Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Feminist bilimkurgunun kült romanı
Özlem Karahan, ABD’li yazar Vonda N. McIntyre'nin kaleme aldığı, Nebula Ödülü’nü, Hugo Ödülü’nü ve Locus Ödülü’nü kazandığı romanı Düşyılanı üzerine yazdı. Özlem Karahan Şimdiye kadar Türkçeye çevrilmiş sadece bir romanı olsa da (Ay ve Güneş, İthaki Yayınları), 1970’li yıllardan itibaren kaleme aldığı romanlarıyla bilimkurgu türünün en önemli temsilcilerinden biri ABD’li yazar Vonda N. McIntyre. Yazarlık kariyeri boyunca dünyanın dört yanında okurların ilgisini görmesinin yanı sıra sayısız da ödülü kucakladı. McIntyre, Of Mist and Grass and Sand adlı novellası ve Düşyılanı adlı romanlarıyla tam iki kez bilimkurgu ve fantezi dallarında dünyanın en prestijli ödülleri olan Nebula Ödülü’nü kazandı. Düşyılanı adlı romanı ona diğer çok önemli ödüller olan Hugo Ödülü’nü ve Locus Ödülü’nü de kazandırdı. Vonda N. McIntyre’nin bu çok önemli eseri, Bilimkurgu Klasikleri serisi kapsamında külliyatın birbirinden önemli eserlerini ilk kez okurlarla buluşturan İthaki Yayınları etiketi ve Aslı Genç çevirisiyle Türkçe olarak okurların karşısında. Kıyamet sonrası dünyada bir şifacı kadın Düşyılanı, distopik bir gelecekte geçen feminist bir bilimkurgu. Ne sebebi ne de tarafları hatırlanan, bildiğimiz anlamdaki medeniyetin sonunu getiren bir nükleer savaştan çok uzun yıllar sonrasındayız. Bu kıyamet sonrası dünyasında okuduğumuz kadarıyla sadece bir avuç insan hayatta kalmış. Onlar da bir arada yaşamıyor, küçük gruplardan oluşan kabileler halinde dünyanın dört yanına dağılmış halde, nükleer atıkların arasındaki küçük yerleşim yerlerinde hayatlarını sürdürüyorlar. Bir de Şehir var. Savaş öncesinin inançlarının, kültürünün ve medeniyetinin kalıntıları Şehir’de hâlâ yaşıyor. Şehir, dışardan hiç kimseyi duvarlarından içeri hiçbir koşulda almıyor. Bu distopik dünyada uzaylıların da olduğunu biliyoruz. Uzaylılarla Şehir halkı iletişim halinde. Romanın ana karakterinin ismi Yılan. Genç bir kadın olan Yılan, bir şifacı. Yollar ve kabileler boyunca ilerleyerek ihtiyaç olan herkese çıkarsız yardım, sağlık desteği sunmak için yaşıyor. Şifasının kaynağı, yanından hiç ayırmadığı, çantasında kendisine her zaman eşlik eden üç yılan: Kum bir çıngıraklı yılan, Sis bir kobra. “Bir bebeğin parmağı gibi ince, minik bir yılan” olan Çim ise türü Dünya’da olmayan, uzaydan getirildiği için oldukça nadir bulunan çok değerli ve şifalı bir yılan. Kahramanımız Yılan büyük acılarla cebelleşen insanlara yardım etmeye çalışırken Çim de o insanların uykularının acıdan uzak olmasını, mutlulukla dolmasını, korkularının üstesinden gelmelerini sağlama yeteneğine sahip bir Düşyılanı. Yılan’ın bir kabilede, yardıma muhtaç bir çocuğa yardım ettiği bir sahneyle açılan roman, bu distopik dünyanın ve insanlarının okura anlatılmasıyla sakin bir şekilde açılıyor. Romanın itici gücü, bu kabiledeki insanların korktukları için bu Düşyılanı’nı gözlerini kırpmadan öldürmeleri oluyor. Bu olayın ardından Yılan’ın önünde iki seçenek kalıyor: Ya kendi kabilesine dönüp zaten nadir bulunan Düşyılanı’nın öldürüldüğünü şifacıların liderleriyle paylaşıp cezalandırılacak ve hayatta kalırsa kendisine yeni bir Düşyılanı verilmesi için dualar edecektir ya da Şehir’e gidip kendisini içeri almaları ve kendisine bir Düşyılanı vermeleri için onları ikna etmeye çalışacaktır. Oldukça gururlu bir şekilde yetiştirilen kahramanımız, Çim’e sahip çıkamadığını, liderlerinin kendisine olan güvenini boşa çıkardığını kabullenmektense şansını Şehir’de aramaya karar veriyor. Bulunduğu yerden Şehir’e olan uzun yolculuğu boyunca ise hayatta kalan iki şifalı yılanıyla birlikte karşısına çıkan ve kendisinden yardım bekleyen herkese yardım elini uzatırken birçok haksızlığa, birçok adaletsizliğe şahit olup bunları yok etmek için de elinden geleni yapıyor. Bilimkurgudaki erkek egemenliğine meydan okuyor Hem çok sayıda ödüle aday gösterildiği için hem de "feminist" bir roman olduğu için Düşyılanı ilk yayımlanışından bu yana adından sık sık söz ettiren bir roman oldu. Bu roman, birçok farklı açıdan incelendiğinde, yıllar boyunca gördüğü ilgiyi fazlasıyla hak ediyor denebilir. Öncelikle görece erkek egemenliğindeki bilimkurgu edebiyatında hem gerçek adını kullanmaktan çekinmeyişiyle hem de ana karakteri de oldukça aktif ve mücadeleci bir kadın olarak yaratmasıyla McIntyre ilk cesur adımlarını atıyor. Zira bilimkurgu edebiyatı tarihi, cinsiyetlerini ve dolayısıyla isimlerini gizli tutan, takma ad olarak sıklıkla erkek isimlerini kullanan kadın yazarlarla dolu. Yayıncılık dünyasındaki egemen erkekliğin kadın üretimine karşı indirgeyici bir önyargıyla yaklaşmalarından tutalım da okurların da sıklıkla erkek yazarlarını eserlerini tecih etmiş olmalarına kadar bunun başka bir tartışma konusu olabilecek birçok sebebi var. 70’li yıllara damga vuran bu kıyamet sonrası bilimkurgu romanında dikkat çeken noktalardan bir diğeri, kadınları kesinlikle pasifize etmeyen bu hikâyede kaosun ortasında savaş değil de barış niyetinin, bir başka ifadeyle “barışçıl bir kaosun” portresini gerçekçi biçimde çizebilmiş olmasıdır. Bu tür distopik romanlarda genellikle atmosfer daha karanlık, umut daha az, insanlar daha kötü, savaş her an kapıdadır. Oysa Düşyılanı’nda ana karakter savaşmak yerine hayat kurtarıyor. Onun yolculuğunda karşısına çıkan yan karakterlerin birçoğuna neredeyse her yerde iyiliğe, yardımlaşmaya, umuda, “insanların birbirlerine şifa olabileceğine” dair sönmeyen bir inanç ve bu inançtan beslenen kültürler kendini gösteriyor. İçinde yaşadığımız bu savaşçı eril dünyayla karşılaştırıldığında, daha iyisinin mümkün olduğunu romanda da olsa görmek ise okura umut veriyor. Bu noktada, bunun tamamen iyilikten örülü bir dünya anlatısı olmadığının altını çizmek gerekiyor. Çocuk istismarı başta olmak üzere, ana karakterin yok etmek ve mağdurlarını kurtarmak için büyük mücadelelere girişmesini gerektiren kötü adamlar Düşyılanı’nda yerini alıyor ama bunlar karşılarında sinilen değil, yeryüzünden silinmesi gereken kötülükler olarak kahramanımızın müdahelelere giriştiği kötülükler olarak var. Bugün bile romanlarda konu edilirken çekinilen kadın cinselliği, eşcinsellik ve özgürlük romanda yaratılan dünyanın normalleri arasında yerini alıyor. Bu konular öyle “doğal” işleniyor ki, günümüzde dünyanın büyük bölümünde bırakalım yaşanmasını, sözü edilmesi bile tepki uyandıran bu konuların toplumsal yaşamda sevgiyle yan yana yer buluyor olması, kurgusal bir romandan gerçek hayattaki geleceğe bir umut olarak yansıyor. Dildeki ustalık dikkat çekiyor McIntyre, romanda oldukça sade ve açık bir dil kullanmayı tercih ediyor. Anlattıklarında ne romantik betimlemeler kullanıyor ne de trajik tasvirlere girişiyor. Böylece günümüz gerçekliğinden çok uzak bir dünyada geçen bir hikâyeyi anlatırken gerçek ötesi olan her şey dil sayesinde oldukça gerçekçilik kazanıyor. Kıyamet sonrasını anlatan Düşyılanı, bilimkurgu okumayı seven ve bu deneyimlerini feminist bir kurguyla renklendirmeyi isteyen okurların okumadan geçmemesi gereken bir roman. DÜŞYILANI Vonda N. McIntyre İthaki Yayınları, 2022 Çeviri: Aslı Genç 355 s.
