Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- "Çınlayanlar’da makineleri değil, insanı anlatmak istedim."
Aynur Kulak, Yeşer Sarıyıldız’ın Düşbaz Yayınları tarafından yayımlanan ilk öykü seçkisi Çınlayanlar odağında yapay zekanın insan iradesini devraldığı gerçekliği, sessizliğin yasal zorunluluk haline geldiği şehirleri, kadınların, çocukların, algoritmaların, makinaların iç içe geçtiği dünyalarda insan olmanın sınırlarını sessizliğin en yüksek yankılandığı konu başlıklarıyla konuştu. "Edebiyat benim valizlerle geçen hayatımda tutunduğum sabitim oldu" Biyografinizdeki “Dijital göçebe” tanımı dikkatimi çekti; edebiyatı da kapsayacak şekilde bu “Dijital göçebeliği” konuşabilir miyiz? Çok beslenmişsiniz gibi duruyor bu durumdan. Dijital göçebe olduğumda bu tanımdan haberim olarak ya da bir karar vererek başlamadım. Anksiyetem nedeniyle başladı aslında. Türkiye’de arka arkaya bombalar patlayan seneyi hatırlarsınız. Kiminde geçtiğim yerde yarım saat sonra bomba patlaması, birinde uçağa bindikten hemen sonra saldırı olması gibi durumlar yaşayınca kalbim sürekli çarpar olmuştu. Sonra birden “madem her ay kira ödüyoruz, neden her ay başka bir yerde ödemeyelim ki” demiştik. Pandemiye kadar iş için zaten çok sık İstanbul’a gidip geliyordum. Pandemiyle ofisi kapatıp tamamen uzaktan çalışmaya geçince önce Budapeşte, sonra Bodrum, ardından Lizbon’a uzanan bir hayat başladı. Üç yıldır Lizbon’dayız eşimle birlikte. Göçebe hayat çok özgür ama yorucu; sürekli hareket hâli insanın kök duygusunu da zorluyor. Uzun süre köklenmekle ilgili problemim olduğunu düşündüm, şimdi bakınca anlıyorum ki, aslında hep köklenmeye çalışmışım ve edebiyat da burada tutunduğum dalmış. Dijital göçebelik öncesi de çok seyahat ediyordum. Bu da bana şunu öğretti: Dünya asla tek tip değil ama bazı sorunlar nereye giderseniz gidin değişmiyor. Güç ilişkileri, kadın deneyimi, görünürlük baskısı, iktidar manipülasyonu vs. kültürler ve dozu değişiyor ama özünde dertler aynı kalıyor. Edebiyat benim valizlerle geçen hayatımda tutunduğum sabitim oldu. Hem okumak hem yazmaktan bahsediyorum. Lizbon’a taşınırken ilk valizim kitap doluydu. Her gelen arkadaşıma kitap getirttim, her dönüşümde valizin yarısı kitaptı. Bu yıl kitaplarım kitaplığa sığmayınca yeni bir kitaplık aldım ve sonunda yerleştiğimi hissettim. Sohbetimize dünya nezdinde çok kısa sürede çok şey olmasından, ani değişikliklerden, bu anlamda hiçbir şeyi ucundan kıyısından bile yakalayamıyor olmamızdan konuşarak devam etmek istiyorum. Fakat öyküler, romanlar var iyi ki ve biz bu hızı bir şekilde sabitleye çalışıyoruz bir şekilde. Çınlayanlar bu hız içerisinde nasıl oluştu, öyküler nasıl yazıldı, nasıl bir araya geldi? Gerçekten de çok hızlandık. Gündem bir gün bile sabit kalmıyor. İki saatlik film izlediğimizde ülke başka bir yere evrilmiş olabiliyor. Bunu da öylesine söylemiyorum, geçen gün İzmir’de evde ailece film izledik ve ardından babam “Bir bakalım bu iki saatte ne olmuş” dedi ve o iki saatte iki bakan değişmişti. Türkiye çok acayip bir ülke, bir gün kendini dinlesen her şeyi kaçırıyorsun; ama bir sene bakmazsan her şeyin aynı kaldığını görüyorsun. Genel olarak hep bir verimlilik, görünürlük baskısı ve sürekli bir “yetişememe” hissi var; hiçbir şeyi tam kavrayamadan bir sonraki krize geçiyoruz. Yası yaşayamıyoruz. Bu öykülerin çoğu bir yas sürecinde ortaya çıktı. Canım o kadar acıyordu ki bir kaçış yolu aradım sanırım, karakterlerin karanlıktan çıkışıyla ben de olabildiğince iyileştim. Bazı öyküler tamamen iç dünyamdan, bazıları da dünyada olanlardan çıktı. Dijital dünyaya zaten hep çok yakındım, iletişimciyim. Türkiye’deki ilk sosyal medya uzmanlarından biriydim. Zaten 2011’de ortağım Ayşen Şahin ile birlikte kendi ajansımızı kurduk, dijital odaklı iletişim ajansımız var 15 yıldır. Dijital sanat alanında küratörlük yaptım. Eşim Ender Diril, ai collaborative artist, onun da sayesinde yapay zekanın gelişimini günden güne takip edebildim. Akademisyen arkadaşlarımla saatler süren yapay zeka konusunda tartışmalarımız oluyor. Okuduğum, izlediğim, dinlediğim, tartıştığım ve tanık olduğum her şeyden elbette etkileniyorum. Kitaba adını veren “Çınlayanlar” öyküsü en son yazılan metindi mesela; Saraçhane döneminde kaleme aldım. O yüzden şunu söyleyebilirim; bu kitapta teknoloji bolca olsa da aslında en çok toplumsal kırılmalardan besleniyorum. Hız çağında yazsam da, aceleyle yazmadığımı söyleyebilirim. Çınlayanlar’ı yazarken odak meseleniz neydi, öykülerin kalbi hangi tematik unsurlarda attı daha çok? Ek olarak şunu da sormak istiyorum; Çınlayanlar içerisindeki öyküler için tür olarak yapay zekayı ön plana koyan bilim-kurgu öyküleri diyebilir miyiz? Tam olarak diyemeyiz. Evet, yapay zekâ ve insan ilişkisini bilim-kurgu çerçevesinde ele alan öyküler var; ama kitap bundan ibaret değil. Halalar İsyanda , Hayatın Ölçüm Tablosu , Bir ADHD’nin İç Sesi gibi metinlerde yapay zekâ yok. Kitaba adını veren Çınlayanlar öyküsü de doğrudan ifade özgürlüğünü ve sesini çıkarma meselesini merkezine alıyor. Aslında odağım teknolojiden çok, insanın güçle kurduğu ilişkiydi. Öykülerin kalbi; kontrol arzusu, görünürlük baskısı, verimlilik takıntısı, kadın bedeni üzerindeki tahakküm ve ifade özgürlüğü gibi temalarda atıyor. Yapay zekâ bu çağın en görünür aracı olduğu için bazı öykülerde ön planda; ama aslında tartışmak istediğim şeyler bahsettiğim temaların merkezinde şekil alıyor. Bilim-kurgu da diyebiliriz belki öyküler için ama daha doğru tanım “yakın gelecek distopyaları” olabilir. Çünkü bazıları gelecekte geçse de, bazıları bugünün tam ortasında. Aralarında çok ince bir mesafe var. Hatta bazen okurken “bu zaten oluyor” hissi oluştuğuna dair yorumlar alıyorum, çok da mutlu oluyorum. Kısacası, Çınlayanlar’da makineleri değil, insanı anlatmak istedim . Teknoloji sadece öykülerin fonunu oluşturdu. Yapay zekadan mı korkmalıyız yoksa yapay zekayı yaratan insandan mı? Kitabın arka kapağındaki şu ifadeyi okudum; “Korkmamız gereken yapay zeka değil, insanın ta kendisi.” Teknolojiye ve dijitale karşı aynı endişeyi barındırıyoruz aslında ve öyküleri yazarken sizin özellikle bunu daha net görerek öykülerin yönünün, rotasını yönlendirmiş olabileceğinizi düşündüm, ne dersiniz? Teknoloji kendi başına ahlaki bir özne değil. Nükleer teknoloji tıpta çığır açabiliyor ama aynı teknoloji milyonlarca insanın ölümüne de neden olabiliyor. Asıl olay niyetimiz. Yapay zekâ için de aynı şeyi düşünüyorum. Yapay zekâ sayesinde hayal ettiğimiz projeleri çok daha hızlı ve düşük maliyetle gerçekleştirmeye başladık ve bu gün geçtikçe de artıyor. Sinemadan sağlığa, hepsinde inanılmaz potansiyel var. Aynı teknolojiyle gelir eşitsizliğini derinleştirebilir, gözetimi artırabilir, hatta ölümü sınıfsallaştırabiliriz. Peki biz insanlık olarak neyi seçeceğiz? “Teknoloji geliyor, kaçalım” gibi bir korku yaratmak istemiyorum. Aslında biyografimden de belli olduğu gibi tüm teknolojik gelişmelerin içine büyük hevesle balıklama dalan bir insanım. Zamanında matbaalar çıktığında insanlar taşlarla sopalarla yürümüştü. Tarihe baktığımızda teknoloji hep kazanan taraf oldu. Konumuz hiçbir zaman onu durdurmak olmamalı, sadece nasıl ve kimin yararına kullanıldığını sorgulamaktan asla vazgeçmemeliyiz. Bunun bilincinde olarak bu teknolojinin gücü eşitlemek için kullanılması konusunda baskıcı olmamız gerektiğine inanıyorum. Her şeyde olduğu gibi teknolojide de merkeziyetçi güç tehlikeli, bu da insana bağlı. Kitabın açılış öyküsü Terra Protokol’de; iklim krizine karşı ülkeler arası bir iklim protokolünün hikayesi anlatılıyor. Çok motomot bir öykü, neredeyse hiç duygu yok ve bu durumu bu öykü ile ilgili özellikle yaratmak istediğinizi düşündüm. Doğa, iklim, insanın yaşamı ve tüm dünya elden gidiyor ve bu durum karşısında protokoller hazırlanıp sunuluyor sadece. Terra Protokol öykünüzü bu kapsamda konuşa bilir miyiz ve bu öykünün açılış öyküsü yapma sebeplerinizi de elbette konuşmak isterim? Terra Protokol’ün duygusuzluğu bilinçli. Çünkü iklim krizi gibi son derece varoluşsal bir problem karşısında kurulan dil hep inanılmaz bürokratik ve soğuk. Dünya yanarken PowerPoint sunumları yapılıyor. Monologlar yapılıyor, döngülerin içinde kayboluyor, ama aksiyona bir türlü geçilmiyor. Öyküde de böyle. Protokoller hazırlanıyor, maddeler sıralanıyor, önemi vurgulanıyor, ama aksiyona yönelik bir karar alınamıyor. Bugün birçok problem karşısında insanlığa yaşatılan şey aslında. Büyük krizler teknik metinlere çevrilip insanların rahatlaması sağlanıyor. “Bir şey yapılıyor” hissi yaratılıyor ama gerçekten bir şey değişiyor mu, kim bilir? Kitap