Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- “Edebiyatçının derdi olmalı ama edebiyat dertli olmak zorunda değil”
Özlem Karahan, Fuat Sevimay ile Ahmet Hamdi Tanpınar Roman Yarışması’ndan ödül alan ve ilk kez 2017 yılında okurla buluştuğunda büyük ses getiren romanı Kapalıçarşı üzerine söyleşti. Özlem Karahan Türk edebiyatının günümüzdeki en başarılı çevirmen ve yazarlarından biri Fuat Sevimay. Çevrilemez denen James Joyce eserlerinin yanı sıra birbirinden önemli birçok eseri Türkçeye o çevirdi. Öte yandan, kaleme aldığı romanlarla, çocuk ve yetişkin hikâyeleriyle de edebiyatın güçlü kalemlerinden biri olarak dikkatleri her daim üzerinde topluyor. Yazarın 2015 yılında, henüz yayımlanmadan önce Ahmet Hamdi Tanpınar Roman Yarışması’ndan ödül alan ve ilk kez 2017 yılında okurla buluştuğunda büyük ses getiren romanı Kapalıçarşı, bu kez İthaki Yayınları etiketiyle raflarda yerini aldı. Fatih Sultan Mehmet döneminde yapılan, İstanbul’un göbeğinde rengârenk bir kültür yaratıp yüzyıllardır bu kültürü sürdüren Kapalıçarşı’yı merkezine alan, bu mekân çevresinde geçen oldukça hareketli bir kurgusal hikâyeyi anlatan romanı Fuat Sevimay’la konuştuk. “Çarşının hikâyesini, belki de masalını yazmak istedim” İstanbul’un göbeğinde yüzyıllardır yer alan ve her zaman rengârenk olmayı başaran Kapalıçarşı’nın merkezde olduğu bir hikâye anlatıyorsunuz. Bu romanın temelleri nasıl filizlendi ve yazmaya nasıl başladınız? Mekânı merkeze alan bir roman yazmak istiyordum çünkü hem edebiyatta hem de hayatın içinde “mekân” konusuyla özel bir derdim var. Muktedir zihniyet, toplumu mekândan uzak tutmak istiyor. Çünkü mekân, insanların buluşup konuşmalarını, tartışmalarını, fikir alışverişinde bulunmalarını sağlıyor. Otoriter zihniyetler ise insanların kör üreticiler ve kör tüketiciler olmasından yana. Öte yanda mevzuya salt edebiyat açısından baktığımızda da mekân, karakter, dil, olay gibi diğer edebi unsurların gölgesinde kalıyor. Oysa yazara da okura da büyük imkân sağlayan bir edebi öge. Kapalıçarşı, cazibesiyle, romanda da olduğu gibi farklılıklarımıza rağmen bizi bir araya getirmesiyle, hayata ve edebiyata dair bu iki derdi işlemeye çok uygundu. Bir de üstelik ilk gençlik yıllarımın orada geçmesi nedeniyle özüne, ruhuna hâkim olduğunu düşündüğüm mekândı. Öylece Baba İlyas’tan Frederico nam Kolombus’a, Nazar Usta’dan Latife’ye varana dek muhtelif karakterin hikâyesini toparlayan bir masal romana dönüştü. Bu, içinde bol bol tarih ve tarihi gerçeğin yer aldığı ama gerçeküstünün, kurgunun, postmodern ögelerin daha yoğun biçimde boy gösterdiği bir hikâye. Özgünlüğü ve tadı da bir anlamda buradan geliyor. Gerçek ve kurguyu bu denli iç içe kullanma tercihinizi biraz açar mısınız? Söyleşilerde çokça dile getiririm; Kapalıçarşı gibi muhteşem bir mekânın benim veya bir başka yazarın anlatısına ihtiyacı yoktur diye. Öte yanda Kapalıçarşı, benim için işlenmesi çok keyifli, harika bir malzemeydi. Ve bu benim Kapalıçarşı’m. Tutup bilindik tarihi Kapalıçarşı’yı anlatsam, ortaya kuru bir şey çıkardı. Oysaki nasıl hepimiz için farklı bir şey ifade ediyor, hepimize farklı şeyler çağrıştırıyorsa, bana ve bize özel bir çarşı ortaya çıkarmak istedim. Şu kadar sokağı var, şu zaman kuruldu bilmem ne gibi şeyler resmi tarihin işi ki ben resmi tarihle de oynamayı, uğraşmayı seven biriyim. Osmanlı’nın duraklama devrinin, Danyal’in hamamda kadınlar tarafına girmesiyle başladığı tezimin sonuna kadar arkasındayım. Bu tatlı ve insani bir tarih. Bir de buradan düşünelim. Ben çarşının hikâyesini, belki de masalını yazmak istedim ve hayatta hikâyeler nasıl ki bizim algımıza göre akar, edebi anlamda Kapalıçarşı’yı da gerçeğin ve hayalin, rengin ve ahengin, geçmişin ve bugünün aktığı bir düzlemde aktarmak istedim. Ve tüm bu niyetlere, postmodern bir anlatı imkân veriyordu. Romanın büsbütün postmodern olduğunu söyleyemem ama yer yer bu olanağı, gerçeküstünü kullanmak hoşuma gidiyor. Hayatla ve gerçekle eğlenmek, biraz da makaraya almak gibi. Romanda Ahilik, Hurufilik, külhanbeyliği, mermer ustalığından bahsediyor, daha birçok konu ve kavrama değiniyorsunuz. Romanı yazmaya başlamadan önce, nasıl bir araştırma ve hazırlık süreci geçirdiniz? Tarihe meraklıyımdır. O nedenle romanın başına oturmadan önce de bu konuların bir kısmına hâkimdim ve kimi bilgiler cepteydi. Bu sorunuz bana, geçenlerde bir dostla konuşmamızı hatırlattı. Arkadaşım, bir başka romanımı ne zaman yazmaya başladığımı sorduğunda, o romanı aslında, roman yazmak hatta yazar olmak bile aklımda yokken, ta ne zaman, hiç farkında olmadan hazneme koymaya başladığım bilgilerle yazmaya koyulduğumu fark ettim. Mesela Kapalıçarşı’da da mermerlere dair çokça bilgi vardır ve ben bunların hemen hepsini, üniversite yıllarında stajyer olarak çalıştığım bir işe borçluyum. Öte yandan, hele hele bir ayağı tarihe bağlı böyle bir romanda, sırf hazır bildiklerinize yaslanırsanız da yanılabilir veya eksik kalabilirsiniz. O nedenle İhvanüs Sefa, Fütüvvet Teşkilatı, Kamus-i Bahri ve Hurufilik hakkında bazı kitaplardan da çok yararlandığımı söylemeliyim. “Edebiyat dertli olmak zorunda değil” Gelelim romanın kurgusal özelliklerine. Postmodern ögelerin ağır bastığı bir roman Kapalıçarşı. Postmodern romanın nasıl bir gücü, parıltısı var size göre? Neden böyle bir anlatımı tercih ediyorsunuz? Postmodern, edebi akımlar içinde talihsiz bir yere sahip. Aslına bakarsak sadece bir anlatı tekniği ve kendi içinde birtakım özellikleri var. Oysa hafif karmaşık olduğu için, bir dolu sözde yorumcunun da hoşlarına gitmeyen ama daha ziyade anlamadıkları her ne olursa “bu da postmodern” diye içine tıktıkları bir iğneli fıçı adeta. Ben hem Kapalıçarşı’da hem de diğer metinlerimde postmodernin üst kurmaca, yazarın metne dâhil olması, gerçek ile hayalin birbirine karışması, metinler arası ve sair özelliğini kullanmayı seviyorum çünkü özellikle de birtakım kalıp düşünceleri sarsmak derdindeyseniz, bu geçişken yapı büyük bir olanak. Okurun tam gerçeğe ikna olduğu anda bambaşka bir kurguyla karşılaşması, edebiyatın ve sanatın temel işlevi olan sorgulamayı sağlıyor. Her üslubun kimi artıları vardır ve anlattığınız hikâyeye göre uygun bir teknik seçersiniz. Postmodern de onlardan biri ve yer yer Kapalıçarşı’ya yakıştığını ve tarihle bugünün iç içe geçmesini sağladığını düşünüyorum. Öte yandan mizahı da oldukça yoğun ve incelikli biçimde kullanıyorsunuz. Özellikle aslında çok da dramatik olabilecek durumlar ve anlarda kullandığınız bu mizahi üslup sizin edebiyatınızın özgün yanlarından biri olarak öne çıkıyor. Mizahın nasıl bir etkisi, gücü var size göre? Çokça dile getirdiğim ve başka yazarları da etkilediğini gördüğüm (ki bundan dolayı çok mutluyum) bir görüşüm var: Edebiyatçının derdi olmalı ama edebiyat dertli olmak zorunda değil. Son yılların romanlarına öykülerine baktığımızda, kıyamet gibi ağlak metinlerle karşılaşıyoruz. Öte yanda metinlerin de ötesinde yazarlara dair, özellikle de sosyal medyadaki algıya baktığımızda, hepsi bunalımlı, birçoğu ertesi gün intihar edecek, en iyi ihtimalle alkolik tipler. Ne alaka! Benim tanıdığım yazar dostların birçoğu oldukça neşeli ve keyifli insanlar. O halde biz neden bu kadar arabesk romana maruz kalıyoruz? Çünkü acıların kanırtılması kolay satıyor. Peki sonrası? Hiç. Hayatın içinde elbette acılar var ve edebiyatçı bunları işler. Ama coşku da var. Ümitsiz anlar kadar umut da var. Keder kadar komik anlar da var. Ben bir romanda