- Yamuk Okul'un kaderi kimin ellerinde?
Kitapları milyonlarca çocuğa ulaşan Newbery Madalyası sahibi Louis Sachar'ın kaleminden çıkan ''Yamuk Okul'' serisinin devam macerasında, okurları yine hem şaşırtıcı, hem ilginç, hem sorgulatan, hem de çok matrak bir olaylar silsilesi bekliyor. Yamuk Okul'un kaderini değiştirecek ACAYİP hadiselerin cereyan ettiği Yamuk Okul Yıkılıyor; inek çanları eşliğinde akıp giden, birbiriyle geçişli otuz kısa öyküden oluşuyor. Sachar, öğretmenlik anılarından yola çıkarak, müthiş bir gözlem ve ifade gücüyle yoğurduğu bu durum öykülerinde çocukları ABSÜRT mizahla tanıştırırken; eleştirme, eleştirilme ve eleştiriyi kabul etme hakkında düşündürüyor. Bildiğiniz tüm okulları unutturan Yamuk Okul'a tekrardan hoş geldiniz! Bir önceki kitaptaki ''yumuk'' hikâyelerin tadı damağınızda kalmış olmalı ki, çatısı bulutlara değen bu sıra dışı okula geri dönmek ve birbirinden komik tuhaflıkları birinci ağızdan dinlemek istediniz. E gülmek, pardon KAHKAHA atmak sizin de hakkınız tabii... Sınıfın yenisi Benjamin Nushmutt (ne isim ama!) hangi gerçeği Bayan Jewls'a söylemekten çekiniyor? Başını ha babam derde sokan Todd'un oyuncak köpeği nasıl birden acımasız, aç bir kurda dönüşüveriyor? Leslie'nin atkuyruklarını çekiştirip duran Paul'u ne gibi bir tehlike bekliyor? Var olmayan 19. kattaki Bayan Zarves'la hangi öğrenci nasıl tanışıyor? ''Günün Spesiyalitesi'' olan sürpriz yemek neden bu kadar iştah kapatıcı? Çoraplarla, patateslerle ve hatta kayıp kulakla ilgili etrafta dolanan hikâyelerin aslı astarı var mı? Yamuk Okul'un zangır zangır titremesinin gerçek sebebi ne? Amanın, camdan aşağıya olanca hızıyla üstümüze gelmekte olan şey de neyin nesi!? Eveet! Bu hikâyeleri okumaya doyamayacaksınız. Ama öncelikle beyniniz spagettiye dönüşmeden önce, sıfırdan bir milyona kadar bütün sayıları alfabetik sıraya dizmelisiniz. Hem de adınızı tahtadaki DİSİPLİN başlığı altına yazdırmadan! Yamuk Okul Yıkılıyor, okurları güldürmekle kalmayan, üstüne bir de yıllar içinde sürekli evrilen ama odak noktası hiç değişmeyen eğitim-öğretim sistemi hakkında sorgulatan çok katmanlı bir anlatı sunuyor. Louis Sachar 1954'te New York'ta, East Meadow'da doğdu. İlk çocuk hikâyesini lisedeyken yazdı. Hikâyenin kahramanı, öğrencilerini elmaya çeviren Bayan Gorf adında kalpsiz bir öğretmendi. Üniversitede okurken Kuzey Kaliforniya'daki Hillside İlkokulu'nun bahçe gözetmeni olarak çalıştı. Çocuklar ona ''Bahçe Öğretmeni Louis'' diyordu. Bu kitaptaki karakterler de isimlerini Louis'in Hillside'da tanıştığı çocuklardan almaktadır. Louis Sachar, hukuk fakültesinden mezun oldu, ancak avukatlık yapmak yerine kitap yazıyor çünkü esas bu işi seviyor. ''Yamuk Okul'' serisi dışında başka birçok kitaba imzasını atarak uluslararası çoksatan çocuk edebiyatı yazarları kategorisine giren ve pek çok ödüle değer görülen Sachar, karısı, kızı ve iki köpeğiyle birlikte Teksas'ta yaşıyor, boş zamanlarında briç oynamaya bayılıyor. YAMUK OKUL Tudem Yayınları, 2022 Louis Sachar Çeviri: Mercan Yurdakuler Resimleyen: Aleksei Bitskoff 176 s.
- Sahi, nedir bilgelik? Kime bilge denebilir?
Küçük Filozoflar Dizisi, 9 - 14 yaş çocukları için filozofların hikâyelerini anlatan resimlenmiş kitaplardan oluşuyor. Diziyle çocukların felsefeye zevkli bir giriş yapmalarını, kendi sorularının peşinden gitme alışkanlığı kazanmalarını amaçlanıyor. Thales ve Bilgelik Tahtı, Metis Küçük Filozoflar dizisinin 27. kitabı olarak yayımlanıyor. Demirci tanrı Hefaistos dünyaya barış gelsin diye altın bir taht yapar. Ne var ki yeni savaşlar çıkarmaktan başka bir işe yaramaz eseri. Bu tahta oturmayı ancak insanların en bilgesi hak ediyordur. Filozof Thales’le birlikte işte bu insanın peşine düşüyoruz. Sahi, nedir bilgelik? Kime bilge denebilir? Yan Marchand felsefe doktoru. Fransa’da Brest kentinde yaşıyor. Diyojen gibi köpekleri çok sevse de, onlar gibi yaşamak istemiyor. Thales ve Bilgelik Tahtı’nı resimleyen Clara Dupré güneşi tercih ettiğinden Fransa’nın batısındaki Angoulême’de yaşıyor. Örgüleri ve renkleri seviyor, karşılaştığı kişilerden esinlenerek çılgın insanlar çizmekten zevk alıyor. THALES VE BİLGELİK TAHTI Yan Marchand Metis Kitap, 2022 Çeviri: Siren İdemen Resimleyen: Clara Dupré 64 s.
- Öykü: Hayat Altı
"Tek başına binemiyor bahanesiyle çocuğu kucaklayıp salıncağa oturunca, sallanmak kısmet olmadan iplerden biri koptu da kocakarının tokadı yüzünde patlayıverdi." Ömür Müzeyyen Yılmaz Avluya çıkmakla çıkmamak arasında kararsızdı. Evin sessizliğinden iyice yılmıştı artık. Dışarıda da kuşların sesinden başkaca bir ses yoktu ya. Genellikle çekingenken, o gün pek çığırtkandı kuşlar. Sararıp küflenen duvarların arasında uçuşup duruyorlardı. Demir tokmak vurulmuyordu epeydir. Postacı da kayıptı. Çiçekler yabani otlara yenilirken, ağaçlar fazlaca dallanıp budaklanmanın ağırlığını taşıyamıyordu. Taşların dört bir yanı ıssız, pencereler kimsesiz, kapı yarı açık, dam delik, konak soğuk, soğuk, buz gibiydi. Ürperdi. Avludaki mayıs güneşinin altına sığındı… İncir ağacında asılı salıncağa dikti gözlerini oturur oturmaz. Ara sıra hafifçe esen rüzgarla belli belirsiz kımıldayan salıncağa. Kurulduğu günü hatırlıyordu. Kızamığa kurban gideceği bilinmeyen oğlu için hazırlanmıştı. Dördünü geçemeyen talihsiz oğlan. Onu salıncağa koyduğu ilk an içi cız etti de utandı kendinden. Küçücük bebenin tahtını kıskanmıştı. Binmenin yollarını arayıp durdu epey zaman. Sonunda, tek başına binemiyor bahanesiyle çocuğu kucaklayıp salıncağa oturunca, sallanmak kısmet olmadan iplerden biri koptu da kocakarının tokadı yüzünde patlayıverdi. Ezelinden beri ölmek bilmeyen lanet kedi de pek güldü haline. Öyle ki patilerini böğrüne böğrüne vurarak alay etti onunla. Bacağına sürtünen yaşlı kediyi ayak ucuyla itti. Peşinden tükürüklü piştler savurdu. “Geberesice hayvan. Kazık diktin aleme…” Kedi, rüzgarla sallanan salıncağa atladı. Yalana yalana, esneye kasıla üstüne kuruldu. Onun içi yine cız etti. Ağzını büzüştürüp mırıldandı. “Edepsiz!” “Miyav!” Salıncağa dair ne hayaller kurardı gizliden gizliye. Tahta