top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5404 sonuç bulundu

  • Cevat Çapan’dan yeni şiir kitabı: Sürgünler Ayrılıklar

    Cevat Çapan’ın yeni şiir kitabı Sürgünler Ayrılıklar   içindeki “Yarım Kalmış Bir Şiir Antolojisi”nde Çapan, şiirimizdeki çağdaşlarını dize dize resmediyor. Cevat Çapan’ın yeni şiir kitabı Sürgünler Ayrılıklar Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlandı. Şairin Bana Düşlerini Anlat adlı toplu şiirler kitabıyla öbür kitapları da Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlanmakta. Son şiirlerinin yer aldığı Sürgünler Ayrılıklar içindeki “Yarım Kalmış Bir Şiir Antolojisi”nde Çapan, şiirimizdeki çağdaşlarını dize dize resmediyor. Bu yaz da zeytin ağaçlarına bakarak geçirdik güneşli günlerimizi, zeytin tanelerinin kararıncaya kadar güneşi içlerinde nasıl gizlediklerini,   Cevat Çapan: (Darıca, 18 Ocak 1933) İlk kitabı Dön Güvercin Dön ile 1986 Behçet Necatigil Şiir Ödülü’nü aldıktan sonra Altın Portakal Şiir (2008), Erdal Öz Edebiyat (2017), Sedat Simavi Vakfı Edebiyat (2017), Ceyhun Atuf Kansu Şiir (2018), Metin Altıok Şiir (2018), Yunus Nadi Şiir (2021) ödüllerini de aldı. 2009’da ise Tüyap 28. İstanbul Kitap Fuarı’nın Onur Yazarı seçildi. İlk üç kitabından seçilip Fransızcaya çevrilen şiirleri L’hiver est fini adıyla 1996’da Fransa’da, yine bu kitaplardan İngilizceye çevrilen şiirleri ise 2001’de Where Are You Susie Petchek adıyla İngiltere’de yayımlandı. Su Sesi Ruth Christie’nin çevirisiyle Arc Publications tarafından 2017’de The Voice of Water başlığıyla İngiltere’de yayımlandı. Şiir kitapları: Dön Güvercin Dön (1985), Doğal Tarih (1989), Sevda Yaratan (1994), Seçme Şiirler (1998), Ne Güzel Yolculuktu Aklımdan Çıkmaz (2001), Bana Düşlerini Anlat - Toplu Şiirler (1985-2020) (2007/2023), Ara Sıcak (2009), Su Sesi (2013), Son Duraktan Bir Önce (2017), O Geniş Boşlukta (2022), Bir Başka Coğrafyadan (2020), Geceleyin Bir Tren (2024), Sur Dibinde Bir Durak (el yazısıyla 49 şiir, 2024), Sürgünler Ayrılıklar (2025)     SÜRGÜNLER AYRILIKLAR Cevat Çapan YKY, 2025 Editör: Murat Yalçın Tür: Şiir 72 s.

  • "Korkacak bir şey yok"