Terra Protokolü ile başlıyor ve bunun insana yansımasını konu alan Duygusal Hata ile bitiyor. Ara ara da aynı evrenden öyküler bizi yakalıyor. Çınlayanlar’ın genelinde gördüğümüz güç, kontrol, merkeziyetçilik, insanın dünyayı yönetme arzusu ilk öyküde küresel ölçekte başlıyor. Kitabı en büyük ölçekteki iktidar meselesiyle açıp, sonra yavaş yavaş bireyin içine, zihnine, bedenine kadar inmesi sevgili editörüm Cansu Canseven’in yönlendirmesiyle gelişti. Umarım yapmak istediğimiz şey okura da geçiyordur. Çınlayanlar öyküsü “Bir toplum sessizliğe bir gecede razı olmaz” cümlesiyle başlıyor ve bu cümle kitabın ilk giriş sayfasında da en tepede yerini alıyor. Genel çerçevesiyle öyküde şehir ve toplum kaosu söz konusu ve aynı zamanda -Migrenle Mücadele Derneği, Dinginlik Partisi - ifadesi ile güçlü politik tarafları da olan bir öykü bu. Sosyolojik ve siyasi unsurların birbirini nasıl etkilediğini ve tetiklediğini düşünürsek Çınlayanlar kendi içerisinde bol çığlıklı bir öykü aslında, kulaklarımızdaki dinmeyen “çınlama” bundan kaynaklı desem, ne söylemek istersiniz? “Bir toplum sessizliğe bir gecede razı olmaz” cümlesi Çınlayanlar’ın politik tezidir. Virelia’da susturma kaba bir yasakla başlamıyor; makul görünen düzenlemelerle, “huzur” ve “sağlık” söylemleriyle ilerliyor. Öyküde Huzur Hakkı Yasası’nın tartışmaya açılması, desibel sınırlamaları, “yüksek sesli duygusal dışavurum”un risk kategorisine alınması tesadüf değil. Baskı, her zaman demokratik bir dille, bazen şenliklerle inşa edilmiyor mu zaten? Migrenle Mücadele Derneği ve Dinginlik Partisi arasındaki ilişki de bunu gösteriyor. Toplumun yorgunluğu, baş ağrısı, huzur arayışı gerçek. Ama bu gerçeklik, politik bir enstrümana dönüşüyor. Gürültüyle mücadele adı altında muhalefetle mücadele ediliyor. “Toplum sağlığı” söylemi, itirazı kriminalize etmenin kılıfı hâline geliyor. Çınlayanlar denen kişiler, sesi yalnızca kulakta değil zihinlerde yankı bulan insanlar. Yani konu desibel değil zaten; etki. Bileklik teknolojisiyle nabızdan mikro ifadeye kadar her şey ölçülürken aslında ölçülmek istenen şey düşüncenin yayılma ihtimali. İtiraz veri hâline getiriliyor, ardından suç kategorisine sokuluyor. “Doğuştan Sessizler” bölümü de özellikle politik. Çünkü sistem yalnızca korkuyla işlemez; ödülle de işler. Sessizlik ödüllendirilir, uyumlu vatandaş ayrıcalık kazanır. Böylece toplum ikiye bölünür: Çınlayanlar ve Sessizler. Bu bölünme iktidarın en büyük gücüdür. Çınlayanlar kaosu yaratan insanlar olarak damgalanıyor. Kaosun da zihinlerimizde düzen karşıtı, negatif bir algısı var. Ancak her zaman, her gün, herhangi bir yerde baştan sormak zorunda olduğumuza inanıyorum. Koruduğumuz düzen, kimin düzeni? Eternum: Sizin Gerçeğiniz. Bu öyküyü de konuşmak istiyorum sizinle. Yine sosyolojik, politik, dijitali içeren yönü çok baskın bir öykü fakat farkı felsefi yönleri de olan, sorgulayıcı bir öykü olması. Bizim gerçeğimiz ve onların gerçeği ne? Öyküyü bitirince o kadar taban tabana zıt bir gerçeklik olduğunu görüyoruz ki, aslında buna uyanmak ve bir arada bunun için mücadele etmemiz gerekiyor diye düşünmemizi isteyen bir öykü ile karşı karşıyayız. Bu öykü kitapta garip ama en hızlı yazdığım öyküydü. Dediğim gibi bir yas sürecindeydim ve zaman makinesinin beynimizin içinde olduğunu anladım bir gün. Bir fotoğrafa bakarak o anı tekrar yaşayabiliyorsun, tüm duygular, kokular bile yükleniyor konsantre olabildiğinde. Düşünceler kafamın içinde birkaç gün dolaştı. İnsanları zindanlara da atsan kendi zihinlerinin içinde yaşamaya devam edebilirler ve buna asla engel olamazsın. Öyküde dış dünya zaten kırılgan bir yerde. Sağ partilerin yükseldiği, faşizmin normalleştiği, korkunun ekonomik bir fırsata dönüştüğü bir atmosfer var. İnsanlar sığınak paketleri satın alıyor, güvenliği yatırım kalemi gibi konuşuyor. Yani gerçeklik zaten manipüle edilmiş, çoktan metalaşmış durumda. Bu noktada Eternum şirketi “sizin gerçekliğiniz” diyerek bir kaçış vaadi sunuyor. Kendi gerçeğini seçme hakkı gibi görünen şey aslında sözleşmeli bir teslimiyet. Linda bilinçli olarak alternatif bir hayata geçiyor ama bunun bedeli çok ağır. Tüpün içinde hareketsiz bir beden, en fazla on yıllık simüle edilmiş bir deneyim ve tüm üretiminin şirkete ait olması… Yani özgürlük gibi görünen şey, kontrolün başka bir formu.Öykünün felsefi tarafı bence burada başlıyor: Gerçek olan beden mi, deneyim mi? Bilinçli olarak seçilmiş bir illüzyon daha mı “gerçek”? Ayrıca Linda kötü biri değil. Hatta oksijen bağışını kimsesiz çocuklara yapmayı seçiyor. Yani bireysel vicdanı var. Fakat sistem öyle kurulmuş ki bireysel iyilik kolektif bir çözüm üretmiyor. Sadece rahatlatıyor. Eternum’da şunu sorguluyorum: Eğer herkes kendi steril, kişiselleştirilmiş gerçekliğine çekilirse ortak zemin nasıl kurulacak? Mücadele etmek yerine kaçış satın aldığımız bir dünyada dayanışma mümkün mü? Melael’in Fısıltıları. Bu öyküyü konuşmak istememin sebebi orman faktörünün başlı başına bir karakter olması ve bu öyküde aslında dijital dünyada bir oyunun içine giriyor olmamız. Doğa, zihin, bilinç, beden, fısıltılar eşliğinde karakterlerin dijital oyun alanı içerisinde sürükleniyor olması şu an içinde bulunduğumuz dünyanın tam tezahürü neredeyse. Kontrol edilemez bir yanı var bu öykünün, ürkütücü diyebilirim. Olay Yeri öyküsünü de eklemek isterim. Kan revan içinde kontrol edilemez bir korkuyu robot bir karakter üzerinden yapay zeka içeren şekilde anlatıyor olması çok çarpıcıydı . Melael’in Fısıltıları katman katman metaforlarla dolu bir öykü. Orman aslında hayatın kendisi, travmalarımızı çözdüğümüzü sandığımız an bazen bocalayıp başa dönüyoruz. Kafamızın içinde susturamadığımız sesler var, bu sesler kimin? Bizim mi, Melael’in mi? Melael de bir anagram, aslında bunu çözünce ve kendi yolundan sapmana neden olan düşüncelerin sana ait olmadığını fark edince özgürleşiyorsun. Hep hoşgörülü bir millet olduğumuzu söyleriz, ama aslında çok yargılayıcı bir toplumuz. Murathan Mungan bestelerinden yapılmış bir albüm var, Nuri Harun Ateş’in seslendirdiği bir şarkı var orada, 1 sene boyunca Bodrum’da yaşarken haftada bir Torba’dan Gümüşlük’e seramik kursuna gidiyordum. Başa alıp alıp bu şarkıyı dinliyordum, sözleri şöyle: Ters bir orantı vardır hayatta Her şey pahalılaştıkça insan ucuzlar Madem ki alnına vuruldu bir kez orospu damgası Sen sen ol Kezban Tamamla şöhretin basamaklarını Göreceksin çıktıkça yükseğe Ulaştıkça zirveye İncelmeye başlayacak Alnındaki meslek damgası Alkışlanacaksın sen de Sen de sen de sen de sen de Ah o ne hanımefendi sanatçıdır diye Bizim toplumumuzda hayalleri olan, kendi izinden gitmek isteyen insanlar önce yargılanıyor. Başarmaya başladıkça da önce iyi niyet altında aşağı çekmeye çalışanlar oluyor, başarı sağlamlaşınca da ilk alkışlayanlar onlar oluyor. Tüm bunları düşünürken fonda bir müzik olduğu için de öyküyü hepimize manifesto niyetine yazdığım bir şarkıyla bitirmek istedim. Sondaki klip ve şarkı da bu nedenle ortaya çıktı. Olay Mahalli ise hepimizin üzerindeki verimlilik baskısını anlatıyor. Dünyanın çok hızlandığı bugünlerde, kurumsal dünyada insan olduğumuzun unutulduğunu düşünüyorum. Buna dikkat çekmek istedim. Karakterleri konuşmak istiyorum sizinle elbet; Arven, Linda, Melael. Karakterleri yaratırken en çok neye dikkat ettiniz, çünkü kaşımızda günlük hayatlarından bahsettiğimiz düz karakterler yok. Mesela Bir ADHD ’nin İç Sesi ni de konuşmak isterim bu anlamda. Hikayesini bize kendi anlatan bir iç ses var ve sosyal ağlar mevzu bahis. Karakterler tekil hayatlarını yaşıyor ama arka planda devasa sistemler var; protokoller, şirketler, algoritmalar, yasalar. İnsan küçülüyor, yapı büyüyor. Ama o küçücük kararlar bile dalga yaratıyor. Karakterler yabancı olduğumuz evrenlerde, bir yandan da hepimiz gibi. Arven kendini öne atan bir kahraman değil mesela ya da Linda hükümetlere kafa tutmuyor. Sistemin içinde sıkışmış bir tanecik hayatlarını yaşamaya çalışan insanlar ve verdikleri her kararın ister istemez politik olduğunu görüyoruz. Bir ADHD’nin İç Sesi de böyle, bugün birçok insan dünyanın yükünü omuzlarında hissettiğinden bundan kaçmak için çareyi sabahları ılık suya limon sıkmakta arıyor. Mekansallık özelliklerini de konuşmak istiyorum; sanki uzay boşluğunda dünyaya bakıyormuşuz gibi hissettim ben, biraz tuhaf oldu bu hissiyatım biliyorum ama tek tek öyküler kafamda bütünlendiğinde böyle bir durum çıktı. Bunu duyduğuma çok sevindim, tam da yapmak istediğim şeylerden biri buydu. Karakterler de sistemler de tanıdık, ama birçok açıdan da alakasız, bilmediğimiz evrenlerde. Bir de sizin de dediğiniz gibi mekanların da