmişi (1959), yakın tarihi (1986) ve şimdiki zamanı da kapsayarak epik-destansı bir hikâye vaadinde bulunuyor. Baş karakterimiz Roland Baines: Terk edilmiş oğul. Kafası karışmış sevgili. Terk edilmiş koca. Ve sevgi dolu bir baba. Tüm bu sıfatlar Roland’ın. Bu sıfatlarla beraber dolayısıyla, ilişkiler, evlilik, babalık, annelik, mutluluk, mutsuzluk, yalnızlık, özgürlük, aşk, hayal kırıklığı, itaatsizlik, terk edilme, kayıp, ölüm gibi birçok bileşenli tema anlatısı tercihi de yapılmış oluyor. Fakat böylesine uzun bir dönemi destansı bir şekilde anlatmayı (paragrafların kesintisiz uzunluğundan dolayı) tercih eden ve yine bir anti kahraman, mağdur erkek, karakter yaratan McEwan tarihsel dönemeçler adına elinde ne kadar malzeme varsa karakter eşliğinde hepsini hikâyenin içine koymaya çalışıyor. Şöyle ki: Çernobil, İkinci Dünya Savaşı, Küba Füze Krizi, Süveyş Krizi, Berlin Duvarı yıkılışı, 11 Eylül, yoksulluk, derin ekonomik krizler, uçurumlu sınıf farkları, iklim krizi, ırkçılık, göç, Brexit, Pandemi dönemi. Romanı bitirdiğimde o kadar yorgun hissettim ki kendimi; Roland’ın çocukluğundan orta yaşına doğru yine gelseydik ama acaba tek bir olaya mı odaklanılsaydı, bu roman beni yine bu derece yorar mıydı diye düşündüm. Bol olaylı malzemesiyle karakter odaklı hikâye anlatan McEwan spesifik bir mesele üstüne derinleşmek yerine genişlemeyi, hikayeyi geniş bir zaman, mekan, olaylar silsilesine yaymayı (boğmayı) tercih ediyor. Aslında McEwan’ın anlatmak istediği günümüz dünyasına dair bireysel ölçekte kafa karışıklığına dair ne varsa anlatmak ve geniş ölçekli bir sistem eleştirisini önümüze koymak. Böylesine geniş ölçekli eleştiri anlatıları yine tek karakter ve olay üzerinden 70-100 sayfada, kompak kısa roman seçeneğiyle de anlatılabiliyor. Yazarın kendisi bunu Sahilde romanıyla yapmış mesela. Bir çift, taze bir evlilik, bir balayı günü ve bu balayı gününe dair iki saatlik kısmı anlatması ile derdini muazzam bir şekilde ortaya koyuyor. Dersler sistem eleştirisi adına her bir ayrıntıyı kapsayacak şekilde uzun döneme yayılarak klasik roman anlatısı ile modern edebiyatın bilinç akışı formülü es geçilmeksizin yazılmış fakat tüm bu sebeplerden -formatı geniş bir alana yayıldığı İçin- zihnimde toparlamakta güçlük çektiğim, sonunu getirdiğim fakat nihayetinde çok yorulduğum bir roman oldu. Heykeltraş Rodin’in “Taşın fazlasını atıyorum. Geriye heykel kalıyor.” dediği formülü McEwan anlatmak istediği hikâye için uygulamayı tercih etseydi çağdaş edebiyat içerisinde muazzam bir roman okuyabilirdik. Dönemi hiç fark etmez, isterse tamamı küçük Roland adına 1959’da geçsin, dünya -sitemin çarklarını döndürmesi adına- aslında hiç değişmemiş olan bir yerküredir. Pandemi ile İkinci Dünya Savaşı arasındaki farkları, bu anlamda küresel düzende maskelerin aldıkları biçimleri McEwan ile konuşmayı çok isterdim. Çeviri için Lale Akalın’a teşekkür ederim.
- Çağdaş sanat deneyiminin gizli ve heyecan verici toprakları
İspanyol edebiyatının son yıllardaki en iddialı deneylerinden biri olarak anılan Nocilla Üçlemesi’nin bu ikinci kitabı, okuru bıraktığı yerden yakalayıp çağdaş sanat deneyiminin gizli ve heyecan verici topraklarına sürüklüyor. Bağımsız sinemadan kolaja, kavramsal sanattan mimariye, bilgisayarların yükselişinden romanın çöküşüne kadar birçok referansın iç içe geçtiği Nocilla Deneyimi okuru Nocilla Rüyası’nın bıraktığı yerden yakalayıp onu çağdaş sanat deneyiminin gizli ve heyecan verici topraklarına sürüklüyor. İspanya’da bir yerlerde, sekiz katlı bir binanın tepesindeki terasta bulunan mukavvadan evinde çamaşır tellerine matematik formülleri asan Marc hevesli bir Philips Tarım Rehberi okuru. Londra’daki sanatçı Jodorkovski kaldırımlara yapışmış sakızları çeştli renklerde boyuyor. Miami’deki Harold, son kullanma tarihi eski karısının doğum günü olan Corn Flakes’leri tüketiyor. Bu sırada Antón, Corcubión, İspanya’da kaya midyeleri ve sabit disklerden oluşan bir organizma üzerine son derece cesur bir teori üzerinde çalışıyor… Agustin Fernandez Mallo, 1967’de İspanya’nın kuzeybatısındaki Galiçya’da doğdu. Gençliğinde hevesli bir dağcıydı ve punk gruplarında davul çalardı. Doğduğu bölgenin başkenti Santiago de Compostela’da fizik okudu ve 1992’de radyasyon fizikçisi olarak .alışmaya, X-ışını sistemleri tasarlamaya ve radyasyonla kanser tedavileri geliştirmeye başladı. Nocilla Rüyası yayımlandığında, Balear adası olan Mallorca’da, Barcelona ve Madrid’in kozmopolit edebiyat ortamından uzakta bir hastanede çalışıyor, bir yandan da sanat ile bilim arasındaki bağlantıları araştıran “post-şiirsel” adını verdiği teorisini formüle ediyordu. Teorisini geliştirmek ve postmodern yaratımın sınırlarını zorlamak için uzunca bir süre çeşitli kültürel yayınlarla işbirliği yaptı. Nocilla Projesi kısmen bu teorisini uygulama girişimidir. NOCILLA DENEYİMİ Agustin Fernandez Mallo Harfa Kitap, 2023 Çeviri: Banu Karakaş Tür: Roman 216 s.