oturağına geniş kalçalarını sıkıştırıverip uçarcasına sallanmayı düşledi. Ağaçlardan, çatılardan, minarelerden hatta kuşlardan bile yükseğe uçmak. Dahası, bir mucizeyle kanatlanıp uçmayı sürdürmek. Adını sanını bilmediği, esasen kimselerin bilmediği, varlığının dahi ispatlanması imkânsız bambaşka diyarlara varmak. Hayal işte… Sidikten başka bir şey getirmedi o hayaller. Bir gece rüyasında gördü de sallandığını, altına kaçırdı korkudan. Tıkırtılar ilişti kulağına. Tencere tava ne varsa patır patır devriliyordu mutfakta. Helli gene kırıp döküyordu besbelli. Tam seslenecekti ki, ne haltlar yiyorsun diye, sustu. Ne halt yiyorsa yesindi. Doğrusu, acayip hallerdeydi birkaç zamandır. Eli ayağı iş tutmazken, aklı da gidip geliyordu. En çok da adıyla derde düşmüştü. Mayranuş diyordu, benim adım Mayranuş. İyice belle! Derince soluklanırken sabır diledi, akıl, fikir… Helli yanında bitiverdi o an. Bu yaşında böyle hızlı hareket etmesine şaştı. Kendisinin yürüyecek dermanı yoktu. Utanmasa eline bir baston alacaktı da utanıyordu evin beslemesinden. Helli, boynundan geçirip beline bağladığı önlüğüyle ellerini kuruluyordu karşısında. Renkleri solmuş yamalı önlük, doğuştan bir uzvuydu sanki. Hiç değilse yatarken çıkar denildiğinde bile, Ağa babam verdi onu bana, olmaz der, böbürlenir de böbürlenir, reddederdi çıkarmayı. “Hanımım ne pişireyim akşama, canın ne ister.” Zıkkımın kökü Helli, zıkkımın kökü… Elli sefer söyledi, ne pişiriyorsan pişir, bana sorma. Hatta hiçbir şey pişirme. Pişirme ki geberip gidelim tez zamanda. Anlayamıyordu Helli. Anlayamıyordu çünkü, ondaki yaşama güdüsü doğuştan ve tükenmeyen cinstendi. Yediği sopalar, kovulduğu kapılar, işittiği hakaretler, hiçbiri evet hiçbiri sindiremedi o güdüyü. Küçücükken bir taşın kovuğunda ölmeyip bulunmayı beklemesinden belliydi. Konağa gelin geldiği günlerde amma çok dinledi Helli’nin hikâyesini. Anlatıcıların edasında ayrı bir övünç sezerdi. Ağa babalarının, terk edilen bir çocuğu evine alıp Hayriye ismini takmasıyla başlayan kurtuluş serüveniydi, topunu gururlandıran. Pek korunurdu konakta. Kocakarının gaddarlığı bile, Helli’ye karşı azalırdı. Helli’ye sorsan, nedeni iksir şişeleriydi. Lokman hekim olan ağa baba, vakti zamanında, elindeki iksir şişesini sallaya sallaya tembihlemişti karısını, oğullarını, gelinlerini. Kılına zarar gelirse karışmam... Can veren can da alır tabi. Ne faydaki, ağa babanın himmeti yalnız konaktakileri hizaya sokabildi, dışarıdakiler oralı dahi olmadı… Helli’nin başörtüsünün altındaki suratını inceledi. O surattaki derin çizgileri. Sahi kaç yaş vardı aralarında, on mu yirmi mi? Parmakları boynundaki gerdanlığa gitti. Usulca okşadı onu. Altının gücü omuzlarını dikleştirdi. Baş parmağıyla yüzük parmağındakini yokladı. Nasıl da kalındı ve nasıl da yerine oturmuştu. Küpelerini hangi çekmecenin ta arkasına sokuşturduğunu hatırlayınca rahatladı. Kulaklarındaki kaşıntılardan küpe takamasa da onlardan vazgeçemezdi. Bu şahane set onun yüz görümlüğüydü. Duvağını açan elin sahibini de aynı gece gördü. İkisi birbirini tamamlayıverdi. Helli halen tepesindeydi. Kalksa zıkkım dese, dağ tepe dolanır zıkkımı bulur, kökünü de kaynatır yemek yapardı. Komut almaya görsün. “Bana aklına mukayyet ol deyip duruyorsun ya hanımım, asıl sen mukayyet ol! Alt tarafı yemek ismi sordum.” Şaşırdı. Dili de uzuyordu son zamanlarda Helli’nin. Hadsiz! “En azından ismimi karıştırmıyorum Hayriye Hanım…” Sinirlenmişti. Sesi çatallandı. Sırtını divana yaslarken başını hafifçe yukarı kaldırdı. Kedi de salıncakta ayaklandı. Kafasını gövdesine doğru çekerek, saldırıya geçecekmişçesine pozisyon aldı. Kavgalara bayılırdı. Helli, lakabını değil de adının kullanmasındaki manayı hemen çözdü. Çözdü ve önlüğünü avuçlayıp sıkarak yanına oturdu. Ucuyla da kara gözlerinden akan tek damla yaşı sildi. “Karıştırıyor değilim ki, o ışık topu cenap sayesinde hatırlıyorum…” İri memelerini kollarının arasında sıkıştırıp bıraktı. Gene başlıyordu Helli. Mor sakallı dedeyi dinlemekten bıkıp usanmıştı ya sus dese şimdi, yetti artık, bu kez de saatler süren iniltili ağlayışlarına katlanacaktı. Bir keresinde, boş ver o dedeyi, onda zekâ olsa her gece tepene dikilip hatırla demezdi sana, unut derdi unut, diyecek oldu da çabucak lafı yiyiverdi. Sen unutarak mı huzur buluyorsun hanımım. Güzelim Helli haşarı bir çocuğa dönüşüyordu. Alaycı mıydı yoksa zalim mi kestirilemezdi. Parmakları yine gerdanlığındaydı ve yine okşuyordu ve yine kedi salıncağa kurulmuştu. Mavi gözlerini gözlerine dikmiş, bir nevi meydan okuyordu ona. Dişlerini kediye gösterip hafifçe hırladı. Kocakarının ruhunu lanetler gibi. Kedi başını çevirip kuyruğunu sağa sola attı. Gerdanlığını okşarken, tam da bir pandül gibi sallanan kuyruğa dalmışken, anlık görüntüler parlayıp sönüyordu karşısında. Kahrolası Helli’ydi bunlara sebep. Kafasını karıştırmıştı hatırlamak lazım diye diye… Oysa ki, hazır kocamışken, hazır ölüme şuncağız kalmışken… Hadsiz Helli, hadsiz! İlk parlayan, beş kapı içerdeki odaydı. Köyün en virane odası. Karanlık, soğuk, boyasız… Doğduğu. Sürüsüne bereket kardeşle büyüdüğü. Satıldığı. Sonra konak. Kocaman kazanların kaynadığı. Yemek kokularının sokaklara taştığı. Hep çalıştığı. Yorulduğu. Doğurduğu. Dövüldüğü. Sımsıkı tuttu gerdanlığı. Kataraktlı gözünden inen yaşlar, kırışıklıkların arasında kayboldu. Ölenler düştü ardından aklına. Silüetleri bulanık, yaraları bakiydi. Evlat, evlat, evlat, ana, baba, kardeş… Derken koca. Kaba, sert, suskun, yaşlı… Pörsümüş organı sızladı. Rengi benzi attı. Yüzü asılırken kedi sırıtıyordu. Onu üzgün gördüğü her anda sırıtırdı zaten. Kocakarının yatağında verdiği son nefesi, kedinin havada kapıp soluduğuna defalarca yemin etmişti de kimseler inanmamıştı. Bir tek Helli. O da yıllar sonra mor sakallı dededen duyunca. Haklıymışsın hanımın diye dövünüp kaderin berbat kaderin diye de ağlamıştı. Kendi kaderinden habersiz haspam… Sızlayan dizlerinin acısına üfleyecekken, omzuna dokunan elle irkildi. Helli, çizgili esmer suratıyla, kalan üç beş dişini göstere göstere sırıtıyordu