birer karakteri var aslında, tanıdık bir arka plan gibi kurgulamamak ve hem tanıdık hem yabancılık hissi oluşturmak yapmak istediğim şeydi; bu nedenle çok mutlu oldum bu soruya. Kitabın içindeki kare kodlardan bahsedebilir misiniz? Bu kare kodların çok önemli yönlendirmeleri var, nereden aklınıza geldi böyle bir çalışma yapmak? Karekodların ilki Melael’in Fısıltıları’nda karşımıza çıkıyor. Karakterin kendi izini kaybetmemek için söylediği şarkı gerçek olsun istedim. Multidisipliner işler her zaman ilgimi çekiyor. Edebiyatın başka sanat alanlarıyla temas etmesi bana çok heyecan veriyor. Böyle bir imkân varken neden sadece sayfada kalalım diye düşündüm. Sözleri ben yazdım, müzik alanında çokça deneyimi olan can dostum Onur Özışık, yapay zeka desteğiyle şarkıyı besteledi. İşlerine zaten bayıldığım Ender Diril – ki kendisi eşim olur- anlatmak istediğim her şeyi anlattığımız bir klip oluşturdu. Gerçekten çok şanslı bir insanım, bir hayal kurduğumda onu gerçekleştirmek için emek ve vakit harcayan insanlar var çevremde. Aslında bu da kitabın temel meselesiyle uyumlu bir iş oldu süreç olarak da; insan ve yapay zekânın birlikte üretmesi. Öykülerde tartıştığım şeyi üretim sürecinde de deneyimledim. Sondaki “yazardan” kısmı ise şöyle gelişti. Yazdığım köşe yazılarında okur geri dönüşlerini anlık görebiliyorum; kitapta haliyle bu çok daha zor. Oysa okurun zihninde neler kaldığını duymak benim için çok kıymetli. Bu yüzden iletişimi açık bırakmak istedim. Amacına şimdiden ulaştı diyebilirim, mesela bir okur “Akşamları yattığımda Eternum’daki sığınakta neler olduğunu düşünüyorum.” diye bir mesaj attı ve bu da bende bir kapı açtı ve sadece o sığınakta geçen tek mekânlı bir senaryo yazma fikrine götürdü. Yani karekod aslında kitabın bitmediğinin işareti. Okurla birlikte genişleyen bir evren kurmak istedim. Ben edebiyatı kapalı bir alan olarak görmüyorum. Çınlayanlar bir kitap evet, ama aynı zamanda yaşayan bir dünya olmasını da istediğim bir yer. Her öykü öncesi karşımıza çıkan çizimleri de konuşa bilir miyiz? Çizimler Ender Diril’e ait. Dijital, yapay zeka dünyasının görsel olarak da içine sokuyor bu çizimler bizi, bu yüzden kitabın bu önemli ayrıntısını atlamak istemedim. Amacımız, öykülerin görsel bir atmosfer de kurmasıydı. Çünkü Çınlayanlar zaten dijital dünyayla, yapay zekâyla, veriyle, kontrol mekanizmalarıyla temas eden bir kitap. Okuru sadece okuyan değil, o dünyanın içine giren biri yapmak istedim. Ender’in üretim pratiği de tam buraya denk düşüyor. Yapay zekâyı araç olarak kullanan ama nihai sonucu hep insan elinde bırakan bir yaklaşımı var. O yüzden çizim süreci de kitabın tartıştığı meseleyle paralel ilerledi, yani insan + makine birlikteliği. Her öykünün öncesindeki çizim, o metnin duygusal ve kavramsal tonuna göre tasarlandı, her çizim, ait olduğu öykünün ruhuna göre kurgulandı. Ender’le uzun uzun konuştuk. Onun yaklaşımı da hiçbir zaman metni birebir illüstre etmek istemedik. Daha çok bir “eşlik eden bilinç” gibi düşündü çizimleri. Okur metne girmeden önce bir hisle karşılaşsın istedik. Aslında kitabın genel yaklaşımındaki bulanık sınırlar burada da devam ediyor. Edebiyat nerede biter, görsel sanat nerede başlar? Yapay zekâ nerede araçtır, nerede özne gibi görünür? Çınlayanlar’ı metinden öteye taşıyıp görsel, işitsel ve düşünsel bir deneyim alanına çevirebildiğimizi umuyorum. Tüm bunları hayal ederken editörüm Cansu Canseven’in vizyonu, yeniliklere açık olması sayesinde de mükemmel bir uyum yakaladık. Kendisine buradan da teşekkür etmek isterim. Masanızda yeni çalışmalar var mı? Öykü türüyle mi devam etmeyi düşünüyorsunuz? Masamda bitmiş bir roman var. “Bitmiş” diyorum ama henüz tamamını kimseye okutmadım. Üzerinde çalışmak için çok heyecanlıyım; fakat muhtemelen kırk yedi kez daha üzerinden geçmeden de kimseye okutamam, her zaman olduğu gibi. O yüzden biraz daha demlenmeye ihtiyacı var. Diğer yandan senaryo fikirleri dönüyor kafamda. Çınlayanlar’la birlikte öyküleri görsel ve işitsel alanlara taşımayı denemiş oldum, bu da beni heyecanlandırdı. Tek mekânlı, daha psikolojik, daha yoğun işler düşünmeye başladım. Öykü ise zaten hayatımın doğal akışı. Yazmaya devam ediyorum; yayınlanmamış on beş–yirmi öyküm daha var. Hepsi okurla buluşur mu bilmiyorum ama bir gün kendi zamanlarını bulacaklarına inanıyorum. Edebiyat söz konusu olduğunda heyecanım da gençliğim de yerinde. Yolumuz uzun diye düşünüyorum.
- Edebiyatist Dergi'nin 64. sayısı çıktı
Köy Enstitülerinin mimarlarından İ. Hakkı Tonguç’un sözünü ettiği farklı sesleri 64. sayısında Edebiyatist Dergi okuruna Mustafa Gazalcı, Galip Çağ, Bayram Sarı, Zeynep Rana, Demet Tuğrul Yüceil ve Gülçin Elif Yücel’in yazılarında tekrar anımsatıyor. Köy Enstitülerinin mimarlarından İ. Hakkı Tonguç şöyle der: “Bataklığı kurutmak, sıtmalıya kinin rejimi yaptırmak, trahomlunun gözüne ilâç damlatmak, okul binasını yapmak, yaralının yarasını sarmak, gebeye çocuğunu doğurtmak, pulluğun nasıl kullanılacağını veya tamir edileceğini öğretmek, bozuk köprüyü yapmak, ıslah edilmiş tohumu tarlaya saçmak, fidan dikerek onu büyütmek ve step köylüsünün dal diye adlandırdığı ağacı hakikaten ağaç hâline getirmek; ulemanın işi değil, kahraman teknisyenler ordusunun işidir… O [köylü] bu kahramanları içinden yetiştirmeğe mahkûm. Bütün felâketlere katlanarak, ıstırabı zehir yutar gibi yutarak çalışan ve başlarının üstünde şereflerle örülü birer taç taşıyan bu kahramanlar köyü dile getireceklerdir... O zaman yeni sesler duyacağız. Bu seslerden ürkmeden onları dinlemek lâzımdır. Köyden yeni renk ve seda getirenleri saygı ile karşılamak gerekir. Hakiki köyü ve memleketi o zaman anlayacağız.” İ. Hakkı Tonguç’un sözünü ettiği farklı sesleri 64. sayısında Edebiyatist Dergi okuruna Mustafa Gazalcı, Galip Çağ, Bayram Sarı, Zeynep Rana, Demet Tuğrul Yüceil ve Gülçin Elif Yücel’in yazılarında tekrar anımsatıyor. DOSYA Mustafa Gazalcı - Hasan-Âli Yücel Aydınlığı Galip Çağ -Köy Enstitülerinin Türk Edebiyatına Etkileri Bayram Sarı- Yılanların Öcü Zeynep Rana: Bozkırda Tutmayan Işık: Kemal Tahir Romanlarında Modernleşme Gülçin Elif Yücel - Yücelin Çiçekleri Demet Tuğrul Yüceil-Dikenlerin arasından gelmiş bir yazarım ben ANLATI Hakan Akdoğan: “This is how you remind me” Reyhan Yıldırım- İnsanlığa Veda Tadeusz Borowski’nin Kamp Sonrası Ahlakı Esin Kalyoncu- HUIZINGA- Homo Ludens DENEME Barış Erdoğan: Dökülen Mey Kırılan Şişe-i Rindan Yücel Cüre - Edebiyatta Sahicilik Krizi FELSEFE A.GALİP: Kerberos’u Anlayın Görevini Yapıyor ANI Sadık Arslan- Mahzuni’yle Tarihe Not Düşmek KİTAPLIKTAN Can Gazalcı: Burak Çapraz’dan Ben Pauline’i Arıyorum Ama O Burçin Laçin Altay: Martı Kanadında Sonsuz Taşıyan Şiirler Burçin Laçin Altay: Övgü İle Sövgü Arasında Suskunluğa Çivi Çakan Şiirler ÖYKÜ Oğuzhan Taşdemir-Kuş Dili Konuşabilen Kadın Sevdi Aycıl: Kahve Lekesi Esra Yüksel-Kaleydoskop Handan Paltacı-Peron 2 Son Vagon Zeynep Ebla-Kuru Günlerin Sonu Duygu Aydoğdu. Küçe Çıkmazı Beril Kanık - Telefonun Ucunda Ölümün Kıyısında Ayşe Yılmaz Saç - Uzaklara Mektuplar Yonca Yaşar - Perde Uğultusu Rıdvan Adıyaman-İzmarit Rıza ŞİİR Eyüp Erhun Köse - Yeryüzü Yokuşu Nadia Qasemi - ... İbrahim Tığ: Gün ve Gül GÖRSELLER Bayram Sarı Zeynep Tuğba Çakır: (“This is how you remind me”)
- Kendi kelimelerimizi aramaya davet
Demet Eker, Ayşen Yenilmez’in romanı, Çürümüş Kelimeler üzerine yazdı: "Romanda karakterler, kelimelerle şekillenir, kelimelerle yaralanır ve nihayet kelimelerle iyileşme yoluna girerler. Bu bağlamda roman, kurgusal bir metin olmaktan öte, dilin çeşitli boyutlarını sorgulayan felsefi bir metin olarak da okunabilir." Çağdaş Türk edebiyatında dilin toplumsal ve psikolojik işlevlerini irdeleyen eserler, genellikle iletişimsizlik tematiğini merkeze alıyor. Ludwig Wittgenstein'ın "Dilimin sınırları, dünyamın sınırlarıdır" önermesinden hareketle sözcüklerin sadece bir iletişim aracı olmadığını, aynı zamanda varoluşumuzun temel yapı taşı olduğunu söyleyebiliriz. Ayşen Yenilmez'in Çürümüş Kelimeler (2025) adlı romanı, bu felsefi zeminden yola çıkarak dilin çift yönlü doğasını ele alıyor. Kelimeler hem yaşatabilir hem de öldürebilir. Daha da önemlisi, söylenmeyen kelimeler söylenenden daha güçlü bir şekilde bireyde iz bırakabilir. Roman, postmodern anlatı teknikleriyle geleneksel aile dramasını harmanlayarak nesiller arası travma aktarımını dil üzerinden inceliyor. Jacques Lacan'ın psikanalitik kuramında vurguladığı gibi özne dil aracılığıyla kurulur ve dil aracılığıyla parçalanır. Yenilmez'in romanında da karakterler, kelimelerle şekillenir, kelimelerle yaralanır ve nihayet kelimelerle iyileşme