    Şule Tüzül, Georgi Gospodinov'un Bahçıvan ve Ölüm  adlı romanı üzerine yazdı: "Gospodinov'un tüm romanları otobiyografik özellikler taşıyor ancak Bahçıvan ve Ölüm  baştan sona yazarın yaşamından bir kesiti, yaşamının en zor süreçlerinden birini, kanser teşhisi konan babasını, tedavi ve ölümü sonrası süreçteki ilişkilerini anlatıyor. Ama ne anlatma." İnsanı duygusal olarak çok zorlayan, boğazımı düğüm düğüm eden, yaşamın bakmaya cesaret edemediğim yerlerine baktıran, düşünmekten kaçtıklarımı düşündüren çok kitap okudum. Ama hiçbirinde, Bulgar yazar Georgi Gospodinov'un Bahçıvan ve Ölüm  adlı romanındaki kadar zorlandığımı sanmıyorum. Gospodinov'un diğer kitapları gibi muhteşem bir eserle karşı karşıyayız ama çevreme bu kitabı tavsiye ederken tereddüt ediyorum. Çünkü kitapta geçen baba oğul hikâyesine yakın bir süreç yaşayanlara bu kitabın nasıl geleceğinden emin değilim.  Roman şu cümleyle başlıyor: “Babam bahçıvandı. Şimdi bir bahçe.” Edebiyat tarihine, unutulmayacak açılış cümlelerinden biri olarak geçeceğini düşünüyorum. Son derece sade ve basit bir cümle. Kitaba dair hemen ipuçları veriyor. Ancak romanı okudukça bu cümle genişledikçe genişliyor, yaşama ve ölüme dair aklınıza gelen gelmeyen her şeyi kapsayan bir derinliğe ve zenginliğe ulaşıyor. Roman bittiğinde, cümlede geçen bahçe, neredeyse dünyanın bütün hikâyelerini kapsamayı başarıyor.  Gospodinov'un Doğal Roman , Zaman Sığınağı  ve Hüznün Fiziği  adlı romanlarını okumuştum. Bu okumalardan sonra, en sevdiğim yazarlar listemde en üst sıralara yerleşti elbette. Artık ne yazsa okurum dediğim bir yazar Gospodinov. Doğal Roman , 1999 yılında yayınlanmış. Doğal Roman 'da yapmaya çalıştığı anlatım ve üslup, sonraki romanlarında hızla gelişip Gospodinov'u doruğa taşımış diyebilirim. Bu üç romanda hayran olduğum üslup ve yazım tercihleri Bahçıvan ve Ölüm 'de de var. Gospodinov'un tüm romanları otobiyografik özellikler taşıyor ancak Bahçıvan ve Ölüm  baştan sona yazarın yaşamından bir kesiti, yaşamının en zor süreçlerinden birini, kanser teşhisi konan babasını, tedavi ve ölümü sonrası süreçteki ilişkilerini anlatıyor. Ama ne anlatma. Bu romanda yazarın ta yüreğinin en derininden kopup gelen cümleler var. Her ne kadar kişisel bir hikâye dinliyor olsak da bunun çok ötesine geçiyoruz. Babasının ve kendisinin kişisel tarihleri aynı zamanda toplumsal ve siyasi tarihin, insanın karanlığının, çelişkilerinin, çıkmazlarının, zaman gibi Gospodinov yazınının temel kavramlarının anlatımını da içeriyor.  Hüznün Fiziği için yazdığım yazıda Gospodinov''un üslup ve anlatımından bahsetmiştim. Burada da kısaca değinmem gerek. Gospodinov romanları birbirinden bağımsız gibi görünen bölümler halinde ilerliyor. Bazen bir bilgi veriyor, bazen bir hikâye anlatıyor, ki öykülerle dolu bir kitap okuyoruz aynı zamanda, bazen bir şiir giriyor araya, bazen de bilimsel belgelerden bölümler okuyoruz. Bahçıvan ve Ölüm 'de babasının tahlil sonuçlarını doğrudan tıbbi raporlardan alıntılayarak paylaşıyor bizimle. Romanlarında ilerledikçe birbirinden bağımsız gibi görünen tüm bu anlatıların romanın ana meselesine hizmet ettiğini fark etmeye başlıyoruz. Ve diyoruz ki yaşam da böyle değil mi, her telden çalıyor ama her birimiz kişisel hikâyelerimizin baş kahramanı olarak tıpkı bu romanlardaki gibi belirlediğimiz hedeflere doğru yürüyoruz. Her romanında yer alan ortak kavramlar ve isimler var. Mesela Gaustin karakteri. Bazen yazarın kendisi oluyor, bazen bir dost, bazen romandaki ana ya da sıradan kahramanlardan biri bazen de kitaba epigrafı ile giren bir kişi. Bahçıvan ve Ölüm 'ün başında bir epigrafı ile yer alıyor.  Dört romanda da birbirine göndermeler var. Bahçıvan ve Ölüm 'de karşımıza çıkan hikâyelerin bazılarının Hüznün Fiziği 'ndeki hikâyelerle bağlantılı olduğunu görüyoruz. Hüznün Fiziği 'nde, babaannesi Gospodinov çocukken kötü rüyaların gerçekleşmemesi için onları anlatma diyor. Ama anlatmayınca da bu rüyalar her gece görülen kabuslara dönüşüyor. Gospodinov da bu rüyaları yazmaya karar veriyor. Yazınca bir daha o kâbusu görmüyor, ama bedeli o rüyayı hiç unutamamak oluyor... Aynı hikâyeyi Bahçıvan ve Ölüm 'de de görüyoruz. Gospodinov, romanlarında okuruyla sık sık diyaloğa giren bir yazar. Hayatımızdan eksik olmayan şiddeti anlattığı bir bölümde doğrudan soruyor: İlk tokadı ne zaman yediniz? Siz birine tokat attınız mı? Şiddetin, ne kadar karşı olursak olalım yaşamımızın bir parçasına dönüştüğünü anlatan ve bununla okurunu yüzleştiren metinler her romanında karşımıza çıkıyor. Gospodinov romanlarının bir başka özelliği de, hem çok sıradan konuları hem de kimsenin dokunmadığı ve dokunmak istemediği, rahatsız olduğu meseleleri inatla deşmesi. Babasından öğrendiği önemli bir şey var: "Yücelik her yerdedir." Doğal Roman 'da tuvaletleri masaya yatırıyor. Zaman Sığınağı 'nda alzheimer hastalarının yaşadıklarıyla, kapitalizmin bu durumu nasıl fırsata çevirdiğinden bahsediyor. Hüznün Fiziği 'nde bir yerde manda bokunun ne kadar önemli olduğunu anlatırken ( Bahçıvan ve Ölüm 'de de bu hikâye var), bir başka bölümde hayvansal gıda endüstrisinin dolayısıyla biz insanların hayvanlara nasıl korkunç şeyler yaptığımızla yüzleştiriyor. Bahçıvan ve Ölüm 'de ise tüm çıplaklığı, en doğrudan haliyle ölümle yüzleşiyoruz. "Neden hiç kimse başkalarının ölümüyle ne yapmamız gerektiğini öğretmez? Neden kimse bize nasıl ölündüğünü, nasıl ölmemiz gerektiğini öğretmez?" Gospodinov, edebiyatın ne kadar özgür, ne kadar uçsuz bucaksız, ne kadar sonsuz olduğunu hatırlatan yazarlardan benim için. İyi bir yazar kitabında her şeyi yapabilir ve okurunu yarattığı dünyanın, o hikâyenin içine doğallıkla çekebilir. Gospodinov da her romanında bunu yapıyor. Dünyayı, yaşamı ve insanı anlamak ve anlamlandırmak için kelimelerle dans ediyor adeta. Bu yazıyı tamamladığım günlerde Türkiye'deydi ve kelimenin tam anlamıyla Gospodinov fırtınası esti ülkemizde. İstanbul ve Bursa'da onu görme şansı olan herkesi kıskandım diyebilirim. Eylül Görmüş şahane bir röportaj yapmış kendisiyle. Orada şöyle diyor Gospodinov: "Edebiyatın sadece edebiyat olmadığını düşünüyorum. Kurmaca, dünya üzerine bir düşünme yöntemidir aslında. Ben de dünyadaki pek çok şeyi anlamadığım için, olup biteni anlama niyetiyle yazmaya oturuyorum. Ve bence yazdığımız kitaplar onları yazanlardan çok daha akıllı oluyor!"