- Hayaletler, hortlaklar, ölüm timleri ve intihar bombacıları
2022 Booker Ödülü'nü kazanan Maali Almeida’nın Yedi Ay Dönümü’nde Shehan Karunatilaka ülkesi Sri Lanka’nın politik tarihindeki karanlık bir döneme odaklanıyor. Başkent Kolombo’da 1990’lı yılların başlarında öldürülmesinin ardından kendini ötedünyanın bürokratik karmaşasında bulan kumar düşkünü savaş fotoğrafçısı Maali Almeida katillerinin kim olduğunu bulup intikam almaya kararlıdır. Bunu yapabilmesinin tek yolu ülke gündemine bomba gibi düşecek olan yayımlanmamış fotoğraflarına ulaşıp her şeyden habersiz Sri Lanka halkına devlet denen aygıtın kokuşmuşluğunu ifşa etmekten geçmektedir. Ancak bunu başarabilmek için yardım alması gereken hayatta en çok sevdiği iki insana ulaşmak için önünde yalnızca yedi gün vardır. Zamana karşı yarışan Maali Almeida bir yandan tüm zorlukları aşıp hâlâ hayatta olanların dünyasıyla iletişime geçmeye çabalarken diğer yandan kendi geçmişi, tutucu Sri Lanka toplumunda bir gay olarak yaşadığı sıkıntılar, hızlı aşk hayatı ve pişmanlıklarıyla yüzleşip hesaplaşmaya çalışır. Sri Lanka’nın önde gelen yazarlarından olan Karunatilaka 2022 yılında Booker Ödülü’ne değer görülen bu romanında hayaletler, hortlaklar, ölüm timleri ve intihar bombacıları arasında kalan Maali Almeida üzerinden Sri Lanka’daki iç savaş döneminde yaşanan şiddet dolu karanlık günleri gözler önüne sererken okuru yaşam, ölüm, cinsellik, din gibi başat meseleler üzerine düşünmeye de sevk ediyor. Tüm bunları yaparken ortaya eğlenceli, nüktedan, merak uyandırıcı ve soluksuz okunan usta işi bir metin koyuyor. Maali Almeida’nın Yedi Ay Dönümü’nü bir çırpıda okuyacak fakat etkisinden uzun süre çıkamayacaksınız. Shehan Karunatilaka, 2011 yılında ilk romanı Chinaman ile İngiliz Milletler Topluluğu Kitap Ödülü'nü, DSL ve Gratiaen Ödülü'nü kazanarak küresel edebiyat sahnesine çıktı. Kitap, Wisden tarafından tüm zamanların en iyi ikinci kriket kitabı ilan edildi. 1975 yılında Galle, Sri Lanka'da doğan Karunatilaka, Colombo'da büyüdü, Yeni Zelanda'da okudu ve Londra, Amsterdam ve Singapur'da yaşadı ve çalıştı. Şu anda Sri Lanka'da yaşıyor. Şarkıları, senaryoları ve hikayeleri Rolling Stone, GQ ve National Geographic'te yayınlandı. Reklam metin yazarı olarak çalıştı ve Independent Square adlı bir grupta gitar çaldı. İkinci romanı Maali Almeida'nın Yedi Ay Dönümü 17 Ekim'de Londra'da düzenlenen bir törenle 2022 Booker Ödülü'nü kazandığı açıklandı. MAALİ ALMEİDA'NIN YEDİ AY DÖNÜMÜ Shehan Karunatilaka Livera Yayınevi, 2023 Çeviri: Kerem Işık 464 s.
- Kenya tarihinde önemli bir yeri olan Mau Mau ayaklanması
Kenya tarihinde önemli bir yeri olan Mau Mau ayaklanmasını odağına alan Ağlama Çocuk adlı roman, isyanın sıradan bireyler ve aileler üzerindeki etkilerini, eğitimin kendisini ve ailesini yoksulluktan kurtaracağına inanan Njoroge’in hikâyesi üzerinden anlatıyor. Romanları otuzdan fazla dile çevrilmiş Kenyalı yazar Ngũgĩ wa Thiong’o’nun 1964 yılında yayımlanan ilk romanı Ağlama Çocuk, Seda Ağar tarafından dilimize kazandırıldı. Yazarın diğer eserlerinde de karşımıza çıkan, toprakları beyaz adam tarafından çalınmış olan Gikuyu halkının sömürge düzenine karşı verdiği özgürlük mücadelesi, Mau Mau ayaklanması ve şiddeti, beyazlarla işbirliği yapan siyahların ihaneti, yerleşimcilerle siyahlar arası ilişkiler gibi temalar, tüm umutlarını evin küçük oğlu Njoroge’nin alacağı eğitime bağlamış bir ailenin öyküsü ile iç içe geçiyor. Ngũgĩ wa Thiong’o’nun ilk romanı Ağlama Çocuk, bir ilk romandan beklenmeyecek denli olgun bir eser. 1938 Kenya doğumlu roman, öykü, oyun ve deneme yazarı Ngũgĩ wa Thiong’o, ilk ve ortaöğrenimini Kenya’da, üniversite eğitimini ise Uganda’da Makerere Üniversitesi’nde tamamlamıştır. 1962 yılında ilk önemli oyunu The Black Hermit’in Uganda’nın bağımsızlık kutlamaları çerçevesinde sahnelenmesiyle edebiyat dünyasına parlak bir giriş yapar. Bu, aynı zamanda oldukça üretken bir dönemin de başlangıcıdır. Weep Not, Child (1964) ve 1965’te yayımlanan The River Between (Aradaki Nehir, Çev. Bora Korkmaz, Ayrıntı Yayınları, 2015) adlı romanlarını bu dönemde yazmış, 1967 yılında çıkan üçüncü romanı A Grain of Wheat (Bir Buğday Tanesi, Çev. Gül Korkmaz, Ayrıntı Yayınları, 2015) ile anlatısında bireysel olandan kolektif olana yönelmiştir. Aynı yıl Nairobi Üniversitesi’nde İngiliz Edebiyatı dersleri de vermeye başlar. Yine bu dönemde, denemelerden oluşan Homecoming (1969) adlı kitabı yayımlanır. İlerleyen yıllarda, bu eserini, Writers in Politics (1981 ve 1997), Decolonising the Mind (1986), Moving the Center (1994), Penpoints, Gunpoints and Dreams (1998), Secure the Base (2016) (Öze Dönüş, Çev. Seda Ağar, Ayrıntı Yayınları, 2021) adlı diğer deneme kitapları izleyecektir. 