hem okur hem yazar olarak, bu duyguların hepsinin, olayların akışına göre dalgalanmasını arzu ederim. Hayat da öyle değil midir? Cenazede durduk yere gülmeye başlarız. Herkesin güldüğü bir anda aklımıza umulmadık bir anı düşer ve gözlerimiz yaşarır. Sonra dalıp gitmişken şarkılar söylemeye başlarız. Edebiyat fena halde hayata benzer ve ben bunu böyle yansıtmayı hem seviyor hem de doğru buluyorum. Ve bir de mizah, baskılar karşısındaki en güçlü direnç noktalarından biridir. O nedenle, bu daha başlangıç, gülümsemeye devam. Uzun yıllardır James Joyce başta olmak üzere, çevirilerini yaptığınız eserlerle dildeki ustalığınızı hep gösterdiniz ve hep üstüne fazlasını koydunuz. Çevrilemez denen eserleri çeviren bir “dil işçisi” olarak, Kapalıçarşı’da da Osmanlıca, eski Türkçe, Türkçe ve hatta sizin ortaya koyduğunuz yeni kelimelerden de oluşan bir karma dil kullanıyorsunuz. Kapalıçarşı’nın dilini nasıl oluşturdunuz? Romandaki dil kullanımınızı sizden dinleyelim. Öncelikle sözleriniz için çok teşekkür ederim. Bir roman ya da öyküyle bir hikâye anlatmaya karar verdiğinizde, o hikâyenin ve hikâye içindeki karakterlerin, mekânların, olayların da diline karar vermeniz gerekiyor. Bu işin ustası dünya edebiyatında Joyce, Türk edebiyatında ise İhsan Oktay Anar’dır. Bu yazarlar kendi dillerini yaratır ve o artık ne çağdaş Türkçedir ne Osmanlıca ne İngilizcedir ne Anglo-Irish ne de başka şey. Bambaşka bir jargon ortaya çıkar. Ben de bu iki büyük ustadan, çeviriler ve okurlukla el alabildiysem ne mutlu bana. Kapalıçarşı’ya gelince; mekânın kendisi gibi bugün ile dünün iç içe geçtiği bir dil yaratmak istedim. Ve o dilin de karakterlerin ağzına oturması, olaylarla çelişmemesi gerekiyordu. Yoksa sentetik bir hisse kapılırız. Buna belki; “Büyüklere eğlenceli masallar dili” diyebiliriz. Yukarıda andığım gibi özellikle mizahi olmasını istedim ama yeri geldiğinde, Pir’in dilinde hafif felsefeye kaydı. Latife devreye girdiğinde biraz aşk meşk duygular ama Baba İlyas devreye girdiğinde meşrebince argo. Örneğin saray erkânı Mimarbaşının olabildiğince korku dolu ve endişeli dilini yansıtırken bile isteye biraz da matrak unsurlar kattım çünkü asıl niyetim otorite karşısındaki o korkuyla eğlenmekti. Yine Fatih’in devreye girdiği nadir satırlarda tumturaklı bir dil var ama o dil aslında bize komik geliyor. Çünkü dil edebiyatçı için en güçlü malzeme. Neyi nasıl aktaracağımızı sezdiğimiz anda elimiz güçleniyor. Romanda kurgusal karakterlerle birlikte aslında geçmişte de olan, bugün de görebileceğimiz farklı farklı kesimlerin temsilini buldum okur olarak. Onların yaşadıkları üzerinden iyilik, dostluk, güç, iktidar, inanç gibi birçok kavramı sorguladığınız bir anlatı olarak da bakabilir miyiz Kapalıçarşı’ya? Kesinlikle öyle. Tarihi roman, bilindik tarihi kişilikleri alıp, çoğu zaman övgüyle bize aktarır. Bu benim uzak durmak istediğim bir şeydi. Kapalıçarşı tarihte geçmekle birlikte tarihi olmayan bir roman ve dediğiniz gibi dünün, bugünün karakterleri ve olayları birbirine karışıyor. Çünkü tarih tekerrürden ibaret. Civan’ın bir ara şeyh olduğu Fatih’teki yapının bugünden pek farkı yok. Frederico’nun kendine o günün en şaşaalı kenti İstanbul’da gelecek kurmak istemesiyle bugün gençliğin gözünü Avrupa’ya dikmesi birbirine benzer. Güç, iktidar, inanç konuları birbirini tekrar ediyor. Ve benim de derdim 1460’ları anlatmak değil, o günün ilişkileri üzerinden bugüne ayna tutmaktı. Bunlar yine devam edecek ama özellikle romanın sonlarına doğru Pir’in dile getirdiklerine kulak verirsek, belki iyiliğe, toplumsal dayanışmaya biraz daha fazla alan açabiliriz. Asıl niyet o cümlelerde saklı olabilir. Romanda sadece kurgusal karakterler yok. Sanat tarihinde iz bırakmış birbirinden usta birçok sanatçı, bu kurgusal karakterlerin yanı başında yerini alıyor. Sanatçıların gerçeklerini romanın kurgusuna yedirmenizin altında ne yatıyor? Bir edebi eserde metinlerarası dolaşmak da belki postmodernizme dâhil. Ama burada kimi zaman yanlış anlaşılan bir şey var. Şöyle ki; Aaa bak, romanda bilmem kimin adı anılmış, ne güzel. Yazara saygı duruşu, selam, falan. Hayır! Bu kadar basit değil. Kaldı ki o dev isimlerin saygıya selama da ayrıca ihtiyacı yok zaten. O isimlerin anılıyor olmasının, romandaki bir olayla, karakterin zihninden geçen bir durumla, gidişatla bir ilgisi olması gerekir. Ahmet Hamdi’den Mübarek’i gördük çünkü Mübarek imgesi tam da o anda yaşananları tanımlıyor. Kapalıçarşı’da birden Leonardo da Vinci belirdi çünkü onun sanatta ifade ettikleri Pir’in anlattıklarıyla örtüşüyor. Arka plan, öze karışma ve bunun gibi. Veya Hristo’nun mermerlerini yüklediği mavna Amat’lık taslıyor çünkü İhsan Oktay dili. Bu tür göndermeler metinde bir yere varmalı. Kurguya, o yazar, o roman karakteri, o olay karışmışsa bir amacı olmalı. “Bir şekilde Kapalıçarşı’ya tutuldum” Bir zamanlar Kapalıçarşı’da çalıştığınızı söylemiştiniz bir röportajınızda. Ne yapıyordunuz ve roman dışında Kapalıçarşı’nın hayatınıza nasıl bir izi, yeri var? Orta biri bitirdiğim yaz, sanırım on iki yaşımda falanım, babam beni Kapalıçarşı’ya götürdü. Orada dükkânı olan uzak akraba bir ayakkabıcıda tezgâhtarlık yapacakmışım. Önceleri sudan çıkmış balık gibi hissetmiştim kendimi. Ama sonradan sonraya çarşıda olmak çok hoşuma gitti. Hem harçlığımı çıkarıyor hem türlü çeşit insan tanıyor ve hem de bir dolu yabancı dilin kenarında kıyısında dolanıyordum. Ve sanırım bir şekilde Kapalıçarşı’ya tutuldum. O hikâye lise sona kadar her yaz sürdü. Ve yıllar sonra bir romanın özüne karıştı. Pir’in çarşının özüne karışması gibi. Bugün halen gidip çarşının caddelerinde, en çok da arka sokaklarında, kuytularında dolaşmayı çok severim. O kendine özgü ahenk, rengârenk dünya çok iyi gelir. Henüz yayımlanmadan Ahmet Hamdi Tanpınar Roman Yarışması’ndan ödül almıştı Kapalıçarşı. Bir yazar olarak ödüllerin sizin için anlamı nedir? Ödül kurumu hep tartışılacak. Bu çok doğal. Çünkü ne pirüpak görmeye gerek var ne de tu kaka etmeye. Ödülün bir ayağı yazar (veya çevirmen – çizer) ve elbette motivasyon sebebi. Öte ayağında ise ödül verenler var. Ben muhtelif yarışmada her iki ayakta olma şansına sahip olduğum için şunu söyleyebilirim; herhangi bir ödül iyi niyetle, sıhhatli bir değerlendirme ile veriliyorsa ne âlâ, bunu övmeli ve yazarın mutluluğunu paylaşmalıyız. Öte yanda edebiyattaki iktidar ilişkileri devreye giriyorsa da bunun kıyasıya eleştirilmesi gerek. Mesela bandrol hırsızı yayınevine itibarı düzelsin diye üst üste ödül verilmesi utanç duyulacak bir mesele. Bunu kaç kişi konuşuyor, bilmiyorum. Oysa bir başka ödüle bakınca da biz okurları pırıl pırıl isimlerle tanıştırabiliyor. Ezcümle, niyet önemli. Ama hepsinden önemlisi metin. Ödül işin magazini ve evet, gerekli. Sonraya kalan ise iyi metinler. Magazini az biraz konuşmalı ama en nihayet metne odaklanmalıyız. Bugünlerde üzerinde çalıştığınız yeni roman ya da çeviri var mı okurlarınıza müjdeleyebileceğiniz? Aldous Huxley’den yaptığım bir çeviriyi yayınevine teslim ettim. Umarım sonbahar aylarında okurla buluşacak. Öte yandan bir yıla yakındır üzerinde uğraştığım ve muhtemelen birkaç aya tamamlayacağım bir romana çalışıyorum. Demreli Aziz Nikola ile bir arkeoloğun başkarakter olduğu ve yine bugünün tarihe, mekânların zamanlara karıştığı bir roman. Yine mizahi dil ama kimliklere dair büyükçe bir derdi olduğunu da söyleyebilirim. Dilerim ki okurla buluşsun ve dostların hayatına bir yerlerden dokunsun.