** Gospodinov'un, diğer romanlarında ana meselelerden biri olan zaman bu romanda da baş köşede. "Geçmişte zaman tek yönlü akmaz," diyor kitabın bir yerinde. Zamana anlamını biz veriyoruz, Bahçıvan ve Ölüm 'de zamanı yeniden anlamlandırıyor Gospodinov. Romanlarının ortak meselelerinden olan "hüzün" de roman boyunca hikâyelere eşlik ediyor. Gospodinov kendini edebi türlerin ve kuralların içine hapseden bir yazar değil, aksine tüm bunların ötesine geçmeyi amaçlayan bir yazar. "Roman saf bir tür değildir ," diyordu Hüznün Fiziği 'nde. Türün, romanın ötesine geçmeyi ise çok doğal biçimde yapıyor; okurken yazarın teknik tercihleri aklımıza bile gelmiyor, cümlelerin içinden süzülüyoruz. Yarattığı ve kurguladığı dil ile okuru büyülü bir dünyanın içine çekiyor. Kurguladığı diyorum çünkü gerçekten kelime ve cümleleri büyük bir ustalıkla değiştirip dönüştürüyor,  Bahçıvan ve Ölüm 'de yer alan keder devriyesi , tokat fabrikası  bunlardan bazıları. Gospodinov kelimelerden büyülenen ve kelimelerle büyüleyen bir yazar. Babasının kelimelerini paylaşıyor ara sıra. "Tihnalık" bunlardan biri. Tükçe'deki tenhalık kelimesine karşılık geliyor. Babası, "Gel buraya, bir süre tihnalık içinde otur," dermiş. Bahçıvan ve Ölüm  bir günce gibi bölüm bölüm ilerliyor ancak kronolojik bir sıra yok. Çünkü Gospodinov için zaman böyle bir şey değil. Bu yönüyle, alıştığımız anlamda bir romandan çok anı kitabı gibi. Diğer yandan tam anlamıyla bir roman; milyonlarca insanın ortak hikâyesi. "Bu kitabın kolay bir türü yok, onu kendisi icat etmeli. Tıpkı ölümün bir türü olmadığı gibi. Hayatın türü olmadığı gibi. Peki ya bahçe? Belki o başlı başına bir türdür ya da tüm diğer türleri içine alır. Bir ağıt-roman, anı-roman ya da bahçe-roman." Gospodinov zamana olduğu gibi ölüme de başka bir anlam veriyor, genel kabul görmüş anlamların ötesinde bir anlam. Romanın en başında "Bu kitap ölüm hakkında değil, sona eren bir hayat için duyulan hüzün hakkında," diyor ama elbette ölüm hakkında. Başka bir bölümde de şunu söylüyor: "Ölümden söz ederken aslında neden söz ederiz? Hayattan, tabii ki, onun o büyülü geçiciliğinden." Gospodinov için ölüm bir bitiş, bir olumsuzluk, sadece bir acı ve keder değil, bir dönüşüm, başka türlü bir doğuş, bir zenginlik, başka türlü bir yaşam. Ölüm artık bir bahçe. Tekrar yeşeriyor, büyüyor, çoğalıyor, dönüşüyor sürekli. O bahçe bize bir şeyler söylemeye ve dinlemeye, anlamaya ve anlatmaya devam ediyor. Ölümün bahçeyle, yani doğayla dönüşüp yaşamaya, var olmaya devam etmesi ise romanın doğa ile ilişki kurması açısından çok önemli. Babam bahçıvandı, şimdi bir ev, bir araba, bir tekne değil! Ağaçların, ormanların katledilip yerine çok katlı binalardan, köprülerden oluşan bir yer değil! Babam bahçıvandı, şimdi bir bahçe!  Gospodinov'a dair yazarken çevirmen Hasine Şen Karadeniz'e dair hayranlığımı her defasında iletmeleyim. Bu muhteşem romanları dilimize titizlikle aktarıyor. Onun bir röportajında okuduğuma göre Gospodinov kitaplarını dilimize kazandırırken editör Özde Duygu Gürkan'ın emeği de çok büyük. Ve Gospodinov'u ülkemize tanıtan Metis Yayınları. Hepsine okur olarak çok teşekkürler.  Kitabın kapak ve iç sayfa tasarımını çok beğendiğimi de belirtmeliyim. Sebze, meyve, yaprak ve çiçek çizimlerinden oluşan şahane görsellerle dolu kitap.  Romanın ilk cümlesi nasıl hafızalardan silinmeyecekse, babasının şu cümlesi de Gospodinov'la birlikte anılacak her zaman: "Korkacak bir şey yok." Romandaki hikâyelerden birinde, Gospodinov benzer bir deyişi hayranı olduğu Borges'in mezar taşında görüyor: Korkma! (Don't be afraid!) Ne muazzam karşılaşma değil mi? Ve babası için ne muazzam bir şey yapıyor: babası için bir roman yazıp onu bu romanda Borges'le buluşturuyor.  Gospodinov romanlarının ülkemizde sevilmesinin bir nedeninin de birbirine yakın kültür ve toplum alışkanlıklarına dair hikâyeler okuyor olmamız diye düşünüyorum. Bahçıvan ve Ölüm 'de bir sahne var, Gospodinov'un babasına akciğer biyopsisi yapılması için verdiği çaba ve mücadele. Ülkemizde de hemen herkesin yaşadığı ama hiçbir edebiyat eserinde bu kadar doğrudan anlatılmayan bir gerçek. Sağlık sisteminin insanı nasıl çaresiz bıraktığının eleştirisi. Gospodinov'un o süreçte yaşadığı acı, çaresizlik ve öfke, doğrudan yüreğimize akıyor.  Gospodinov'un beni en etkileyen yönlerinden biri, belki en önemlisi, romanlarında hayvanlara çok özel bir yer vermesi. Onları yücelten değil, güzelleme yapan değil, onlarla içten bir empati kurma çabası beni derinden etkiliyor. Bahçıvan ve Ölüm 'de de babasının köpeği Cako ile ilgili bölümler en etkilendiğim yerler oldu. Bir kayıpta biz ne kadar acı çekersek çekelim onlarınkiyle kıyaslanamaz muhtemelen. Yokluğun onlar için hiçbir anlamı yok, sadece acı veriyor, yokluk acı vermekten başka bir şey değil onlar için.  Bahçıvan ve Ölüm 'e temelde yokluğun romanı da diyebiliriz bence. Cako, sahip olduğu tek varlığın yokluğunda ne hissediyorsa Bahçıvan ve Ölüm  o hissi anlatıyor diyebilirim. Gospodinov'u işte bu nedenle çok seviyorum. ** https://www.k24kitap.org/georgi-gospodinov-ile-roportaj-romanlarimda-siir-kacakciligi-yapiyorum-5467 BAHÇIVAN VE ÖLÜM Georgi Gospodinov Metis Kitap, 2025 Çeviri: Hasine Şen Karadeniz 208 s.

