top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Tohumlar nasıl bu kadar başarılı oldu?

    "Hem bir keşif yolculuğu hem de bir davet olan Tohumların Zaferi, tohumların evrim, doğa tarihi ve insan kültürü boyunca açtığı dolambaçlı yolu takip ettikçe büyüyen merakımla birlikte artan bir ilgiden doğdu." "Araştırma yaptığım ormanlar ve laboratuvarlardan başlayıp yol boyunca tanıştığım bahçıvanların, botanikçilerin, kâşiflerin, çiftçilerin, tarihçilerin, keşişlerin –ve elbette harikulade bitkilerin, onlara bağımlı olan hayvanların, kuşların, böceklerin– kılavuzluğunda hikâyenin gelişmesini izledim. Tohumların ortak özelliklerinden biri onları bulmak için uzaklara bakmamıza gerek olmamasıdır, çünkü tohumlar dünyamızın ayrılmaz bir parçasıdır." “Evet, bir tohumlar dünyasında yaşıyoruz. Sabah kahvemizden, onun yanında yediğimiz çörekten tutun da kıyafetlerimizin dokunduğu pamuğa, yatmadan önce içtiğimiz bir fincan kakaolu süte kadar tohumlar gün boyu bizimledir. Tohumlardan yiyecekler, alkollü içkiler, yağlar, baharatlar, zehirler, yakıtlar, iplikler, boyalar elde ediyoruz. Tohumlar dünyadaki hayatın temel yapıtaşlarıdır; farklı beslenme alışkanlıklarının, ekonomilerin ve yaşam tarzlarının temelini onlar oluşturur. Keza, vahşi doğadaki yaşama dayanak oluşturanlar da yine onlardır." “Peki tohumlar nasıl bu kadar başarılı oldu? Tohumların ve onları taşıyan bitkilerin gezegenimizi tepeden tırnağa değiştirmelerine imkân tanıyan özellikleri, alışkanlıkları nelerdi? Bu sorunun cevabı, elinizdeki kitabın anlatısını kuruyor ve sadece tohumların doğada nasıl serpildiklerini değil, insanlar için neden bu kadar elzem olduklarını da açıklığa kavuşturuyor.” Amerikalı biyolog ve yazar Thor Hanson Pasifik Kıyı Bölgesi’nde doğup büyüdü. Erken yaşlardan itibaren doğaya duyduğu ilgi onu koruma biyolojisi alanına yöneltti. Redlands Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra mastırını Vermont Üniversitesi’nde, doktorasını ise Idaho Üniversitesi’nde tamamladı. Araştırmaları ve koruma faaliyetleri vesilesiyle dünyanın birçok yerini ziyaret eden Hanson, Orta Amerika’daki ağaçları ve ötücü kuşları, Tanzanya’daki kuş yuvalarını, Afrika’daki akbabaların beslenme biçimlerini inceledi. Çoğunlukla doğal sistemlerle beşeri sistemlerin kesişim noktalarında çalışarak habitat parçalanması, tehlike altındaki türler ve savaşın ekolojik etkileri üzerine araştırmalar yürüttü. Yazdığı kitap ve makalelerin yanı sıra doğa koruma örgütlerine danışmanlık da yapan Hanson, halen eşi ve oğluyla birlikte Pasifik Kıyı Bölgesi’ndeki bir adada yaşıyor. Arıların Bildikleri ile Pacific Northwest Kitap Ödülü’ne layık görülen yazarın diğer kitapları şunlardır: Bartholomew Quill (2016; çocuk kitabı), The Triumph of Seeds (2015; Phi Beta Kappa Ödülü, Pacific Northwest Kitap Ödülü), Feathers (2011; John Burroughs Madalyası, AAAS/Subaru Ödülü, Pacific Northwest Kitap Ödülü) ve The Inpenetrable Forest (2008; USA Book News Ödülü). TOHUMLARIN ZAFERİ Thor Hanson Metis Kitap, 2022 Çeviri: Kemal Güleç 312 s.

  • Öykü: Ayna

    "Paslı, buruk anlamadığım bir koku var odada. Ölüm kokar mı?" Fazilet Genç Akarçay Kenarı tırtıklı fotoğraflar dantelli sehpanın üzerinde. Sallanan sandalyesi televizyonun karşısında duruyor. Duvarda asılı duran takvim on gündür karalanmamış. Birbirine iple bağlanmış tıka basa dolu konsolun kapağını açsam anılarıyla birlikte kucağıma düşecek gibi. Sağ kolumu uzatıp, parmaklarımı sırıtan evin buz gibi duvarlarına sürdüm. Ne tuhaf! Küfü kapamak için duvarlara sürdüğü boya alacalı bulacalı kabuk bağlasa da bir inat duvara yapışmış. Evin girişindeki parke zemin gıcırdamıyor, rüzgâr olduğu halde pencerenin önündeki çınar ağacının dalları cama vurmuyor. Cenaze evine gelenler taziyeden ziyade evden eşya alma derdindeler. Salonda koltuğun ucunda eğreti oturan kadın, başındaki örtüyü düzeltirken fısıldayarak yanındakilere bir şeyler anlatıyor. “Rahmetli sağken salondaki İran halısını bana vermişti değil mi Rukiye?” Rukiye başıyla onay veriyor. Birlikte halıyı rulo yapıp kapının girişine diklemesine koyuyorlar. Koltuğun yanına tekrar ilişiyor iki kadın, daha işleri bitmemiş. Nermin teyzem salondaki hareketi görünce öfkeyle bağırıyor. “Nasıl insansınız? Cenazeyi daha gömmeden yaptığınız işe bak! Kızı evde, sahipsiz değil kadının evi. Böyle niyeti olan varsa defolup gitsin evden.” Yanlarına yavaşça yaklaşıyorum. “İsteyen istediğini alabilir. Yalnız Münevver’in odasına girmeyin.” Salonun kenarında onları seyrediyorum. On dakikanın içinde ev taşınmış gibi bomboş. Anıları götürdükleri için iyi hissediyorum kendimi. Nermin teyzemden ve benden başka kimse de kalmadı evde. “Kızım öğlene az vakit kaldı, annenin odasına gitmeyecek misin?” Griye çalmış odasının kapısından içeri giriyorum. Camın önüne koyduğu kaktüs, arsızca büyümüş bir noktadan sonra yaşamaktan vaz geçmiş. Paslı, buruk anlamadığım bir koku var odada. Ölüm kokar mı? Etrafta küstahça dolaşan sinekler her yere konsada Münevver’in üzerine konmuyor. Burnumu tutarak etrafıma bakıyorum. Gardolabın kapısı aralık; içinde üç elbise, kışlık paltosu, dört kazağı ve çekmecede giyilmemiş çorapları duruyor. Üzeri firketeyle tutturulmuş nakışlı iki bohça dolabın arkasına itilmiş. Bu odadaki eşyalar Nermin teyzemin olmalı. Peşim sıra dolanan kadına gülümsüyorum. Kapının arkasında pembeden sarıya dönmüş çamaşır leğeni. Yatağın yanındaki şifonyerin üstünde duran zarflara takılıyor gözüm. Yazılmış ama postalanmamış mektuplar. Mektuplar bana değil. Babama hitapla yazılmış. Şaşırmıyorum. Evin içindeki küf kokusuna alıştım sanırım. Yatağı ne kadar küçükmüş, oysa uzun boyuyla güneşe dokunacağını düşünürdüm. Şimdi bedeni yatağın içinde kaybolmaya yüz tutmuş bir kemik yığını. Başucuna dikildim öylece, yaprak gibi kuruyan gövdemin canlandığını hissedebiliyorum. Kınalı saçlarıyla yıllara meydan okuyan Münevver, zamanı durdurmuş vücudu taşa dönmüş karşımda sessizce yatıyor şimdi. Beni dokuz ay taşıdığı karnının üzerinde eğreti gibi duran parmakları da ondan ümidi kesmiş. Son kez onu üniversiteyi kazanıp evden çıkarken görmüştüm. Vücudu beyaz örtünün üstünde erise bile derin çizgilerin altında öfke akıtıyor. İnce dudaklarının arasından çıkmak isteyen diline engel olan bez parçası da dayanamamış gevşemiş biraz. Odanın sessizliğini sehpanın üzerindeki çalar saat bozuyor. İçimde uzun zamandır biriktirdiğim kelimeler dilimin ucundan geri dönüyor. Oysa rüyalarımda onunla hep konuşuyordum, aksamadan. Kekeme duygularla eğilip kulağına fısıldıyorum. “Münevver, istemesen de geldim. Öyle durursun işte karşımda dut yemiş bülbül gibi. Şimdi kavuştun babama, bana yaptıklarını anlat, affeder mi dersin seni? Soğukta kapı dışarı attığında beni, merdiven altında yattığımı da söyle. Sesimi, hiç duymadığını. Sırtımdaki derin çizgilerin sebebini anlat ona tırnaklarımın neden hiç uzamadığını da.” Yanında ne kadar vakit geçirdim bilmiyorum. Nermin teyzemin sıcacık elini ve sesini omzumda hissettim. “Güzel kızım, seni seviyordu ama” cümlesini bitirmesine izin vermiyorum. “O yüzden babanla seni de gömdüm diyordu bana. Oysa üç yaşındaydım, kaldırımdan caddeye fırladığımda. Beni, hiç sevmedi.” Elimi yüzümü yıkamak için banyo kapısının önüne geldiğimde duraksadım. Ne işim vardı bu hastalıklı renge bürünen evde? Nermin teyzem, bir an evvel gelmem için çok dil dökmüştü. “İşler bekler iki günlüğüne de olsa atla gel kızım, annendir. Çok hasta, pişman olursun sonra.” Ağır hasta olmalıydı. Münevver ile benim hikayemin sonu gelmişti. Ondan kaçmakla iyi etmiştim etmesine ama bir gölge gibi peşimdeydi yaşadığım sürede. Buz gibi odada fısıltıların yerini kıkırdamalar almıştı. Yüzümü yıkamak için banyoya yöneldim. Bembeyaz kapıyı açtım. Banyoda ki ayna tanıdık geliyor bana. Duvarda asılı ayna, hayatında ne kadar yer kaplayabilir ki insanın? Kollarımın ucundaki sundurma parmaklarım, Münevver’in sırtıma savurduğu parmaklar gibi. İlk adet oluşumu, aşk acısı çektiğimi, baba özlemimi, feryatlarıma ortası çatlamış kinini kusmuş bu aynadaki siluet şahit. “Zehra, anneni biliyorsun seni görünce huysuzlanacak şimdi.” Diyen Nermin teyzemin naif sesini duyuyorum. Sessizce odama çekiliyorum büyüyen sivilcelerimle. Avazım çıktığı kadar bağırıyorum, sesimi odalara ulaştırsam da odalardan dönen sesim, Münevver’in kulağına hiç ulaşmıyor. Saçlarım defalarca uzadı, kısaldı, yanaklarım sarktı, ellerim kırıştı, fındık gibi olan memelerim armut gibi büyüdü, memelerimin biri alındı, Münevver sesimi duymadan öldü. Aynadaki silueti alıp bir an önce gitmek istiyorum bu evden.