ona. Bir sen eksiktin Helli. Sanki göz de mi kırpmıştı. Önlüğünün üstü yemek artıklarıyla doluydu. Leş gibi de kokuyordu. Midesi bulanınca sinirlendi. “Lanet olsun şu önlüğe, çıkar at artık. Ayrıca gene söylüyorum, ne pişirirsen pişir, seni, seni, kart besleme…” Kedi aynı saldırı pozisyonuna geçti. Fırsat kolluyordu alenen. Kocakarı da hiç kaçırmazdı böyle anları. Evdeki gelinler azıcık dalaşmaya görsün. Saniyede tepelerinde biter, asıl patronun kim olduğunu herkese belletiverirdi. Helli ısrarcıydı. Elleri belinde sırıtmayı sürdürdü. Kıkırdamış mıydı o? “Kalk hadi, seni salıncakta sallayacağım.” Nutku tutuldu. Basbayağı deliriyor olmalıydı Hayriye. Nereden icap etti şimdi bu? Sağını solunu yokladı. İçinden tövbeler çekti. Bu yaştan sonra… “Nazlanma bak! Göçen göçtü, meydan sana bana kaldı. Kalk diyorum, kalk sallayacağım.” Gökyüzünün gökçeliğinde aranıp duruyordu. Helli kolundan tutup onu kaldırmaya yeltenince, eğrilmiş parmağıyla yukarıyı işaret etti. Arkasından susmasını. Helli başındaki örtüyü boynuna indirdi. Tiftiklenmiş belki de bitli kır saçlarıyla yanına sokuldu. Kesik kesik ve fısıltıyla konuşuyordu. “Sana bir sır vereyim hanımım. Yukarıdaki sık sık gözlerini yumuyor, aşağıdakiler ne bok yerse yesinler diye. Bugün de işte o günlerden biri. Nasıl biliyorsun diye sorarsan, söyleyemem kızarsın. Kalk hadi…” Kalktı. Hemencecik kalktı. Sanki, yıllardır biri bunu desin diye beklemişti. Şiş bacaklarıyla fıtıklı beli tutmasa da kalktı. Helli onun değneğiydi o dakka. Salıncaktaki kediyi, pişt deyip kovaladı. Ancak kedi umursamazlıkla başını çevirdi. O tekrar pişt dedi. Kedi miyavladı, miyavlarken bıyıkları parladı. Helli ayağındaki naylon terliği çıkarıp fırlattı. Kedi can havliyle sıçradı, az ilerde durup bir daha miyavladı. Helli terliğin diğer tekini de attı. Tüyleri dikelen kedi mırıl mırıldı. Adeta söyleniyordu. Fakat fazla direnemedi. Bacağının en sağlamını tekmeleyecekmişçesine uzatan kadından kuyruğunu kıstırarak kaçtı. Acılı bir miyavlama sesi, iki kadını da sevindirdi. Kedi, kaktüslerin içine düşmüştü. Helli, boşalan salıncağın oturağına üç beş kez tükürüp önlüğünün tersiyle sildi. Salıncak hazırdı, eliyle de hanımına gelmesini işaret etti. Zorlukla sığabildi salıncağa. Eteğini bacaklarının arasına sıkıştırıp yeleğinin düğmelerini ilikledi. Sımsıkı tutuyordu ipleri. Helli, ilkin usulca itti onu. Sonra tüm gücüyle. Narin Hanım’ın heyecandan ağzı açıldı, altın kaplama iki azı dişi rüzgârda sızladı. Şikayetçi değildi. Daha hızlı dedi Helli’ye, daha hızlı. Helli daha da hızlı salladı. Narin Hanım az kalsın konağın pencerelerinden birine çarpacağını sandı, gözlerini yumdu. Şakırtılı bir kahkaha patlattı. Helli, durmadan konuşuyordu ancak o, lafın yalnız başını duyabiliyordu. “Yıllar boyu salıncağa bakarken…” “Bir gün dedim, bir gün…” “Geçenlerde mor sakallı dede…” “Tamam da ister mi…” “İster ister……….” “O zaman yarın……….” “Yarın uygun………..” “………………………..” “………………………..” “………………………..” Narin Hanım öyle yükseldi öyle yükseldi ki, Helli’yi artık hiç duyamaz oldu. Yukarısı çocuk kahkahalarıyla doluydu. Beraberinde, annesi sofraya çağırıyor, babası özür mazeretleri sunuyordu. Hepimizin hayatı kurtuldu sayende... Kocası damın deliğinden kel başını uzatmış öfkeyle bakıyordu. Dil çıkardı ona, nanik de yapacaktı da korkudan ipleri bırakamadı. Ağa baba, sekiz köşeli kasketiyle selam çakarken, kocakarı pencerenin perdesini hışımla çekti. Mor sakallı dede, kapı aralığında ışıldadı. Kuşlar feryat figandı. Narin Hanım hepsine güldü, güldü, kahkahalara boğuldu ve yeniden Helli’ye seslendi. “Daha hızlı Mayranuş, daha hızlı…”
- Modern psikiyatrinin başlangıç günlerine dair zekice kurgulanmış, oyuncaklı ve esprili bir metin.
Charcot’dan Breuer’e, Freud’dan Tourette’e ve Babinski’ye varana değin psikiyatriye yön vermiş pek çok tarihsel figürü içeren anlatısıyla Doktor Shimamura’nın Tilkileri, kadınlara atfedilen arazlara, kültürel benzerliklere ve ayrılıklara, en çok da modern psikiyatrinin başlangıç günlerine dair zekice kurgulanmış, oyuncaklı ve esprili bir metin. Doktor Shimamura Shunichi, Japonya’da çoğunlukla yazları görülen tuhaf bir fenomeni incelemek üzere görevlendirilir: Halk arasında tilkiler tarafından ele geçirildiklerine inanılan kadınları muayene edecek ve bu gizemli olaya dair gözlemlerini yeni yeni gelişen nöroloji kürsüsüne sunacaktır… Genç doktorun bu görevi, onu histeri çalışmaları yapan diğer bilim insanlarına götürür ve hayatına damga vuran bir tecrübeye dönüşür. Doğu ile Batı’yı, deha ile deliliği, bilim ile batıl inancı buluşturan Doktor Shimamura’nın Tilkileri, nörolog Dr. Shimamura’nın dolambaçlı hikâyesini ele alıyor ve onun Japonya’nın farklı inanışlarla bezeli yörelerinden Avrupa’ya uzanan yolunu izliyor. Paris’teki amfilerden Viyana’nın balo salonlarına, tilkilerden kadınlara, histeriden amneziye sıçrayan bu romanda Christine Wunnicke, tarihsel bir figürü kurmaca gerçekliği içerisinde yaşama döndürüyor. Christine Wunnicke 1966 doğumlu, Münih’te yaşıyor. Berlin ve Glasgow’da öğrenim görmüştür. Romanları, radyo oyunları ve çevirileriyle tanınan Wunnicke, eserlerinde bilhassa takıntılı ve ayrıksı karekterlere yoğunlaşmış, arada kalmışlık durumları, sınır halleri ve çifte kimlik gibi olgulara eğilmiştir. Kendine özgü kıvrak ve esprili diliyle öne çıkan ve pek çok kez Alman Kitap Ödülü’ne aday olan Wunnicke, Wilhelm Raabe Edebiyat Ödülü, Kurt-Magnus Ödülü, Franz Hessel Ödülü gibi ödüllerle onurlandırılmıştır. Doktor Shimamura’nın Tilkileri, Japonya’da modern nörolojinin ve psikiyatrinin öncüsü olarak bilinen Shimamura Shunichi’nin yaşamını ve Charcot’dan Breuer’e, Tourette ve Babinski’den Freud’a uzanarak Japonya’da sürdürdüğü histeri odaklı çalışmaları kurgular. Modern psikiyatrinin başlangıç günlerini kültürel açmazları ve kör noktaları da dikkate alarak inceleyen Wunnicke, Doktor Shimamura’nın Tilkileri’nde tarihsel bir figürü unutulmaz bir roman kahramanı haline getirmeyi başarır. DOKTOR SHİMAMURA'NIN TİLKİLERİ Christine Wunnicke Siren Yayınları, 2022 Çeviri: Zehra Kurttekin 136 s.