- Fransızca çeviri ödülünde kısa liste açıklandı
Institut français Türkiye’nin nitelikli edebiyat çevirilerini desteklemek ve çevirmenlik mesleğine hak ettiği değeri vermek amacıyla bu yıl ikinci kez düzenlediği Fransızca Çeviri Ödülleri’nde kısa liste açıklandı. Alfabetik sıraya göre kısa listeye seçilen çevirmen ve eserler: Emine Sarıkartal, Jean-François Lyotard, Ayrışma, İnka Yayınları Hanife Güven, Eugène Ionesco, Notlar ve Karşı Notlar, Yapı Kredi Yayınları Orçun Türkay, André Gide, Günlükler I., Yapı Kredi Yayınları Zuhal Karagöz, Bernard Lahire, Rüyaların Sosyolojik Yorumu, Pinhan Yayınları Başkanlığını INALCO Türkçe Kürsüsü Başkanı ve Actes Sud Yayınevi Koleksiyon Müdürü Timour Muhidine’in yaptığı ; Yıldız Teknik Üniversitesi’nden Doç. Dr Lâle Özcan, Hacettepe Üniversitesi Çeviri Bölümü Başkanı Doç. Dr Zeynep Oral, Galatasaray Üniversitesi Öğr. Gör. ve çevirmen Dr. Şilan Karadağ ile çevirmen ve editör Ayça Sezen’den oluşan jüri, Fransızca Çeviri Ödülü’nü kazanan ismi 4 Ekim tarihinde Fransa’nın Türkiye Büyükelçisi Hervé Magro himayelerinde Fransa Sarayı’nda düzenlenecek ödül töreninde ilan edecek. Institut français Türkiye Çeviri ödülü 30.000TL ve Genç Çevirmen Teşvik Ödülü ise 15.000TL olarak belirlendi. Jürinin yaptığı açıklamaya göre değerlendirme, çevirmenlerin Türkçe metinde kullandığı dil ve üslubun kaynak metnin yazarının seçimleriyle eşdeğer tarz ve düzeyde kullanılması, somut bilgi ve kavramların yeterli düzeyde ve doğru olarak aktarılması, kültürel bağlam farklarının yarattığı sorunların çeviride kabul edilebilir biçimde çözümlenmiş olması ve yazı kalitesi bakımından doğruluk, akıcılık, kesinlik, kelime haznesinin zenginliği, ritim ve okunabilirlik kriterleri göz önünde bulundurularak yapıldı. Institut français Fransızca Çeviri Ödülü 2021 yılında Mahir Güven’in Fransızca aslından (Grand Frère) çevirdiği romanı Ağabey ile Ebru Erbaş’a verilmişti. Onur ödülü ise Şubat ayında yaşamını yitiren Aysel Bora’ya takdim edilmişti.
- Aile ne için vardı?
Damon Galgut'un 2021 Booker Ödülü'nü alan romanı Vaat, insanların ikiyüzlülüğünü ve iç hesaplaşmalarını dingin bir coşkunlukla dışa vuran kuvvetli bir anlatı. Güney Afrikalı bir ailenin dağılışını ve yıllarca onlara hizmet etmiş siyahi emekçisine verdikleri ancak tutamadıkları sözü konu edinen yazar, edebî yaratıcılığını zirve noktasına tırmandıran modernist üslubuyla okuru yalın ama şiirsel bir metinle baş başa bırakıyor. Dört ayrı cenaze töreni etrafında şekillenen eser, bir ailenin utanç ve suçluluk duygusuyla yoğrulan dokunaklı hikâyesinin kıyısında, toplumsal ayrışmanın hem sınıf hem de renk üzerinden belirgin olduğu Güney Afrika tarihinin otuz yılına ayna tutuyor. "İnsanlar yitirdikleri yüzünden hüzne batarak kendilerine acıyorlardı ama yanı başlarında kendilerinin yol açtıkları yitimlerin farkına bile varmıyorlardı." Bir yanda Güney Afrikalı beyaz ve varsıl bir aile olan Swartlar, diğer yanda senelerdir kendileriyle birlikte yaşayan ve evin bütün işlerini yapan siyahi emektarları Salome. Ve yıllardır ''tutulamayan'' bir söz. Vaat, bağlılığa ve sadakate atfen verilen bir sözün yerine getirilmesinin otuz yılı bulan hikâyesini anlatıyor. Damon Galgut, yarattığı karakterlerin içine derinlemesine girmemize olanak sağladığı bu romanıyla okuru, kendi aile tarihini, inançlarını ve seçimlerini sorgulamaya itiyor. Damon Galgut 1963 yılında Güney Afrika'nın Pretoria kentinde doğdu. University of Cape Town'da drama eğitimi aldı. İlk romanı A Sinless Season'ı on yedi yaşında yazdı. Diğer kitapları Small Circle of Beings (1988), The Beautiful Screaming of Pigs (1991), Sahtekâr (The Impostor, 2008) ve İyi Doktor'dur (The Good Doctor, 2003). Booker finalisti olan İyi Doktor, IMPAC Dublin Prize ve Commonwealth Writers' Prize ödüllerini aldı. Yabancı Bir Odada (In a Strangers Room, 2010) adlı romanı Man Booker Ödülü adayı oldu. Vaat (The Promise) adlı romanı 2021'de Booker Ödülü'nü aldı. Yazarın, bugüne kadar yayımlanmış dokuz romanı ve pek çok oyunu bulunmaktadır. Galgut, hâlen Cape Town'da yaşamaktadır. VAAT Damon Galgut Delidolu Yayınları, 2022 Çeviri: Hasan Can Utku 280 s.