yoluna girerler. Bu bağlamda roman, kurgusal bir metin olmaktan öte, dilin çeşitli boyutlarını sorgulayan felsefi bir metin olarak da okunabilir. Zamanında söyleyemediğimiz bir cümle, içimizde ağırlaşan bir özür, dilediğimiz halde dile getirmediğiniz bir itiraf, Ayşen Yenilmez'in bu romanını okuduktan sonra düşündürerek ve acıtarak karşımıza çıkıyor. Kelimelerin sadece harflerden ibaret olmadığını, bir araya geldiklerinde hayatları değiştirebilme gücüne sahip olduklarını sorguluyoruz. Roman kendini kolayca açmıyor, sayfalar geçtikçe ağır ağır ilerlediğini, karakterlerin katman katman açıldığını görüyoruz. Sabırla devam ettikçe kelimelerin ağırlığı daha çok hissediyoruz. Merkezde Arize var. Hiperakuzi hastalığından muzdarip, seslerden kaçan, sessizliğe sığınan bir karakter. Annesi de aynı hastalığı taşıyor. Bu fiziksel rahatsızlık, aynı zamanda derin bir metafor. Arize ve annesi, dünyayı aşırı hassasiyetle algılar, bu hassasiyet onları yalnızlığa iter, insanlardan uzaklaştırır. Arize için tek sığınak yazmaktır. Yazdıkça sesler susar sanki. Kelimeler ona bir kaçış alanı sunar ve ilginç bir şekilde, sessiz kelimeler gürültülü dünyadan kurtarır onu. Babası Poyraz sürekli kaybolan bir adamdır, düzenli olarak ortadan kaybolur sonra geri döner. Kız duruma alışmıştır. Ancak bu kez farklıdır. Bu sefer babası dönmemiştir. Karakterin bu kaybı, romanın en başından itibaren diğer karakter Araz’dan gelen mektuplarla şekillenir ve ilerler. Bu mektuplar, Arize’yi yaşamaya çağıran, hayata yeniden tutunma isteği uyandıran, her bölümün başında yer alan manifestolar gibi de okunabilecek çağrılardır. Birbirine eklenerek okunduğunda aynı durumun iki farklı yönünün olabileceği, aynı kişinin bazen bambaşka davranış ya da özellikler gösterebileceği ve iki zıt karakterin aynı bedende yaşayabileceği fikrini karşımıza çıkarır. "Senin sevilmeye, benim sevmeyeBenim affedilmeye, senin affetmeyeSenin birini tanımaya, benim biri tarafından tanınmayaİkimizin de yaşamaya ihtiyacı var" Bu manifestolar, dilin iki yüzünü gösterir. Bir yanda affetmek, sevmek, tanımak gibi yaşam veren fiiller diğer yanda ise bu fiillerin yapılması gerekirken yapılamamış olma hali. İhtiyacımız var, ifadesi kelimelerin varoluş için gerekli olduğunu gösterir. Arize mektuplar sayesinde hayatın içine çekilir. Böylece Araz’la yeni bir yolculuğa çıkar. Söz konusu yolculuk hem kendini tanımak hem Araz'ın kim olduğunu anlamak hem de babasının geçmişiyle yüzleşmektir. "Tek günah insanın; kıskançlığına, vicdanına sahip çıkamayan o insanın! Kelimelerine, iki dudak arasına sahip çıkamayan, hırsları bitmeyen o insanın..." cümlesi çok dikkat çekicidir ve kitabın temel sorununu özetler. İnsan kendi kelimelerine sahip çıkabilir mi? Yoksa kelimeler, kontrolümüzden çıkıp bizi ele geçirir mi? Bir diğer çarpıcı bir ifade ise: "İnsan dediğin sözcüklerle yaşar. Verecek cevabım olmalı yahut soracak sorum ama yok!"(s. 37) Bu cümle, varoluşsal bir boşluğu ifade ediyor. Kelimeler olmadan insan tam anlamıyla yaşayamaz ama yanlış kelimelerle de yaşayamaz. Arize'nin babasını ararken aslında aradığı şey, yarım kalmış cümleler, susturulmuş kelimelerdir. Babasını anlamaya çalışırken kendi eksik kalan yanlarını tamamlamaya çalışır. Her karakterin özüne inildiğinde hepsinde haklılık payı bulunur. Kimse tamamen suçlu ya da tamamen masum değildir. Bu da romanı gerçek kılar. Arize babasının kaybolmasının ardından kendi adına açılmış bir dava olduğunu öğrenir. Bu davanın merkezinde babası da vardır. Gizemler ve sırlar hikâyeye ayrı bir derinlik katar. "Senin birini tanıman gerekiyordu, benim de birinin beni tanıması..." Sır tam da buradadır. Tamamlanmanın, birinin bizi gerçekten görmesiyle mümkün olduğunu gösteriyor. Araz ile Arize'nin ilişkisi bu temelde şekilleniyor. İkisi de eksiktir, ikisi de tamamlanmaya ihtiyaç duyar. Bu tamamlanma da birbirlerini tanıyarak gerçekleşir. Romanın en duygusal katmanlarından biri, Poyraz ve Yıldız'ın hikâyesidir. Yıldız, yıllarca Poyraz'ı bekler. Ona yazdığı "Müsaitsen Gel" şiiri, kelimelerin hâlâ aşkı, özlemi, acıyı ifade edebileceğinin kanıtıdır. Ancak bu kelimeler Poyraz'a ulaşmaz. Şiir yazılır ama okunmaz. Kelimeler kavanozlarda saklanır, çürür, işlevsiz kalır. Sonuç olarak iletişimin en büyük paradoksuyla karşılaşırız, kelimeler var ama karşı tarafta alıcı yok. Romanın en kritik bölümü, kitabın başlığıyla aynı ismi taşıyan "Çürümüş Kelimeler" bölümüdür. Burada Arize ve Araz, çürümüş kelimeleri yeniden bir araya getirmeye çalışır. Kelimeler fiziksel olarak çürümüştür, sararmış, yıpranmış, birbirine yapışmıştır. Ancak hâlâ okunabilirler. Arize, kelimeleri tek tek açar: " Müsait...", "Yenik", "Lime Lime", "Vebal"... Sonunda, kavanozdaki kelimeleri bir araya getirerek Poyraz'ın Yıldız'a yazdığı şiiri ortaya çıkarır: "Müsait olmasan bile gel!" Bu, romanın dönüm noktasıdır. Çürümüş kelimeler yeniden bir araya getirilir ve anlam kazanır. Kelimeler ölmemiştir sadece dağılmıştır. Yeniden bir araya getirildiklerinde, güçlerini geri kazanırlar. Çürümüş Kelimeler bölümü, dilin yeniden canlanabileceğini gösterir. Canlanma pasif bir süreç değildir, çaba gerektirir, niyet gerektirir, sabır gerektirir. Arize ve Araz, kelimeleri yeniden düzenlemek için emek sarf eder. Sonunda okur kelimelerin kendiliğinden çürümediği veya canlanmadığı fikrine ulaşır. Onları çürüten de canlandıran da insandır. Romanın başında ve sonunda tekrarlanan "Senin yüzünden..." cümleleri, dilin döngüsel doğasını gösterir. Bu cümle, Poyraz'ın tüm hayatını şekillendirir. Poyraz da kendi kızına benzer şeyler söyler. Döngü böyle devam eder. Böylece suçlayan da suçlu da aynı aynada buluşur. Geçmişin, küflü eşyalardan ziyade saklı kelimelerde saklı olduğu anlaşılır. Nesiller arası travmalar, kelimelerle aktarılır. Bir nesil söylediği sözlerle bir sonraki nesli şekillendirir. Ancak başta bu cümlelerin suçlama için kullanılırken sonda ise anlamak için kullanıldığını görürüz. Mahkeme, suçlama değil anlama mekânıdır. Arize, babasını affederek döngüyü kırar. Demir, annesiyle konuşarak döngüyü kırar. Romanın son satırları, dilin en güçlü işlevini özetler: “Sevgi dönüştürüyordu her şeyi. Sevmek ve sevilmek şimdi başka mıydı bilmiyorum ama hatalarıyla günahlarıyla sevmek daha güzeldi, daha gerçekti.”(s.252) Okur, kelimelerin, affetmek ve sevmek için de kullanılabileceği sonucuna varır. Burada vurgulanmak istenenin, kelimelerin en zor ama en güçlü işleviyle ilgili olduğunu anlayabiliriz. Doğal Düşman, kavramı romanın merkezinde yer alıyor. “İnsanın doğal düşmanı nedir? Sevdası mıdır, öfkesi mi, kahkahası düşman olur mu insana? Yalnızlık yok eder mi, kalabalıklar mı? Beklemek mi insanı her şeye düşman yapan” Roman bu soruları sorar ama kolay cevaplar vermez. Ancak bir şey nettir. Bazen insanın en büyük düşmanı, kendi sustuğu kelimelerdir. Kitap, okurken not almayı gerektiriyor. Aforizmaları seven okurlar için altı çizilecek, üzerine düşünülecek pek çok cümleyle dolu. Çürümüş Kelimeler, okurun kendi hayat hikâyesine göre sorgulayabileceği güçlü bir metin. Her okur, kendi suskunluklarını, kendi çürümüş kelimelerini bulacaktır bu romanda. Yazar, kitap bittiğinde okura bazı sorular sorduruyor: "Hangi kelimeleri cebimde çürüttüm, hangilerini zamanında söyleyemedim?" Arize'nin sustuğu, Araz'ın mektuplara sığdırdığı, Poyraz'ın kayboluşuyla ağırlaşan kelimeler... Söylenmeyen her sözün içimizde çürüdüğünü hatırlatan bir kitap. Çürümüş Kelimeler, aynı zamanda bir davet. Kendi kelimelerimizi aramaya, kendi suskunluklarımızla yüzleşmeye, söylenmemiş cümlelerimizi dile getirmeye çalışan bir davet. Belki de hepimizin ceplerinde çürümüş kelimeler vardır. Belki de hepimiz, Arize gibi, kendi Araz’ımızı bekliyoruzdur. Bizi yaşamaya davet edecek, kelimelerimize anlam verecek, suskunluğumuzu bozacak birini. Aynı zamanda bu roman, çağdaş Türk edebiyatında dil-varoluş ilişkisini derinden sorgulayan eserlerden biri. Roman, sadece kurgusal bir anlatı sunmanın ötesinde, okuru kendi dilsel pratikleriyle yüzleşmeye davet eden bir metin. Okur, romandaki karakterlerin dilsel travmalarını takip ederken kendi söylenmeyen sözlerini, bastırılmış duygularını ve gizli itiraflarını yeniden keşfeder. Yenilmez'in eseri, okura üç temel öğreti sunuyor: Birincisi, kelimelerin gücünü hafife almamak. İkincisi, söylenmeyen sözlerin yarattığı boşluğun farkında olmak. Üçüncüsü, dili etik bir sorumluluk alanı olarak görmek. Bu üç öğreti ışığında, "Doğal Düşman" serisinin devam kitaplarında dilin başka hangi boyutlarının keşfedileceğini merakla bekleyebiliriz. ÇÜRÜMÜŞ KELİMELER Ayşen Yenilmez İkinci Adam Yayınları, 2025 253 s.