1977 yılında ise on yıllık bir aradan sonra yeni bir roman yayımlar: Petals of Blood (Kan Çiçekleri, Çev. Seda Ağar, Ayrıntı Yayınları, 2019). Aynı yıl, Ngũgĩ wa Mirii ile birlikte kaleme almış olduğu I Will Marry When I Want adlı oyunu nedeniyle tutuklanır. Yoğun bir uluslararası kampanyanın da etkisiyle bir yıl sonra serbest bırakılır. Hapishanede geçirdiği dönemi, 1982 yılında yayımlanan Detained: A Writer’s Prison Diary adlı anı kitabında aktarır. Yazarlık kariyerine İngilizce olarak değil, kendi anadili olan Gikuyu dilinde devam etme kararını da yine hapishanede geçirdiği dönemde alır. Tutukluyken tuvalet kâğıdı üzerine anadilinde kaleme aldığı roman, 1982 yılında Devil on the Cross adıyla İngilizce olarak basılır. Hapishaneden çıktıktan sonra, ülkesindeki diktatörlük rejimi üniversitelerde ders vermesine engel olur. Yaşamı da tehdit altındadır. Böylece, 1982 yılında İngiltere’ye gider ve sürgün yılları başlar. 1989 yılında ise bugün halen yaşamakta olduğu ABD’ye göç eder. Yale ve New York Üniversiteleri’nde uzun yıllar ders verir. 2006 yılında Wizard of the Crow (Kargalar Büyücüsü, Çev. Seda Ağar, Ayrıntı Yayınları, 2021) adlı romanı yayımlanır ve çok ses getirir. Bugün halen California Irvine Üniversitesi’nde edebiyat profesörü olarak görev yapmakta olan Ngũgĩ wa Thiong’o yazmaya, üretmeye devam etmektedir. Son yıllarda yayımlanan eserlerinden bazıları şöyledir: Something Torn and New: An African Renaissance (2009), Dreams in a Time of War: A Childhood Memoir (2010), Birth of a Dream Weaver: A Memoir of a Writer’s Awakening (2016), Wrestling with the Devil: A Prison Memoir (2018), The Perfect Nine: The Epic Story of Gĩkũyũ (2020) AĞLAMA ÇOCUK Ngũgĩ wa Thiong’o Ayrıntı Yayınları, 2023 Çeviri: Seda Ağar
- Gazeteci ve yazar Hıfzı Topuz hayatını kaybetti
TGC'nin önceki Onur Kurulu Başkanlarından, TGC Basın Özgürlüğü Ödülü sahibi gazeteci ve yazar Hıfzı Topuz 100 yaşında hayatını kaybetti. Gazeteci ve yazar Hıfzı Topuz, 100 yaşında hayatını kaybetti. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Yönetim Kurulu, Hıfzı Topuz’un ölümünün ardından başsağlığı mesajı yayınladı. Mesajda şu ifadelere yer verildi: "Uzun yıllar gazeteci ve yazar olarak başarıyla çalışan en kıdemli üyelerimizden önceki Onur Kurulu Başkanımız Sevgili Hıfzı Topuz’u kaybetmenin üzüntüsünü yaşıyoruz. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’ne ve basın emekçilerinin örgütlenmesine büyük destek veren Hıfzı Topuz’u hiç unutmayacağız. Meslektaşımızın ailesine ve basın topluluğumuza başsağlığı diliyoruz." Hıfzı Topuz, 1923 yılında İstanbul'da doğdu. Galatasaray Lisesi'ni ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdi. 1947-58 yılları arasında Akşam Gazetesi'nde muhabir, istihbarat şefi, yazı işleri müdürü ve genel yayın müdürü olarak çalıştı, İstanbul Gazeteciler Sendikası Başkanlığı’nı yaptı. Strasbourg Üniversitesi'nde devletler hukuku ve gazetecilik alanlarında yüksek lisans (1957-59) ve yine Strasbourg Hukuk Fakültesi'nde gazetecilik doktorası yaptı (1960). Paris'te UNESCO Genel Merkezi'nde, İletişim Sektöründe Özgür Haber Dolaşımı Şefi olarak çalıştı (1959-1983). Uluslararası gazeteci örgütleri arasında işbirliği, basın ahlakı ve gazetecilerin korunması projelerini yönetti. Afrika ülkelerinde, Hindistan'da, Filipinler'de gazetecilik eğitimi seminerleri düzenledi. Kara Afrika'da kırsal basın projesini oluşturdu. Anadolu, İstanbul ve Galatasaray Üniversitesi İletişim Fakültelerinde Basın, Radyo ve TV Tarihi, Uluslararası İletişim ve Siyasal İletişim dersleri veren Topuz, TRT'de Genel Müdür Yardımcısı olarak çalıştı (1974-75). 1993'te BRT İstanbul Radyo ve Televizyon Genel Yayın Koordinatörlüğü yaptı. 1986'da İletişim Araştırmaları Derneği’ni (İLAD) kurdu. UNESCO Türkiye Milli Komisyonu'nda İletişim Komitesi Başkanlığı'nda bulundu. 1997'de İzmir’de Birinci Ulusal Kültür Kongresini, 1998'de de İstanbul'da Kültür Politikaları Sempozyumu'nu düzenledi. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Onur Kurulu Başkanlığı’nı yaptı. TGC Balotaj Kurulu’nda çalıştı. 1998 yılında TGC Burhan Felek Basın Hizmet Ödülü’nü, 2003 yılında TGC Basın Özgürlüğü Ödülü’nü, 2020 yılında Nazım Hikmet Dostluk Ödülü’nü aldı. Çeşitli konularda 51 kitap yayınladı. Başlıcaları şunlar: Kara Afrika (1970), Türk Basın Tarihi (1973), Caricature et Societe (Paris, 1974), Uluslararası iletişim (1985), İletişimde Karikatür ve Toplum (1985), Lumumba (1987), Status, Rights and Responsibilities of Journalists (Prag, 1989), Basında Tekelleşmeler (1989), Yarının Radyo- TV Düzeni (1990), Siyasal Reklamcılık (1991), Parisli Yıllar (1994), Hoşgörü (1995), Dünya Karikatürü (1996), Meyyale (1998), Kültür Politikaları (1998). Gazi ve Fikriye, Başın Öne Eğilmesin, Vatanı Sattık Bir Pula, Devrim Yılları, Bana Atatürk’ü Anlattılar.