  • Sırıtık Mahallesi’ne hoş geldiniz!

    Sırıtık Mahallesi sakinleri sıradan bir güne sıradan bir merhaba derken mahallenin girişinde dört ayaklı bir silüet belirdi. Çok uzaktaki Sırıtık Yokuşu’nun başında beliren bu silüet yavaş yavaş, titreyerek ve yalpalayarak Sırıtık Mahallesi’ne doğru ilerliyordu. Peki ama neydi bu? Bu kitapta, Sırıtık Mahallesi sakinlerinin bir köpekle beklenmedik bir anda buluşmasına tanık olacaksınız. Ama daha da önemlisi, aniden kesişiveren yaşamlara, sürprizlerle dolu hayatımızın inceliklerine ve sevginin karşı konulmaz gücüne gülümseyeceksiniz. Gülümsemek ne kelime; kahkahalar atacaksınız! Sanem Gençalp 1985 yılında İstanbul’da doğdu. Yıldız Teknik Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nü bitirdi. Kadir Has Üniversitesi’nde Film ve Drama Bölümü’nde yüksek lisans yaptı. 2010 yılında kurdukları Tiyatro Lir bünyesinde birçok çocuk ve yetişkin oyunu yazıp yönetti. 2019'da Gazel’in annesi oldu. Birçok marka, kurum ve dijital platform için çocuk içerikleri yazıyor. Piyano çalmayı, sahilde yürümeyi, günün ilk saatlerini, yemek yapmayı, kızıyla delirmeyi ve hayvanları sevmeyi çok seviyor. SIRITIK MAHALLESİ Sanem Gençalp Meav Yayıncılık, 2022 Resimleyen: Ege Karadayı Yaş aralığı: 7 yaş ve üzeri 40 s.

  • Modern bir dedektif romanı: Evvel Zaman Koleksiyoncusu

    Burak Soyer, Kayahan Demir'in son romanı, Evvel Zaman Koleksiyoncusu üzerine yazdı: "Kitabı biçimsel olarak ele aldığımızda başta Milas’ın karakteristik özellikleri olmak üzere, hikayenin işleyişi, olay örgüsü ve yan karakterlerle modern bir dedektif romanı olarak kayda geçirebiliriz." Kayahan Demir’in ‘özel’ kahramanı Milas Durukan, yazarın son romanı Evvel Zaman Koleksiyoncusu’nda okuru yine bir cinayeti çözmek için Kanuni Sultan Süleyman dönemine kadar peşinden sürüklüyor. Kitabı biçimsel olarak ele aldığımızda başta Milas’ın karakteristik özellikleri olmak üzere, hikayenin işleyişi, olay örgüsü ve yan karakterlerle modern bir dedektif romanı olarak kayda geçirebiliriz. Kayahan Demir bir önceki ‘koleksiyoncu’ romanı Hafıza Koleksiyoncusu’nda, okuru, cinayete kurban giden bir tarih profesörünün ardındaki sır perdesini aralamak için Osmanlı İmparatorluğu’nun 15. yüzyılına kadar giden Şifre Bilimci Milas Ulukan’ın peşinden sürüklemişti. Demir, yine Genç Timaş etiketiyle yayımlanan son romanı Evvel Zaman Koleksiyoncusu’nda, Milas Durukan’ı, bu kez de ucu Kanuni Sultan Süleyman dönemine dayanan kanıtların eşliğinde, öldürülen eski bir matematik öğretmeninin cinayetini aydınlatmaya gönderiyor. Kitap açılışını işlerin epey kesat olduğu Milas Dedektiflik Bürosu’nda sekreteri Aslı ve ünlü şifre bilimcimiz Milas Durukan’a polis arkadaşı Elif’ten gelen telefonun, ortamı bir anda hareketlendirmesiyle yapıyor. Milas hemen olay yerine hareket ediyor. Milas’tan önce olayın yaşandığı emlak ofisine gelen Başkomiser Atıf ve ekibi cesedi ilk gördüğünde direkt cinayet damgası vurmaktan kaçınıyor. Zira olay daha çok intihara benziyor. Ancak Atıf ölen adamın boynundaki morarma izlerini fark edince pusula cinayete doğru kayıyor. Bu sırada emlak ofisine damlayan Milas, cesedi görünce ufak çaplı bir şok geçiriyor. Çünkü öldürülen kişi hem Milas’ın hem de polis memuru Elif’in eski matematik öğretmeni Kemal Tufan. İkili, Kemal Hoca’ya bunu kimin yaptığına dair fikir yürütmeye başlıyor. İlk akla gelen şüphe eski öğrencilerinden biri olduğu yönünde. Milas ve Elif’in anlattıklarından Kemal Hoca’nın özellikle başarısız öğrencilerine çok ketum davrandığını hatta onların bazılarını sınıfta bile bıraktığını öğreniyoruz. Milas, emlak ofisindeki araştırmalarını derinleştirirken bir panoyla karşılaşıyor. 3. Dereceden Kanıtlar diye bir notun asılı olduğu panoda bir minyatür, bir de Arapça şiir var. Şiirin altında ‘Muhibbi’ yazıyor. ‘Muhibbi’, Kanuni Sultan Süleyman’ın mahlası. Milas, olayı araştırmaya buradan başlıyor ve soluğu İstanbul Üniversitesi Tarih bölümü profesörü Mustafa Yıldız’ın yanında alıyor. Profesörün düşüncesi de 3. Dereceden Kanıtlar olduğuna göre 2. ve 1. dereceden kanıtların da geleceği yönünde. Milas da onu onaylayarak yanından ayrılıyor. Bu arada balistik raporu geliyor ve maktulün kafasından bir kurşun yediği ve boynunun da kalın bir iple sıkıldığı anlaşılıyor. Milas, Başkomiser Atıf’ın olayla ilgili kendisine verdiği notları incelemeye koyuluyor. Notların içinde kutucuklardan oluşan bir bulmaca çıkıyor. Milas ne yapıp ettiyse bulmacayı çözemiyor ancak işi, dedektiflikle kafayı bozmuş matematik dâhisi stajyeri Engin’e paslıyor. Kendisi de Kemal Hoca’nın yakınlarıyla teker teker görüşmeye başlıyor ancak dişe dokunur bir şey çıkmıyor. Ancak Engin bulmacayı çözüp şifreli mesajı ortaya çıkarınca gizemin perdesi çorap söküğü gibi gelmeye başlıyor ve ekip katilin Kemal Hoca’yı öldürme nedeni ve kendisini Kanuni Sultan Süleyman’ın vezir-i azamı, bir zamanlar aralarından su sızmayan Makbûl İbrahim Paşa’yla bir tuttuğunu çözerek diğer kanıtların peşine düşüyor. Kitapla ilgili daha fazla açık vermeden mevzuyu toparlayalım… Öncelikle Kayahan Demir’in Evvel Zaman Koleksiyoncusu’nu yazmak için çok sağlam ve detaylı bir araştırma yaptığını belirtelim. Yazar tam 10 kaynak kitaptan yararlanmış ve kitabın geçtiği mekanlar olan Topkapı Sarayı, Türk ve İslam Eserleri Müzesi, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi ve Kanuni Sultan Süleyman Han Türbesi’nde epey mesai harcamış. Milas’ın, klasik dedektif roman tarihindeki kahramanlarıyla olan benzerliği ve hikâyenin de yine bu türün öncüllerine yakınlığı “Bizde niye böyle romanlar yok?” sorusuna ziyadesiyle bir cevap veriyor. Düşmeyen temposu ve hedef şaşırtmaları da bunlara eklenince Evvel Zaman Koleksiyoncusu modern bir yerli dedektif romanı olarak kayda geçiyor. EVVEL ZAMAN KOLEKSİYONCUSU Kayahan Demir Genç Timaş, 2022 128 s.