- 2026 Yelkensiz Şiir Ödülü sonuçlandı
Yavuz Evliyaoğlu, teknik ve kurgu açısından ön plana çıkan Otuz Altı Yaş şiiriyle Yelkensiz Şiir Ödülünü kazanmıştır. Yelkensiz Şiir Ödülüne başvuran 892 kişinin 2127 şiiri arasından yapılan ön değerlendirme sonucunda Yelkensiz Dergi çizgisi de dikkate alınarak belirli bir düzeyin üzerinde bulunan şiirler, katılımcıların isimleri karartılarak, tamamen kör değerlendirme esasıyla, sadece şiir başlıklarıyla jüriye sunulmuştur. Ödül için jüriye sunulan şiirlerin büyük oranda düzeyli şiirlerden oluştuğu görülmüş ve nihâi değerlendirme için şu isimlerin şiirleri finalist şiirler dosyasına seçilmiştir : Ahmet Ayberk Aykul, Ahmet Halis Deniz, Ahmet Salık, Anıl Çetinel Örselli, Anıl Topçu, Aslı Kayılı, Batuhan Kolburan, Betül Yılmaz, Bilgehan Tuğrul, Burcu Yalçınkaya, Çağlar Ilgın Sakaoğlu, Cengizhan Genç, Çınar Ekiz, Deniz Schwarzwald, Denizcan Karapınar, Eda Uysal, Elif Burcu Özkan, Emre Özgüz, Emre Varışlı, Esra Dökmen, Fikret Çelik, Fikret Yazıcıoğlu, İlayda Beyaz, İlker Sedat Dikeç, İsmail Biçer, Mehmet Ölçer, Mehmet Tektemur, Melis Arşin, Mirza Şahin, Murat Gil, Onat Baloğlu, Osman Tuğlu, Yasin Uysal, Yavuz Evliyaoğlu, Yener Çetin, Yunus Emre Öksüz, Yunus Karakoyun. Nihâi değerlendirme sonucunda Yavuz Evliyaoğlu , teknik ve kurgu açısından ön plana çıkan Otuz Altı Yaş şiiriyle Yelkensiz Şiir Ödülünü kazanmıştır. Ödül alan şiirin yanı sıra; Ahmet Salık’ın Hiç Dağlara Çıkmadım Evde Dolaştım , Betül Yılmaz’ın İçedönük Topografya , Cengizhan Genç’in Kendimi Affettiğim Bir Tarih , Çağlar Ilgın Sakaoğlu’nun Azman Zaman İçinde , Çınar Ekiz’in Şairin Kanı ve Mirza Şahin’in Kentliler Nerede şiirleri de dikkate değer bulunmuştur. Yelkensiz Şiir Ödülü'nü kazanan ve dikkate değer bulunan şiirler, Yelkensiz’in 43. sayısında yayımlanacaktır. Yavuz Evliyaoğlu | 1989 yılında doğdu. Son 10 senedir Mevlana’dan kalan şiir rezervlerini çıkarmakla uğraşıyor. Şiirleri çeşitli dergilerde ve çevrimiçi mecralarda yayımlandı. Kavgalar ve Çiçekler isminde bir şiir kitabı var.
- Milliyet Sanat'ın Mart sayısı çıktı
Milliyet Sanat, Mart sayısının kapağında okurlarını, iki yıllık inzivasından yeni albümüyle çıkan Harry Styles ile karşılıyor! Styles’ın kariyer yolculuğuna derinlemesine bakan sayıda ayrıca Yetkin Dikinciler ile Ayın Söyleşisi ve Pera Müzesi’nin yeni sergisi “Suyun Kıyısında: Halil Paşa’nın Yaşamı ve Sanatı”nın incelemesiyle birlikte sahne emekçileri, 98. Oscar Ödülleri’nin favorileri ve gastroedebiyat üzerine dosyalar okurları bekliyor. Daha birçok röportaj, yazı ve haberle Milliyet Sanat’ın Mart 2026 sayısı çıktı. Milliyet Sanat Mart 2026 sayısının kapak dosyasını, yeni albümü “Kiss All The Time. Disco, Occasionally.” ile sessizliğini bozan Harry Styles’a ayırıyor. Mehmet Tez, yeni bir perde açan süperstarın dününü ve bugününü kaleme alıyor. MÜZİK 30 yıllık serüvenini “XXX” adlı özel bir albümle kutlayan BaBa ZuLa’nın ve Hollywood yapımı “Pluribus” dizisinde yer alan düzenlemesiyle çok ses getiren Murat Evgin’in röportajları okurları bekliyor. Naim Dilmener “Müzikal Günce”sinde geçen ayın müzik gündemini değerlendirirken Yavuz Hakan Tok “Yeter ki Müzik Olsun” köşesini, yeniden bir araya gelen Çilekeş grubuna; Eray Aytimur “Bırak Dağınık Kalsın” köşesini kendi enstrümanında sözü geçen ama Türkiye ana akımında az anılan yedi kadına ayırıyor. Kemal Küçük ise “Diapason”da Padişah Abdülhamit’in cazcı oğlu Şehzade Abdülkadir Efendi’yi anıyor. AYIN SÖYLEŞİSİ Mart ayında Asu Maro ile Ayın Söyleşisi’nin konuğu, Yeşilçam’ın erotik film dönemini anlatan “Parçalı Yıllar”daki rolüyle Altın Portakal kazanan Yetkin Dikinciler. Başarılı oyuncu, hem aktör Yetkin’i hem de onu yetiştiren anne babayı, oğul Yetkin’i, baba Yetkin’i, utangaç ve komik yanlarıyla insan Yetkin’i içtenlikle anlatıyor. SİNEMA 15 Mart gecesi sahiplerini bulacak 98. Oscar Ödülleri üzerine kapsamlı bir dosyayla açılan sinema sayfalarında, Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde yedi ödül birden kazanan “Tavşan İmparatorluğu”nun yönetmeni ve senaristi Seyfettin Tokmak filmi anlatıyor. İsrail’in Gazze’de uyguladığı soykırımı birinci elden belgeleyen “Yüreğini Eline Al ve Yürü” filminin incelemesinin yer aldığı sayfalarda “Hamnet” ile Oscar’ın favorisi olan ve bu ay “Bride!/Gelin!”le izleyici karşısına çıkan Jessie Buckley’in ışıldayan kariyeri ile yeni filmi “Kopma Noktası” vizyona giren, Amerikan bağımsız sinemasının önemli isimlerinden Gus Van Sant’in kariyerindeki gelişim ve değişimler mercek altına alınıyor. Attila Dorsay ise “Sinemanın Hazineleri” köşesinde John Huston imzalı “Beat the Devil/Şeytanın İşi”ni kaleme alıyor. PLASTİK SANATLAR Yeni sayının plastik sanatlar sayfalarında, Pera Müzesi’nin “Suyun Kıyısında: Halil Paşa’nın Yaşamı ve Sanatı”; Ankara CerModern’in “Zamansız Başyapıtlar: Monet & Cézanne’a Yeni Bir Bakış”; İstanbul Sanat Müzesi’nin “Rengin Hafızası, Fırçanın Ruhu: Renklerle Yaşanmış Tutkulu Bir Hayat” ve Yapı Kredi Müzesi’nin “Islık Çalan Hafıza” sergilerinin inceleme yazıları yer alıyor. Banksy’nin Londra’daki yeni eserini; Lefkoşa Surlariçi’ndeki duvar resimlerini ve 25. yılını kutlamaya hazırlanan Dirimart’ı da mercek altına alan sayfalarda, Hera Büyüktaşçıyan Arter’de süren kişisel sergisi “Hayalet Kuartet”i anlatıyor. İrem Maro “Uzak Yakın Mimarlık” köşesinde Üsküp gözlemlerini, Ayşegül Sönmez ise “Sanatatak” köşesinde sonsuzluğa uğurlanan ölü bir ressamın anılarını kaleme alıyor. SAHNE SANATLARI Celal Kadri Kınoğlu, Okan Bayülgen ve Nihal Usanmaz, aynı sahneyi paylaşacakları “Devlerin Savaşı”nı; sahne emekçileri ise her şeye rağmen tiyatro yapmaya devam edebilmek için ödenen bedelleri anlatırken, sahne sanatları sayfaları Derya Alabora, Engin Alkan, Nezaket Erden ve Engin Hepileri’nin Dünya Tiyatro Günü Bildirileri’ni de okurlarla buluşturuyor. EDEBİYAT Yeni romanı Sahte Cennetten Kaçış ile Müge İplikçi’nin röportajının yer aldığı edebiyat sayfaları eski çocuk yıldız ve yazar Jennette McCurdy’nin ilk kurgu romanı Half His Age’i incelerken, son yıllarda büyüyüp niş olmaktan çıkan gastroedebiyata da derinlemesine bir bakış sunuyor. Hülya Avtan ise “Sayfayı Çevir” köşesinde her zamanki gibi edebiyatseverlere geniş bir öneri seçkisi sunuyor.