- Suç ve cezasızlığın romanı: Kayıp Yüz
“Düzen bizde baskı kuruyor, doğru. Peki biz o azgın baskıya katkı mı sağlıyoruz yoksa ona itiraz mı ediyoruz? Kayıp Yüz’de bir kadın karakterin bilinç akışı kendi bedenindeki değişimler üstünden bunları sorguluyor. Gerçekte de pek çok kadın beklentilere yanıt vereceğim diye kayboluyor.” Oylum Yılmaz son romanı Kayıp Yüz odağında Elçin Poyrazlar ile söyleşti. Ecel Çiçekleri'yle yeni bir kahraman eşliğinde yeni bir cinayet serisine başlamıştı polisiye yazarı Elçin Poyrazlar. Ve bizi kadın cinayetlerinin peşine düşen kadın polis Suat Zamir’le tanıştırmıştı. Şimdi serinin yeni kitabı Kayıp Yüz'le yeniden karşımızda. Suat Zamir yine kadın cinayetlerinin peşinden koşarken bizi kadın bedeninin merkezinde olduğu hem fiziksel hem de kültürel şiddeti sorgulamaya davet ediyor. Tek tipleştirilmiş bir güzellik algısıyla şekillendirilmiş bedenler, intihar süsü verilmiş cinayetler, cezasız kalan suçlar, ölümcül bir sessizlik ve kötülüğün sıradanlığı… Elçin Poyrazlar’la son romanı Kayıp Yüz üzerinden insanlığın o sonsuz adalet arayışını, suç ve cezayı ve bugün artık Türkiye’de bir tür cinskırıma dönüşen kadın cinayetlerini konuştuk. Sevgili Elçin, önce biraz geniş plandan ele almak istiyorum. Son romanın Kayıp Yüz'ü okurken bir şey fark ettim. Bir yazar olarak benim gibi polisiye meraklılarını mest ederken, diğer yandan aslında tür edebiyatıyla ilgilenmeyen okuru da kendine çeken bir yanın var. Hepimiz biliyoruz ki ana akım edebiyat okuruyla, tür edebiyatıyla özel olarak ilgilenen okuru aynı yerde buluşturmak zor iş. Bu işin sırrı nedir? Bu buluşma için özel bir çaba harcıyor musun? Bu çok güzel bir iltifat Oylum. Bana "Ben asla polisiye okumam ama sizin romanlarınızla tanıştım ve sevdim" diyen okurların sayısında düzenli bir artış var. Elbette "Ben asla polisiye okumam" cümlesindeki "asla" beni oldukça yaralıyor. Polisiyenin edebiyat olmadığı fikri, insana dair ana meseleleri ele alamayacak kadar "hafif" bir tür olduğu iddiası, bazı çevreler için "on paralık roman" sınıfından bir türlü çıkamamış olması canımı sıkmıyor değil. Sanırım ağdalı cümleler, süslü sözcükler, sayfalarca tasvirler, hayatın anlamını güya hap yapıp yutturan aforizmalar arayan okurun zevki polisiyeye yakın değil. Öte yandan romanda hem sıkı bir kurgu hem de üslup arayan okurun beni bir şekilde bulmasına da çok seviniyorum. Mesele anlaşılmak da değil. Arzum okurla kafamızın beraber karışması, adalet, vicdan, iktidar ve şiddet üstüne sorularda el ele tutuşmak ve yanıtları karanlıkta birlikte aramak. Tek çabam edebiyat işçiliğinde kalemimi inceltmek ve kendi kurduğum oyuna metnin diğer tarafındaki okuru dahil edebilmek. Polisiye yalnız oynanamayacak kadar heyecanlı bir tür. Kahramanımız Suat Zamir, onunla Ecel Çiçekleri'nde tanışmıştık. Eril bir dünyada adaletin peşinde, iyilik ve kötülüğün dengesini gözetmeye çalışan yalnız bir kahramandı. Kayıp Yüz'de Suat Zamir'i yine kendi doğrularını bulmaya çalışırken görüyoruz. İki roman arasında Suat Zamir'de neler değişti? Sanki biraz sertleşti, ne dersin? Suat Zamir yalnız bir kahraman. Kendisiyle ve sistemle hesaplaşması açısından da öyle kalacak gibi görünüyor. Erkeklerin dünyasında kadınlığını sorgulayan, nerede polis nerede vicdanlı bir insan olacağını anlamaya çalışan, adalet çarkında ezen bir diş olmadan yolunu bulmaya çalışan bir polis. Suat Zamir Ecel Çiçekleri’nde kadın düşmanı bir sistemin parçası olarak iki cephe arasında tek başına kalmış kafası karışık bir asker gibiydi. Bir cepheye yakınlaşsa diğerinin düşmanına dönüşeceğini düşünüyordu. Kayıp Yüz’de ise sanırım cephesini seçti Suat Zamir. Öyle ki bütün tepedeki engellemelere karşın kendi teşkilatından birinin peşine düştü ve ölümcül bir oyuna soyundu. Bir anlamda dişi bir kurda dönüştü. Polisiye dünyasının her şeyi bilen, kendi sabit doğruları çerçevesinde vakaları çözen biraz narsist, biraz sarkastik kahramanlarıyla kıyasladığımızda Suat Zamir çok farklı bir yerde duruyor. Önüne gelen vakaları çözerken, kendi doğrularını da arıyor. Değişen ve dönüşen bir kahraman yaratmak türün de sınırlarını zorlamak değil mi? Yazmanın gizli amacı da bu değil mi? Doğrunun, kabul edilmiş gerçeklerin sınırlarını sorgulamak, okuru gri bölgeye çekmek? Suç edebiyatının en sevdiğim yanlarından biri pek çok edebi türü içinde barındırabilmesi. Bir aşk öyküsünden, komediden veya siyasi bir suçtan da polisiye roman çıkarabilirsiniz. Suat Zamir alışageldiğimiz bıçkın, bıyıklı ve her şeyi bilen erkek karakterlerden biri değil. Bir kadın. Kadınlığın getirdiği yükleri, dertleri, çelişkileri ve ona yönelen suçları taşırken yapmak istediği şeyin peşinde biri. İdealist, romantik bir polis. Polisliğe inanan bir polis. Sanırım temel değerlerin elimizde kaldığı bir düzenin çocukları olarak insanların iyi şeyler yapmak arzusuna da güvenimizi yitirdik. Tek bir kişinin fedasının romantizm değil, enayilik olarak görüldüğü bir çağ bu. Peki bu çağda yaşayan bir polis doğrularını nasıl bulacak? Omuzunda rütbesi, elinde silahıyla adaleti nerede arayacak? Suat Zamir’in varoluşunun merkezi tam da bu. -Aslına bakarsan Suat Zamir Kayıp Yüz'deki vakaları çözerken yukarıda senin de dediğin gibi kendi teşkilatından birinin peşine düşüyor ve bir anlamda o "vaka"yı da çözüyor. Bugünün temel sorunlarından biri hem ülkemizde hem dünyada, hakkı, adaleti, düzeni korumayı üstüne almış bütün teşkilatlardaki o muamma. Güncel siyasi polisiyenin temel meselelerinden biri Kayıp Yüz'ün de hikayesi oluyor. Kayıp Yüz suç ve cezasızlığın romanı. Büyük suçların büyük mevkiler tarafından işlendiğindeki sessizliğin eleştirisi bir bakıma. Çocuk yaşta bir kızın intihar görünümlü cinayetiyle başlıyor roman ve esrarengiz bir kadının polise gelerek kocasının kendisini öldürdüğünü söylemesiyle farklı bir katman eklenerek karışıyor. Suat Zamir ve yardımcısı Beren Bahar erkeklerin sahası olarak görülen Cinayet Büro’dan sürülerek sadece intihar vakalarına bakmakla görevli. Suat Zamir amirlerinin ona çizdiği sınırlarda uslu durarak verilen emirlere uymakla kendi vicdanını dinlemek arasında bir karar vermek zorunda. O vereceği karar bir kaç kadınla birlikte kendi kaderini de değiştirecek kadar mühim. Tahmin ettiğiniz gibi Suat Zamir erkekleri dinlemiyor ve yalnız bir şövalye olarak mücadeleye girişiyor. Kayıp Yüz bir yanıyla bedensel bir şiddet hikayesi. Bugün sözgelimi Türkiye'de çekilen dizilere baktığımızda birbirinin aynısı gözler, kaşlar, saçlar, yanaklar, aynı makyaj tonları, aynı donuk ifadeler görüyoruz. Kadınlar her şey bir yana bu türden bir bedensel şiddetin de "sanki" gönüllü olarak merkezinde. Tıpkı Kayıp Yüz'ün kurbanları gibi... Kadınların seçimlerini sorgulamak da bir tür şiddet. Onları hor görmek, "neden estetik yaptırdın" demek de hüküm kurmakla ilgili. Canı istiyorsa yaptıracak tabii. Ama ortada ciddi bir akım, bir furya, kadını belli bir şablona sokma baskısı varsa o zaman işin rengi değişiyor. Adnan Oktar tarikatının kadınlarını düşünün. Hepsi birbirinin klonu gibidir. İşte tam da o noktada kadınların "genç ve güzel" olabilmek için nelere katlanmak zorunda olduklarıyla, kimi tatmin etmeye çalıştıklarına bakmadan edemiyorum. Güzellik endüstrisinin en büyük hedefi genç kızlar ve kadınlar. Milyarlarca dolar kadınların sırtından kazanılıyor. Peki kadınlar güzellik anlayışını şekillendirmede ne tür bir rol oynuyor? Gerçek hayatta kadınların bedenleri bütünüyle kendilerine mi ait? Bir erkek istediği için giyimimizi, saçımızı, dekoltemizi ya da tavrımızı sınırladığımız zamanlar olmuyor mu? Erkeklerin arzularına uymak için yüzümüzü ve bedenimizi değiştirmiyor muyuz? Düzen bizde baskı kuruyor, doğru. Peki biz o azgın baskıya katkı mı sağlıyoruz yoksa ona itiraz mı ediyoruz? Kayıp Yüz’de bir kadın karakterin bilinç akışı kendi bedenindeki değişimler üstünden bunları sorguluyor. Gerçekte de pek çok kadın beklentilere yanıt vereceğim diye kayboluyor. Gelelim bugün Türkiye'de artık neredeyse bir cinskırıma dönüşen kadın cinayetlerine. Bu türden kadın cinayetlerini kaleme alan siyasi bir polisiye yazarı olarak neler düşünüyorsun? İsyan, öfke, çaresizlik içindeyim. Büyük suçların karşısında yaşanan büyük hüsranı yaşıyorum her gün. Kadın cinskırımı siyasetin en tepesinden göz yumulan ve teşvik edilen bir suç. Erkeklerin cezasızlık kültüründen fazlasıyla faydalanması, dokunulmazlığı ve kamudaki geniş alanları bende infiale yol açıyor. Suç romanı yazarı olarak bir cinse yönelen sistematik suçu yazmamak bana lüks geliyor. Öte yandan umutsuz değilim. Türkiye’de müthiş bir kadın hareketi var. En iyi muhalefeti kadınların yaptığını düşünüyorum. O kadınlar bana ilham veriyor. Kadınları okumayı, yazmayı, onların hayatlarını izlemeyi seviyorum. Bir de büyük suçların ve cinayetlerin polisiye romanlarda kalacağı bir ülke hayalim var. Suç oranının yüzde 2’lere düştüğü ve bize karanlık şeyleri sadece hayal etmenin kaldığı bir düzen. Gerçeğin kurguyu vahşette geçmediği bir sistem. Kayıp Yüz'ün kurbanları, erkek şiddetinin merkezindeki kadınlar. Bedenleri hem varlıklarıyla hem de yokluklarıyla patriyarkanın denetiminde ve baskısında. Kadın bedenini ve varlığını baskılamak üzere kurulmuş bir sistemde kurmaca üzerinden adaleti aramak seni bir yazar olarak nasıl etkiliyor? İşte o da bir hayalin parçası. Bir keresinde bana cinayet romanı yazarak şiddeti stilize ettiğim ve yücelttiğim eleştirisi getirilmişti. Roman elbette kendi evreninde işleyen estetik bir yaklaşım. Eğer bunu yazanları hedefliyorsak gerçek vahşete eleştiri getirilmemesi büyük çelişki değil mi? Romanda hayal ettiğim karakterler ve olaylar gerçeğin lunaparktaki aynalarda yamuk yansıması gibi. Biraz abartılı, biraz buğulu. Tam biz değiliz ama bize de benziyor. Şu anda ülkede adalet ile vicdan arasında tamir edilemez bir uçurum var. Güvensizlik, sisteme inançsızlık ve koyvermişlik de o uçurumdan besleniyor. Ben de bu ülkeye ait bir yazar olarak o boşlukta sallanıyorum. Elimden yazmak geldiği için adaleti ve iyiliği satırlara sızdırmaya çalışıyorum. Umudum sözcüklerde şekilleniyor. Romanlardaki adalet arayışım sıradan kişiler olarak suça ne denli ortak olduğumuz sorusunun da bir yansıması. O yanıtı ararken başkalarının sesine ihtiyaç duyuyorum. Genelde de o ses kurgu ya da gerçek, kadınlardan geliyor. Peki olmazsa olmaz bir son soru: Ona artık iyice alıştık, ısındık hatta sevdik; Suat Zamir'in yeni maceraları yolda mı? Suat Zamir’le dengeli ve düzeyli bir ilişkimiz var. Ciddiyiz yani. Beni de yeni maceralara sürükleyecek kadar hayatı ve duygu dünyası karışık bir kadın Suat Zamir. Yazmak lazım böyle kadınları.