- Düşündüğümüz “hikâyeler”in ötesine nasıl bakacağız?
Jale Parla, edebiyat tarihi ve edebiyat eleştirisi üzerine 16. yüzyıldan günümüze uzanan ve çok farklı rotalara yönelen bir seyahatte, muazzam bir rehberlikle, bildiğimizi düşündüğümüz “hikâyeler”in ötesine nasıl bakılacağını anlatıyor. Jale Parla’nın yaklaşık 40 yıla yayılan kısa çalışmalarının bir araya getirildiği Edebiyat Yazıları, edebiyat tarihine ve edebiyat kuramına çok geniş bir perspektiften bakıyor. Romanın ortaya çıkışı, edebi kültür dünyasının modern çağa geçerken aldığı biçim, dünya edebiyatı, karşılaştırmalı edebiyat, kanon tartışmaları, edebiyatta karakter ve tip, tarihin edebiyatla kesişmesi... Bu tartışmalara dair itirazlar, eleştiri ekolleri, araçları, feminist eleştiri... Dünya edebiyatı ve ulusal edebiyat arasındaki gerilim ve etkilenmeler... Bu gerilim ve etkilenmelerin hem dünya edebiyatındaki örnekleri hem de Tanzimat’tan günümüze uzanan edebiyat tarihimizdeki yeri... Jale Parla, edebiyat tarihi ve edebiyat eleştirisi üzerine 16. yüzyıldan günümüze uzanan ve çok farklı rotalara yönelen bir seyahatte, muazzam bir rehberlikle, bildiğimizi düşündüğümüz “hikâyeler”in ötesine nasıl bakılacağını anlatıyor. Jale Parla 1945’te İstanbul’da doğdu. 1964’te Arnavutköy Amerikan Koleji’ni, 1968’de Robert Kolej’in Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü’nü bitirdi. 1978’de Harvard Üniversitesi’nden anadalı İngiliz Edebiyatı, yandalları Fransız ve Alman Edebiyatları olmak üzere Karşılaştırmalı Edebiyat doktorası aldı. 1976-2000 yılları arasında Boğaziçi Üniversitesi Batı Dilleri ve Edebiyatları Bölümü’nde öğretim üyeliği yaptı. Halen Bilgi Üniversitesi’nde Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü’nde öğretim üyeliği yapmakta olan Parla’nın Efendilik, Şarkiyatçılık, Kölelik (1985), Babalar ve Oğullar - Tanzimat Romanının Epistemolojik Temelleri (1990), Don Kişot’tan Bugüne Roman (2000), Kadınlar Dile Düşünce (Sibel Irzık ile beraber, 2004), Balkan Literatures in the Era of Nationalism (Murat Belge ile beraber, 2008), Türk Romanında Yazar ve Başkalaşım (2011), Orhan Pamuk’ta Yazıyla Kefaret (2019) adlı kitapları yayımlanmıştır. EDEBİYAT YAZILARI Jale Parla İletişim Yayınları, 2023 440 s.