  • Öykü: Anne Kız

    "Öyle dediğinde iyi hissediyorum. Şimdilerde sevmek. Yaşattığı şey bu." Alev Şahin Uzun kıvrımlı bir yolda ilerliyorum bir süredir. Bitecek birazdan. Bitmesini istemiyorum.  Kendi çıkardığı toza bulanmış arabadan indim. Ayaklarımın altında çakıl taşı.  Yüksüz bir rahatlıkla yürüyorum. Toprağa basmayalı ne kadar olmuştu? Bu yol bitecek. Ev, ileride. Çocukluğuma değmemiş annem evde beni bekliyor. Bunu da ye. Senin için yaptım.  Öyle dediğinde iyi hissediyorum. Şimdilerde sevmek. Yaşattığı şey bu. Ya öncesi. Kapıyı açtı. Sarıldı. Salona geçtim. Montumu koltuğa bırakıyorum, çantamı ayağımın dibine. Ne de olsa misafirim ve çıkmak istediğim anda hiç oyalanmayacağım.  Burnu ve gözleri benimkiler gibi. Ona benzediğim için güzel olmuşum. Bunun farkındayım elbette. Hatta temelsiz bir minnet duygusu bile dürtüyor bazen.  Masada, birazdan yenilecek yemeğin habercisi renkli peçeteler. Beni ayda birkaç arardı. Ben aramazdım. Bunu yirmi yaşımdan sonra yapmaya başladı. Telafi içermeyen sadece yeniden başlayan bir iletişim hali gibi. İlk görüştüğümüzde de çok ağladı. Mecburmuş. Uzak kalmaya. Olan oldu öyle değil mi?  Eşinin cenazesinden sonraydı. Sık sık aramaya, gel kal diye ısrar etmeye başladı. Artık ben daha çok geliyorum. O eskiden senede bir hazırladığı dolu sofralardan daha sık hazırlıyor. Doğum günümü yapayalnız geçirme korkum, eşinin yokluğunun üçüncü senesinde ortadan kalkmış oldu. İstersem onun yanına gidebilirim. Benim de evimmiş burası. Beş yıldır bir sevgilim yok. Birkaç başarısız deneme hepsi o. Hepsinden sonra da çılgınlar gibi sevip boğmasaydım belki devam ederdi, dedirten bir umursamaz erkek kalıntısı bulaşıyor üzerime. Anılarımda yer bulamayan bu ev, onun ömrünün bensizlikle başlayan tamamı demek. O adam da öyle.  Onun çocuklarını büyüttü. Buna mecburmuş. Ben kendimle büyüdüm. Buna mecburdum.  Sürekli şikâyet eden bir babaanne ve solcu dayım. Eksiktim, hep onu bilip de sevdiler beni. Bilip de ilgilendiler benimle. Bilip de korudular beni. Minnettar kaldım herkese. Ne çok. Bazen merak ediyorum, benim gibi eksik olmayanlar nasıl yaşar? Hayata herkes gibi tutunmak vardı. Herkes gibi büyümedim ki ben galiba. Ama herkeste de var ya bir travma. Mutfaktan kepçenin tencereye vurulma sesi geldi. Pat, pat, pat. Aşinayım bu sese, başka elden. Bugün, burada, içeride uyuyacağım. Koku çok yabancı.  İstanbul’da işsiz ve çırpınmazsam boğulacağım bir hayatım var. Bir başına. Gündüzleri ve akşamları perdem, pencerelerdeki ışığı engeller. Kapımı kimse çalmaz. Az da olsa görüştüğüm arkadaşlarımla dışarıda kahve içerim. En büyük sorunum şu: İşe gitmemek bana ne yapacak? Elimdeki birikimle on ay bile yaşarım. Ama işte peki o yalnızlık. İçimi kıyan. Her yanıma diken gibi batan kimsesizlik. Biliyorum bir süre sonra kimseyle kızmadan kırıp dökmeden konuşamamaya başlayacağım. Her biri uzaklaşacak benden. Arayıp sormayacaklar.  Ezik hissettirdiler diye tutup atacağım onları bir kenara. Hırçın konuşmak sorun olmayacak benim için.  Zaten başka türlü konuşamayacağım.  Bu evdeyim.  İstediğim kadar kalabilirim. Peki ya bu kadın? Bu kadınla mı? Varlığımla iyileşecek, kocasının yokluğunda. Ben de işsiz, kimsesiz halime teselli bulacağım belki. Oturup bilgisayarda yazacağım.  Delirmeden. Peki, çocukluğumun intikamı ne olacak? Gitti ellerimden. Kendime bunu yapmalı mıyım? Koltuğun süngeri sert. Küçücük bir yastık var. Arkana yaslansan da olmuyor, rahat edemiyorsun. Ayaklarım üşüyor. Terlik istemiyorum. Alsam ne olacak? Üşüsün. Montumu çıkardığıma pişman oldum. Tekrar giyiyorum. Mutfaktan tencere, tabak sesleri geliyor. Beni yalnız bıraktın. Masaya geçiyoruz. Yemeklerden yiyorum. Tıka basa. Bir daha sanki beş gün yemek yiyemeyeceğim. O denli.  O kadar doluyor ki midem. Sadece baş edemediğim bu tokluğun ellerindeyim. Neredeyim, ne yapıyorum? Cevap aramama gerek yok. Midem çok dolu. Şimdi benim gibi o da yalnız. Dışarıdan köpek sesleri geliyor. Derinden, çırçır böceği sesleri. Deniz uzak ama kokusu içeride. Ev tuzlu deniz kokusuna alışık. Ayaklarımı uzatmak istiyorum. Uzun yoldan geldim. Uzatamam. İçimden gelmedi. Duvarda çok büyük olmayan bir halı asılı. Üzerinde geyik ve aslan var.  Manasız. Evin çatısı ağaç kütüklerinden. İyi cilalanmış. Bakımlı, sağlam, parlak kütükler.  “Halinden memnun musun?” diyor. Halim, Yemek yiyorum. Konuşacak biri var. İçimde küskün bir çocuk. memnun muyum? “Ben yaşlı bir komşu var, ona yemekten biraz vereyim, geleyim,” diyor. “Yazık, yalnız o da.” Kim gibi hem sen hem ben mi? Onun komşusu var. Yemek bile götürüyor.  Arkama yaslandım, yokluğunda. Belim dinlendi. Ayaklarım yere basmıyor, üşümeleri azaldı. Hırkamın önünü kapattım. Şalımı omuzlarıma attım. Burası nasıl bir ev? Sevmemek için tutuyorum kendimi. Bir de onu anlamamak için. Mecburmuşum gibi. İçimden hissizlik yükseliyor. Boşluğa bakıyorum.  İnsanın içindeki öfkeyi kendi ağırlığıyla yenmek zorunda olması ne acı değil mi? Bunu ben yapmalıyım. Yalnızca ben. Onsuz. O komşudayken hazır. Montumun düğmelerini kapattım. Şalı iyice sarındım. Kararım değişti. Gelirim, demişti.  O gelmedi. Ben de kalmayacağım. Arabanın önünde kapıyı görecek şekilde bekledim. Yarım saat sonra geldi. Teyzeyle iyi laflamış. Ben neden dışardaymışım.  “Gidiyorum,” dedim. “Bir işim çıktı yarın sabahtan.” O bir şey demeden “iş görüşmem var,” diye üsteledim. Sustu.  Üzüldü. Yalnız kalacak. Kalsın.  “Yine gel,” dedi. Israrcı. “Tamam,” dedim. İsteksiz. Yola çıktım. En yakın öğretmen evinde kalacağım. Gözlerim doldu ama ağlamadım. Galiba ağlayamadım.