  • Çocukluğunda yaşadığı kırılmalarla yuvarlanmaya başlayan kar topu

    Mustafa Güven’in kaleme aldığı Ruhların Kırıldığı Vakit’te, kederle yan yana gelmiş, ustalıkla yolunu çizmiş kelimeleri, dönüşsüzlüğün ‘çıt çıt’ sesleri eşliğinde ulaşıyor bize. Biraz boşluk bulunca Özdemir abiye döndüm. “Abi, sen Lavinia gidince ne yaptın?” “O gitmedi aslında, ben gittim. İki yürek aynı coğrafyada kesişmiyorsa gitmeli. Benim elimde o, ona olan sevdam, bir de ceketim vardı. İkisini orada bıraktım. Sevdam kalmıştı geriye. Onu da şiirlerimde sakladım.” Çocukluğunda yaşadığı kırılmalarla yuvarlanmaya başlayan kar topu, yaşadığı açmazlarla bir çığ olup düşüyor kahramanımızın üzerine. Her adımında kayboluşunu ve çözümsüzlüğünü derinliğiyle harmanlayan Rıza’nın kalbimize doğru attığı adımlarla okuyoruz romanı. Müthiş bir okuma keyfi sunan Ruhların Kırıldığı Vakit, edebiyat dünyasından sürprizler de barındırıyor. RUHLARIN KIRILDIĞI VAKİT Mustafa Güven Edebiyatist Yayınları, 2022 Tür: Roman 136 s.

  • Her halükârda, ya altı İstanbul’un ya üstü.

    Ercan Y Yılmaz’ın yeni romanı Altı Üstü İstanbul, alt alta üst üste iki âlemin, iki İstanbul’un hikâyesini anlatıyor. Sen dilinin imkânlarından yararlanılarak ve kendine özgü işaret sistemiyle inşa edilen roman, şehrin son yıllarını gözler önüne sermekle kalmıyor, toplumsal olaylara değinerek kolektif hafızayı da canlı tutuyor. Hem görünen hem görünmeyen İstanbul’dan haber veriyor Yılmaz, kurmacayla gerçeği bir kez daha oyunun merkezine koyuyor – denemekten sakınmayarak. “İstanbul. Eksilmenin ve de tamamlanmanın, tükenmenin ve de dirilmenin, bitmenin ve de başlamanın şehri. Altında ve üstünde yaşayan varlıklarla, yaşanan hikâyelerle şehre âlem dense olur, acun dense olur, biri tutup evren mi diyecek, o da olur. Tüm ağızlar birden söyler masalını. Üstelik herkes ayrı bir İstanbul anlatır ve hepsi de doğrudur. Bu şehir bir değildir, bir olmayı kendine yakıştırmaz. Sokaklarında gezinenler, içlerinde birçok İstanbul taşır. Biri kaçılan bir şehirken, biri mutlaka kaçınılan bir şehir. Biri korkulan bir şehirken, biri mutlaka yüreklendiren bir şehir. Biri söndürenken, biri mutlaka yakan bir şehir.” Sağ gözün açık. Solun karşısında bir inek. — 0. (Belki de inek değildir.) Sol gözün açık. Sağın karşısında bir dev. 0 —. (Yoksa sen misin dev olan?) İki gözün kapalı. — —. Karşında mavi kapı. Hem mukim hem Mukim’in diyarı. (Dad’ın hüznü Ardu dedikleri herhalde.) İki gözün açık. 0 0. Karşında Aydos Ormanı. (Kaymakdonduran Ormanı da olabilir... Ya da İnva, kim bilir.) Her halükârda, ya altı İstanbul’un ya üstü. Biri ağlarken diğerinin soluğu dönüşmez kahkahaya çünkü. İstanbulensisler ilk burada açar, sen koklarsan. Doğadaki her canlı senin için öter, sen duyarsan. Görmek için sadece gözlerini kullananlardan değilsin. Bundandır geçmez karanlığın hükmü sana, inanırsan. Şimdi kapat gözlerini. Binyılların neresindesin? Ercan y Yılmaz 1982 yılında Batman'da doğdu. Kafkas Üniversitesi'nde Sınıf Öğretmenliği, Anadolu Üniversitesi'nde Türk Dili ve Edebiyatı bölümlerinde okudu. "Beyazı Kirli" öyküsüyle 2009 Gila Kohen Öykü Ödülü'nü aldı. Bu öyküyü de içeren On Üç Sıfır Sıfır adlı kitabıyla 2015 Necati Cumalı Öykü Ödülü'ne değer görüldü. 2010'da Yaşar Nabi Nayır Öykü Ödülleri'nde "Dikkate Değer" bulundu. 2010 Ali Rıza Ertan Şiir Ödülü ve 2012 Arkadaş Z. Özger Şiir Özel Ödülü'nü aldı. Şiirleri Yürüyen Siyah adıyla kitaplaştı. Yazıp yönettiği "Vitrin" adlı filmiyle 2011 İstanbul Kısa Filmciler Derneği En İyi Film Ödülü'nü kazandı. Uluslararası sergi ve seçkilerde görsel şiir çalışmaları yer aldı. Öyküleri İtalyanca ve Fransızcaya çevrildi. 2016'da Sahir, 2017'de O Öyle Olmadı adlı romanları, 2019'da Son Güzel Günlerimiz adlı öykü kitabı yayınlandı. Askıda Öykü, Öykü Gazetesi gibi süreli yayınlar çıkardı. ALTI ÜSTÜ İSTANBUL Ercan Y Yılmaz İthaki Yayınları, 2022 Tür: Roman 464 s.