- Mehmet H. Doğan Ödülü’ne başvurular başladı
Nilüfer Belediyesi’nin bu yıl 7. kez düzenlediği Mehmet H. Doğan Ödülü için süreç başladı. Yazar ve eleştirmen Mehmet H. Doğan’ın anısını yaşatmak için düzenlenen ödül için eserlerin son teslim tarihi 4 Mart. Nilüfer Belediyesi, Türk şiirine katkıda bulunan Mehmet H. Doğan Ödülü’nü bu yıl 7. kez düzenliyor. Çağdaş Türk şiirinin önemli eleştirmenlerinden Mehmet H. Doğan’ın anısını yaşatmak ve Türkçe’de yayımlanmış şiir eleştirilerinin önemini gündeme taşımak amacıyla düzenlenen ödül töreni için başvurular 16 Ocak’ta başladı. Ödül, Türkçe şiir eleştirisi, inceleme ve araştırma kitapları ve aday olan Türkçe makaleler arasından Seçici Kurul’un seçtiği bir kitaba ve bir makaleye verilecek. Asuman Susam, Gültekin Emre, Haydar Ergülen, Metin Celal, Nilay Özer, Orhan Alkaya ve Orhan Tekelioğlu’nun yer aldığı Seçici Kurul’un değerlendirmesi sonucunda, Mehmet H. Doğan Ödülü için 9 bin TL’lik ödül, Mehmet H. Doğan Makale Ödülü için de 3 bin 500 TL’lik ödül verilecek. İlgi duyanlar, ödüle ilişkin şartname ve başvuru formunu aşağıdaki linklerden temin edebilir. Başvuru formu: https://www.nilufer.bel.tr/dosya_yoneticisi/sartnameler/mehmethdogan_basvuru_formu_2023.pdf Şartname: https://www.nilufer.bel.tr/dosya_yoneticisi/sartnameler/MehmetHDogan_SARTNAME_2023.pdf
- İyi Bir İlişki için Anlaşmanın Sırları
İyi Bir İlişki için Anlaşmanın Sırları, ilişkiler hakkında zengin ve yeni bir bakış açısı sunarken, korkularımızdan kurtulmamız konusunda da bize rehberlik ediyor! İlişkide olmanın tek bir doğru yolu yoktur ve hiçbir katı kural sonsuz mutluluğa yol açmaz. Yakınlık, kendinizle olan ilişkiniz ile başlar; seçimlerinize ve arzularınıza sahip olmaya ve onları onurlandırmaya doğru genişler. Mutlu ve sağlıklı ilişkilere giden bu yolda seyahat etmenin tek bir yolu yoktur; sadece senin yolun vardır. İlişki normlarının sürekli değiştiği bir dünyada yaşıyorken iyi bir ilişki kurmak mümkün mü? Ruiz ve Amara, kendini tanıma ve kendini sevmeye dayalı aşk kavramlarını yeniden inşa etmemize yardımcı oluyor. İyi Bir İlişki için Anlaşmanın Sırları, bir ilişki içinde olan veya doğru partneri arayan herkes için geçmişe ışık tutarak, ölmek istemiyormuş gibi görünen sorunları çözmenin yollarını paylaşıyor. Aslında iyi bir ilişkiye dair hiçbir şeyin sır olmadığını, çözümün bu bilinen sırların uygulamaya nasıl geçirileceği ile ilgili olduğunu söyleyebiliriz. Bu bir sanattır. Her insanın bir sanatçı olduğuna ve ilişkilerin de sanata benzer bir yaratıcılık gerektirdiğine inanıyoruz. İYİ BİR İLİŞKİ İÇİN ANLAŞMANIN SIRLARI don Miguel Ruiz Jr. - HeatherAsh Amara Sola Unitas, 2022 Çeviri: Nurşen Erdoğan Tür: Kişisel Gelişim 184 s.
- 2023 yılı Sennur Sezer Emek-Direniş Şiir ve Öykü Ödülleri
2015 yılının Ekim ayında aramızdan ayrılan Sennur Sezer’in anısı ve mücadelesini yaşatmak için “Sennur Sezer Emek-Direniş Şiir ve Öykü Ödülleri” birlikte yaşadığımız topraklarda “Sabah sokakları saran ekmek kokusunun mayalanışındaki uykusuzluk payı”nı yazmak, emeğin tarihine yeni kaynaklar sunmak ve şairin anısını yaşatmak amacıyla Gıda-İş Sendikası ve Manos Kitap tarafından düzenleniyor. KATILIM KOŞULLARI – Ödüle daha önce dergilerde yayımlanmış olsa da kitap olarak yayımlanmamış ve daha önce herhangi bir ödül almamış öykü ve şiir dosyaları katılabilir. Her katılımcı ödüllerden sadece birisine ve sadece bir dosyayla katılabilir. – Ödüle katılan eser sahipleri dosyanın herhangi bir yerinde açık kimliğini belli edecek isim, rumuz ve işaret kullanmamalıdır. Katılımcılar dosyalarıyla aynı paket içerisinde kapalı bir zarfın içinde kimlik ve iletişim bilgilerini göndermelidir. – Ödüle başvuracak şiir ve öykü dosyalarının kitap olabilecek nicelikte, Times New Roman karakterinde 12 punto ile bilgisayarda yazılmış olmaları gerekmektedir. El yazısıyla çoğaltılarak gönderilen dosyalar kabul edilmeyecektir. – Dosyalar A-4 formatında 6 kopya olarak aşağıda verilen adrese kargo ya da postayla ulaştırılmalıdır. Elden ya da e-posta yoluyla yapılan başvurular kabul edilmeyecektir. – Şiir ve öykü dalında yalnızca birincilik ödülü verilecek, kazanan dosyalar Manos Kitap tarafından yayımlanarak kitaplaştırılacaktır. – Geçtiğimiz yıl aramızdan ayrılan jüri üyemiz Ahmet Tulgar’a bir teşekkür niyetine, onun çabalarına da saygıyla, sadece bu yıl geçerli olmak üzere ve sadece öykü dalında bir Sennur Sezer Emek Direniş Öykü Ödülü/ Ahmet Tulgar Özel Ödülü verilecek olup, yukarıdaki şartlara göre ödül alan dosya Manos Kitap tarafından yayımlanacaktır. – Jürinin gerek görmesi durumunda ayrıca “Jüri Özel Ödülü” verilebilir. Jüri Özel Ödülü alan dosyaları Manos Kitap yayımlamayı taahhüt etmez. – Gönderilen dosyalar herhangi bir nedenle iade edilmeyeceği gibi başvuru sahipleri ilan edilen tüm koşulları kabul etmiş sayılır. – Ödül alan şair ve yazarın telifi Manos Kitap ile yapılacak sözleşmeyle kitap olarak ödenecektir. – Seçici kurul üyeleri, Manos Kitap çalışanları, Gıda-İş Sendikası Yönetim Kurulu üyeleri ve birinci dereceden akrabaları ödüle başvuramaz. – Sennur Sezer Emek-Direniş Şiir ve Öykü Ödülleri’nde daha önce şiir ya da öykü dalında ödül almış şair ve yazarlar, daha sonraki yıllarda bu ödüllerden birine başvuramaz. – Ödüle 15 Ocak 2023 -15 Nisan 2023 tarihleri arasında başvurulabilir. Ödüle katılmak için başvurmak isteyenler eserlerini aşağıdaki adrese dosyalarını gönderebilir: Gıda-İş Sendikası Genel Merkezi, Cihangir Mah. E-5 Yanyol, Gürel Apt. No: 195, Kat: 3 Daire: 8 Avcılar/ İstanbul Son başvuru tarihine kadar dosyalar göndermelidir. Posta ve kargodaki gecikmeler dikkate alınmayacaktır. – Sonuçlar, daha önceki yıllardan farklı olarak, Sennur Sezer’in doğum günü olan 12 Haziran 2023 tarihinde açıklanacak, ödüller Dünya Barış Günü’nde 1 Eylül 2023 tarihinde yapılacak törenle sahiplerine verilecektir. Şiir jüri üyeleri: A. Hicri İzgören, Orhan Alkaya, Nalan Çelik, Gülce Başer ve Betül Dünder Öykü jüri üyeleri: Adnan Özyalçıner, Ayşegül Tözeren, Pakrat Estukyan, Eylem Ata Güleç ve Tunç Kurt Ayrıntılı bilgi için sennursezerodulleri@gmail.com adresine veya 0534 668 48 86 numaralı telefondan Elif Baydur’a başvurulabilir.