- Sanatıyla ruhunu ele verenler…
Peyman Ünalsın Gökhan, Oscar Wilde’ın kendi ruhuna ayna tutmak suretiyle kaleme aldığı Bay W.H’nin Portresi üzerine yazdı. “İnsan kendi kişiliğinde konuşurken çok az kendisidir, ona bir maske ver ve sana doğruyu söylesin.” Oscar Wilde, 1887 yılında yazmaya başladığı Bay W.H’nin Portresi’ni bir maske olarak kullanmış olabilir mi? İnsanların cinselliklerini bugünkü kadar rahat yaşayamadığı 19. yüzyıla geri gidersek onun bu novellayı yazmasındaki nedenleri bir nebze de olsa anlayabiliriz. Ve görünen o ki sanat, bu alanda da yardımsever kanatlarını insanların üzerine açan bir melek. Ve Oscar Wilde onu bir maske niyetine kullanmaktan çekinmiyor. Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde yani bizim bildiğimiz adıyla Oscar Wilde 1854 yılında Dublin’de doğar. Zengin bir ailenin çocuğu olan Oscar Wilde’ın babası Sir William Wilde başarılı bir göz cerrahı, annesi Jane Francesca Wilde ise başarılı bir yazar ve genç devrimcilerin örnek aldığı bir şairdi. Oscar Wilde dokuz yaşına kadar evde eğitim görür, sonrasında Portora Kraliyet Okulu’na kaydolur. Portora’dan sonra eğitimine Dublin’deki Trinity Kolej’de devam eder. Sıra dışı bir genç olduğu o yıllarda fark edilir. Berkeley altın madalyasını ve Oxford Üniversitesi Magdalen Koleji’nden bir burs kazanır. Orada geçirdiği dört yıl Wild’ın hayatını sanata yaklaştıran estetik akımının bir parçası olur. 1878 Newdigate Ödülü’nü yine Magdalen’deyken Ravenna şiiri ile kazanır. Oxford’dan mezun olduktan sonra memleketi Dublin’e döner ve Florence Balcomb ile tanışır. Florence yazar Bram Stoker ile nişanlanınca bir mektupla Florence’a veda eder ve İrlanda’dan ayrılır. Paris, Londra ve ABD’de altı yıl kalır. Londra’da kraliçenin danışmanlarından Horace Llyod’un kızı Constance ile tanışır ve 1884’te evlenirler. Cyril ve Vyvyan adını verdikleri iki çocukları olur. Wilde’ın büyük yankı uyanıran davası yüzünden Constance ve çocukları Holland soyadını alırlar. Constance 1898’de geçirdiği bir ameliyat sonrası, Cyril ise 1.Dünya Savaşı’nda Fransa’da hayatını kaybeder. Vyvyan çevirmenlik ve yazarlık yapar. 1954’te anılarını yayımlar. Vyvyan’ın oğlu Merlin dedesinin hayatını merak ettiğinden hakkında araştırmalar yapar. Magdalen Koleji’nde okuduğu yıllarda, dâhil olduğu estetik akımının sembolü niteliğinde saçlarını uzatır, odasını papatya, lale ve diğer çiçek motifli objelerle süsler. Eril sporları küçümsediğini dile getirir. Giyimi, şiirlerindeki dişil esintilerle eleştirmenlerin hedef tahtası hâline gelir. Cinselliğine gelince; tarihçiler 17 yaşındaki Robert Ross’u tanıdıktan sonra homoseksüelliğinin farkına vardığını söyler. Nail McKenna’nın The Secret Life of Oscar Wilde -Oscar Wilde’ın Gizli Yaşamı- isimli biyografisinde ise Wilde’ın homoseksüelliğinin, 16 yaşında ilk defa bir erkeği öptüğünde, farkına vardığı yazılıdır. Karısı ve iki oğluna rağmen Lord Alfred Douglas ile yaşadığı ilişki, Alfred Douglas’ın babası 9. Queensberry Markizi John Douglas tarafından hakkında açtığı dava sonucunda onu iki yıllık kürek mahkûmluğuna kadar götürür. Hapiste geçirdiği yıllar ekonomik durumunu bozguna uğratır. Hayatının kalan birkaç yılını Paris’te Hotel D’Alsace’ta meteliksiz ve fakat çılgınca yaşayarak geçirir. 30 Kasım 1900’de menenjitten ölür. Mezarı Paris’teki ünlü Pere Lachaise’dedir. Oscar Wilde’ı biyografik olarak az da olsa tanıdıktan sonra, yazının başında yer verdiğim cümle sanki yavaş yavaş bizi ona yaklaştırıyor. Zihnimizde tahayyül ettiğimiz yaşama biçimi, hakkında okuduklarımızla sınırlı. Yapıtları sayesinde, eskizi oluşan kişilik haritasını daha netleştirebiliyoruz. Zihnimizde biraz yaşam hikâyesinden bir çizik, yapıtlarından bir cümle ve onun söylemek isteyip de söyleyemediklerini ufak ufak şekillendiriyoruz. Homoseksüelliği ele aldığı ilk eseri Bay W.H.’nin Portresi de kendi kişiliğiyle yüzleşmesini sağlayan bir nevi meta. Oscar Wilde’ın on altı yaşındayken tattığı o ilk öpücüğü -belli ki aklını başından almıştı o öpücük- tamamen kendine sakladığı bir duygu yoğunluğudur. Dillendirmediği, her aklına geldiğinde büyük bir hazla titreten sır bir öpücük. Ve bundan yaklaşık 16 yıl sonra Robert Ross’la bir ilişki yaşar. 1893’te ortaya Lord Alfred çıktığında Ross, Wilde’ın ilk erkeği olduğunu söyleyerek Lord Alfred’in içine kıskançlık tohumları eker. Bir yanda çok az insanın nasipleneceği bir özgürlük diğer yanda toplum korkusu. Wilde’ın genç yaşta kendini keşfine rağmen Constance Lloyd ile evliliği ve iki çocuğu toplum baskısının mecbur kıldığı bir biseksüellik sanki. Öyle ki cinselliğini bir kuş gibi göklere salmak için kendinden neredeyse 300 yıl önce benzer ilişkiyi yaşamış çok bilindik bir isimden destek alıyor; Shakespeare. Shakespeare de Wilde gibi evlenmiş, üç çocuk sahibi olmuş. Cinsel tercihi konusunda net bilgiler olmasa da yapıtlarındaki karakterlerin kişilik özelliklerinin izini sürerek, itiraf edemediği cinsel yöneliminin mealine ulaşılabilir. Kuşandığı maskeyi çıkarıp kendi oyunlarının karakterleri olmaya soyunur. Shakespeare’in 