  • Öykü: Orkestra Şefi

    Odadakiler, dönüp birbirlerine baktılar. Bakışlar masaların ortasındaki boş alanda birleşip derin bir kuyuya dönüştü. Pişman olacak oldular, vazgeçtiler. Kuyuya attılar odada asılı kalan kırıcı cümleleri ve güne devam ettiler. Betül Deveci İki uyku yastığını üst üste koyup en üste de onunkini yerleştirdikten sonra-çünkü hâlâ kokusu üstündeydi Neriman’ın - secde eder gibi, dizlerini karnına kadar çekip yüzüstü kapanarak, o yastıklara sarılarak uyuyordu Şevki. Buna uyumak denirse! Çalıştığı devlet dairesinde, eskiden önünden düğmesini ilikleyerek geçen tanıdıklar, artık göz ucuyla selam veriyorlardı. Ben çok meraklıyım sanki size! Fısıldaşanları, bıyık altından gülenleri gördüğü oluyordu. O zaman gözlerini kırpıştırıyor, masasına dönüyor, evlatlarının fotoğraflardaki gülüşlerine dalıp gidiyordu. Babalarını düşünüyorlar mı acaba? Neriman’ın ela gözlerine kâğıttan bakmak, toprağı eşeleyip altından çıkarıp onu, hayatına geri katmak isteği uyandırıyordu. Birden belirse mutfakta. Kahvaltıya ekmek kızartsa mesela. Yaşamında düzen kalmamıştı. Kafası çok çabuk karışıyordu. Marketten gereksiz şeyleri alıp çıkıyor, faturaları zamanında ödeyemiyordu. Çocuklarının, torunlarının doğum günlerini hatırlayamıyor, Neriman’la hangi yıl evlendiklerini, kaç ev değiştirip en son bu bahçeli evi aldıklarını hafızasında bulamıyordu. Bacaklarında farklı bir his oluşmuştu son zamanlarda. Oturduktan veya uzandıktan bir süre sonra bacakları birden hareket etmek istiyordu. O zaman kalkıp yürüyordu. Nasıl tarif edeyim? Edemiyorum. O olsa kesin anlardı beni. Ağrı mı? Değil. Titreme gibi ama o da değil. Eee, yaşlandın artık Şevki! Koridorlarda gezinirken arkadaşları, evde yürürken kafasındaki insanlar, ona katıla katıla gülüyorlardı sanki. Orkestrayı, onlarca insanın o doğaüstü uyumu nasıl tutturduğuna şaşardınız, tek bir hareketi ile durduran şefin kudretli yüzü gibi bir yüz, ona: “Dur!“ derdi. “Dur, ayağa kalk, yürü!” -Necati Bey oğlum, ben biraz dolaşıp geleyim. Sen benim telefona bakıver çalarsa. -Tabii, bakarım Şevki amca. İyi misin? -Uykusuzum. Bir huy belirdi bende, uyutmuyor. Bacaklarımı nereye koyacağımı bilemiyorum. Yürüyünce geçiyor, oturunca başlıyor. -Allah Allah! Ağrıyor mu? Karşı masadan Akif söze karıştı: -Senin doktora gitmen gerek Şevki kardeşim. Bu nereye kadar sürecek böyle? -Gideyim, gideyim de kime gideyim? Hem ne diyeceğim doktora? Bacaklarıma söz geçiremiyorum mu diyeyim? Başkası: -Bence sen ortopediye git abi, dedi. Bir diğeri: -Yok, yok… En iyisi dâhiliye. Sami Bey, boğazını temizleyip: -Şevki’ciğim, arkadaşım. Bilirsin, seni üzmek istemem. Bence sen bir ruh doktoruna görün. Hiç iyi görünmüyorsun. Aklın havalarda! Eee… Yengeyi kaybedince dağıttın kendini biraz. Üzmek istemezmiş! İstemiyorsan sus be adam! Oradan Feridun atıldı: -Şevki abi, ben de fark ettim sendeki değişikliği. Söylemeyecektim ama madem konusu açıldı… Tarihleri yanlış yazıyorsun. Dosyaları karıştırıyorsun. Saygımdan bir şey demiyorum ama arkanı hep ben topluyorum abi! Kusura bakma, seni severim, sayarım. Yalan da diyemem, durum böyle. Feridun, hızını aldı, son noktayı koydu: -Şevki abi, senin evde dinlenme zamanın geldi abi! Uğraşma böyle işlerle sen. Otur koltuğuna, gazeteni oku, torunlarınla zaman geçir. Emekli ol bence! Peh! Sanki ben istemiyorum torun sevmeyi! Gelmiyorlar ki sevelim! Ceketini aldı. Kasketini taktı, çıktı. Yıllar içinde sararmış perdenin boncukları titredi kapının şiddetinden. Odadakiler, dönüp birbirlerine baktılar. Bakışlar masaların ortasındaki boş alanda birleşip derin bir kuyuya dönüştü. Pişman olacak oldular, vazgeçtiler. Kuyuya attılar odada asılı kalan kırıcı cümleleri ve güne devam ettiler. Sekreterliğe geçip emeklilik dilekçesini verdi. İstemeye istemeye odaya döndü. Masasındaki fotoğrafları aldı. Kimsenin yüzüne bakmadı. Yalnız, kapıdan çıkarken belli belirsiz söylendiği duyuldu: “Yazıklar olsun size be! Yazıklar olsun! “ Eve girerken yan kapı komşusu Ayten Hanım, bahçesinde oturduğu yerden seslendi: -İyi misin Şevki Bey? Fena bir şey mi oldu? Gel bir çayımızı iç. -İyiyim, iyiyim. -Yemeğin var mı? Karnın açsa bir kap yemek koyayım. Çocuklar neden hiç uğramıyorlar? Evin işlerine koşan bir kadın tutalım sana istersen? -İstemem. Haydi iyi akşamlar! Münasebetsiz! Sana ne be benim evimin işinden! Plakları çıkardı, gramofona yerleştirdi birini. İki kadeh parlatıp Müzeyyen Senar’ı karşısına oturtup ağladı. Yalnızım Müzeyyen. Bu Allah’ın belası evde yapayalnızım. Herkes bana gülüyor. Kendimi şu ağaca bağlasam diyorum ya da tüpü açsam, hortumu çıkarsam, zehirlesem. Nasıl cezalandırsam kendimi dersin? Kaç, mı diyorsun? Sat bu evi kaç git! Başka bir mahallede yaşa. Yeni baştan başlarsın. Bu yaşta ne başlaması Müzeyyen? Olsun be Şevki. Yaş dediğin nedir ki! Evin tapusu olacaktı bir yerde. Emlakçı Ercan’a bir kopyasını veririm. Sat, derim şu evi bir an önce! Neriman koymuştu bir dolaba. Hangi dolaba koydun Neriman? Kendini neden koymadın bir dolaba? Tüm dolap kapaklarını açtı. Ne var ne yok her şeyi döktü yere. Anı oldu dört bir yanı. Ekşi, yakıcı bir madde aktı dolaplardan. Fotoğraflar, diplomalar, resmî belgeler. Hatırlayamadığı ne varsa oradaydı işte. Neriman tüm hayatını yönetmiş, bir idareci titizliği ile kanıtları saklamıştı. Fakat tapu yoktu! Korkuyla etrafa bakarken gözü takıldı kahverengi kapaklı, üstüne kalem takılmış deftere. Kapağını kaldırınca, el yazısı ela gözlü Neriman’ın… Kapağını okşadı, sayfaları kokladı… Uzandı, olduğu yere… * Sislerin içinden gördü onu. Bir deniz kıyısında oturmuş, yazlıktayız herhalde, üzüm yiyor boyuna. “Bak, Şevki! Ne güzel üzüm almışım pazardan. Oğlan tanıdı artık beni. En güzelini ayırıver oğlum diyorum, ayırıyor. Bal mübarek, bal! Gel otur haydi!“ Tam oturacakken yer altından kayıyor, deniz birden kayboluyor. Evin bahçesinde Neriman, makası almış eline, elleri kırışıksız, gülleri buduyor. “Bak, Şevki! Nasıl güzel oldu bu bahçe! Gel, kahveni pişirdim. Lokum da aldım en sevdiğinden.” Adım adım gidiyor yanına. O gittikçe Neriman uzaklaşıyor, küçücük kaldıktan sonra kayboluyor. Kocaman bir bulutun üstünde her şey, evin tüm eşyaları. Hepsinin içinde o. Bembeyaz elbisesiyle, yapılı saçları, boyalı tırnaklarıyla ışıldıyor. Gözlüğü yine burnunun üstünde, bir şeyler yazıyor kâğıda. “ Haydi gel! Koş! Bak her şey hazır. Giyilecekler, yenilecekler, gidilecek yerler belli. Yazdım hepsini. Sesini nasıl özlemişim, sesini! Yeni bir ömür verecek Tanrı bize!“ Kıpırdayamıyor Şevki. Bacakları ona ait değil gibi, kaldırıp bir adım atamıyor. “Geliyorum, bekle,“ diyecek ama sesi çıkmıyor. Çırpınıyor sadece. * Bahçeden sesler yükseliyordu. Herkes oradaydı. Komşuları, daireden arkadaşları, çocukları, torunları… Gelinler, arabalardan çıkmadı. Polis, uzun zamandır açılmayan kapıyı kırmaya karar verdi. Bahçeyi boşalttırdı. Meraklı kalabalık uzaktan izlemeye devam etti. Onu Neriman’ın defterine sarılmış, yerde yatar vaziyette buldular. Nabzını yokladılar, atıyordu. Defteri okurken, bacaklarındaki huzursuzluk için iyi gelir düşüncesi ile birkaç ilaç içmişti. Neriman’ın uyku ilaçları alkolle birleşince Şevki, aylardır uyuyamadığı gecelerin acısını çıkartırcasına, yerde öylece uyumaya dalmıştı. Uyandırdılar, koluna girip koltuğa oturttular. Torunlarını görünce gözleri doldu. Ne olduğunu anlattılar, bahçedeki kalabalığı gösterdiler. Bu kadar tantana benim için mi? Hâlâ var mıyım ben bu insanların hayatlarında? Neriman’ın ela gözlerini hatırladı. Orkestra şefi gözlerini. Etrafını saran insan kalabalığına içi titredi. Hepsine birden sarılmak istedi. Şef öldü. Şevki, kabul et bunu. Kabul et ve al artık şu çubukları eline! Oğullarının ellerini tutup destek alarak yavaşça ayağa kalktı. Torunlarının saçlarını okşadı. Herkese gülümsedi. Tüm gözler onun üstündeydi. Yürüdü, müzik tekrar başladı.