  • Bu coğrafyada kadınlar, yalnızca kaderle mücadele etmez, kaderi belirleyenlerle de mücadele eder

    Demet Eker, Ömür Müzeyyen Yılmaz’ın romanı, Defne Yangını üzerine yazdı: "Yılmaz’ın romanı, bir kaybı bulmaktan çok bir sessizliği duymak üzerine kurulu." Bazı romanlar okuru kendi içine çağırır. Ömür Müzeyyen Yılmaz’ın Defne Yangını da bu çağrılardan biri. Sözünü yükseltmeden, bağırmadan söylüyor ama her cümlesi yerin altından gelen bir uğultu gibi derinden duyuluyor. Romanın merkezinde bir kayboluş var, küçük Defne’nin kayboluşu ama yazarın derdi bir ailenin dengesini, bir toplumun vicdanını, adalet arayışını bulmakla ilgili. Roman, Hodan’da dededen kalma bir köy evine gelen Aylin, Semih ve kızları Defne’nin hikâyesiyle açılıyor. Bu ev, hem bir sığınak hem de bir hesaplaşma mekânı. Bir sabah Defne’nin ortadan kaybolmasıyla başlayan arayış giderek bir içsel yolculuğa dönüşüyor. Arama sahneleri boyunca taşlar, toz ve rüzgârla birlikte geçmişin, suskunlukların, toplumsal yargıların da izine düşüyoruz. Her taşın altında başka bir sessizlik, her sessizliğin ardında başka bir yara var. Sonda söylenebilecek sözü baştan söylemiş olayım, Yılmaz’ın romanı, bir kaybı bulmaktan çok bir sessizliği duymak üzerine kurulu. Geçtiğimiz yıl ülke olarak hepimizin kayıp bir kız çocuğunun sesini duymak için günlerce, aylarca beklediğimizi düşündüğümüzde sessizliğin anlamı üzerinde tartışmak yerinde olabilir. Yazar, romanın nabzını kadınların iç sesiyle arttırıyor. Aylin’in zaman zaman suskunluğu bir direnç biçimi. Gülistan’ın “deliliği” ise başka bir direnç. Onların sessizlik ve deliliklerinde binlerce kadının yüzyıllardır bastırılmış çığlığı yankılanır. “Coğrafya kaderdir” sözünü tersine çevirir Yılmaz çünkü bu coğrafyada kadınlar, yalnızca kaderle mücadele etmez, kaderi belirleyenlerle de mücadele eder. Aylin, kaybolan çocuğunu ararken aslında kendi varlığının izini sürer. Romanda ilk sayfalardan itibaren aynı şeyleri çaresizce yaşamanın, sıradanlığın ve döngünün izlerini takip ediyoruz. Bazen doğanın ritminin aynılığını, bazen Semih’in rutine dönen yaşamını izliyoruz. Doğanın döngüsüyle insanın ruh döngüsü iç içe geçer. Her sabah yeniden doğan güneş, aynı yazgının yinelenişidir. “O da her gün aynı şeyleri yaşıyordu ama öylesine işte. Mecburen. Uzun zamandır aynı şeyleri yapmanın dışına çıkamıyordu. Çıkamayınca bunalıyor, bunalınca kaçmak istese de kaçamıyordu.” (s.1) Bu mecburiyetin nedenini romanın sonlarına doğru fark ediyoruz. Yazarın ilk sayfalardan itibaren sonu ilmek ilmek ördüğünü ve ayrıntıların bu sona hizmet ettiğini anlıyoruz. Okumaya devam ettikçe bambaşka ayrıntılarla romanın gerilimine ve kaotikliğine sürükleniyoruz: “Defne’ye masal anlatmamı istemiştin, anlattım. Hangi masal bizim yaşadığımızdan daha ürkünç olabilir ki?” (s.54) Romanın dili, suyla taş arasında bir yerde akıyor. Yılmaz, doğayı yalnızca bir dekor olarak kullanmaz; doğa, karakterlerin iç dünyasının iz düşümüdür. Güneş, köy yolları, taş duvarlar, toz, sis hepsi romanın duygusal haritasında birer iz bırakır. Romanı okurken taşın içinde büyüyen bir çatlağı izleriz, çatlak büyür ama taş tamamen kırılmaz. Kadınlar da öyledir bu romanda, kırılırlar ama dağılmazlar. Defne’yi ararken yorgunluktan baygın düşecek hale gelen Aylin’in, her seferinde dirilişi ve yeniden kızını aramaya başlaması azmin en önemli ifadelerindendir ve Semih’in Aylin’le ilgili düşünceleri bu görüşümüzü destekler niteliktedir: “Tükenmez azminden ilk tanıştıklarında nasıl etkilenmişse bugün de öyle etkileniyordu. Yılgınlığın ne kendisini ne de mazeret sayıp sahiplendikleri Aylin’in hayatında yer tutamazdı. Zayıf ve korkak diye etiketlerdi onları.” (sayfa, 91) Yazarın anlatısında köy, pastoral bir huzur yeri olmaktan çok toplumsal baskının en görünür biçimlerinden biridir. Köydeki suskunluk, kadınların, çocukların, hatta erkeklerin içten içe bastırılmış çığlıklarıdır. Roman boyunca hepimize “Polise neden gitmiyorlar?” sorusunu sorduran yazar,  arayıştaki merak unsurunu zirveye taşımış, düğüm çözüldüğünde cevabı derinlerde hissetmemizi sağlamıştır. Defne Yangını , kadınları acıdan türeyen bir direnişin öznesi olarak gösterir. Aylin, kendi çaresizliğini eyleme dönüştürebilen bir kadındır, romanın sonunda bu eylem daha iyi anlaşılır. Adaleti arayanların, birbirine görünmeden, birbirinden güç alarak var oldukları bir dünyayla karşılaşırız böylece. Söz konusu adalet arayışının yöntemi tartışılabilir boyutta olsa da anlatılanlar gerçek hayatta yaşadıklarımızdan farklı değildir. “Beklenen adalet gerçekleşmeyince eli kolu bağlı oturmayı hazmedemeyenler, aslında hiçbir şey yapmamış olduklarını öğrenmek istemezler elbette. Hem böylesi daha iyi…” (s. 179) Romanın yapısında yinelenen imgeler, kapılar, aynalar, su, taş, ışık, hem kaderin hem de dönüşümün sembolleridir. Aylin’in defalarca aynı yoldan geçmesi, yalnız bir annenin çaresizliğini değil insanın aynı döngüye hapsolma hâlini gösterir. Ancak romanın sonunda bu döngü kırılır, Defne’nin akıbetini ve olanları Gülistan’ın tanıklığında öğreniriz. Böylece roman, Aylin ve Semih’in kaybını tamamlanmamış bir yas hâlinde, döngülerle ve çaresizlikle gözler önüne serer. Romanın her sayfası, “yeniden doğmak” ile “yeniden yanmak” arasındaki ince çizgide yürür. Defne Yangını , bir kayboluştan çok bulunamayanların romanıdır. Kızını arayan annenin ve babanın gözünden, kaybolmuş adaletin, unutulmuş şefkatin, suskun bırakılmış kadınların hikâyesi okunur. Yılmaz, coğrafyanın kader olamayacağını çünkü insanın kendi iç coğrafyasını değiştirme gücüne sahip olduğunu söyler. Defne Yangını , hayatların içinden geçen yangınların bir haritası, küllerinden yeniden doğmaya çalışanların, acıyı defalarca yeniden yaşayanların romanı. DEFNE YANGINI Ömür Müzeyyen Yılmaz Edisyon Kitap, 2025 Tür: Roman 200 s.