- Yeniden Anlat, Mimika
Çiler İlhan yazdı: "Suzan Nana Tarablus’un yeni kitabı Anlatmak İçin Yaşadım, Bir dönem tanıklığı Varlık Yayınları’ndan çıktı." Çiler İlhan Anlatmak İçin Yaşadım, Bir dönem tanıklığı, Suzan Nana Tarablus’un tıpkı diğer kitapları Bir Sabah Galata’da Uyandım, Çek Kayıkçı Balat’a, Kuşaktan Kuşağa Kuzguncuk Yolculuğum ve “Selanikli, Sabetaycı, Dönme” gibi farklı isimlerle anılan bir topluluğa resmi anlatının ötesinde, tanıklıklarla kulak verdiği Baba Bize Neden Dönme Diyorlar? gibi bir sözlü tarih çalışması. Diğerlerinden en önemli farkı, bu kitabın bir kişinin hatıratı olması ve dolayısıyla onun dilinden, öznel penceresinden aktarılması. Suzan Nana Tarablus İstanbul Üniversitesi Amerikan Dili ve Edebiyatı mezunu. İlk yazısı 1989’da Şalom Gazetesi’nde yayınlandığından bu yana, uluslararası bir kuruluşun danışmanlık ve iş geliştirme bölümünü yönettiği on yıllık ara haricinde uzun yıllardır gazetecilik yapıyor. 2016’dan bu yana da Şalom Dergi’nin genel yayın yönetmenliğini sürdürüyor. Anlatmak İçin Yaşadım, Bir dönem tanıklığı, annesi İstanbullu bir Seferad Yahudisi, babası Selanik doğumlu bir Yunan Yahudisi olan Miriam Saltiel Friedman’ın yazardan, aile öyküsünü kaleme almasını rica edince ortaya çıkmış. Hatıralar, I. ve II. Dünya Savaşları arasındaki süreç ile savaş sonrasında Balkanlar’da yaşananlardan bir kesit. Bulgaristan, Yunanistan, İstanbul, Auschwitz-Birkenau kâbusu ve kuruluş aşamasındaki İsrail, gezindiğimiz topraklar. Yakınlarının ona seslendiği ismiyle Mimika’nın hatıralarını Tarablus’a anlatırken en çok vurguladığı konulardan biri, babası Hayim Saltiel’in doğup büyüdüğü, o zamanlar “Balkanların Kudusü” olarak anılan Selanik’teki ailesinin ve bir cemaatin tamamına yakınının katledilmiş olması olmuş. Yahudi olup Holokost’tan bir şekilde zarar görmemiş olmak herhalde mümkün değil zaten ne yazık ki. Suzan Nana Tarablus’un babaannesi Sultana da II. Dünya Savaşı yıllarında Fransa’da yaşamakta olan iki kardeşi David ve Klara’yı, hem de Klara üç aylık hamileyken dipsiz kuyu Auschwitz’de kaybetmiş. Amerikalı bir arkadaşım direk tecrübe etmemiş olsalar da onunla büyüdüklerini, Holokost’un, kız kardeşi ve kendisiyle birlikte evin adeta üçüncü çocuğu olduğunu söylemişti bana geçenlerde; istenmese de kuşaktan kuşağa aktarılan travmalar… “Ben bir Holokost kurbanı olmadım ama babam, annem engellemeseydi kurban olabilirdi. O Yunanistan-Türkiye sınırında yakalanma korkusu yaşarken, ben dolaylı olarak onun için aynı dehşeti kalbimde hissetmiştim. Bir şekilde kendimi Holokost tanığı olarak görüyorum. İçinde barındırdığı ‘unutma - unutturma’ mesajını hep anımsadım. Holokost inkârcılarına ‘Bir daha asla’ sloganını her daim haykırabilirim.” diyor Mimika (s. 106) Milyonlarca insanı ilgilendirdiği ve tarihin gördüğü en zalim, en uzun süreli soykırımlarından olduğu için tanıklık, biyografi, otobiyografi veya kurmaca, Holokost’a dair çok güçlü yazılı ve sözlü belgeler var dünya literatüründe. Eşin dostun tanıklıklarıyla kitaba girmiş bu kısımlar Anlatmak İçin Yaşadım’ın en güçlü bölümleri değil. Bununla birlikte “Hayli yaşlandığından, aile öyküsünün kaleme alınmasını çok önemseyen” bir hanımefendinin bunları genç kuşaklara aktarma sorumluluğunu hissetmesi de anlaşılabilir. Tarablus, Mimika’nın “yalın ifadelerinden” ve “her türlü olguyu trajediye dönüştürmeden kabulünden” çok etkilendiğini belirtmiş önsözünde; anlaşıldığı kadarıyla hatıraları da ifade edildiği gibi, pek dokunmadan aktarmak istemiş. Dipnotlar, bahsedilen dönem hakkında bilgi sahibi olmayan kişiler için genel ifadelerle düşülmüş. Eğitimli, sosyo-ekonomik açıdan şanslı bir sınıfa doğmuş Mimika’nın anılarını aklından geçtiği şekilde dümdüz aktarmasını okur yer yer garipseyebilir, bunları yaşadığı yılların normali kabul etmeli; bugün bile kimi kavramları, sıfatları kimseyi incitmeden nasıl ifade etmemiz gerektiği konusunda kafamız karışık. Birkaç ülkede birden geçen Anlatmak İçin Yaşadım, savaş kimilerinde tüm hızıyla sürerken uğramadığı topraklarda yaşantının normale yakın devam etmesinin tuhaf çelişkisini ve bir ülkeye girdiğinde ne tür yıkımlara yol açtığını netlikle gösteriyor. Niyetlenildiği gibi, her şeyden çok bir ailenin öyküsü bu. Her aile gibi yaşama dair her duygu var; sevgi, dayanışma, küskünlükler, aşk... Kitaptan en çok aklımda kalan, Mimika’nın annesi Lili oldu. O işgal yıllarında kızlarını acı gerçeklerle yüzleştirmemeye çalışarak büyüten; el altından karaborsacı bulup evdeki eşyaları, mücevherleri satarak ailesini doyurmayı başaran; “…çocukluğu ve gençliği boyunca şımartılmış genç bir kız olup zarafetin, lüksün hâkim olduğu bir dünyadan, kötülüğün, şiddetin ve zulmün hükümranlığında bambaşka bir dünyaya sürüklenen” ama mücadeleden hiç vazgeçmeyen Lili. O koşullarda Atina’dan sağ salim, Varlık Vergisi’ni ödeyebilmek için tüm servetini, işini, sağlığını kaybetmiş babasının evine, İstanbul’a dönen ve hayatı boyunca eline iğne-iplik almamış biri olarak kısa sürede Lili Polikar Moda Evi açan, İsrail’de başka türlü bir yaşam mücadelesi veren kocasından uzak, kızlarının yabancısı olduğu bir ülkede elini attığı her işin altından kalkan becerikli Lili. Taşındığı ülkelerin dillerini kolaylıkla öğrenen, ezberinden Yunan tragedya tiratları atıp Alman opera aryalarını terennüm eden, klasik Fransız edebiyatına hâkim “gezen bir ansiklopedi” Lili -ki kocası Hayim’in hayatını da tam üç kez kurtaracaktır: Atina’da, işgalci Almanlar Yahudileri hızla kayıt altına alabilmek adına Pesah Bayramı kutlaması için Matsa/Hamursuz isteyenlerin cemaate gelip yazılmalarını salık verdiğinde onu engelleyerek. İş vereni yasadışı işlere bulaşıp tutuklanınca birlikte hapse atıldıklarında Yahudi olduğu ortaya çıkmadan onu rüşvetle hapishaneden kurtararak. Kendisi, Mimika ve küçük kızı Arlet Türkiye vatandaşı olduğundan Atina’daki büyükelçilik onları iyi kötü koruyabilirken Yunanistan uyruklu kocasını kentte daha fazla saklayamayacağını anladığında, yeraltı direnişçi örgütü Andartelerle bir şekilde temas geçip onu Yunanistan’dan kaçırtarak. Eşi Hayim Saltiel, ikisi çocuk 30 kişiyle dağlarda aylar boyu yaşam mücadelesi verdikten sonra tekneyle Çeşme’ye kaçar, oradan Filistin’e gider. Her şeyden çok önemsediği ailesinden uzakta, annesi Miriam başta pek çok yakınını Auschwitz’te kaybeder. Sonra Kavala’ya döner ama Lili’nin kalbi artık İstanbul’da tanıştığı, sonradan evleneceği Moiz’dedir. Bütün bu mücadele, savaşın yok ettiği, farklı yollarla birbirinden kopardığı aileler sadece bu kitaptakilerin değil, milyonlarca erkek ve kadının hikayesi aslında. Bu hikayeler aynı zamanda, güçlü kadınların. Mimika da küçük yaştan itibaren hayatının sürekli ülke, dil, şekil değiştirmesiyle ve korku içinde yaşamakla başa çıkmak zorunda kalır. 