  • Everest K12 yayın hayatına başladı

    "Genç okurları edebiyatın, düşüncenin ve sanatın temelleriyle tanışacakları kitaplar ve serilerle buluşturmak, ileride okuyacakları Everest kitaplarının altyapısını onlar için hazırlayabilmek." sözleriyle Everest K12 yayın hayatına ilk adımı attı. Vincent van Gogh En sevdiğiniz sanatçıların çizimlerini, heykellerini ya da resimlerini yaparken nelerden etkilendiklerini hiç merak ettiniz mi? Metropolitan Sanat Müzesi iş birliğiyle hazırlanan bu kitapta Hollandalı ünlü ressam Vincent van Gogh ile tanışacaksınız. Van Gogh nasıl bir hayat yaşadı? O etkileyici otoportreleri yapmaya onu yönelten neydi? Bu sorulara cevap ararken aynı zamanda birlikte Van Gogh’un büyüleyici ayçiçeklerine bakacak, manzaralarını seyredeceğiz. Sonra sıra sizde. Siz nelerin resmini çizmek istersiniz? Georgia O’Keeffe En sevdiğiniz sanatçıların çizimlerini, heykellerini veya resimlerini yaparken nelerden etkilendiklerini hiç merak ettiniz mi? Metropolitan Sanat Müzesi iş birliğiyle hazırlanan bu kitapta ünlü Amerikalı ressam Georgia O’Keeffe’le tanışacaksınız. Georgia nasıl bir hayat yaşadı? Tüm dünyada tanınan çiçek ya da kemik resimlerini yapmaya onu yönelten neydi? Bu sorulara cevap ararken uzak ülkelere gidecek, Georgia’ya ilham veren uçsuz bucaksız New Mexico manzaralarını da seyredeceğiz. Sonra sıra sizde. Siz nelerin resmini çizmek istersiniz? Faith Ringgold En sevdiğiniz sanatçıların heykellerini, dikişlerini veya resimlerini yaparken nelerden etkilendiklerini hiç merak ettiniz mi? Metropolitan Sanat Müzesi iş birliğiyle hazırlanan bu kitapta Amerikalı sanatçı ve aktivist Faith Ringgold’la tanışacaksınız. Faith nasıl bir hayat yaşadı? Farklı malzemeleri birlikte kullanmaya, kumaşlara hikâyeler işlemeye onu yönelten neydi? Bu sorulara cevap ararken Faith’i etkileyen yerlere seyahat edecek, onun hangi haklar için mücadele ettiğini de öreceğiz. Sonra sıra sizde. Siz hangi malzemelerle sanat yapıtı üretmek, nelerin resmini çizmek istersiniz? Hokusai En sevdiğiniz sanatçıların çizimlerini, heykellerini veya resimlerini yaparken nelerden etkilendiklerini hiç merak ettiniz mi? Metropolitan Sanat Müzesi iş birliğiyle hazırlanan bu kitapta ünlü Japon sanatçı Katsushika Hokusai’yle tanışacaksınız. Hokusai nasıl bir hayat yaşadı? Resimlerindeki, baskılarındaki o büyüleyici tarzını, hangi yollardan geçerek geliştirdi? Bu sorulara cevap ararken uzak ülkelere seyahatlere çıkacak, yıllar boyu Hokusai’ye ilham vermiş olan kutsal dağı da seyredeceğiz. Sonra sıra sizde. Siz nelerin resmini çizmek istersiniz?