  • Selçuk Demirel’den bir varoluş anlatısı: Gökyüzüyle Yüz Yüze

    Dünyaca ünlü çizer Selçuk Demirel'in notları, mektupları, aforizmaları ve anıları ilk kez bir arada okurlarla buluşuyor. Gökyüzüyle Yüz Yüze, Demirel'in ağzından kişisel bir varoluş anlatısı. Okuyan Us Yayınları, ünlü çizer Selçuk Demirel’in uzun yıllar boyunca biriktirdiği not defterlerinden, aforizmalarından, mektuplarından ve daha önce yayımlanmamış söyleşilerinden derlenen çok özel bir kitabı okurla buluşturuyor: Gökyüzüyle Yüz Yüze . Kişisel bir varoluş anlatısı olan kitap, Demirel’in bütünüyle yazılarından oluşan ilk kitabı, yalnızlık, zaman, sanat, çizgi ve yaşam üzerine düşüncelerini; Paris’e taşındığı ilk yıllardaki zorluklarını, memleket özlemini ve yeni-eski dostluklarını samimi bir üslupla aktarıyor. Kitap sayesinde, okuyucu, sanatçının şimdiye dek pek bilinmeyen iç dünyasına ilk kez bu kadar yakından tanık oluyor. Paris’e taşındığı ilk yıllarda yaşadığı zorluklar, memleket özlemi, yeni bağlar ve eski dostluklarla zenginleşen anlatılar; Demirel’in iç dünyasına açılan samimi bir kapı niteliği taşıyor. Gazete ve dergilerde yayımlanan söyleşilerden, yıllar içinde biriken mektuplara ve not defterlerine kadar farklı dönemlerden parçalar, ünlü çizerin hem bireysel hem de sanatsal evrenini bütüncül bir şekilde sunuyor. 1980’ler ve 90’lardan şiirler, denemeler, aforizmalar ve okuma önerileri Kitap, Demirel’in defterlerine yazdığı şiirleri, kısa denemeleri ve çeşitli yazarlardan derlediği aforizmaları da içeriyor. Edebiyat ve sanat severler için gerçek bir ilham kaynağı niteliğindeki bu notlar, aynı zamanda dönemin düşünce ve duygu iklimine ışık tutuyor. Kitap, unutulmaz dostlukların izini sürüyor Gökyüzüyle Yüz Yüze, yalnızca kişisel bir anlatı değil; aynı zamanda Türk ve dünya sanat çevrelerinin büyük isimleriyle kurulan derin ilişkilerin de izini sürüyor. John Berger, Ferit Edgü, Abidin Dino, Komet, Yaşar Kemal, Latif Demirci gibi usta isimlerle paylaşılan dostluklar, anılar ve mektuplar aracılığıyla sanat dünyasının arka planına dair benzersiz bir pencere açıyor. Demirel’in John Berger’le 30 yılı aşan dostluğunun ilk gününe dair anıları, Paris’te Komet’le tanışma hikâyesi ve Orhan Pamuk’la yollarının kesiştiği kısa ama unutulmaz anlar, kitabın en dikkat çekici bölümlerini oluşturuyor. Gökyüzünü Seyre Davet Selçuk Demirel, annesinin ölümünden sonra bulduğu kendi mektuplarından yola çıkarak bir "arkeolojik" çalışma yapar. Bu kitap, dağınık defterler, eskizler, mektuplar ve anılardan oluşan kişisel bir arşivin edebi bir esere dönüşmüş halidir. Bu haliyle, kişisel tarihi kayıt altına almanın ve geleceğe taşımanın önemli bir örneğidir. Gökyüzüyle Yüz Yüze’de yer alan ve 1979’dan 2024’e uzanan metinlerde bir sanatçının içsel yolculuğuna, dostluklarına, kayıplarına ve çizgiyle kurduğu dünyaya tanıklık ediyoruz. Selçuk Demirel, çizgilerinin ardındaki düşünce dünyasını, sanata ve insana bakışını bu kitapla bir kez daha görünür kılıyor. Gökyüzüyle Yüz Yüze, hem sanatseverlere hem de yaşamın derinliklerini keşfetmek isteyen tüm okurlara yeni bir bakış açısı sunuyor. Kitaptan alıntılar *Çizgide, resimde ne kadar yazıdan uzaklaştıysam günlük hayatımda yazıya, edebiyata, şiire o kadar yaklaştığımı hissediyordum. Derinlerdeki bu yalnızlık duygusunu yazarak dile getirmeye çalışmıştım *Çocukken anneme ne zaman doğduğumu sorduğumda her seferinde “Oğlum sen bahar çocuğusun,” derdi. Doğum günümün böyle tanımlanmasını ve bahar çocuğu olmayı çok sevmiştim. Bugün 70 yaşıma girdim. Kendimi hâlâ bir bahar çocuğu gibi hissediyorum. Umarım bu duygu hiç kaybolmaz. *Kötülük bulaşıcıdır. Elinizi, yüzünüzü, ruhunuzu kirletir. *Yazarak, çizerek özgürleşmek. Yazarak, çizerek özgürleştirmek. *Koklayarak, dokunarak bir de bakarak bilmek. Sonunda, dervişler gibi sezerek yaşamak. *Bu yazdıklarım, belki bir günlüğe yazılan yazılar gibi olması gerekirken, öyle olmuyor işte. Geçen günler… Akıp giden saatleri, zamanı, birikip yiten anıları, düşünceleri yakalamak mı? Kaybolmasınlar diye kayıt altına almak mı? *Benim için memleket, yazar ve şairlerdir; onların yazdıklarıdır. Memleket Yaşar Kemal’dir, Orhan Veli’dir, Turgut Uyar’dır. *Ona buna bela okuyacağınıza, yolculuk rehberleri okuyun. Gezmek şart değil. Lokanta menüsü okuyun. Yemek şart değil ama mutlaka Oğuz Atay okuyun! Kafka okuyun, Sevgi Soysal okuyun, Tomris Uyar okuyun, Nâzım Hikmet okuyun. *Yazmak bir derya deniz. Yüzere karşı kıyıya da ulaşmak mümkün. Yolun ortasında yorulup boğulmak da. Bu yüzden fazla açılmamalı. Ama kendine sınırlar da koymamalısın. Yazmaktaki amaç kendini açmak, kendini tanımak, bu yüzden kendi kendinle dürüst olmalısın. *Çizerken, hep bakacak olanın gözlerine, yüreğine güvenerek çalıştım. Desenimi kâğıt üzerine aktarırken, bakanı da bu oluşa katmak, olup bitene ortak etmek istedim. “Bak, anlatıyorum” diyen, yazıyla, dipnotla, üst notla dolu, açıklamalı desenler bana hep uzak kaldı. Desenlerim, yazının dışında; yazısız oluştu hep. Ama bir yanım da hep yazmak, çizgisiz yazmak isterdim... *Bize ayrılan bu boyutun, ömrü sonuna kadar insan gibi. Doğayla ve bizimle yaşayan, etrafımızdaki bütün canlılarla, toprağın altındaki solucandan dağdaki kurda, denizlerin altındaki binlerce canlıya, sokaktaki kedi ve köpeklere, kuşlara, martılara kadar empati içinde yaşamalıyız. *Hayat devam ediyor. Sonuna kadar hayat! Yaşasın hayat! Hayatımız Çok yaşasın ölülerimiz! GÖKYÜZÜYLE YÜZ YÜZE Selçuk Demirel Okuyan Us Yayınları, 2025 Tür: Deneme 396 s.