154 sonesinin ilk 126’sı genç bir adamın güzelliği, cazibesi, yaşamın geçiciliğine adanmışken son 28 tanesi ise Esmer Kadın olarak adlandırılan gizemli bir kadına yazılmıştır. “Tanrı yaratırken şöyle buyurmuş sana: Sevgi, senin yüzünde sonsuza dek yaşasın; Duyduğun, düşündüğün, yaptıkların bir yana, Sadece tatlılıktan söz etsin bakışların.” İlk 126 sonede hitap edilen bu genç adam kimdir peki? Bu konuda da çeşitli söylemler var. Kimileri Pembroke Kontu kimileri de Southampton Kontu’na ve hatta yeğenine ithaf edildiklerini iddia eder. Oscar Wilde ise yapıtında William Hughes isimli bir genç oyuncu yaratarak Shakespeare’i ve Soneler’ini çözümlemeye girişir. Can Yayınları tarafından yayımlanan novellanın çevirmeni Kaya Genç. Çevirmenin Önsözü yazısında, Oscar Wilde’ın Bay W.H.’nin hikâyesine tutunduğunu, yazmadan bir yıl kadar önce Harry Marillier’e gönderdiği mektupta "insanın inanmadığı bir şey için ölmesinin" güzelliğinden bahsederek sonrasında bunu metnin izleği olarak novellaya kattığını ve novella yayımlandıktan sonra edebiyat çevrelerinde Wilde’ın kendine bir yer edindiğini özetliyor. Esin kaynağı Shakespeare ve 126 sonesini yazdığı Bay W.H. hakkında yazılmış bir deneme değil okuduğumuz. Bu konu hakkında ortaya atılan iddialardan birinden alınan ilhamla ortaya çıkmış bir novella. Novellanın başkahramanı Erskine, Eton’da okurken kendisinden birkaç yaş küçük Cyril Graham isimli dostunun bir gün kendisini çağırarak Shakespear’in sonelerini kime ithafen yazdığıyla ilgili teorisinden bahseder. Teoriye göre soneler William Hughes isimli bir tiyatro sanatçısına yazılmıştır. Cyril Graham ve Erskine için teori, inanılan ve uğruna ölünecek bir hayal hâline dönüşür. Böylelikle Wilde bizi derin bir felsefe çukuruna atar; uğruna öleceğin bir hayalin yoksa yaşamak neye yarar? Oldukça romantik bir inanış. Bir yandan da depresif. Wilde’ın ruhunun derinlerinde bir yerlerde seçimlerinden dolayı depresif yatkınlığını işaret ediyor gibi. Toplumsal çözümleme bağlamında baktığımızda, yaşadığı dönem itibariyle, cesur tercihleri ve hayat tarzı olarak kolaylıkla dışlanabileceği olasılığı somutlaşıyor. Wilde’ın kendi gerçekliğini, oyunlarında oynayan gence platonik* aşkla (*platonik aşk; tek taraflı olduğuna dair yaygın inanışının aksine cinsel değil tinsel aşkı tanımlıyor) soneler yazan Shakespeare’le özdeşleştirerek metne dökmesi, onun, tam aksine, sanat çevresinde kendine yer açmasını sağlıyor. “Dostluk, Platon’un gerçek dünyanın idealar dünyası olduğunu, bu ideaların da görünür biçimler alıp, insanlarda bedenleştiklerini söyleyen teorisinden daha iyi bir koruyucu bulamazdı kendine: Yeni Platonculuk’un Rönesans üzerindeki etkisini fark ettiğimizde, dostların birbirlerine seslenirken kullandıkları âşıkâne lafların anlamını da çözebileceğiz. Aşk, gerçekten de, yeni Akademi’nin zeytin bahçesine girmişti şimdi, ama üzerinde o aynı ateş rengi elbise vardı ve dudaklarında da aynı tutku kelimeleri…” syf. 58 On altıncı yüzyıl kadınlara tiyatro sahnelerinin yasaklı olduğu yıllar. Dönemin en bilindik oyunlarında kadın rollerini sakalı bitmemiş genç erkekler oynuyor. William Hughes da bunlardan biri. Wilde kitap karakterlerini yaratırken hem o dönemden hem kendi hayatından esinleniyor. Teoriyi öne süren Cyril Graham’ın kendisi de üniversitede bulunan ADC*’de (*Cambridge Üniversite’sindeki Amateur Dramatic Club - Amatör Tiyatro Kulübü -) oyunlarda kadın rollerine giren bir genç. Wilde’ın 1887’de yazmaya başladığı bu yapıtta karaktere 1885 yılında doğan kendi oğlunun adını vermesi de ayrıca ilginç. Belki bunu da biraz deşsek Wilde hakkında farklı saptamalara varırız. Ayrıca Erskine’den Cyril’in, tam da, Wilde’ın eril sporları eleştirmesi gibi futbola çok karşı olduğunu öğreniyoruz. Şiire ve oyunculuğa düşkün olan Cyril, Wilde ve Shakespeare karışımı bir karakter. Okurken, yapıt üzerinden hem Wilde’ı hem de izleğine yerleşen Shakespeare ve Soneler’ini irdelemeye yoğunlaşıyorsunuz. Çünkü sanatın, sanatçıyı ve sanatını çözümlemeye yönelten bir gücü var. Yapıtın 93. sayfasında Wilde’ın belirttiği gibi: “Her şeyi bize gösterecek denli geniş bir bakış açısına sahip olduğunda bile sanat dış dünyayı asla gerçekten gösteremez bizlere. Gösterebildiği tek şey, gerçekten bildiğimiz yegâne dünya olan kendi ruhumuzdur. Herkes için kendi ruhu bir muammadır. Karanlıkta gizlenir ruhumuz ve düşünür kederle, endişeyle; bilincimiz onun işlerini nasıl gördüğünü bize söylemez. Bilinç, insan kişiliğini açıklamaktan acizdir. Sanattır bize kendi ruhumuzu gösteren; bu işi sanat yapabilir yalnızca.” Satırlarda gizlidir sanatçının ruhu. Soneler’de Shakespeare sarışın gençle, Esmer Kadın arasında sıkışmış ruhunu yansıtırken, Oscar Wilde onun satırlarında öz ruhunu bulur. Soneler vesilesiyle kendi ruhunu çözümler. “Shakespeare’in Soneler’i, üzerimde bu türden bir etki yaratmıştı. Şafak vaktinden solgun güllerin günbatımlarına dek, bir bahçede ya da odada, onları yeniden ve yeniden okurken, bana öyle geldi ki, bir zamanlar bana ait olan bir hayatın hikâyesini okuyor, bilmeden yaradılışıma rengini veren, onu değişik ve anlaşılmaz renklerle boyayan bir masalın sayfalarını çeviriyordum.” Syf.94 Shakespeare, sadece birkaç dostu tarafından okunması için kaleme aldığı Soneler’inin bunca sorgulamaya, kafa karışıklığına yol açacağını, hatta ve hatta kendinden sonra gelen yazarlara ilham kaynağı ve yol göstericiliği yapacağını aklına getirmemiştir mutlaka. Edebiyatın iki dehasının ruhlarına yolculuğu, Soneler’in yarattığı büyülü atmosfer eşliğinde yapmanızı tavsiye ederim. BAY W.H'NİN PORTRESİ Oscar Wilde Can Yayınları, 2022 Çeviri: Kaya Genç