  • Ben Dali

    Sevda Müjgan Yüksel, Sibel Şengül’un kaleme aldığı, Cem Kızıltuğ’un resimlediği Ben Dali adlı çocuk kitabı üzerine yazdı: "Kitapta, okurdan yanıtlanması istenen soru “Sence gerçek resim nedir?” sorusudur." Sevda Müjgan Yüksel Sibel Şengül’un kaleme aldığı, Cem Kızıltuğ’un resimlediği Ben Dali Sabancı Müzesi’nde 20 Eylül 2008 - 20 Ocak 2009 tarihleri arasında düzenlenen “İstanbul’da Bir Sürrealist: Salvador Dali” sergisi, Çocuk Eğitim Programları için hazırlanmış, tek formalık, resimli, renkli bir kitap. Yazar, kitabın ilk cümlesiyle okura bir soru yönelterek onu harekete geçiriyor: “Büyük Salvador Dali ile tanışmak ister misin?” Çocuk okur, Salvador Dali’yi tanımıyor olsa bile o, “büyük” sıfatı dikkatini çekecektir. Kitapta kronolojik bir sıra izlenir. Okurun önce çocuk Dali ile tanışabilmek için İspanya’ya, Katalonya bölgesine, Figueres şehrine doğru bir yolculuğa çıkması gerekir. Dali, ailenin aslında ikinci çocuğudur ancak ondan önce dünyaya gelen kardeşi dokuz ay önce yaşamını yitirmiştir, ailesi de ona sık karşılaşıldığı gibi kardeşinin adını (Salvador) vermiştir. İlk çocuklarını yitirmek, ailenin Dali’nin üzerine titremesine yol açar. Bu, Dali’yi şımartır. Kitapta “şımarık ve öfkeli “sözcükleri birlikte kullanılıyor. Dali, şımarık ve öfkeli bir çocuktur. Bu “öfkeli” belirlemesi nasıl açılabilir? İnsanlar, öfkeleriyle çevrelerindekilere hükmeder, bu yolla onlar üzerinde bir baskı kurarlar. Dali de sonraki yaşamına baktığımızda karşımıza egosu güçlü, bildiğinden şaşmayan, aykırı bir insan olarak çıkacaktır. Dali ailesi, yazlarını Cadaques kasabasında geçirir. Burası yarımadanın ortasında bir koy, bir balıkçı kasabasıdır. Birçok sanatçı için de esin kaynağı olmuştur. Dali’nin çocukluğunda derin izler bırakır. Yeteneğinin ortaya çıkmasında rol oynar. Dik uçurumlar, garip yaratıklara benzeyen dev kayalıklar, yaşlı balıkçılardan dinlediği esrarengiz masallar Dali’de resim yapma isteği yaratır. Arkasından bunu hemen eğitimle geliştirir. 10 yaşındayken resim dersleri almaya başlar. Dali, ilk sergisini 14 yaşındayken Figueres tiyatrosunda açar. Herkes Dali’nin yetenekli bir genç olduğunu düşünür ancak bu, Dali için yeterli olmaz. Daha çok insan ona hayran olsun ister. Bu istek onu ileriye taşıyan bir güç olur. Bu arada daha iyi çalışmalar yapmaktan önce kendisine daha çok kişinin hayran olmasını istemesi de onun kişiliğine ilişkin önemli ipuçları verir. İnsanın başarısında merak duygusu önemli rol oynar. Dali de doymayan bir merak duygusuna sahiptir. Dikkate değer bir başka özelliği ise hayallerine biçim vererek resim yapmasıdır. Dali’nin itici güçleri doymayan bir merak, öğrenme isteği, varsıl bir düş gücü, çevresi tarafından daha çok, daha çok beğenilme isteği ve sürekli çalışmak, resim yapmak olur. Kitapta öykünmenin sanatçının gelişiminde oynadığı role de dikkat çekilmektedir. Kitaptan alıntılayarak söyleyelim: “Sanatçılar kendi içlerindeki resmi buluncaya kadar başkalarının içindeki resimleri çizerler.” Dali, bunu red etmez. Picasso gibi kübist nesneler çizer, renkleri Matisse gibi kullanır. Kendi içindeki resmi bulma konusunda Picasso, Matise, Miro gibi sanatçıların ona cesaret verdiğini söyler. Kitapta yazar, okurunu aktif tutmak isteğiyle ona zaman zaman sorular yöneltiyor. Bu, çocuk kitapları açısından önemli bir özellik. Okurdan yanıtlanması istenen soru “Sence gerçek resim nedir?” sorusudur. “Görünenin aynısını yapmak gerçek resim mi?” Yazar, bu soruyla Dali’nin sanat anlayışına geçmeye hazırlanmaktadır. Dali, sürrealist (gerçeküstü) bir ressamdır. Kitapta sürrealist resmin ne olduğu çok yalın ifadelerle açıklanır. Bu, soyut bir kavramın (sürrealizm), çocuğa somutlanarak anlatılması açısından güzel bir örnektir. Hiçbir kural olmadan yaratmak. Resimlerine neden orada olduğunu düşünmeden insanları etkileyecek biçimler koymak. Görüntülerin gerçek ya da açıklanabilir olması kaygısını taşımamak. Rüyalarını, kabuslarını, düşlerinde yarattığı her şeyi çizmek, içinden geleni olduğu gibi kağıda dökmek. İnsanları sarsmak, şaşırtmak. İnsanları kendi gördüğü, hissettiği gibi çizmek. “Saçma, biçimsiz, uygun değil” gibi düşünceleri bir kenara bırakmak. Bu açıklamalar şöyle özetlenebilir: Sürrealist çalışmalar sanatçının yaratma özgürlüğünün önündeki tüm engelleri, sınırları kaldırır. Kitabın çocuk okurda sürrealizme karşı bir merak yarattığını rahatça söyleyebiliriz. Çocuklar kitabı bitirdikten sonra Dali’nin resimlerini görmek isteyeceklerdir. Sanatçının özgür olmasıyla ilgili Dali’nin ağzından aktarılan şu sözler de oldukça dikkate değer: “İnsanlar gördükleri rüyalar için sorumlu tutulabilir mi? Rüyalarında ne göreceğin senin elinde değilse onları kağıda dökmek de benim elimde değildi.” O resim yapılmalıdır. Bu, gerçekten de bizim dışımızda bir güçtür. Sanatsal üretim; birilerinin yazma, çizme demesiyle önüne geçilebilecek bir eylem değildir. Kitabın açıklığa kavuşturduğu sorulardan biri de “Dali, nerelerden, nasıl esinleniyor?” sorusudur. Bir sanatçının yaratım süreci. Bir akşam yemeği sırasında Dali’nin gözüne eriyen peynirler takılır. “Zaman da tıpkı bu eriyen peynirler gibi akıp gidiyor.” diye düşünür. Peynir gibi akıp giden saatler çizer. Yumuşak saatlerin yanına sert saatler ekler. Zaman geçtikçe yok olacak şeylerle her zaman kalacak olanları bir arada anlatmak ister. Eriyen saatler, Dali deyince pek çok kişinin gözünün önüne gelen ilk resimlerdir. Resme bakanların da düş gücünü harekete geçiren resimler. Dali, bunların dışında bilmece gibi resimler yapar.Resmin içine başka resimler yerleştirir. Yazar, okurunu yeniden anlattıklarının içine çekerek ona yeni bir soru yöneltir: “Yandaki tabloda saklanan resimleri görebiliyo musun?” Bunun üzerine okur, resmin içine neler saklandığını aramaya başlayacaktır. Resimlerine hayvanlar ekler ama bunlar herkesin gördüğü türden hayvanlar değildir. Leylek bacaklı filler, ateş taşıyan zürafalar, sinek bulutları… Sinekleri bilge periler gibi görür. Bilge perilerin anten gibi uzayan bıyıklarına konup ona dünyanın sırlarını fısıldamaları için bıyıklarına bal ya da kayısı marmelatı sürer. Belki de karşımızda bir deli vardır. Dali’nin sözlerine kulak vermenin tam sırası. “Herkes deli olduğumu düşündü oysa ben buna hiç aldırmadım çünkü bir deli ile aramdaki tek fark, ben deli değilim.” Çocukluğumuz bizim kim olduğumuz/olacağımız üzerinde önemli ölçüde söz sahibidir. Dali de, kim olacağına çocukken karar verir:“Altı yaşındayken aşçı olmak istiyordum. Yedi yaşımdaki hayalim Napolyon olmaktı. Daha sonra tek dileğim vardı. Salvador Dali olmak! Salvador Dali olduğum için her sabah gözlerimi büyük bir sevinçle açtım.” İnsanın her sabah gözlerini açtığında kendisi olduğu için mutluluk duyması, mutlulukların en güzellerinden biri olsa gerek. Dali, nereye giderse gitsin çocukluğunu geçirdiği şehre geri döner. Onu büyüten, besleyen, özgür kılan, Dali olmasını sağlayan topraklara. Onun ilk sergisini 14 yaşındayken Figueres tiyatrosunda açtığından söz edilmişti. Dali, başladığı yere/çocukluğunu geçirdiği kente çok uzun ve başarılı bir yol aldıktan sonra geri döner ve bu tiyatroyu müzeye dönüştürerek gerçeküstü resimlerini ve heykellerini burada bir araya getirir. Bu müze yalnız onu anlatmaz, onun dünyası olur. Müzenin duvarlarını süsleyen 1200 ekmek ve herkesi şaşırtan dev bir yumurta olduğunu öğrenince sanırız çocuk okurlar müzeyi görmek isteyecektir. Sanki onları gerçek dünyadan koparıp düşlerin içine salacak bir müze… Kitabın hangi yaş grubuna seslendiği sorusuna kesin bir yanıt vermek zor görünmektedir. Resme gerçekten ilgisi ve yeteneği olan küçük yaş grubundaki çocuklar için uygun olduğunu söylemek doğru bir yaklaşım olacaktır. Kitapların aynı yaş grubundaki tüm çocuklara seslenme iddialarının abartılı olacağı anımsanırsa “Her kitap okurunu bulur.” demek yerinde olacaktır. Ben Dali, buluştuğu okurlarına, çocuk gerçekliğine uygun başarılı resimleriyle de keyifli bir okuma serüveni sunmaktadır. Bir resim dersinde öğretmenleriyle birlikte bu kitabı okuma olanağı bulan, bir Dali dersi yapan çocuklar belki öğrencilerin varsa resme karşı olumsuz duygularını da gözden geçirmelerini sağlayacaktır. Çocuk okurları bir sanatçının yaşamından içeriye sokan Ben Dali, yaşam öyküleri aracılığıyla yollarını arayacak çocuklara rehberlik edecektir. BEN DALİ Sibel Şengül Akbank Sabancı Müzesi, 2009 Çizer: Cem Kızıltuğ 16 s.