- Öykü: Düş Hırsızı
"Bana rüyalarını satar mısın?" Aydın Kayabaşı Şehrin meydanında yoğun bir kalabalık vardı. Büyük çınar ağaçlarının gölgesi insanlara temmuz ayının sıcağında bir sığınak olmuştu. Küçük çocuklar fıskiyelerin altında hem serinliyor hem eğleniyordu. Ama onlardan uzakta bir çocuk kendine yer edindiği çınar ağaçlarından birinin gölgesinde babasından kalma ikinci el kitapları kaldırım taşlarının üzerine dizmiş, satış yapmayı bekliyordu. Fakat onun olduğu tarafa bakan bile yoktu. Bir an kitapları toplayıp eve dönmeyi düşündü. O an aklına hasta ninesi geldi. Ona iyi bakılması gerekiyordu ve evde yiyecek hiçbir şey yoktu. Babası ve annesinin erken vedası onu ninesi ile baş başa ve çaresiz bırakmıştı. Bu yaşında bir işe girip çalışması imkansızdı. Kendisini yetimhaneye, ninesini de huzurevine götürmeyi teklif eden mahallelilere şiddetle karşı çıkmıştı. Ninesi hastalanınca acaba yanlış mı yaptım diye düşündüyse de onun burada, babasından kalma evde daha mutlu olduğunu görünce bu düşüncesinden uzaklaştı. İş başa düşmüştü. Aklına ilk gelen de babasından kalma bu eski kitapları satmak oldu. Zaten evde para edecek değerli bir eşya da kalmamıştı. Öğlen güneş tepeye yükselince sıcak da iyice bastırmıştı. Çocuklarla beraber fıskiyelerin altında koşmak için ayaklandığı sırada omzuna bir el dokundu. "Küçük bey kitaplarınız satılık galiba?" Bu cümle o kadar kibar, o kadar yumuşak söylenmişti ki çocuk bir an omzuna dokunan şefkatli elin annesine ait olduğunu düşündü. Aynı kibarlıkla karşılık vermek isterken komik göründüğünün farkında değildi. "Evet, hanımefendiciğim. Hepsi satılık." "Güzel, hepsini alıyorum o hâlde." "Gerçekten mi?" "Evet, kendime kütüphane kuracağım bunları da oraya eklerim. Başka kitabın var mı?" "Hayır, sadece bunlar var." "Neden satıyorsun bu kitapları?" "Evde yiyecek bir şey kalmadı ve ninem çok hasta hanımefendiciğim." "Peki, bu para bitince ne yapacaksın?" "Bilmiyorum." dedi çaresizce. Az önce esnaflar gibi kibar konuşayım derken yüzüne takındığı yapay ifadeden çok uzaktı şimdi. Sonra ne olacağını gerçekten bilmiyordu. "Sana bir teklifim var küçük bey." Ses tonu yine yumuşak, yine şefkatliydi. "Dinliyorum hanımefendi." "Bana rüyalarını satar mısın?" "Nasıl? Anlamadım." "Şöyle anlatayım. Her gün gelip bana gece gördüğün rüyaları anlatacaksın. Ben de sana para vereceğim." "Ama rüyalar para etmez ki." "Değerini bilenler için eder. Sen teklifimi kabul ediyor musun? Onu söyle." "Tamam, kabul ediyorum. Sizi nerede bulacağım?" "İlerideki Demirciler Sokağı'nda mavi bir apartman var. Onun birinci katında, bir numarada oturuyorum." Kadın çocuğun eline kitapların parasını uzattı ve kitapları alıp gitti. Heyecanla markete koşan küçük bey alışverişini tamamlayıp evin yolunu tuttu. Ninesine durumu anlattı. Olanlara o da bir anlam veremedi. "Aman yavrum, dikkat et, böyle insanlara güven olur mu?" demeyi de ihmal etmedi. Çocuk ise rüya görmek için hemen yatağına uzandı. Sabah olunca gördüğü rüyaları unutmamak için koşar adımlarla Demirciler Sokağı'na gitti. Mavi apartmanı bulup bir numaranın ziline bastı. Kapı usulca açıldı. "Ah sen miydin küçük bey? Hoş geldin. Umarım bana güzel düşler getirmişsindir." "Anlatayım da buna siz karar verin hanımefendi." İçeri girince rafların küçük şişelerle dolu olduğunu gördü. Etrafta başka da hiçbir eşya yoktu. Odanın içi loş olduğu için şişelerin içlerini boş sandı. Gösterilen koltuğa oturunca aceleyle rüyasını anlatmaya başladı. Onun bu acelesi kadının hoşuna gitmişti. Çocuk fark etmedi ama kadın bir şişe de onun için açtı. Alacağı parayı düşünen küçük yavrucak gözlerinden beyaz bir bulutun şişeye doğru gittiğini görmedi bile. Rüya bitince kadın şişenin ağzını kapattı. Çocuğa önce teşekkür etti, sonra da parayı uzattı. Bu para dünkü kitapların parasından daha çoktu. Demek bu kadar kolaydı para kazanmak. Hemen apartmandan çıktı. Bir an önce olanları ninesine anlatmak istiyordu. Ninesi merakla dinliyor, endişelerini dile getiriyordu. Fakat çocuğa laf anlatamıyordu. Çocuk yine erkenden yattı rüya görebilmek için. Sabah da önceki günkünden bir saat daha erken uyandı. Doğruca mavi apartmana gitti. Artık çok mutluydu. Ninesini iyileştirecek, ona iyi bakabilecekti. Her gün aynı şeyi yapmaya devam etti. Günler geçtikçe uykusu daha da kısalmaya başladı. Öyle ki uyanıp sabahın olmasını saatlerce beklemek zorunda kalıyordu. Gelince uyurum diye düşündü ama geldiğinde de gözlerini bir türlü kapatmıyordu. Ayrıca rüyaları da azalmaya başlamıştı. Ninesini endişelendirmemek için bundan ona hiç bahsetmedi. Ancak torununun gözlerindeki kırmızılıklar gittikçe artınca kadıncağız daha fazla dayanamadı. Artık bu işi bırakması gerektiğini söyledi. Buna rağmen çocuğu vazgeçiremedi. "Bak yavrum. Al bu paraları geri götür. Ben ayağa kalkamıyorum görüyorsun. Yoksa çoktan gider o kadının kapısına dayanırdım. Büyü mü yaptı ne yaptı sana bilmiyorum. Ama böyle devam edersen önce aklını yitirir, sonra da canından olursun." Çocuk hiç aldırış etmedi. Güneş doğar doğmaz yine mavi apartmanın yolunu tuttu. Meydanı geçip Demirciler Sokağı'na gelince annesi ve babasını gördü. Koşarak yanlarına gitti. Ama o koştukça onlar uzaklaştı. Çok derinden ve uzaktan bir ses duydu. "Gitme güzel yavrum." Sesin nereden geldiğini anlamaya çalışıyordu. Sağa sola bakmaktan başı döndü. Ninesinin dediği oluyordu galiba. Aklını yitirmeye başladığını düşündü. Sokağın girişindeki çeşmede yüzünü yıkadı. Adımlarını hızlandırıp mavi apartmana ulaştı. Bu gece yalnızca bir rüya görmüştü. Hâliyle parası da az oldu. Tam çıkacakken kapıda durdu. "Hanımefendi siz bu rüyaları neden dinliyorsunuz?" "Bu seni ilgilendirmez küçük bey. Paranızı aldınız. Şimdi çıkabilirsiniz." Eve gitmek istiyordu ama sokakları, caddeleri karıştırıyor bir türlü yolunu bulamıyordu. Zar zor mahalleye ulaşınca komşuları ona yardım edip eve götürdü. Ninesi torununu bu hâlde görünce ağlamaya başladı. Hemen ambulans çağırdılar. Hastanede doktorlar serumla, iğneyle uyutmaya çalıştılar ama olmadı. Gözleri bir türlü kapanmıyordu. Çocuk hayal ve gerçeği ayırt edemez olmuştu. Ninesi son çare ona ninni söyledi. Bir ara gözleri daldı. Rüyasında annesi ve babasının yanındaydı. Başını annesinin kucağına koymuş babasının anlattığı masalı dinliyordu. Ninesi onu rahatsız etmeyecek bir ses tonu ile ninniye devam ediyordu. Masal bitince çocuğun gözleri açıldı. Hemen yataktan doğruldu. Ninesi "Yavrum nereye?" bile diyemeden çocuk kapıdan fırladı. Nefes nefes meydanı geçti. Demirciler Sokağı'na ulaşınca biraz yavaşladı. Mavi apartmana girince bir numaralı kapının açık olduğunu gördü. İçeri girdi. Kendi gibi bir sürü çocuk kadının başına toplanmış. Rüyalarını geri istiyordu. Kadın da gülerek parasını istiyordu. Ama çocukların bu parayı vermeleri mümkün değildi. Çocuklar kadının üstüne yürüdüler fakat onu durdurabilecek güçleri yoktu. "Sizi ahmaklar!" Kadın öyle bir bağırdı ki hepsi bir yere çöküp kaldı. "En güzel düşlerinizi bana sattınız. Artık ne uykunuz kaldı ne de huzurunuz. Sizi buraya zorla getirmedim. Hiçbir şey alamazsınız. Bir iddiada da bulunamazsınız. Rüyalarımızı sattık deyin de gülsünler size!" Onlar böyle tartışırken bizim küçük bey şişelerin dizili olduğu rafların yanına varmıştı. Duvara dayalı süpürgeyi eline aldı ve şişelere vurmaya başladı. Kırılan her şişenin içinden beyaz bir bulut havaya uçuyordu. Bazı bulutlar ait oldukları gözleri tanıdıkları için onların göz bebeklerine koşuyordu. Bulutuna kavuşan gözler hızla kapanıp yere düşüyordu. Kadının çığlıkları sokağa taşmıştı. Sesi duyan demirciler apartmana koştu. Dairenin içi kırık camlar ve yerde uyuyan çocuklarla doluydu. Çığlıkların sahibi kadın ise bir köşeye çökmüş ağlıyordu. Herkesin rüyasına kavuştuğu anda o, çocukların bütün mutsuzluklarını yüklenmişti.
- German Book Prize 2022 kısa listesi belli oldu!