- Litera Edebiyat’ın Şubat 2026'da en çok okunanları
2026'nın Şubat ayında Litera Edebiyat’ta en çok neler okundu? Okurların favorisi olan içerikleri listeledik! Şubat 2026'da en çok okunan inceleme Masumiyet Müzesi’nde zaman akışı Asuman Kafaoğlu-Büke, Orhan Pamuk’un romanı, Masumiyet Müzesi üzerine kaleme aldı: "Masumiyet Müzesi, yalnızca bir aşkı değil, 70’li ve 80’li yılların donmuş toplumsal ruhunu anlatır." Yazının tamamı burada . Şubat 2026'da en çok okunan öykü Öykü: Geleceğin Özlemcisi "'Hayvan Çiftliği,' şimdiye kadar hiç tatmadığı bir yolculuğa zorla sürüklemeye çalışıyordu onu. Artık kurtlanmamaya!" Öykünün tamamı burada . Şubat 2026'da en çok okunan yeni kitap haberi Herkesin Bir İZMİR’i Var Herkesin Bir İZMİR’i Var Okuruyla Buluştu. Herkesin Bir İZMİR’i Var kitabında İzmir, her kalpte başka bir ritimde atıyor. Detaylar burada . Şubat 2026'da en çok okunan ödül haberi Kırmızı Kalem Edebiyat'ın 4. Ödüllü Öykü Yarışması'nın teması: Misafir Yazarlar, 30 Mart 2026’ya kadar “Misafir” temasını işleyen öykülerini göndererek hem kitaplaşma fırsatı yakalayacak hem de kolektif eserlerde yer alma şansı bulacaklar. Haberin detayları burada . Şubat 2026'da en çok okunan liste Litera Edebiyat’ın Ocak 2026'da en çok okunanları 2026'nın ilk ayında Litera Edebiyat’ta en çok neler okundu? Okurların favorisi olan içerikleri listeledik! Listenin tamamı burada . Şubat 2026'da en çok okunan söyleşi "Yapay zekâ ile yapılmış gösterişli bir çizimdense, bir insan tarafından yapılmış kötü ama özgün bir çizimi görmeyi tercih ederim." "Çocuklar için yazıyorsanız, meraklı kalmanız gerekir. Fark edebilmelisiniz. Yeni olanı, önemli olanı veya daha da önemlisi, önemsiz görüneni de!” Seda Aksoy Evren, Litera Edebiyat için hazırladığı, çocuk edebiyatının sevilen yazarları ile bir kitabın yazım hikayesi söyleşisi serisine, Benji Davis ile devam ediyor. Söyleşinin tamamı burada .
- 2025 Kitapyurdu Türkiye Okur Ödülleri sonuçlandı
Okurların oylarıyla belirlenen 2025 Kitapyurdu Türkiye Okur Ödülleri sonuçları açıklandı. 10 farklı kategoride okuyucuların ortak tercih ettiği yılın en iyi kitapları listelendi. Kitapyurdu’nun düzenlediği 2025 Türkiye Okur Ödülleri sonuçları okurların oylarıyla belirlenerek duyuruldu. Yarışma boyunca roman, hikâye, çocuk, tarih, felsefe, şiir, anı-deneme, dini hayat, sosyal hayat ve “ilk kitabım” olmak üzere 10 ana kategoride okurların favori kitapları seçildi. Final oylaması 12–26 Şubat 2026 tarihleri arasında yapıldı ve sonuçlar 27 Şubat 2026 tarihinde ilan edildi. Okurların aktif katılımıyla oluşan bu liste, 2025 yılı boyunca beğeni toplayan kitapları gözler önüne seriyor. Kazanan eserler hem edebiyat dünyasının geniş yelpazesini hem de okur zevklerinin çeşitliliğini yansıtıyor. 🥇 2025 Türkiye Okur Ödülleri Kazananları Aşağıdaki eserler 2025’te okurlar tarafından en çok oy alarak ödüle layık görüldü: En İyi Roman: Georgi Gospodinov - Bahçıvan ve Ölüm En İyi Hikâye: Sunay Akın - Koyu Mavi Memleket Kumaşı En İyi Çocuk: Metin Özdamarlar - Yıldızlara Yakın En İyi Tarih: Taha Kılınç - Kayıp Coğrafyanın İzinde: Doğu Türkistan Seyahatnamesi En İyi Felsefe: İbrahim Kalın - Heidegger’in Kulübesine Yolculuk En İyi Şiir: Fatih Keskin - Mağara: Tenhada Anlam Arayışı En İyi Anı - Deneme: Fatma Bayram - Elimden Ne Gelir? En İyi Dini Hayat: Altay Cem Meriç - Muhtelif 2: İslam’a İtirazlar ve Cevapları En İyi Sosyal Hayat: Cihat E. Çiçek - Sen Uyurken Paran Senin İçin Çalışsın En İyi İlk Kitabım: Sultan Karaaslan - Benim Adım Ekin Bu liste, Kitapyurdu’nun hazırladığı “2025 Türkiye Okur Ödülleri 10 Kitap Seti” paketinde de okuyuculara sunuluyor ve farklı türlerden seçkin eserleri bir araya getiriyor. Kitapyurdu Türkiye Okur Ödülleri, okurların doğrudan katılımıyla kitap dünyasını şekillendiren önemli bir platform olarak dikkat çekiyor. Yıl boyunca okunan, önerilen ve sevilen kitaplar bu ödüllerle birlikte kamuoyunun okuma tercihlerini yansıtıyor.
- Yarım kalanların rüyası: Müzeyyen’in hafızasında zaman ve acı
Havva Evin Akay yazdı: "Sema Öztürk, ilk kitabı Müzeyyen’in Rüyaları ’nda yarım kalmışlıkları, hafızanın inatçı izlerini ve insanın iç dünyasındaki kırılmaları berrak, içli ama ölçülü bir anlatımla kurarak dikkat çeken bir öykü evreni inşa ediyor." “Bazı rüyalar geçmişte gömülememiş cenazelerdir.” Sema Öztürk’ün kaleme aldığı Müzeyyen’in Rüyaları ; Aralık 2025’te basılan, içinde on üç öykü bulunan çiçeği burnunda bir ilk kitap. Derdini bağıra bağıra söylemeyen usul usul yüklenen karakterleriyle hisli, derin öyküler var bu kitapta. Kapanmayan defterler, yarım kalan hikâyeler, geçip giden zaman, katı gerçek ve rüya, öykülerin odağında. Kitaba adını veren Müzeyyen’in Rüyaları’nda yazar, eskimiş bir zamanın kıskacına yerleştirdiği kahramanının kaçamadığı geçmişini, bitmemiş hikayesini bizlere sürgit bir rüya izleğinde sunuyor. Öyküde, köprü ve tren metaforlarıyla dün ile bugün, gerçek ile rüya arasındaki bağ adeta taş kemerlere, demir raylara seriliyor. Müzeyyen her ne kadar gözlerini rüya gibi bir gerçeğe açmak istese de zaman trenine geç kalmış bir yolcu olarak her defasında sıkıntıyla uyanıyor. “Uyku, zihni sessizleştirir ama susturmaz. O yüzden bazı rüyalar konuşur gibi olur. ………… Bazen bir kaybı tren yapar, bazen bir pişmanlığı hiç ulaşılamayan bir kapı. Ve en çok da yarım kalmış şeyler döner rüyalara… Çünkü tamamlanmamış hiçbir şey sessiz kalmaz zihinde.” Bu aynı zamanda “Zeigarnik Etkisi” nin öyküde vücut bulmuş halidir. Bu etki, kişinin beklentilerini karşılayamamış veya tamamlanmamış bir görevin, insan belleğinde daha belirgin ve kalıcı bir iz bıraktığı fikrine dayanır. Her acı gerçek gibi her rüya da yarım kalmaya mahkumken Müzeyyen, aynı rüyayı defalarca görerek takılı kaldığı geçmişi katılaştırıp bir fotoğraf karesiymişcesine somutlaştırıyor. Rüyalar, hem kaçmak istediği bir sığınak hem de kurtulmak istediği bir kapana dönüşüyor Müzeyyen için. Bir tren yolculuğu ya da bir tren kazası gibi hayatın bilinmezlerine gebe hikayelerimize sarsıcı birini daha ekliyor Sema Öztürk. Gerçekçi anlatımıyla sarsan bir diğer öyküsü Üç Ev Bir Aliye’de yazar, Bozdoğan ovasına bakan küçük bir hayatı sırtlanan Aliye’nin sessiz kabullenişine tanık ediyor bizi. Acısıyla tatlısıyla nice hayatları taşıyan eşyalar ile bir bağ kuruyor karakterleri. Yazarın resmettiği bu üç evle yası, kederi, hatıraları yüklenen eşyalar, Aliye’nin avunacağı, sığınacağı bir limana dönüşüyor. Taş gibi katı ölüm gerçeğini bir kez daha kulağımıza fısıldıyor bu öykü. Geride bıraktığımız onca telaşa rağmen. “Zamanın hiçbir şeyi değiştirmediğine, acıyı, sevinci, mutluluğu hatta insanı bile eksilttiğine o gün tastamam inandım.” Varlık dergisinde de yayımlanan Mazı Dağı’nda ise Sema Öztürk, doğanın katı kurallarının hala geçerliğini koruduğunun altını çiziyor. İnsanın doğa karşısında kaybettiği bu öyküde; rüzgarın, ateşin, toprağın dili oluveriyor yazar. Atmosferi soluduğumuzda gerilimi hissediyoruz. Belirleyici konumda olan doğanın bu sert unsurlarını bir karaktermiş gibi takip ediyoruz öyküde. Gerçeği kurguya taşıyan yazar, edebi metnin sorumluluğuna da işaret ediyor. Çinçin öyküsünde, yoksulluğun resmi çiziliyor adeta. Kışın, karın tahakkümüne aldığı mahalleyi, işçi ve yoksul sınıfın barınağı olarak tablolaştırıyor yazar. İçimizi ezen, sokağın sesini duyuran bir tablo bu. “Çinçin’de sabahın kör saatinde yoksulluk, her adımda paçalarına bir leke, toprağaysa derin izler bırakırdı.” Ve öyküden de anlıyoruz ki sadece parasızlık, zorlu yaşam koşulları, yoksunlukları değil yoksulun kayıpları da yüreğine bir taş gibi oturuyor. Puslu Hatıralar Sokağı’nda hüküm veren, kader tayin eden, bir yaraya merhem olmadan sürekli homurdanan insanların gürültüsünde kaybolan, yok olanlar işleniyor. Kuyu, Alacakaranlıkta, Tümsek, Bir Yalnızlık Mesaisi öykülerinde; kimi zaman tarlada pamuk işçisi yalnız bir anne, terk edilişin karanlık kuyusunda kaybolurken kimi zaman amansız bir sevdalı, gece düşlerinden hakikatle uyanıveriyor. Öldü kabul edilen yaşayanların, yaşadığı varsayılan ölülerin hikayelerini bize derin bir bakışla aktarıyor yazar. Bir Gül Bir Çiçek, Elli Üç Numaraları Daire öykülerinde hayatını sokaktan, gece mesailerinden kazananların ya da oralarda kimliklerini kaybedenlerin girift yaşamlarına odaklanıyor. Genellikle hakim anlatıcı ile duyurduğu bu öykülerinde yazar, toplumun dertlerini dile getiriyor. Gözlerimi Kapadığımda adlı öyküsünde Sema Öztürk, yazmanın zaman alıcı, izole edici bir uğraş olması sebebiyle yazarların yakınında kırıp döktükleri olabileceği gerçeğini de sorgulatıyor. “Herkesin, başını yastığa koyduğunda ve gözlerini kapattığında aklına gelen ilk şeyler, onun hayatını ve ruh halini şekillendiren öz unsurlardır. Ve bu gizemli anlarda neler oluyor, işte şimdi bunu konuşma zamanı. Peki ya sen, Şermin? Kendi kendine kaldığında, gözlerini kapattığında sen neler görüyorsun?” Sana Yazdım, 70’li yılların acıklı filmlerine bir saygı duruşu niteliğinde. Kasabanın en güzel kadını Leyla’nın mahalleden taşan dedikodulara mazhar olduğu(!), iki çocuğuyla yaşama tutunduğu zorlu mücadelesine de. Sonuç olarak, ben anlatıcının sınırlarını aştığı, ilahi anlatıcının kahraman anlatıcıya dönüştüğü birkaç yazar sızması dışında; hakim bakış açısının gereklerini titizlikle yerine getirmiş ve bunu monotonluğa düşmeden içli bir anlatımla inşa etmiştir Sema Öztürk. Bireyin iç dünyasını gözler önüne serdiği öykülerinde, derdi yaşamak olan insanı; yoksulluğu, yalnızlığı, yaşlılığı, ölümü, acısı, ayrılığı ile dolambaçsız, canlı ve taze bir üslupla aktarıyor. “Şimdi ve şu anda/ İçimde taşıdığım tüm karanlıkları/ Yarım kalmış sözleri, bitmemiş vedaları/ Gömemediğim ne varsa/ Işığa teslim ediyorum./ Bırakıyorum./ Dağılsınlar göğe/ Dönüşsünler hafifliğe.” Berrak bir anlatımla ustaca kurulmuş öyküleri barındıran bu ilk kitap açıkçası, Müzeyyen’in Rüyaları gibi dönüp dönüp okunacak cinsten. MÜZEYYEN'İN RÜYALARI Sema Öztürk Metinlerarası Kitap, 2025 Tür: Öykü 114 s.