  • On dokuz yaşında bir genç kızın iç dünyası

    Arthur Schnitzler’in en tanınmış yapıtlarından Fräulein Else, ailesini yıkımdan kurtarmak zorunluğuyla karşılaşan on dokuz yaşında bir genç kızın iç dünyasında yaşadıklarını dile getiren bir yapıt. Ailesinin önerisiyle borç istediği yaşlı tanıdık genç kızı çıplak görmeyi şart koşunca Else bir iç çatışmaya sürüklenir. Babasını hapisten kurtarmak uğruna kendi iradesiyle kendi hareket tarzını belirlemekle para karşılığı bedenini sunmak ikilemi içinde bocalar. Yaratıcılığı üzerinde o sıralarda yeni yeni gelişen psikanalizin büyük etkisi olmakla birlikte, Schnitzler çağdaşı Freud’un ve psikanalizin kuramlarına temkinle yaklaşmıştır. Defalarca sinemaya, sahneye ve tiyatroya uyarlanan yapıt günümüzde de ilgi çekmeyi sürdürmektedir. Arthur Schnitzler 15 Mayıs 1862’de Viyana’da doğdu. Edebiyata, özellikle tiyatroya erken yaşta ilgi duyan Schnitzler, tıp profesörü babasının isteği üzerine tıp öğrenimi yaptı. Çoğu vaktini tiyatroda, sanatçıların buluştuğu kafelerde ve çapkınlık etmekle geçirse de başarılı bir öğrenciydi. Ayrıca pokere, at yarışlarına düşkündü. Öğreniminin ardından babasının desteğiyle Viyana Şehir Hastanesinde hekimliğe başladı, bir de muayenehane açtı. 1895’te Liebelei (Gönül Eğlencesi) adlı oyunuyla büyük ün kazandı. Yapıtları birbirini izledi. Amerika’da filme alınan yapıtlarının getirisiyle Birinci Dünya Savaşı sonrasının ekonomik ve toplumsal çalkantılı ortamında görece bir refah düzeyi yakaladı. 21 Ekim 1931’de Viyana’da öldü. FRÄULEIN ELSE Arthur Schnitzler Helikopter Yayınları, 2022 Çeviri: Ali Faruk Ersöz 81 s.

  • Milliyet Sanat'ın Temmuz sayısı çıktı

    50 yıllık yayın hayatını kesintisiz devam ettiren Milliyet Sanat, Temmuz 2022 sayısında da okurlarını zengin bir içerikle karşılıyor. Ünlü oyuncu Metin Akdülger’in dostlarıyla yarattığı çizgi roman dünyasını Ayın Söyleşisi’nde anlattığı yeni sayıda yapay zekânın beyazperdede dünden bugüne oynadığı role dair kapsamlı bir dosya; plastik sanatların Bursa ve Ayvalık’a uzanan rotaları; 37 yıl sonra yeniden liste başına yerleşen Kate Bush’ın müzikal tarihinde bir gezinti; Sibirya Hayali romanı Türkçe’de yayımlanan Norveçli yazar Per Petterson’un röportajı gibi birçok farklı içerik okurları bekliyor. Milliyet Sanat Temmuz 2022 sayısının kapağını, sinema tarihinde yapay zekânın gelişimine yakından bir bakış sunan kapsamlı bir incelemeye ayırıyor. Sinema sayfaları, bu ay vizyona girecek “Yang’dan Sonra” filminde canlandırdığı endişeli baba rolüyle Colin Farrell’ı ve “Thor” serisinin son yönetmeni Taika Waititi’yi de mercek altına alıyor. Ayın Söyleşisi’nde Asu Maro’nun konuğu ise ekranların ve tiyatro sahnesinin en beğenilen oyuncularından Metin Akdülger oluyor. Kendisini farklı alanlarda ifade etmeyi seven, müzik yapan, yazan, çizen Akdülger, dostlarıyla yarattığı çizgi roman dünyasını, “Kaptan88” serisini ve diğer alanlardaki yolculuğunu Maro’ya anlatıyor. Derginin plastik sanatlar sayfalarında Antalya Kültür Sanat’ın Sanat Direktörü Münevver Eminoğlu “Tutkunun Heykeltıraşı Rodin - Erbil Arkın Özel Koleksiyonu’ndan Bir Seçki” sergisini; küratör Necdet Bezmen Ayvalık Kırlangıç Yaşam Merkezi’nde açılan “Anadolu Uygarlıkları Sergisi”ni; Borusan Contemporary direktörü Dr. Kumru Eren, fotoğraf sanatçısı Axel Hütte’nin “Chronostasis” sergisini; küratör Melike Bayık ise Eskişehir’deki Eldem Sanat Alanı’nda açılan “Susuz Yaz” sergisini anlatıyor. Bursa Nilüfer Belediyesi’nin 30’a yakın sanatçının işleriyle altı ayrı mekâna yayılan “Yukarı Bak” sergisi; kentin ilk özel sanat mekânı İmalat-hane’de açılan Ali Kazma’nın “Zaman Zaman” adlı seçkisi ile geçtiğimiz ay hayata veda eden Latif Demirci ve karikatürleriyle ilgili inceleme yazıları da sanatseverleri bekliyor. Temmuz 2022 sayısının sahne sanatları sayfalarındaki röportajlarda Deniz Tansel Öngel Dada Salon Kabarett’te sahnelemeye başladığı müzikli gösterisi “Aşk-ın Denizi”ni; “Beni Öldürmek İsteyen Muhteşem Hayat”ın yönetmenleri Tansu Biçer ve Tülin Özen ile yazan ve sahneleyen Saim Güveloğlu ise Bahçe Galata’nın bu yeni oyununu anlatıyor. Ülkemiz caz kültürünün önemli parçalarından biri olan Sibel Köse’nin röportajıyla açılan müzik sayfalarında Naim Dilmener her zaman olduğu gibi geçtiğimiz ay müzik dünyasında olup bitenlerin nabzını tutuyor. 1985 yılında yayınladığı “Running Up That Hill” şarkısıyla şu an dünya listelerinde bir numaraya yerleşen gizemli müzisyen Kate Bush’un müzikal tarihine derinlemesine bir bakış; 13 Temmuz’da İstanbul’da konser vermeye hazırlanan Godspeed You! Black Emperor grubunun hikâyesi; Johnny Depp’in Jeff Beck’le kaydettiği “18” albümü; Kemal Küçük’ün kaleminden korrepetitörlerin öyküsü ve 29. İstanbul Caz Festivali’nin kapsamlı programına dair içerikler de dergide okurlarla buluşuyor. Milliyet Sanat, Türk edebiyatının özel ve özgün kalemi Suat Derviş’i vefatının 50. yılında, İthaki Yayınları Suat Derviş dizisi editörü Serdar Soydan’ın yazısıyla anıyor. Oyuncu Nursel Köse ilk romanı 5. Kan’ı; 14. Uluslararası İstanbul Edebiyat Festivali’nin konuğu olan Norveçli yazar Per Petterson yazarlık serüvenini; Miriam Toews ise Kafka Kitap’tan çıkan etkileyici romanı “Konuşan Kadınlar”ı anlattıkları özel söyleşilerle edebiyat sayfalarına konuk oluyorlar. Milliyet Sanat’ın Temmuz 2022 sayısı, gazeteci ve yazar Pınar Öğünç’ün 10 bölümlük belgesel podcast serisi “Sen Ben O” üzerine verdiği röportaj ve Tülay Palaz’ın Ece Temelkuran illüstrasyonuyla sona eriyor.