Alman edebiyatının en iyi kurgu ödülü German Book Prize 2022'nin kısa listesi açıklandı. Jürinin yedi üyesi başvuru süreci başladığından beri, 233 romanı inceledi. Bu sürecin sonunda altı adet roman kısa listeye girdi. Jüri, German Book Prize 2022 kısa listesi için aşağıdaki altı romanı seçti: * Fatma Aydemir: Dschinns (Carl Hanser, February 2022) * Kristine Bilkau: Nebenan (Luchterhand, March 2022) * Daniela Dröscher: Lügen über meine Mutter (Kiepenheuer & Witsch, August 2022) * Jan Faktor: Trottel (Kiepenheuer & Witsch, September 2022) * Kim de l’Horizon: Blutbuch (DuMont, July 2022) * Eckhart Nickel: Spitzweg (Piper, April 2022) Deutschlandfunk Kultur'dan jüri sözcüsü Miriam Zeh, açıklamasında: “Bir roman kendi yasalarını koyar ama içinde yazıldığı ve okunduğu şimdiki zamanla kaçınılmaz olarak temas halindedir. 2022 kısa listesindeki altı başlık, estetik benzersizliği ile kısa listeye girmeye hak kazandı. Romanlar, dilsel parlaklık ve resmi yenilik ile sosyal gerçekleri ve fantezileri tanımlarlar, merkezi ve sınırları araştırırlar, ve keder ve komedi etrafında daire çizerler. Aday gösterilen yazarlar çağdaş Alman dili edebiyatının üslup çeşitliliğini ortaya koyuyor. Paylaştıkları şey sanatsal koşulsuzluk: kitaplarıyla tavır alıyorlar; aynı anda hem savaşçı hem de diyaloga açık.” Miriam Zeh'e ek olarak üyeler jüri üyeleri: Erich Klein (bağımsız eleştirmen, Viyana), Frank Menden (kitapçı “hikayeler! Öl Buchhandlung”, Hamburg), Uli Ormanns (kitapçı “Agnes Buchhandlung”, Köln), Isabelle Vonlanthen (Literaturhaus Zürich), Selma Wels (küratör ve moderatör, Frankfurt) ve Jan Wiele (Frankfurter Allgemeine Zeitung). Stiftung Buchkultur und Leseförderung des Börsenverein des Deutschen Buchhandels (Kitap Kültürü ve Alman Yayıncılarının Okumasını Teşvik Vakfı ve Kitapçılar Derneği), 2022 Alman Kitap Ödülü'nü en iyi Almanca romana verecek Yılın. Kazanan 25.000 Euro, beş finalistin her biri 2.500 Euro alacak. Ödül töreni 17 Ekim 2022'de Frankfurt Römer'in Kaisersaal'ından canlı olarak yayınlanacak. İlgilenenler ödül törenini www.deutscher-buchpreis.de adresindeki canlı yayın aracılığıyla izleyebilir.
- Yardımlaşmaya, hayvanseverliğe dair sıcacık bir hikâye…
Özlem Karaman Nuhoğlu’nun kalemi ve Ceyda Mutlu'nun çizimleriyle, Minik - Bir Hikâye okurlarıyla buluştu. Can ve Yaman, su birikintilerinde zıplamayı, bisiklete binmeyi, ağaçlara tırmanmayı çok seviyor. Şimdi sevdikleri yeni bir şey daha var: Minik! “Minik Bir Hikâye,” sizi de bu sevgiye ortak olmaya davet ediyor. Özlem Karaman Nuhoğlu’nun kaleminden, dostluğa, yardımlaşmaya, hayvanseverliğe dair sıcacık bir hikâye… MİNİK BİR HİKAYE Özlem Karaman Nuhoğlu Luna Yayınları, 2022 Resimleyen: Ceyda Mutlu 44 s.
- Orhan Pamuk'un resimli ve özel hatıra defterlerinden seçmeler…
Uzak Dağlar ve Hatıralar, Orhan Pamuk'un okurlarınca bilinmeyen-günce tutan ressam yanını, günlük hayatını, şaşırtıcı hayallerini ve deneyimlerini okura ulaştıracak ve dünyaca ünlü yazarı bir insan olarak tanımamıza ışık tutacak. “Burası bana ait bir dünya. Gizli olduğu için değil, burada en özgür olduğum, bu duyguyla yazı ile resmi birleştirdiğim için.” Pamuk, on dört yıldır her gün küçük not defterlerine notlar alıyor ve resimler yapıyor. Sayfalarda günlük hayatını, güncel gelişmeleri, duygularını, yazmakta olduğu romanların sorunlarını anlatıyor ve tartışıyor. Bazan roman kahramanlarıyla konuşuyor, bazan bir rüyasını ya da bir yolculuğu anlatıyor, bazan da manzara resmi ya da mutluluk hakkında fikir yürütüyor. Bir sayfadaki resme ya da yazıya üzerinden aylar hatta yıllar geçtikten sonra yeni renkler ve kelimeler de ekliyor. Böylece defter sayfaları yazılarla renklerin ve şekillerin iç içe geçtiği ve yeni mânâların araştırıldığı yoğun, zengin ve benzersiz resimli sayfalara dönüşüyor. Pamuk defterindeki binlerce sayfadan Uzak Dağlar ve Hatıralar adını verdiği bu seçkiyi düzenlerken, özel bir hatırası olan bir rüya üzerinden hayatını bütün açıklığıyla hem kelime hem de resim olarak ortaya koyuyor. Orhan Pamuk 1952’de İstanbul’da doğdu. “Cevdet Bey ve Oğulları” ve “Kara Kitap” romanlarında anlattığına benzer kalabalık bir ailede, Nişantaşı’nda büyüdü. Otobiyografik kitabı “İstanbul”da anlattığı gibi çocukluğundan yirmi iki yaşına kadar yoğun bir şekilde resim yaparak ve ileride ressam olacağını düşleyerek yaşadı. Liseyi İstanbul’daki Amerikan lisesi Robert Kolej’de okudu. İstanbul Teknik Üniversitesi’nde üç yıl mimarlık okuduktan sonra, mimar ve ressam olmayacağına karar verip okulu bıraktı ve İstanbul Üniversitesi’nde gazetecilik okudu. Pamuk, yirmi üç yaşından sonra romancı olmaya karar vererek başka her şeyi bıraktı ve kendini evine kapatıp yazmaya başladı. İlk romanı “Cevdet Bey ve Oğulları” ile Milliyet Yayınları Roman Ödülü’nü kazandı. Kitap 1982’de yayımlandı ve aynı yılın Orhan Kemal Roman Armağanı’nı aldı. Pamuk ertesi yıl “Sessiz Ev” adlı romanını yayımladı ve bu kitabın Fransızca çevirisiyle 1991’de Prix de la Découverte Européenne’i kazandı. Venedikli bir köle ile bir Osmanlı âlimi arasındaki gerilimi ve dostluğu anlatan romanı “Beyaz Kale” (1985), pek çok dile çevrilerek Pamuk’a uluslararası ününü sağlayan ilk romanı oldu. Aynı yıl karısıyla Amerika’ya gitti ve 1985-88 arasında New York’ta Columbia Üniversitesi’nde misafir öğretim üyesi olarak bulundu. İstanbul’un sokaklarını, geçmişini, kimyasını ve dokusunu, kayıp karısını arayan bir avukat aracılığıyla anlatan “Kara Kitap”ı 1990’da yayımladı. Fransızca çevirisiyle France Culture Ödülü’nü kazanan bu roman, geçmişten ve bugünden aynı heyecanla söz edebilen bir yazar olarak Pamuk’un ününü hem Türkiye’de hem de yurtdışında genişletti. 1991’de, Pamuk’un Rüya adını verdiği bir kızı oldu. 1992’de yayımladığı “Gizli Yüz” adlı senaryosu Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Senaryo Ödülü’ne layık görüldü. 1994’te, esrarengiz bir kitaptan etkilenen üniversiteli bir genci hikâye ettiği “Yeni Hayat” adlı şiirsel romanı yayımlandı. Osmanlı ve İran nakkaşlarını, Batı dışındaki dünyanın görme ve resmetme biçimlerini bir aşk ve aile romanının entrikasıyla hikâye ettiği “Benim Adım Kırmızı” adlı romanı 1998’de yayımlandı. Bu kitapla Fransa’da Prix du Meilleur livre étranger (2002), İtalya’da Grinzane Cavour (2002) ve İrlanda’da International Impac-Dublin (2003) ödüllerini kazandı. 