1936’da Sofya’da varlıklı ve mutlu bir aileye doğan Mimika savaş çıkınca ailesiyle önce Selanik’e sonra Atina’ya gider. İtalya Eylül 1943’te Müttefiklere teslim olduktan sonra daha önce İtalyan işgali altında olan bölgelerde de “Nihai Çözüm”ü uygulamaya başlayan Naziler, ele geçirdikleri her yerde canice yaptıkları gibi Yahudilerin tüm mallarına el koyar ve onları ölüm yolculuklarına göndermeye başlar. Türkçe konuşmayan Selanikli bir Yahudi olan Mimika, böylece okulun ilk ve son Yahudi öğrencisi olarak Rum cemaatine ait Zapyon’da bulur kendini. Ayrıca zamanın Türkiye’si bir kadın için kolay bir ülke değildir. Seferad Yahudisi Mimika, Aşkenaz kocası Dario ile evlenmek için Sefaradlardan koparak Aşkenaz olmak üzere onay almak durumunda kalır. İlerleyen yıllarda Beyoğlu Vakko’da çalışmaya başlar ancak Paris’ten gelen Monsieur Claude’a yardımcı olması, yani erkek bir iş arkadaşı, eşinin ailesi tarafından kabul görmez ve istifa etmesi rica edilir. İşsiz kalan ve çocuk sahibi olamayan Mimika ile Dario yeni bir başlangıç için Roma’ya yerleşir. Roma’da işler umulduğu gibi ilerlemese de 1967’de oğulları Vittorio dünyaya gelir. Çift daha sonra İstanbul’a döner ve 1971’de bir kızları olur. “Benim de yıllar boyunca Tanrı inancında gel-gitlerim oldu. Fakat şimdi ölüme yaklaştıkça, kocam Dario’nun fotoğrafıyla konuştukça onunla ahirette görüşecek miyiz diye sorguluyorum. Absürt de olsa, başka bir varoluş var mı şeklinde...” diye soruyor Mimika. (s. 143) Bu zalim, güzel, tuhaf yaşamda hepimizin aradığı cevap. ANLATMAK İÇİN YAŞADIM, BİR DÖNEM TANIKLIĞI Suzan Nana Tarablus Varlık Yayınları, 2022 152 s.
- Sokakta, caddede, otobüste; köyde, kentte gördüğümüz insanların öyküleri
Nihan Göğman, çok tanıdık insanların belki de hiç tanımak istemeyeceğiniz hayatlarını, tüm çıplaklığıyla ve seçtiği karakterlere uygun üslubuyla gözler önüne seriyor. Sokakta, caddede, otobüste; köyde, kentte gördüğümüz insanların öyküleri, Avucumdaki Tarantula... "Tarantula nasıl da simsiyah. Nasıl da kalın bacakları. Tüyleri yanına geldiğinde daha bir gürleşiyor, siyah bacakları daha bir kalınlaşıyor… Elleriyle dokunmak istiyor tarantulanın bacaklarına. Tarantulanın siyah bacaklarının yer yer zemininde, yer yer uzanan tüylerinde beliren tomurcukları düşünüyor. Nasıl da güneşten hallice parlıyorlar! Bir vakit kalıyor öyle. Yere yakın, mahzun.. Tarantulayı düşlüyor. Bir daha gelirse yakalayacak gösterecek annesine. O zaman kim onu evine barkına almıyor, kimin aklı aksak, görsün annesi. Hakir gördüğü, vahşi sözleriyle yerle bir ettiği kişiliğinin varlığına soyunacak Nermin. Hem kendi gerçekliğini hem de annesinin sahteliğini doğuracak bu eve.’’ AVUCUMDAKİ TARANTULA Nihan Göğman Luna Yayınları, 2022 Tür: Öykü 163 s.
- KulturALiterA Kitap Kulübü Ocak 2023 Buluşması Elçin Poyrazlar’ın katılımıyla gerçekleşecek
KulturALiterA Kitap Kulübü yeni yıla Türk Edebiyatının suç yazınından bir kitap ile giriş yapıyor. Ocak ayında gerçekleşecek 22’nci toplantının kitabı Elçin Poyrazlar’ın henüz raflarda yerini almış son romanı Kayıp Yüz. "Rüyada gibiydi. Başı yana düşmüş, ağzı hafif aralık, sol avucu açık, parmakları belirsiz bir hedefi gösterir gibi uzanmıştı. Rahat görünüyordu. Daha doğrusu hafiflemiş. Yarı açık gözleri son gördüğü şeye sabitlenip kalmasaydı, kızın uyuduğuna yemin ederdi. Koyu kumral saçları başını ipek bir örtü gibi çevrelemişti. Fön çekilmiş saçlar... Temiz, parlak, bakımlı saçlar... Sağ eli göbeğinin üstüne kıpırtısız bir kuş gibi konmuştu. Bir tek bacakları ele veriyordu durumunu. Hiçbir canlı bu acıya sessizce katlanamazdı çünkü.” "Kayıp Yüz, feminist bir polisiye. Elçin Poyrazlar’ın diğer romanlarında olduğu gibi, feminist bir bakış açısıyla kurgulanmış, odağına kadına şiddet ve kadın cinayetlerini, eril dünya ile cesur ve zorlu bir mücadele içinde olan kadınların hikâyelerini yerleştirmiş bir roman. Romanın ana kahramanı kadın bir komiser: Suat Zamir. Komiser Suat Zamir, bir yandan eril tahakkümünü suç boyutuna taşımış erkeklere karşı mesleki bir mücadele verirken, kadına biçilen toplumsal rolün baskılarına karşı da bireysel bir mücadele veriyor. Komiser Suat Zamir üzerinden, suç ve suçlu, ceza, hukuk, toplumsal cinsiyet, şiddet kavramlarını tartışmayı umduğumuz toplantımıza bekleriz. KulturaLitera Kitap Kulübü herkese açık ve ÜCRETSİZ. İsteyen katılımcılarımız kitap kulübüne yine kayıt bölümünden bağış da yapabilirler. Kultura Litera Kitap Kulübü’nün bu toplantısı zoom üzerinden canlı olarak 25 Ocak Çarşamba günü Türkiye saatiyle 19.30’da başlayacak. Tek yapmanız gereken ayın kitabını okumak ve sitemiz aracılığıyla kitap kulübümüze kaydolmak. Kayıtla ilgili önemli not: Etkinliğimize kaydolurken açılan sayfada pound para birimi değerinde bir ücret bölümü göreceksiniz, ücretsiz katılmak için oraya sadece 0 yazmanız yeterli. Ancak kitap kulübümüze bir bağış yapmak isterseniz (istediğiniz rakamı seçebilirsiniz) sizin yazdığınız rakama göre bankanızdan o günün kurundan TL olarak otomatik çekimyapılacaktır. Yaptığınız bağışlar KulturaLitera Kitap Kulübü'nün devamlılığını sağlamaya ve site üzerinden yapılan kayıtlar için KulturaLitera olarak ödediğimiz mecburi sabit ücrete destek olacaktır. Desteğiniz için şimdiden teşekkür ederiz." Yürütücü: Şule Tüzül Kitaplar üzerine düşünür, yazar, konuşur. Başta Edebiyathaber, LiteraEdebiyat ve Altıüstükitap olmak üzere farklı mecralarda edebiyat ve kitaplar üzerine yazıyor. Edebiyathaber ve Videogren youtube sayfalarında, Altı Üstü Kitap Podcast programında ve fırsat bulduğu her yerde kitaplar üzerine konuşuyor. Şule Tüzül’ün moderatörlüğü ile Kitap Kulübü Her ay bir kitap üzerine konuşuyoruz Bu ay Elçin Poyrazlar'ın Kayıp Yüz isimli romanını okuyoruz Kulübümüz herkese açık ve ÜCRETSİZ 25 Ocak’ta ZOOM’da buluşuyoruz Katılım için kayıt yaptırmayı unutmayınız: www.kulturalitera.com