- Derek B. Miller’dan savaş, sanat ve büyüme: Pietro Houdini’nin Laneti Türkçede
1943’te savaşın en karanlık gölgesinde hayatta kalma mücadelesi veren bir çocuk ve Rönesans hazinelerini korumaya adanmış esrarengiz bir adam: Pietro Houdini’nin Laneti , tarihî gerçeklik, macera ve insan ruhunun direncini çarpıcı bir anlatıyla buluşturuyor. Amerikalı yazar Derek B. Miller’ın geniş yelpazeli anlatı gücünü ortaya koyduğu son romanı Pietro Houdini’nin Laneti, savaşın ortasında sanatın ve insan dayanma gücünün izini süren etkileyici bir tarihî kurgu olarak Türkçede yayımlandı. Kitap, Ağustos 1943’te Roma’nın bombalanmasıyla yetim kalan on dört yaşındaki Massimo’nun dramatik hikâyesini izliyor. Bu yıkımın ardından Massimo, tesadüfen karşılaştığı karizmatik Pietro Houdini ile Monte Cassino manastırına ulaşır; burada saklanan paha biçilmez sanat eserlerini koruma görevine kendini adayan bu esrarengiz adamla birlikte yaşamını sürdürebilmek için mücadele eder. Roman, yalnızca savaşın fiziksel tehlikelerini değil, aynı zamanda ağır ahlaki ve kültürel ikilemleri de merkezine alıyor. Massimo ile Pietro’nun ilişkisinde, sanatın korunması için verilen mücadele bir macera öyküsünün ötesine geçiyor; hikâye, genç karakterin büyüme ve kimlik arayışını, karşılarına çıkan rakipleri ve beklenmedik dostluklarıyla birlikte işliyor. Eleştirmenler Pietro Houdini’nin Laneti’ni “epik ve sinematik”, “büyüleyici bir tarihî roman” olarak nitelendiriyor. Hem savaşın insanlık üzerindeki yıkıcı etkisini hem de sanatın kurtarılmasının değerini ustalıkla harmanlayan bu eser; tarih, macera, felsefe ve karakter odaklı anlatımıyla okurları hem duygusal hem de entelektüel bir yolculuğa çıkarıyor. Koridor Yayıncılık tarafından yayımlanan çeviride, modern roman tutkunları için savaş edebiyatının en güçlü örneklerinden biri olduğu vurgulanan bu yapıt, özellikle tarihsel kurgu severler ve edebiyat takipçileri için önemli bir kitap olarak öne çıkıyor. PIETRO HOUDINI'NİN LANETİ Derek B. Miller Koridor Yayıncılık, 2025 Çeviri: Şafak Tahmaz Tür: Roman 400 s.
- Köhne: Yazgının ve yorgunluğun romanı
Nezihat Keret, Ethem Baran’ın Köhne romanı üzerine yazdı: " Köhne , taşrayı anlatırken yalnızca bir coğrafyayı değil; insanın içindeki yıpranmayı ve kabullenişi de görünür kılıyor. Yazar, yerel olanı evrensele yaslayarak, okura kurtuluş vaat etmeyen gerçek bir hayatla baş başa bırakıyor." Çıplak doğan şehirler vardır. Onların ilk kundağı, masalların içinden süzülen ve saf ritmiyle fısıldayan ninnilerdir. Köhne , işte böyle bir şehrin tek kelimeye sığmış bir yankısı. Orta Anadolu’nun belleği aşınan yüzlerinde, tozlu sokaklarında ve kırık dökük evlerinde dolaşan bu kelime, Ethem Baran’ın romanında yalnızca bir kasaba adı değil; adeta yaşayan bir varlık gibi. İnsan ruhunda biriken yorgunluk ve bitmek bilmeyen yıpranmışlık, bu kelimede somutlaşır. Baran, romanda umudu tamamen dışarıda bırakmaz. Kitabın kapağında kendini ele verir. Yıkılmaya yüz tutmuş bir evin içinde sıkışıp kalmış küçük kilim parçası, solgunluğun ortasında direnen umudun ve küçük mutluluklarla hayatta kalma mücadelesinin görsel karşılığı gibidir. Karakterler kimi zaman bir oyunla tutunur hayata, kimi zaman bir türkünün ezgisinde yeşerir: “Yeşil ayna takındın mı beline. Kendime münasip yâr bulamadım sen sefa geldin.” Ve fakat öyle şeyler yaşar ki karakterler peşi sıra, “Birbirine ulanmış tepelerin yumuşaklığında nennilenen çayırların bitmez tükenmez can sıkıntısı” cümlesi kulağınızda yankılanır bir anda. Taşra, edebiyatta genellikle iyi niyet ve saflıkla anılır. Baran ise, Köhne ile taşranın görünmeyen yüzünü “kral çıplak” dedirtecek bir cesaretle açığa çıkarıyor. Dedikoduyu, bastırılmış öfkeyi, ataerkil şiddeti, susturulmuş kadınları ve kuşaktan kuşağa aktarılan yazgıyı saklamayıp; taşranın sesini, bitmeyen tekrarlarını ve dramatik sertliğini okurun kulağına içtenlikle taşıyor. Yazar, taşrayı nostaljiyle ya da masumiyetle süslemiyor. Gündelik hayatın sıradanlığı içinde gizlenen şiddetle, yoksullukla ve bastırılmış arzularla yüzleştiriyor okuru. Böylece taşra, Köhne’de sıradanlığın ardına gizlenmiş sert gerçeklerin mekânı hâline geliyor. Baran, bu gerçekleri görünür kılarak taşrayı edebî bir yüzleşme alanına dönüştürüyor. Yazarın dili, bu yüzleşmenin en güçlü araçlarından biri. Doğa betimlemeleri, atasözleri, lakaplar, küfürler ve argolarla zenginleşmiş anlatı bütüncül bir dil evreni kuruyor. Okur, kasabanın kendine has evrenine rüzgârın çarptığı çatlak camlardan sızarak dahil oluyor. Romanın zaman kurgusu doğrusal değil. 1945’lerden 1970’lere uzanan anlatı, kırık bir ayna gibi geçmişi şimdiki ana sızdırıyor. Gündelik tekrarlar ve geleceğe göndermeler belleğin döngüsel yapısını ön plana çıkarıyor. “Yeni gün, önceki günlerin tekrarıydı” cümlesinde olduğu gibi, zamanın akmadığını, bilakis insanın sırtına yük olduğunu hissettiriyor. Bu yapı, karakterlerin ruh hâlini yazgı hissiyle derinleştiriyor. Romanı okurken, Nietzsche’nin ‘Yazgını sev’ sözünü hatırlamamak mümkün değil. Hayatın akışındaki kırılganlık hâli, roman boyunca kendini tekrar ediyor. Gerçekte var olmayan bu kasaba, Orta Anadolu’nun herhangi bir yerinde karşımıza çıkabilecek kadar tanıdık geliyor artık. Köhne’nin karakter kadrosu hayli geniş. Okurken keşke kitabın arkasında bir karakter haritası olsaydı ihtiyacı uyandırıyor. Ancak taşrada yaşantıların iç içe geçmiş ilişkiler ağından ibaret olduğu gerçeği, bu kalabalık kadroyu yakından tanıma gerekliliğini hissettiriyor. Gök Halit, Taşçı Mustafa, Cinci Binali, Pırtıcı İbrahim gibi lakaplarla anılan kişiler hem hafızayı diri tutuyor hem de sözlü kültürün anlatı içindeki izlerini daha belirgin kılıyor. Feramuz’un yıllarca kokusunu aradığı Şadiye, Selver’in kırılgan ama dirençli duruşu, Kumru’nun kabullenilmiş çaresizliği, Şakir’in alışılmış kalıpları bozan karakteri; romandaki evrensel insanlık hâllerini görünür kılıyor. Şakir, romanın en dikkat çekici figürü; alışılmadık bir erkeklik portresi çiziyor. Becerikli ve hamarat. Kadınlarla iş tutabilen, örgü örebilen, sarma saran, fal bakarken eğlendiren bir karakter olarak taşra yaşamının sınırlayıcı kalıplarını kırıyor. Bu karakteri farklı bir öykü kitabıyla, daha yakından tanımak istiyorsunuz. Selver ve Kumru’nun iki farklı uçta konumlanan yaşam mücadeleleri romanın çatışma zeminini oluşturuyor. Bu iki kadın karakterin hayatla kurdukları bağ, metnin merkezine yerleşiyor. Kadın bakışıyla var olabilme çabaları anlatıyı çok katmanlı bir yapıya kavuşturuyor. Tosbağa ve yılan imgeleri, Köhne’nin anlam dünyasında güçlü bir işlev görüyor. Tosbağa, kabuğuna çekilmiş değişmezliği ve göçle birlikte taşınan alışkanlıkları simgelerken; yılan, hareketi ve dönüşüm arzusunu temsil ediyor. Bu iki imge, insanın içindeki çelişkiyi, değişimi arzulayan ile geçmişe saplanıp kalan yanını görünür kılıyor. Roman, “Feramuz’un ilk ölümüydü bu” cümlesiyle güçlü bir açılış yaparken, “Feramuz her seferinde ölmeye devam etti” diyerek kapanıyor. Bu döngüsel yapı, yalnızca Feramuz’un değil, köhneleşmiş hayatların bitmeyen yazgısının özeti gibi. Romanda belirgin bir kurtuluş yok. Hayatın kendisi gibi, çıkışsız ama gerçek bir dünya kuruyor. Köhne’de yoksulluk yalnızca ekonomik bir durum değil, ruhu köhneleştiren bir yük olarak işleniyor. “Evler kış ama dışarısı bahar” cümlesinde olduğu gibi, dış dünya ile iç dünya arasındaki uçurum, romanda dramatik bir gerilim yaratıyor. Köhne , taşrayı anlatırken yalnızca bir coğrafyayı değil; insanın içindeki yıpranmayı ve kabullenişi de görünür kılıyor. Yazar, yerel olanı evrensele yaslayarak, okura kurtuluş vaat etmeyen gerçek bir hayatla baş başa bırakıyor. Bu romanda umut, büyük başarılarla değil; küçük tutunmalarla, belleğin direnciyle ve köhneleşen hayatlara rağmen sürdürülmeye çalışılan yaşam ısrarıyla var oluyor. Köhne, tam da bu nedenle, taşranın değil insanın romanıdır. KÖHNE Ethem Baran İletişim Yayınları, 2024 Tür: Roman 220 s.