1990’ların ortasından itibaren Pamuk, insan hakları ve düşünce özgürlüğü konularında yazdığı makalelerle Türkiye devletine karşı eleştirel bir tavır takındı. Yurtiçinde ve yurtdışında çeşitli gazete ve dergilere yazdığı edebi, kültürel makalelerden oluşturduğu geniş bir seçmeyi 1999 yılında “Öteki Renkler” adıyla yayımladı. “İlk ve son siyasi romanım” dediği “Kar” adlı kitabını 2002’de yayımladı. Kars şehrinde, siyasal İslamcılar, askerler, laikler, Kürt ve Türk milliyetçileri arasındaki şiddeti ve gerilimi hikâye eden bu kitap, “New York Times Book Review” tarafından 2004 yılının en iyi 10 kitabından biri seçildi. Pamuk’un 2003 yılında yayımladığı “İstanbul”, yazarın hem yirmi iki yaşına kadar olan hatıralarını aktardığı bir hatıra kitabı hem de kendi kişisel albümüyle, Batılı ressamların ve yerli fotoğrafçıların eserleriyle zenginleştirilmiş, İstanbul üzerine bir denemedir. Kitapları 63 dile çevrilmiş, bütün dünyada 13 milyon (Türkiye’de 2, yurtdışında 11 milyon) satmış olan Pamuk, pek çok üniversiteden şeref doktorası aldı. Alman Kitapçılar Birliği tarafından 1950 yılından beri verilmekte olan, Almanya’nın kültür alanındaki en seçkin ödülü olarak kabul edilen Barış Ödülü, 2005’te Orhan Pamuk’a verildi. Ayrıca “Kar” Fransa’da her yıl en iyi yabancı romana verilen Le Prix Médicis étranger ödülünü aldı. Aynı yıl “Prospect” dergisi tarafından dünyanın 100 entelektüeli arasında gösterildi ve 2006 yılında “Time” dergisi tarafından dünyanın en etkili 100 kişisinden biri seçildi. American Academy of Arts and Letters’ın ve Çin Sosyal Bilimler Akademisi’nin şeref üyesi olan Pamuk, senede bir dönem Columbia Üniversitesi’nde ders veriyor. Orhan Pamuk 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü alarak bu ödülü kazanan ilk Türk oldu. 2007’de, ödül konuşması “Babamın Bavulu” diğer önemli ödül konuşmalarıyla birlikte kitaplaştı. Pamuk 2008’de aşk, evlilik, dostluk, mutluluk gibi konuları bireysel ve toplumsal boyutlarıyla işlediği “Masumiyet Müzesi” adlı romanını; 2010 yılında ise çocukluğundan başlayarak hayatını ve edebiyatla ilişkisini eksen alan yazı ve röportajlarından oluşan “Manzaradan Parçalar”ı yayımladı. Pamuk, 2009’da Harvard Üniversitesi’nde verdiği Norton derslerini 2011 yılında “Saf ve Düşünceli Romancı” adıyla kitaplaştırdı. 2012’de İstanbul’da Masumiyet Müzesi’ni açtı ve müzenin kataloğu “Şeylerin Masumiyeti”ni yayımladı. Aynı yıl “Avrupa kültürüne olağanüstü katkılarından” dolayı Danimarka’da Sonning Ödülü’nü aldı. 2013’te ise kitaplarından seçtiği en güzel parçalardan oluşan “Ben Bir Ağacım”ı yayımladı. Masumiyet Müzesi, Avrupa Müzeler Forumu tarafından 2014 yılında Avrupa’nın en iyi müzesi seçildi. Üzerinde altı yıl çalıştığı ve bir sokak satıcısı ile ailesinin İstanbul’daki kırk yılını hikâye eden romanı “Kafamda Bir Tuhaflık”ı 2014 yılının Aralık ayında yayımladı. Büyük ilgi gören kitap 2015 yılında “Roman” dalında verilen Aydın Doğan Vakfı Ödülü ile Erdal Öz Ödülü’nü kazandı. 2016’da Tolstoy Müzesi Vakfı’nca düzenlenen Yasnaya Polnaya Ödülü’nü (“Yabancı Edebiyat” kategorisinde) aldı. “Kırmızı Saçlı Kadın” adlı romanı 2016 yılının Şubat ayında yayımlandı. Yazarın en çok okunan, tartışılan kitaplarından biri olan roman İtalyanca çevirisiyle 2017 yılında Lampedusa Ödülü’nü kazandı. UZAK DAĞLAR VE HATIRALAR Orhan Pamuk Yapı Kredi Yayınları, 2022 400 s.
- Dünyanın “Batısı” ile “Ötesi”nin Yeniden İnşası
Aynur Kulak, Christopher Alan Bayly'nin kaleme aldığı Modern Dünyanın Yeniden İnşası adlı kitabı üzerine yazdı: "Dünyanın tarihsel boyutta yaşadıklarını okuyunca dünya tüm bunlara nasıl dayandı, başka bir gezegen olsa dayanamazdı herhalde diye düşünmeden edemiyorsunuz." Sir Christopher Alan Bayly İngiliz İmparatorluğu, Batı tarihi, Hindistan ve küresel tarih konusunda uzmanlaşmış bir akademisyen olarak 1992’den 2013’e kadar Cambridge Üniversitesi’nde Vera Harmsworth İmparatorluk ve Deniz Tarihi Profesörü olarak görev yaptı. Kendisi ile ilgili verdiğim bilgilerden de anlaşılacağı üzere Modern Dünyanın Yeniden İnşası kitabı odağında yazmaya kitabın yazarı, dünya tarih araştırmaları literatürünün en önemli akademisyeni olan Christopher Alan Bayly ile başlamak istedim. Kitap Bayly’nin modern tarih yazımında tarih bilimcilerinin çok önemli bulduğu Modern Dünyanın Doğuşu adlı geniş kapsamlı ve incelikle işlenmiş çalışmasının devamı, tamamlayıcı cildi. Bayly’nin kitapları modern tarih araştırmaları ve bu araştırmaların aktarımları adına tarihi olayları dümdüz bir bilgi yığınından çıkarıp, spesifik, özel bir hale getirmesinden dolayı çok önemli. Zira modern tarih yapılanmasını sadece imparatorluklar, devletler, uluslar, tarihsel süreçlerin seyrini değiştiren bazı devlet adamları açısından değil topluluklar, toplumlar, sınıflar ve en küçük birim olan bireyler açısından ele alıyor olması da Bayly’i dünya tarihine katkısı adına bir tarihçi olarak özel ve özgün kılıyor. Küresel tarihte modern dünyanın yeniden inşası adına Bayly’nin şu cümlesi onun dünya tarihine ne derece özgün bir açıdan baktığının ispatı niteliğinde. “Zira geride bıraktığımız asırda modern dünya yeniden inşa edilmişse, bu her şeyden evvel düşünceler ve insanın hayal gücü sayesinde olmuştur.” Modern Dünyanın Yeniden İnşası işte böylesine özgün bir bakışla oluşturularak kaynakça bölümüyle birlikte 447 sayfalık yekpare bir bütünlükle tarihin modern dünyada nasıl bir yol izlediği ve nasıl inşa edildiği konusunu tüm ince ayrıntılarıyla sunuyor. Kitabın içeriğine baktığınızda bugünden yarına, üç yılda beş yılda toparlanabilecek bir kitap olmadığını, ancak Bayly kalibresinde bir akademisyenin böyle bir kitabı yazabileceğini görüyorsunuz. Dünyanın tarihsel boyutta yaşadıklarını okuyunca dünya tüm bunlara nasıl dayandı, başka bir gezegen olsa dayanamazdı herhalde diye düşünmeden edemiyorsunuz. Bir de tabii insan faktörü mevzu bahis ki; dünyanın yeniden ve yeniden inşa etme süreçlerinin hep büyük çapta savaşlar ve yıkımlar sonrası gerçekleştiğini okuyunca insanlar tüm bunları nasıl yapmış, paylaşılamayan ne, neden milyonlarca insan öldürülmüş, soy kırımlar yaşanmış, suikastler olmuş, atom bombası icat edilmiş, ülkeler bombalanarak yok edilme amacı güdülmüş, yani vicdan başta olmak üzere akıl niye geri plana düşerek yer yer tamamen devreden çıkmış diye düşünmeye başlıyorsunuz ister istemez. Modern Dünyanın Yeniden İnşası dünyaya dair, modern dünyanın yeniden inşasına dair meydana gelmiş gerçek tarihsel bilgileri vermesinin yanı sıra tüm bu duygusal taraflarıyla da düşündürücü. Tarihi küresel olarak çözümleme isteğinin ötesi Dünya tarih literatürünün Batı odaklı gelişmeler ve süreçlerin anlatımı odağında kendini var ettiği bilinen bir gerçek. Kitabın kapsamı bu gerçeği tersine çevirircesine dünyanın “Batısı” ile “Ötesi” arasındaki mesafeyi azaltarak konunun kavramsal çerçevesini değiştiriyor. Tarihsel olayları okudukça görüyoruz ki, tarih araştırmalarına konu olmuş her bir olay tüm dünyayı bir tür kelebek etkisiyle etkilemiş. Devlet, sermaye, üretim, savaş, iletişim, kültürel yaşam, küresellik, yerellik temalarını yüzyılın başından beri ortaya çıkan değişimlere bağlı olarak somut biçimde irdeleyen Bayly tarihsel tartışmalarla ilgili olarak modern dünyaya ilişkin olan sorunların en önemli iki meselesine de vurgu yapıyor: “Eşitsizliğe ilişkin tartışmanın yanı sıra, tarihçilere kendini dayatan bir başka çağdaş endişe kaynağı, iklim değişikliği ve sürdürülebilirliktir.” Modern tarihin peşine düşmüş, çağdaş bir tarihçi olarak, tarihi gelişmeler adına sadece geçmişi baz almayan Bayly kendi çağının sorunlarını da karşılaştırmalı bir ön görü ile yorumluyor. Kitabı Giriş bölümü ile beraber 1900’lü yıllardan başlayıp 2015 yılına kadar gelinerek toplamda 19 bölümden oluşturan Bayly küresel tarihin önündeki zorlukları çarpıcı, zengin örneklerle donatarak yazmış. Çünkü dünya tarihi dediğimiz küresel etkileşim içerisinde, 1. ve 2. Dünya Savaşı, tüm dünyayı etkisi altına alan devrimler, Yugoslavya’nın dağılması, SSCB’nin dağılması, Atom Bombası, otoriterlikler, diktatörlükler, demokratik oluşumlar ve halk direnişleri mevzu bahis. Gerçek yaşanmış olayları ve bu olaylarla ilintili olarak temaların meydana gelmesiyle olayları şöyle bir düşündüğümüzde dahi -yazının başında da belirttiğim üzere- dünya nasıl tüm bunlarla nasıl baş edebilmiş diyorsunuz. Tek ve en gerekçeli sebep kapitalist sermaye. “Burada öncelikle yüzyılın büyük hayaletleri olan sermayeye, imparatorluğa ve ulusa dönmemiz, bunların her birine “alt-yapısal” ya da üst-yapısal” bir önem atfetmekten ziyade, nasıl iç içe geçtiklerine dikkat etmemiz gerekiyor. Bu kavramların hiç biri sadece bir dizi pratik ekonomik yapıyı temsil etmez. Sermaye ulus ve imparatorluk ideolojik süreçleridir aynı zamanda. 