  • Turgut Özakman İlk Roman Ödül Töreni 20 Aralık'ta Tüyap'ta

    2024 Turgut Özakman İlk Roman Yarışması’nı Nergis Zamanı  ile kazanan Zeynep Paftalı, ödülünü TÜYAP Kitap Fuarı’nda alacak. Türk edebiyatının usta kalemi Turgut Özakman’ın anısını yaşatmak ve edebiyatımıza yeni isimler kazandırmak amacıyla düzenlenen Turgut Özakman İlk Roman Yarışması’nı en son "Nergis Zamanı" adlı eseriyle Zeynep Paftalı kazanmıştı. Nergis Zamanı 2025 yılında basıldı ve okurlarıyla buluştu. Zeynep Paftalı’ya ödülü Uluslararası İstanbul Tüyap Kitap Fuarı’nda düzenlenecek bir törenle takdim edilecek. Tören, ödülü kazanan Zeynep Paftalı, aynı ödülü 2020 yılında Babalar ve Kızları adlı romanıyla kazanan ve Nergis Zamanı’nın kazandığı yarışmanın seçici kurulunda görev yapan Selda Uygur ve Bilgi Yayınevi Yönetim Kurulu Üyesi Mesut Örs’ün katılımıyla gerçekleşecek. Törene tüm edebiyatseverleri ve fuar ziyaretçileri davetlidir. 📍 42. Uluslararası İstanbul Kitap Fuarı - TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi 🏛️ Büyükada Salonu 🎤 Turgut Özakman İlk Roman Ödül Töreni 🗓️ 20 Aralık 2025 ⏰ 17.00-17.45

  • 2025 Everest İlk Roman Yarışması’nın kazananı: Bilge Egemen

    Edebiyatımıza her yıl yeni bir romancı kazandırmayı amaçlayan Everest İlk Roman Yarışması’nın bu yılki kazananı Yafa, Minka ve Çocuklarının Üç-Beş Şirin Evi isimli dosyasıyla Bilge Egemen oldu! Bahriye Çeri, Çimen Günay Erkol, Elif Demirel, Sibel Oral, Yavuz Ekinci’den oluşan ve Cemil Kavukçu’nun her yıl olduğu gibi destek verdiği jürimiz, gerekçelerini şöyle sundu: “Okuru yormadan derinleşen, geniş bir coğrafyadaki zorunlu göç ve yer değiştirme deneyimlerinin politik arka planını metne ustalıkla yediren, muzip, akıcı ve özgün dili ile ev, vatan ve aileye dair tanıdık duyguları içtenlikle işleyen oyunbaz bir roman. Bu güçlü ve dengeli bütünlük sebebiyle ‘pembe’ rumuzlu dosya, birinciliğe değer görülmüştür.” 2025 Everest İlk Roman Yarışması’nı kazanarak ödüle layık görülen Bilge Egemen’i tebrik ediyor, edebiyat yolculuğunun başarıyla devam etmesini diliyoruz!