  • Telef; Açıklanamayan Kayıp Masalları

    Peyman Ünalsın Gökhan, Attilâ Şenkon’un, Galatasaray Meydanı’nda toplanan Cumartesi Annelerinin ağıtlarından ilhamla kaleme aldığı romanı Telef hakkında yazdı: "Bölümlerin içerik bütünselliği metne roman niteliği kazandırsa da içindeki altı masalı ayrı birer öykü olarak da okuyabiliriz." Burası, yıllar geçse de acısını sağaltamayan annelerin, sevdalıların, kardeşlerin toprakları. Sabah okula uğurladığı oğlunu son defa sarıp öptüğünden habersiz analar, okuduğu aşk dolu mektupların sonuncusu olduğunu bilmeyen sevgililer, sabah banyo sırası beklerken kapı önünde atıştığı kardeşiyle son ağız dalaşı olduğundan bihaber kardeşler, ani kayıplarını içlerine sindiremeden, gözleri dinmeyen umutla kapıda, kaç yıldır bekleyişteler? Bir uzvuyla birlikte yitirdiği umutlarını hayatı boyunca telafi edemeyecek gençler, diri diri gömüldükleri karanlıklara daha kaç yıl katlanmak zorunda kalacaklar? Ve ben, 2017 yılında İletişim Yayınları’ndan çıkan ilk baskısını tavsiye üzerine aldığım romanı okumak için neden bu kadar çok bekledim? Belki de içten içe, nicelde ufak, duyguda büyük bu romanın boğazımda düğüm, gözümde yaş olacağını biliyordum da, okumayı hep geciktirdim. Velhâsıl bir saatlik ev-iş yolculuğunda okudum bitti. Metrodan inerken yüreğimdeki ağırlıkla adımlarım da külçeleşti. “Bizlere verilen en ağır cezadır büyümek. Keşke biz de Peter Pan gibi hep çocuk kalabilsek.” (syf.95) Büyüdüğünde Olmayan Ülke’nin çocuklarına karışan Telef’in sözleri bunlar. Altı parmaklı bir el, üç delikli bir kafatası, eğri kaynamış bir bacak kemiği, sol kolu eksik bir iskelet ve kırık kaburgaların arasına karışacağını bilmeden kardeşi Çirok’a dert yanan Telef. Arkasında bıraktığı bir çift siyah pabucu, beyaz kapaklı Telef romanına ibretlik asılı kalan Telef. Beyaz gömlekteki mürekkep lekesi gibi, bembeyaz ümitlere düşen kapkara utanç lekesi pabuçlar. Nice Telef’ler ve nice sahipsiz kalan pabuçlar. Bölümlerin içerik bütünselliği metne roman niteliği kazandırsa da içindeki altı masalı ayrı birer öykü olarak da okuyabiliriz. Nitekim kitabın son sayfasında gördüğümüz üzere romanın içindeki Retime’nin Masalı, Sağkız’ın Masalı, Fersude’nin Masalı üç farklı zamanda üç farklı mecrada yayımlanmış. 1962 Ankara doğumlu Attilâ Şenkon Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Mimarlık bölümünden yüksek lisans derecesi ile mezun olmuş. "Anlatacaklarımın hepsi masal, gerçeğe benziyorsa bilin ki rastlantısal" diye söze başlayan Şenkon, düşünce özgürlüğünü, devrimci kalpleri zapturapt altına almaya çalışan düzenin geride bıraktığı yıkık ruhları anlatıyor. Meydanlarda toplanan, elinde, bir gece soruşturmaya alınan ve geri gelmeyen can yarısının çerçeveli fotoğrafı ile gözyaşlarını tutamayan Cumartesi Annelerini görüyoruz. Her birinin hikâyesi özel ve acı. Şenkon, bir ropörtajında, metnin fikrinin Galatasaray Lisesi önünde, Cumartesi Annelerinden birini bir parmağında altın diğerinde ip yüzükle ve kucağında çocuğunun çerçeveli fotoğrafıyla gördüğünde oluştuğunu anlatıyor. Birinci tekil anlatıcımız da kaybolan ağabeyinin arkasından çocukluğu sonlanan, ebeveynleri kendi yalnızlıklarına gömülen biri. Ağabeyinin kayboluşundan altı ay sonra, ilk defa evden çıkan annesiyle Galatasaray Meydanı’na gidiyor. Ellerinde çerçevelerle diğer kadınları görüyor. Annesinin “cumartesi anneleri”nden biri olduğunu öğreniyor. Kalabalık arasında otururken kadınlar teker teker masallarını anlatıyor. Anlatıcımız da bize aktarıyor o masalları. Retime’nin, bir parmağında altın, diğerinde ip yüzük taşıyan yaşlı kadının masalı ile başlıyor. Şenkon önce ilk öyküyü yazmış, sonra diğer öyküler ortaya çıkmış. Düz yazı ile yazmaya başlamış. Bir mimar üstlendiği proje üzerinde en ergonomik, en konforlu ve şık çözümü üretmek için titizlikle çalışır. Şenkon mesleki vizyonunu edebiyatına da yansıtmış. Cümleler en doğru halini alıncaya kadar Şenkon’un filtresinden geçmiş ve metnin ruhuna uyacak nitelikte şiirsel bir anlatıma dönüşmüş. Masallardaki karakter isimleri incelikle seçilmiş. Hepsinin yer aldığı masala yaraşır şekilde bir anlamı var. Ülmen altı parmakla doğduğu için ailesi tarafından aileye iyilikler kazandıracağına inanılıyor. Ülmen ihsan eden, ihsanı bol olan kul demekmiş. Evinde bir gazeteciyi saklayan Fersude' nin ismi hatalı basıldığı için dağıtıma çıkmayan gazete anlamına geliyormuş. 1 Mayıs günü adının anlamına inat meydanda sol yumruğunu havaya kaldıran Sağkız da Şenkon'un özenle seçtiği karakter isimlerinden. 1966’da depremde enkaz altında kimsesiz bir köpek yavrusu gibi bulduğu çocuğa yine köpek yavrusu anlamına gelen Çepik adını veren Nulipar’ın hiç çocuğu olmamış. Çepik’i kendi çocuğu bellemiş. Nulipar çocuğu olmamış kadın demekmiş. İsimler haricinde bizi sözlüğe bakmaya zorlayan kelimeler kullanmamış yazarımız. Kolay anlaşılır bir dille yazmış. Kurduğu cümlelerdeki anlatımı güçlendirmek ve okurun zihninde betimlediği eylemi imgeleştirmek için değişik yazım teknikleri uygulamış. “Polis sözünü duyar duymaz Revin’in elindeki kaşık titremiş. Sakalının arasından incecik bir dere gibi akmış c a c ı k.” (syf.67) Masallar, aniden ortadan kaybolan gençlerin anneleri, kardeşleri, sevgilileri, ev sahipleri tarafından anlatılıyor. Umarsızca yolunu bekledikleri gençlerin ardından yakılan birer ağıt hepsi. Cumartesi günleri, yolu Galatasaray’a düşenlerin duyduğu ağıtlardan. O meydanda bir çerçeve, bir atkı, bir şapka tutan eller belki de bir zaman, tesadüfen buldukları kemikleri tutmuşlardı. 12 Mart 1995’te yoğunlukla Alevilerin yaşadığı Gazi Mahallesi’ndeki olaylardan sonra tutuklanan Hasan Ocak’ın ortadan kaybolmasından sonra 15 Mayıs’ta Hasan’ın cansız bedeni kimsesizler mezarlığında işkence yapılmış şekilde bulunuyor. 27 Mayıs 1995’te de “cumartesi anneleri” ilk defa Galatasaray önünde toplanıyor. Şenkon buradan yola çıkıyor ama yaşadığımız coğrafyada, darbe dönemlerinde, 1990’lardan günümüze, düşünce özgürlüğüne, hak ve hukuka takılmaya çalışılan kelepçeye karşı amansız mücadelede ruhlarını teslim edenlerin yakınlarının sesi oluyor. Her bir masal da bu meseleye hizmet ediyor. Attilâ Şenkon’un masal anlatıcılığındaki becerisi çocukluk yıllarından geliyor. Yine bir söyleşide, küçükken yeni vizyona girecek bir filmin afişine bakıp arkadaşlarına o filmle ilgili hikâyeler anlattığını okudum. Filmi izleyen arkadaşı gelip “Filmi izledim, anlattığınla hiç ilgisi yoktu. Senin anlattığın hâlini daha çok sevdim” demiş. Babası ise hikâyelerini yazmada en büyük destekçisiymiş. Herfene’nin anlattığı kırtasiyeci Beduh hakkındaki masalda metinlerarasılık anlatım tekniğine de yer vererek edebiyatımızın büyük isimlerine de dokunuyor Attilâ Şenkon. Çünkü Beduh tüm tehditlere rağmen kırtasiyeci dükkânında edebiyat kitapları satıyor. Kasaba halkı o kadar sindiriyor ki içine Firuzan'ı, Adalet Ağaoğlu'nu, Yusuf Atılgan'ı, birer roman kahramanı gibi yaşamaya başlıyorlar. “Kimi zaman bir anne olup kızlarının parasız yatılı sınavından çıkmasını, kimi zaman bir otel kâhyası olup gecikmeli gece treninin gelmesini beklermiş sabırsızlıkla.” (syf.75) “İntihar etmeyeceksek içelim bari,” sözüyle kalkar olmuş meyhanede kadehler.” (syf.76) Attilâ İlhan’ın Sakın Ha isimli şiirinden iki mısrayla, mektuplaştığı bir kıza yazdığı Nazım Hikmet şiirleri ile 1941’de, henüz 16 yaşındayken tutuklanan ve üç hafta gözaltında tutulan büyük şairimize de bir selâm vermeden geçmiyor. Okuduklarımız, Attilâ Şenkon’un terimiyle “kâğıt kesiği” gibi acıtsa da ruhumuzu, edebiyatın, tarihimizle ilgili beynimize ‘yaşananları sakın unutma’ komutunu vermemize yardımcı gücünden lütfen faydalanalım. TELEF Attilâ Şenkon İletişim Yayınları, 2017 105 s.

bottom of page