- Bir yazarın kapalı dünyasını merak edenler için
Colm Tóibín’in ikinci kez Booker adayı olmasını sağlayan, yayımlandığı yıl Los Angeles Times tarafından yılın kitabı seçilen, hem Lambda hem de Stonewall ödüllerini kazanan, 2005’te Fransa’da En İyi Yabancı Kitap Ödülü’nü ve 2006’da Uluslararası Dublin Edebiyat Ödülü’nü kazanan Üstad, yeni çevirisiyle bir yazarın kapalı dünyasını merak edenler için incelikli bir roman. İç Savaş’tan yirmi yıl önce Amerika’nın en entelektüel ailelerinden birinde doğar Henry James. Hem İç Savaş’tan uzak kalma hem bulunduğu ortamla uyumsuzluğu onu Avrupa’ya sürükler. Paris, Roma, Venedik ve Londra’da ayrıcalıklı sanatçıların ve yazarların dünyasına girer. Yapıtlarında insan ilişkilerinin inceliklerine ve psikolojik derinliklere ışık tutan büyük yazar Henry James, sanatında yaşadığı başarısızlığın ardından içine düştüğü kriz döneminde, İngiliz taşrasındaki bir malikâneye çekilir. Artık hayatını gözden geçirecek ve büyük yapıtlarını peş peşe vermeye başlayacaktır. İngiliz edebiyatının belki de en büyük üstadının karizmatik sanatçı kişiliğinin ayrıntıları, yalnızlığı, arzuları, umutları ve çaresizliği biyografik gerçeklere uygun olarak, bir başka büyük sanatçının yaratıcılığıyla, ışıl ışıl bir dille yorumlanıyor, aydınlanıyor. Tóibín’in çizdiği Henry James portresinin duygusal yoğunluğu, yüreğinin sesine kulak tıkayan, çoğu arkadaşından, ailesinden bile kendini esirgeyen yazarın ikilemini, tutkulu hayallerini kendi kırılganlığıyla uzlaştıramamasını kusursuz aktarıyor. İrlandalı romancı ve gazeteci Colm Tóibín, Enniscorthy, Co'da doğdu. 1955'te İrlanda'da Wexford'a gitti ve University College Dublin'de Tarih ve İngilizce okudu. Mezun olduktan sonra, daha sonra Barselona'ya Saygı (1990) kitabında yazdığı bir şehir olan Barselona'da yaşadı ve öğretmenlik yaptı. İrlanda'ya döndü ve Güney Amerika ve Arjantin'e gitmeden önce gazeteci olarak çalıştı. Çok sayıda kurgu ve kurgu dışı eserin yazarıdır ve çeşitli gazete ve dergilere düzenli olarak katkıda bulunmaktadır. 1995 yılında Amerikan Sanat ve Edebiyat Akademisi tarafından E. M. Forster Ödülü'ne layık görüldü ve sanatı teşvik etmek için kurulmuş İrlandalı bir kuruluş olan Aosdána'nın üyesidir. Colm Tóibín İrlanda'da yaşıyor. Son kitaplar arasında 2009 Costa Roman Ödülü sahibi Brooklyn (2009), kısa öykülerden oluşan Boş Aile (2010); Man Booker Ödülü'ne aday gösterilen Meryem'in Ahit'i (2012); Nora Webster (2014) ve İsimler Evi (2017). Ayrıca bir makale kitabı olan Anneni Öldürmenin Yeni Yolları'nı (2012) yayınladı. Manchester Üniversitesi'nde Yaratıcı Yazarlık Profesörüdür. ÜSTAD Colm Tóibín Sia Kitap, 2023 Çeviri: İrem Sağlamer 360 s.
- Rastlantı ve Gezegenin, Hayatın ve Sizlerin Varoluşu
Monty Python, Kurt Vonnegut ve diğer büyük düşünürlerden esinlenen ve günümüzün en başarılı bilim öykücülerinden biri tarafından kaleme alınan Şanslı Olaylar Dizisi, hayatın en önemli ama en az takdir edilen gerçeklerinden birinin karşı konulmaz derecede eğlenceli ve düşündürücü bir anlatımı. Ünlü yazar ve biyolog Sean B. Carroll'dan yaşamlarımız ve üzerinde yaşadığımız şu dünyada şansın şaşırtıcı gücüne dair heyecan verici, hayranlık uyandıran bir öykü bu. Dünya neden bu şekilde? Bizler buraya nasıl geldik? Her şeyin bir nedeni var mıdır, yoksa kimi şeyler şansa mı bırakılmıştır? Filozoflar ve teologlar bu sorulara binlerce yıldır kafa yoruyor, ancak son yarım yüzyıldaki şaşırtıcı bilimsel keşifler, şansın yön verdiği bir dünyada yaşadığımızı ortaya koyuyor. Şanlı Olaylar Dizisi, şansın müthiş gücünü ve canlılar dünyasındaki tüm güzellik ve çeşitliliğin şaşırtıcı kaynağını anlatıyor. Diğer tüm türler gibi biz insanlar da tesadüfen buradayız. Ancak herhangi birimizin var olabilmesi için ne kadar çok şeyin belirli koşullarla gerçekleşmiş olması gerektiği şaşırtıcıdır. Son derece olasılık dışı bir asteroid çarpmasından, Buzul Çağı'ndaki keskin değişimlere, ebeveynlerimizin gonadlarındaki görünmez kazalara kadar, hepimiz şaşırtıcı bir dizi şanslı olay sayesinde buradayız. Ve şans, yaşamla ölüm arasındaki o kıldan ince çizgide her gün hüküm sürmeye devam ediyor. Sean B. Carroll, Amerikalı bir evrimsel gelişim biyoloğu, yazar, eğitimci ve yönetici yapımcıdır. Maryland Üniversitesi'nde seçkin bir üniversite profesörü ve Wisconsin-Madison Üniversitesi'nde moleküler biyoloji ve genetik fahri profesörüdür. ŞANSLI OLAYLAR DİZİSİ Sean B. Carroll Orenda Kitap, 2023 Çeviri: Sinan Akbaytürk 224 s.