1890 ile 1945 arası aşamada gücünü sermayeden alan rekabetçi milliyetçilik kitlesel, yıkıcı bir çatışma getirdi. Şayet Avrupa, Afrika, Asya ve Pasifik’teki imparatorluğu anlatmak için Vlademir Lenin’in emperyalizm anlayışını benimsersek, emperyalizm sahiden de kapitalizmin en yüksek aşamasıdır.” Christopher Alan Bayly modern dünyada kapitalist sistemin işleyişini anlatırken karşılaştırmalı dünya tarihi ile küresel tarihin önemine neredeyse her bölümde dikkatimizi çekiyor. Bu noktada küresel ağların nasıl ortaya çıktığı önemliyken aynı zamanda kimi fikirlerle pratiklerin farklı toplumlarda nasıl temelden farklı biçimler aldığını fakat yine de tıkır tıkır işliyor olmasının altındaki sebeplerin yerel ve dünya tarihçileri tarafından çok iyi anlaşılıp, anlatılması gerektiğinin altını çiziyor. Sermayeden, teknoloji ve iletişime, toplumları belli bir düzende tutmak amacıyla yapılandırılmış inanç sistemlerine varana kadar modern dünyanın tüm bu “değişim motorları” kitapta kendine tüm ince ayrıntılarıyla yer buluyor ancak asıl mesele bunların iç içe geçişinin, çatışmasının ve birleşmesinin nasıl yapılandırılacağı konusuna gelip dayanıyor. Şöyle bir soru soruyor mesela Bayly: “Yanıtlaması çok daha zor olan soru, savaşın yüzyıl boyunca neden böyle doruğuna eriştiği, insan yaşamında neden böylesi köklü değişikliklerin itici gücü haline geldiğidir.” Bu soruya bir cevabı var mı modern dünyanın veya küresel tarihin? En önemlisi de eğer var ise bu cevabı yüzü kızarmadan verebilir mi? Modern Dünyanın Yeniden İnşası işte tüm bu soruların sorulması, cevapların verilmesi ve modern dünyaya dair bir şeyleri anlamamız adına yaşanmış, gerçek tarihsel süreçlerden yola çıkarak küresel tarih gerçeğini önümüze koyuyor. Sonuç olarak Christopher Alan Bayly 2015 yılında vefat etmeyerek dört yıl sonra patlak verecek olan pandemi dönemini ve hemen ardından patlak veren Rusya-Ukrayna sıcak savaşını ve dünya çapındaki derin ekonomik krizi görseydi Modern Dünyanın Yeniden İnşası’na bambaşka bölümler ekler, modern dünyanın yeniden inşası adına içeriği genişletilmiş yeni tezler belirlerdi. Çünkü gerçekten de küresel tarihin inşası 2019 yılı itibariyle bambaşka bir şekilde yeniden tanımlanmaya başladı. Yenilikler iyidir, böyle bir umudu içinde barındırır hep. Fakat burası dünya ve en önemli faktörü de insan. Hal böyle olunca önümüzdeki yüzyıllarda dünyanın önemli tarihçileri dünyanın bu yeniden inşası konusunda yeni kitaplar yazıp, ayrıntılı araştırmalarını bizimle paylaşacaklar. Yaşayıp göreceğiz. Kitabın nefis bir kapağı var. Dünyadan ümidimizi kesmemek adına pembe renkteki kapağın üzerindeki siyah beyaz fotoğrafta sırtında tüfeğiyle bize hafifçe gülümseyen savaşçının fotoğrafı İspanyol İç Savaşı’nda çekilmiş. Bu kapak küresel dünya kurgusu ve kapitalist sistem adına muazzam bir ironi ve paradoks. Kapak tasarımı için İnci Batuk’a teşekkürler. Ve tabii ki kaynakça da dahil olmak üzere 447 sayfalık bir kitabı dipnotlarına varana kadar ince bir çeviri işçiliği ile çeviren Eren Buğlalılar’a da teşekkür etmek isterim. Dünyanın yeniden inşası mümkün mü; kitabı okuyarak bu konuda düşünmeniz dileğiyle. MODERN DÜNYANIN YENİDEN İNŞASI 1900-2015 Christopher Alan Bayly Ayrıntı Yayınları, 2022 Çeviri: Eren Buğlalılar 448 s.
- British Fantasy Awards 2022 kazananları açıklandı!
British Fantasy Awards 2022, 17 Eylül 2022'de Heathrow'daki Radisson RED Hotel'de düzenlenen FantasyCon kapsamında gerçekleşti. İngiliz Fantazya Derneği, geçen yılın en iyi fantastik ve korku eserlerini seçti. İlk defa 1976 yılında İngiliz Fantazya Derneği öncülüğünde düzenlenen ödüller, Birleşik Krallık’ın en önemli spekülatif kurgu ödülleri arasında gösteriliyor. Bu yılki ödüller 17 Eylül 2022 tarihinde Heathrow’daki Radisson RED Hotel’de, FantasyCon kapsamında düzenlendi. En İyi Fantastik Roman Ödülü Shelley Parker-Chan’ın She Who Became the Sun kitabına giderken En İyi Korku’da Catriona Ward’ın The Last House on Needless Street kitabı ödülü kazandı. British Fantasy Awards 2022 kazananları: * The Sydney J. Bounds Ödülü - En İyi Çıkış Yapan: Shelley Parker-Chan, for She Who Became the Sun (Tor) * En İyi Film/Televizyon Yapımı: Last Night in Soho * En İyi Kurgu Dışı: Writing the Uncanny, ed. Dan Coxon & Richard V. Hirst (Dead Ink) * En İyi Sanatçı: Jenni Coutts * En İyi Çizgi Roman: The Girl from the Sea, by Molly Knox Ostertag (Graphix) * En İyi Dergi: Apex Magazine * En İyi Bağımsız Yayınevi: Luna Press Publishing * En İyi Ses İçeriği: Monstrous Agonies, by H.R. Owen * En İyi Antoloji: Sinopticon: A Celebration of Chinese Science Fiction, ed. Xueting C. Ni (Solaris) * En İyi Kısa Kurgu: Bathymetry, by Lorraine Wilson (in Strange Horizons) * En İyi Öykü Kitabı: Never Have I Ever, by Isabel Yap (Small Beer Press) * En İyi Novella: Defekt, by Nino Cipri (Tordotcom) * The August Derleth Ödülü - En İyi Korku Romanı: The Last House on Needless Street, by Catriona Ward (Viper Books) * The Robert Holdstock Ödülü - En İyi Fantastik Roman: She Who Became the Sun, by Shelley Parker-Chan (Tor) * The Karl Edward Wagner Özel Ödülü: Maureen Kincaid Speller
- Eylül ayında Ayrıntı'da neler var?
Ayrıntı Yayınları yeni dönem hazırlıklarını sürdürmeye devam ediyor. Eylül ayında çok çeşitli alanlardan çeviri eserlere yer veren yayınevi, Michel Foucault’dan Nefsin İtirafları’nı ve De Beauvoir Olmak kitaplarıyla dikkati çekiyor. Ayrıca Can Gürses’in son romanı Bir Ömrün Takvimi de bu liste içinde beklenenler arasında. Ayrıntı’dan yakın tarih, ağır kitap, felsefe, edebiyat, şiir, inceleme, tarih serilerinin yanında Düşbaz Kitaplar’dan yemek ve sanat konulu iki kitap basım sürecinde iken, Dinozor Çocuk ve Dinozor Genç’ten de kitaplar yer alıyor. Ayrıntı Yayınları’nda Can Gürses’ten Bir Ömrün Takvimi, Osman S. Binatlı çevirisiyle Éric Toussaint’tan Borç Sistemi, Deniz Soysal çevirisiyle Kate Kirkpatrick’ten De Beauvoir Olmak, Harun Karadeniz’in yazdığı Yaşamımdan Acı Dilimler, Gökben Demirbaş çevirisiyle Paul E. Willis’ten Profan Kültür, Prof. Dr. Mehmet Kanar’ın Farsça’dan çevirisiyle Mevlana’dan Rubailer, Deniz Soysal çevirisiyle Michel Foucault’tan Tenin İtirafları; Düşbaz Kitaplar’da Fatma Berber ve Sümeyra Gümrah Teltik’ten Bir Porsiyon Sanat, Nil Ege Özden çevirisiyle Polly Samson’dan Hayalperest Tiyatro; Dinozor Genç’te Murat Erşen’in kaleminden çıkan 41 Filozof 41 Kavram; Dinozor Çocuk’ta Nisan İğdem ve Duygu Gençağ çevirisiyle dünyaca ünlü Beatrix Potter’ın masal serisi kitapları yayıma hazırlanıyor.