- Başak Sayan’dan yeni roman: Gülün Açtığı Gece
Polisiye, tarih, felsefe ve mistisizmi kesiştiren yeni roman Gülün Açtığı Gece , Şirin Özdemir’in dünyayı sarsabilecek bir keşif ve Hallâc-ı Mansûr’un kayıp elyazmaları peşinde sürükleyici bir maceraya çağırıyor. Yazar Başak Sayan’ın merakla beklenen yeni romanı Gülün Açtığı Gece, 2026 Şubat itibarıyla İthaki Yayınları etiketiyle okuyucularla buluştu. Beşinci uzun soluklu kurgusu olan eser, polisiye ve tarih temalarını felsefi sorgulamalarla bir araya getiriyor. Romanın merkezinde Şirin Özdemir adlı bir bilim insanı yer alıyor. Şirin’in üzerinde çalıştığı bilimsel keşif, bir saldırı sonucunda ciddi bir suçlamayla karşı karşıya kalmasına neden olur. Hem kendi masumiyetini kanıtlamak hem de Hallâc-ı Mansûr’un kayıp elyazmalarının izini sürmek için Profesör Algan Ataman’la güçlerini birleştirirler. Peşlerinde hem istihbarat servisleri hem de kiralık katiller vardır. Sayan, bu sürükleyici kurguda Şems-i Tebrizi’nin gizlenen kimliği ve Alamut Kalesi’nin az bilinen tarihi gibi metafizik ve tarihsel unsurları da işleyerek okuru farklı disiplinlerin sınırları arasında düşünmeye davet ediyor. Roman, takip edilmesi zor bir maceranın yanı sıra varoluşsal sorularla da yüzleştiriyor. Eserde ayrıca şu türden aforizmalar dikkat çekiyor: “Ya aslında evren dediğimiz şey Tanrı’nın ta kendisi ise?” “Bir insanın çıkacağı en zorlu yolculuk kendi içine doğru olandır.” “Mum olmak kolay değildir. Işık saçmak için önce yanmak gerekir.” Kitap, 664 sayfalık hacmi ve kapsamlı anlatısıyla polisiye-tarih-felsefe üçgeninde derinlikli bir okuma deneyimi sunuyor. GÜLÜN AÇTIĞI GECE Başak Sayan İthaki Yayınları, 2026 Tür: Roman 664 s.
- Öykü: Meditasyon
"Bu kadınları gerçekten anlamıyorum! Geç otur karşıma, sor fikrimi değil mi?! Yok illa böyle tuhaf şeyler yapacaklar." Buse Çetiner Üzer Elimden tutarak beni çalışma odasına götürdü. Ciddi bir konuşma yapacak olmalı. Gülmemeliyim. Bu odanın kasveti beni geriyor. Siyah fon perdeler, bordo koltuklar ve gri duvarlar; insanı her an içine çekecek gibi duran gotik tablolar. Mezarlıktan hallice ürkütücü bir ortam anlayacağınız. Arkasında duvardan duvara ceviz kitaplık bulunan, süet ikili koltuğa oturttu beni. Tozla karışık kitap kokusu alıyordum; aşkla karışık endişe. “Şimdi benimle ilgili bir şey düşün bakalım, ne düşündüğünü bileceğim.” dedi. Oyun mu oynayacaktık? “Tamam düşünüyorum, gözlerimi sımsıkı kapatsam, bir meditasyon müziği de açsan mı?” dedim. Espri anlayışı mükemmeldir! “Evet güzel fikir” diyerek kalktı ve bir müzik açtı. Ağır bir ceset kokusu dolmaya başladı burnuma o anda. Şaka şaka. Tütsü yaktı. Ne tütsüsü mü? Ne bileyim ben canım? Hiç anlamam, dibi tutmuş muhallebi gibi bir koku işte. Bir süre sessizce dinledim. Bir psikiyatrist edasıyla, karşıma dimdik oturdu. Elinde kalem defter. “Saçmalama ne yapıyorsun?” dedim. Duymazdan geldi her zamanki gibi. Tane tane konuşarak, “Hadi artık zihnini dinle. Şşş, sakin ol. Kalp atışların hızlanıyor. Şimdi gözlerini kapat ve sadece düşün.” dedi. Kalp atışlarım hızlanır tabii gerim gerim gerildim! Gözlerimi kapatmadan önce bakışlarımı üzerinde gezdirdim. Sonra dediğini yaptım. Son zamanlarda aldığı kiloların memelerine çok yakıştığını düşündüm. Pardon! Ona çok yakıştığını. Aynı anda deftere bir şeyler karalamaya başladı. Gözlerimi açmamı söyledi sonra. Narkoz almış gibiydim; üzerimde tatlı bir uyku hali... Defteri bana uzattı. “Kilolarımdan bu kadar rahatsız olduğunu bilmiyordum ama ben senin düşündüğün gibi aptal bir şişko değilim!” yazıyordu. Bu ne şimdi? Düşündüğüm şeyin tam tersi. Üstelik ben bir diyetisyenim! Bu kadınları gerçekten anlamıyorum! Geç otur karşıma, sor fikrimi değil mi?! Yok illa böyle tuhaf şeyler yapacaklar. Madem öyle ben de oyunu kuralına göre oynayayım o zaman ne dersiniz? Hiçbir şey söylemeden düşünen adam pozisyonumu aldım. Gülmeye başladım. Normalde sehpanın üzerinde duran kumandayı çoktan fırlatmış olurdu bana. “Tamam hadi devam edelim” dedim. Onu hiç ciddiye almadığımdan şikayet eder durur. Bu defa istediklerini yapacağım, bu durumdan hiç hoşlanmasam da. Bakalım neler olacak? Siz de merak ediyorsunuz değil mi? Defteri ona uzattım. Geçen akşam giydiği elbisenin ona hiç yakışmadığını düşündüm. Bunu ona hiç söylemedim tabii. Beş yıl önceki kavgamızda kurduğum bir cümleyi ısıtıp önüme koyar söylesem. Hadi bakalım sıkıysa bunu da bil! Gözlerimi açtım. Gülümseyerek bana defteri uzattı, “Kırmızının bana çok yakıştığını biliyorum” yazıyordu. Neler oluyor ya?! Elbise kırmızıydı. Evet gerçekten düşüncelerimi okuyor ama tam tersini! Bu nasıl oluyor peki? Hiçbir şey anlamadım. Belki kırmızı bir iç çamaşırı giymiştir onu demek istiyordur ama giymez ki. Yüksel bel pamuklu beyaz donlardan vazgeçemedi gitti! Neyse çok özele girmeyeyim... Bu da tesadüf olabilir. “Devam edelim,” dedi yumuşacık. Daha önce hiç böyle konuşmamıştı benimle. “Tamam devam edelim,” diyerek yine gözlerimi kapattım. Soğuk soğuk terlemeye başladım. Düşüncelerim de dondu. “Hadi odaklan!” dedi sertçe. Bu bir çeşit fantezi olabilir mi? Hiç sanmıyorum ama umarım öyledir! Yoksa korkmaya başlayacağım. Ondan ayrıldığımı, hastanedeki işimi bırakıp yurt dışına yerleştiğimi hayal ettim. Ben eğlenceli bir hayat istiyordum. Ânı yaşamak, gelecek kaygısı duymamak. Tabii bunlar asla gerçekleşmeyecek bu arada. Düzenli olarak ayrılıp barışmaktan başımız döndü. Öyle de değişik bir ilişki aslında yaşadığımız. Farkındayım. Biz bir türlü ayrılamıyoruz! Gözlerimi açtım. Defteri uzattı. Yine gülümsüyordu, “Gelen iş tekliflerini beni çok sevdiğin için reddettin demek, benimle bu kadar eğlendiğini de bilmiyordum.” yazıyordu şimdi de. Üçü de tesadüf olamaz! Bir yandan korkarak, bir yandan da merakla yüzüne baktım. Tepkisiz ve ruhsuz oturuyor şimdi karşımda. Ne oldu da suspus oldu? Bu kadının içine test aşamasında bir varlık mı girdi acaba? Tövbe tövbe! Konuşmaya başladı birden. Bu defa da düdük yutmuş gibi bir sesle, “Hata! Hata! Hata!.. ” diyor. Korkudan kapadım bu defa gözlerimi sımsıkı, elim ayağım titremeye başladı. Birazdan gözlerimi açacağım ve o gitmiş olacak. Birazdan gözlerimi açacağım ve o gitmiş olacak! Nah gider! Gözlerimi açtığımda bordo koltukta uzanıyordum. Sevgilim yanıma oturmuş, parlak mavi gözleriyle bana bakıyordu. Yerinden kalkıp bir meditasyon müziği açtı.