- Öykü: Fakat Tırnaklarımda Oje Yok
"Aynaya bakıyorum, tozpembe rengimi seneler evvel koyu renkli biriyle aynı makinede yıkamış gibiyim." Hicret Birik Bugün Kasımın on dokuzu. Alaaddin’in dükkânına gidip aseton almak istiyorum fakat tırnaklarımda oje yok. Buna rağmen engelleyemiyorum bu isteğimi. Eteklerimde zıngırdaklarla yürüyorum dükkâna doğru. Yol kenarındaki leylaklar çiçeğe durmuşlar. “Şakacı ağaçlar sizi,” diyorum, eflatun bir gülümseme yayılıyor etrafa. Yaşlı bir kadın geçiyor yanımdan, belediye hoparlörlerinden Vaya Con Dios’un sesi yayılıyor, “Ney na na na!” Karşıdan gelen genç bir adam yaşlı kadının ellerini tutuyor, dans ediyorlar. Kadın gözlerinden yayılan bir parıltıyla bana bakıyor ve “Bekle, ben de geleceğim,” diyor. Birlikte Alaaddin’in dükkânına doğru yürüyoruz, aseton almaya fakat tırnaklarımızda oje yok. Gökyüzü yakamozlu bir güneşin içinde yüzüyor. Yerdeki bembeyaz karlar toparlanıp yaşlı kadının avucuna zıplıyorlar, kadın avucunda tuttuğu kartopunu öpüyor ve bana doğru fırlatıyor. Yüzüme çarpınca dağılan kar taneleri gıdıklanarak kahkaha atıyorlar. Sokakta iplik gibi dizilmiş araçların klaksonları Vaya Con Dios’a eşlik ediyorlar. En öndeki araçta oturan sarı saçlı bir kadın şoför koltuğundan iniyor, arabanın kapısı açık kalıyor, arkasındaki araçtan ona bakan kırmızı suratlı adam sevimli bir selam çakıyor kadına. Kadın uzun saçlarını kollarına dolayarak yanımıza geliyor, “Ben de geleceğim sizinle,” diyor. Birlikte Alaaddin’in dükkânına doğru yürüyoruz, aseton almaya fakat tırnaklarımızda oje yok. Sokağın köşesinde tahtadan bir balıkçı tezgâhında gümüş gibi parlayan balıklar neşe içinde oynaşıyorlar. Tezgâhın yanında miyavlayan bir kedi balıklara yem veriyor. Güneş, içinde yüzen göğü de alıp denize atlıyor, denizin yüzü sevinçle ışıldıyor. Mis gibi bir dünya kokusu sarıyor etrafı. Biz üç kadın neşeyle yürüyoruz Alaadin’in dükkânına doğru. Aseton almak için. Dükkânın olduğu sokağa dönüyoruz, dükkân yok, tırnaklarımıza bakıyoruz, oje yok. “İlk kim söyledi, soluk ojelerimizi sileceğimizi!” diye çıkışıyor sarı saçlı kadın. “Solukluğu bile silinmiş,” diye ağlıyor yaşlı olanı. “Birisi sarıldı bana,” diyorum. “O başlatmış olmalı!” On sekiz Kasım sabahı soğuk bir taşın üzerinde uyanıyorum uykumdan. Köşeye sıkışmış gibi hissediyorum kendimi. Yanımda dikenli bir zakkum ağacı, çiçeğe durmuş. Kokusu genzimden ağzıma doğru acı bir tat bırakıyor. Bütün güzel tatların üstüne çörekleniyor bu acılık, iştahım keskin bir makasla kesiliyor. Aynaya bakıyorum, tozpembe rengimi seneler evvel koyu renkli biriyle aynı makinede yıkamış gibiyim. Mat, grimsi, ne idiği belirsiz… Karanlık odamda üstüne akciğerlerimi bıraktığım bir masa var. Takımı bedava, istediğin gibi kavurabilirsin yazıyor üstünde. Masada bir kitap duruyor, Kara Kitap. Sayfalarını karıştırıyorum. Göğsüm aşağı yukarı kaykılıyor, masanın üstündeki takım aşağı yukarı kaykılıyor. Zift gibi yapışkan olan zaman berrak bir suya dönüşüyor, kara mara Allah’ı var iyi kitap, diyorum kendi kendime. Ilık ılık hayallere dalıyorum, ılık ılık hayallerden çıkıyorum. Üç tarafı hayallerle çevrili bir yarım insanım ben. Zakkum çiçeğine takılıyor gözüm. Şu çiçeği atsam, kurtulsam ondan keşke, dördüncü tarafım da hayallere batsa, tam bir insan olsam, diye düşünüyorum. Kapı çalınıyor, açıyorum. Birisi sarılıyor bana, yıllardır kimse sarılmamış, sihirli değnek gibi bir şey değiyor bedenime. Eşiğe bırakılmış bir kiraz çiçeği görüyorum. Genzimden ağzıma doğru rayihası yayılıyor, iştahımın kilitleri kırılıyor bir anda. Saçlarımı düzeltip kulaklarımın arkasına veriyorum. İçimde bir kadın oturduğu yerden kalkıyor. “Vay be!” diyorum kendi kendime, “Ne kadar güzel bir kadın,” sonra tırnaklarıma bakıyorum, gidip Alaadin’in dükkânından aseton almalıyım, ojelerim soluklaşmış, diye düşünüyorum. Fakat tırnaklarımda oje yok.