- Daniel Dolphin'le kendi korkularımıza, sınırlarımıza yolculuk
Yazar olma hayaliyle yanıp tutuşan bir kimya mühendisinin, Sergio Bambaren'in ilk romanı Yunus: Bir Hayalperestin Hikayesi, umut dolu bir macera. Hayat denen bu yolculukta bize yol gösteren kalbimizin sesidir. Hedeflerimize ulaşmak için sadece harekete geçmekle kalmamamız, aynı zamanda hayal kurmamız gerekir! Sadece planlamakla kalmamalı, aynı zamanda inanmalıyız! Yunus cesaretin, kendi korkularımızla, kendi sınırlarımızla mücadele etmenin hikayesi. Bize hayatın gözle göründüğünden daha fazlası olduğunu gösteriyor, onu ancak kendi kurallarımıza uyarsak keşfedebileceğimizi hatırlatıyor bu kitap. Dünyanın çok sık unutulan gizemlerini ortaya çıkaran bir umut hikayesi sunuyor. Hayallerinizi takip edin, içinizdeki sesi dinleyin ve Daniel Dolphin'in sizi harikalarla dolu bir yolculuğa çıkarmasına izin verin! Sergio Bambaren Roggero 1960 yılının Aralık ayının ilk günü Lima Peru'da doğdu, İngiliz Lisesi'nde eğitim gören Sergio, denizle buluşan bir şehirde doğduğu için ilk yıllarından itibaren okyanus tarafından büyülendi. Bu durum onu hayatının geri kalanı boyunca etkileyecek ve hiç beklemediği bir yolculuğa çıkaracaktı: Yazar olmak. Seyahat ruhu onu Amerika'ya götürdü ve burada Texas A&M Üniversitesi'nden kimya mühendisi olarak mezun oldu. Ancak okyanus hala onun en büyük aşkıydı ve seyahat etmek ona Orta Amerika, Meksika, California ve Hawaii gibi yerlerde sörf yapma fırsatı verdi. Sergio doğduğu ülkede kısa bir süre kaldıktan sonra Avustralya'nın Sidney kentine göç etmeye karar verdi ve burada çokuluslu bir şirkette satış müdürü olarak çalıştı; ancak mükemmel dalgayı bulmak için Güneydoğu Asya ve Afrika kıyılarını da gezmeyi başardı. Bali, Nias, Jeffrey's 76 Bay, Fas'taki Agadir ve Filipinler gibi efsanevi yerlerin yanı sıra Avustralya ve Yeni Zelanda da sörf seyahatlerinin bir parçasıydı. Avustralya'da birkaç yıl geçirdikten sonra Sergio izne ayrıldı ve mükemmel dalgayı aramak için Avrupa'ya gitti. Portekiz'de, Guincho adında çam ormanlarıyla çevrili harika bir plajda Sergio hayatının amacını ve çok özel bir arkadaşı buldu. Ona ilk romanı Yunus Bir Hayalperestin Hikayesi'ni yazması için ilham veren yalnız bir yunus. Sydney'e döndükten sonra Random House Australia tarafından kitabının yayımlanması için bir teklif yapıldı. Ancak Sergio, yayınevinin taslak üzerinde yapmak istediği değişikliklerin kitabın özünü ve mesajını değiştireceğini düşündü. Bir anlaşmaya varamayınca kitabını Oz'da kendi başına yayımlamaya karar verdi. Bu 1996 yılında gerçekleşti. Birdenbire Sergio'nun hayatındaki her şey değişti. Bir yıldan kısa bir süre içinde Yunus Avustralya'da 100.000'den fazla sattı. Yazar olma hayali nihayet gerçekleşmeye başlamıştı. Yunus şimdi Rusça, Kantonca, Japonca, Letonca, Hırvatça, İbranice, Arnavutça ve Slovakça dahil olmak üzere 40 dil ve lehçeye çevrildi... Benzer deneyimler diğer romanları "Düşler Sahili", "Uzak Rüzgarlar", "İris", "Samantha", "Işığın Muhafızı", "Okyanus Kıyısında Düşünceler", "Cennetten Masallar" için de yaşandı. 14 kitap farklı dillerde yayımlandı ya da yayımlanmak üzere. Toplamda 20 milyondan fazla kopya satıldı. 2009 yılının ortalarında Twenty Century Fox Yunus'u beyazperdeye taşıdı. Film Oscar için kısa listeye alındı. Sergio'nun okyanus bilinci ve tüm deniz memelilerinin korunması arzusu onu ekoloji örgütü DELPHIS'in başkan yardımcısı yaptı, okyanusları ve içinde yaşayan canlıları koruma çabaları için sürekli seyahat ediyor. Sergio şu anda Punta Sal, 77 Peru ve Kanarya Adaları arasında yaşıyor ve günlerini yunuslarla çevrili sörf yaparak, kambur balinalarla yüzerek, kaplumbağalarla dalarak ya da sadece okyanus karşısında meditasyon yaparak geçiriyor. YUNUS: BİR HAYALPERESTİN HİKAYESİ Sergio Bambaren Mundi Kitap, 2022 Çeviri: Olcay Meriç Tür: Roman 80 s.
- Oyunlarınız her zaman üzücü, her zaman ağlayarak bitecekmiş gibi görünür
Zeynep Eşin’in kitabı Son Üç Dakika, okura gündelik hayatın içinde başına hep bir ama eklediğimiz insana dair acıların karanlığını gösterirken bilinç akışı, geri dönüş, röportaj tekniği ve kapalı anlatım ile de edebi bir karışım sunuyor. Karanlık korkutur insanı. En büyük günahlar karanlıkta işlenir, en büyük pişmanlıklar bu karanlıkların tohumudur ve her coğrafyanın kendine özgü karanlıkları vardır. “Oyunlarınız her zaman üzücü, her zaman ağlayarak bitecekmiş gibi görünür. Şu anda oynadığımız gibi. Örneğin bugün gözlerimi ve ellerimi oturduğum sandalyeye bağlı olarak bulmak için uyandım. Hiç sevmiyorum ama yine de sana gülümsüyorum, bana doğru gelmeni bekliyorum. Sadece gülümsüyorum çünkü yapmazsam ne kadar zayıf olduğumu hissedip bana daha fazla zarar vereceklerinden korkuyorum.” Bir ucundan umut diğer ucundan hayal kırıklıklarımız döndürür hayat sarmalımızı. Bir yanımızla bugünde yaşarken diğer yanımız geçmişin üzerimize çöken ağırlığı altında ezilir. Yakamıza iki eli ile yapışan karanlık çöker kalır üstümüze. Kiminin sevgilisidir bu karanlık, kiminin babası, annesi karısı ya da kocasıdır. Zeynep Eşin 1981 yılında doğdu. Yükseköğrenimini Anadolu Üniversitesi Sinema Televizyon Bölümü’nde tamamladı. TRT Müzik, Flash TV, TGRT Haber ve Barış TV kanallarında Uğur Dündar, Müjdat Gezen, Yaşar Nuri Öztürk gibi isimlerin gerçekleştirdiği programların yönetmenliğini yaptı. Bir senaryo, bir kısa film ödülü bulunuyor. Çeşitli dergilerde öykü, inceleme ve makaleleri ile yer aldı. 2018 yılında Yazı-Yorum Dergisi’ni, 2020 yılında Yazı Yorum Çocuk, 2021 yılında ise Edebiyat Gazetesi’ni kurdu. Yazım yolculuğuna, Yazı-Yorum Dergi ve Edebiyat Gazetesi’nin Genel Yayın Yönetmeni olarak devam etmektedir. Beş öykü seçkisi derledi. Birçok yazarın yazım yolculuğuna eşlik eden yazar freelance olarak editörlük yapmaya devam ediyor. Yedi dönemdir Öykü Atölyesi'nde eğitmenlik yapmaktadır. Halen resim sanatıyla ilgilenen Zeynep Eşin, altı karma sergiye katılmıştır. Bir onur plaketi sahibidir. SON ÜÇ DAKİKA Zeynep Eşin Ayrıkotu Yayınları, 2022 Tür: Öykü 80 s.