  • Milliyet Sanat'ın Aralık 2025 sayısı çıktı

    Nilbar Güneş'in "Kadife Bakış"ı, MTV'nin vedası, Ayfer Tunç ile ayın söyleşisi, Fora oyunu ekibiyle röportaj, Avatar serisinin yeni filmi, Hakan Kaynar imzalı Ankara'nın duygusal tarihi ve çok daha fazlası, Milliyet Sanat'ın Aralık 2025 sayısında. Milliyet Sanat, ülkenin ve dünyanın sanat gündemine ışık tutan röportajları, yazıları ve haberleriyle Aralık 2025 sayısını okurlarla buluşturdu! Yeni romanını okurlarla buluşturan Ayfer Tunç’un Ayın Söyleşisine konuk olduğu sayıda, bu sezon perdelerini açan “Fora”nın yazarı, yönetmeni ve oyuncuları ise oyunu anlatıyor. Ayrıca 61. Venedik Bienali’nde ülkemizi temsil edecek olan Nilbar Güreş’in Türkiye’deki ilk kurumsal solo sergisi “Kadife Bakış”, 31 Aralık’ta yayın hayatını sonlandırmaya hazırlanan MTV, James Cameron imzalı “Avatar: Ateş ve Kül”, Hakan Kaynar’ın Ankara’nın Duygusal Tarihi adlı kitabı üzerine yazılar ve çok daha fazlası yeni sayıda okurları bekliyor. AYIN SÖYLEŞİSİ Türkiye’nin sanat hafızası Milliyet Sanat Aralık 2025 sayısı, edebiyatın derin soluğu Ayfer Tunç’un röportajıyla açılıyor. Asu Maro ile Ayın Söyleşisi’ne konuk olan Tunç, hem Can Yayınları’ndan çıkan yeni romanı Annemin Uyurgezer Geceleri’ni hem de başarılarla dolu edebiyat yolculuğunu ve hayatını anlatıyor. EDEBİYAT Yeni sayının edebiyat sayfaları Hakan Kaynar imzalı Ankara’nın Duygusal Tarihi adlı kitabının incelemesiyle başlayıp yazarların bağımsız şekilde kendi kitlelerini oluşturup gelir elde edebilmelerine olanak tanıyan Substack platformuna dair bir dosyayla devam ediyor. 13-21 Aralık 2025 tarihleri arasında düzenlenecek 42. Uluslararası İstanbul Kitap Fuarı’na geniş yer ayıran sayfalarda Barbaros Altuğ, yeni kitabı Uzun Bir Kışın En Karanlık Gecesi’ni anlatıyor. Hülya Avtan ise “Sayfayı Çevir” köşesinde her zamanki gibi edebiyatseverlere geniş bir öneri seçkisi sunuyor. PLASTİK SANATLAR Yılın son sayısında plastik sanatlar sayfaları İpek Duben’in Galerist’te açılan sergisi “‘70-” ve Nilbar Güreş’in Arter’de izleyiciyle buluşan Türkiye’deki ilk kurumsal solo sergisi “Kadife Bakış”ın inceleme yazılarıyla açılıyor. Salt’ın yeni sanatçı kitabını hazırlayan Sezin Romi ve sanatçı Moni kitabı; ressam Yeşim Kaymak Ankara Zülfü Livaneli Kültür Merkezi’nde açılacak “Yeryüzü Aşkın Yüzü” sergisini ve sanatını; Meksika doğumlu, Güney Afrikalı dışavurumcu ressam Georgina Gratrix ise Dirimart Pera’da açılan “Oyalantı Resimleri” başlıklı sergisini anlatıyor. Sabiha Kurtulmuş “Biz, Vesaire” köşesini Beymen için yaptığı heykelle gündemde olan Portekizli sanatçı Miguel A. Rodrigues’le yaptığı röportaja ayırırken Ayşegül Sönmez “Sanatatak” köşesinde kendisini beklenmedik noktalara götüren üç günlük İtalyan sanat fuarını kaleme alıyor. SİNEMA Doğumunun 100., ölümünün 30. yılında Sadri Alışık’a geniş bir dosya ayıran sinema sayfalarında, Venedik’ten Büyük Jüri Ödülü’yle dönen “The Voice of Hind Rajab/Hind Rajab’ın Sesi”; James Cameron imzalı “Avatar: Ateş ve Kül”; Jodie Foster’ın yeni filmi “Vie priveé/Özel Hayat” filmlerinin incelemeleri de okurlarla buluşuyor. Çağan Irmak’ın yönettiği “Adile”de Adile Naşit’i canlandıran ödüllü oyuncu Meltem Kaptan filmi anlatırken Attila Dorsay “Sinemanın Hazineleri” köşesini bu ay, Marcel Carné’nin son başyapıtı “Trois chambres à Manhattan/Manhattan’da Üç Oda”ya ayırıyor. SAHNE SANATLARI Milliyet Sanat Aralık 2025’in sahne sanatları sayfaları “Fora” oyununun yazarı Hikmet Hükümenoğlu, yönetmeni Mert Öner ile oyuncuları Şerif Erol, Şenay Gürler, Şükran Ovalı, Aslı İnandık, Kubilay Aka ve Eray Karadeniz’in röportajıyla açılıyor. Paribu Kurucu ve CEO’su Yasin Oral, Terminal Kadıköy’de yer alan çok disiplinli kültür mekânı Paribu Art’ı anlatırken Seçkin Selvi “Ve Perde…” köşesini 29. İstanbul Tiyatro Festivali’nde sahnelenen Flaman Kraliyet Tiyatrosu’nun (KVS) “Bovary” oyununa ayırıyor. İstanbul Devlet Opera ve Balesi’nin “Carmen” prodüksiyonunun kapsamlı bir incelemesi de okurları bekliyor. MÜZİK Müzik sayfalarında okurları, son albümü “Tabula Rasa”yı sevenleriyle buluşturan Karsu’nun röportajı karşılıyor. Mehmet Tez “Müzik Dünyasından” köşesinde, 35 yıldır ilk kez Billboard’un Top 40 listesinde tek bir rap şarkısının yer almamasına değinirken Yavuz Hakan Tok “Yeter ki Müzik Olsun” köşesinde sosyal medya ve dijital platformların yükselişiyle 31 Aralık 2025’te yayın hayatını sonlandırmaya hazırlanan MTV’ye veda ediyor. Eray Aytimur “Bırak Dağınık Kalsın” köşesinde cazın 2025’ini; Kemal Küçük ise “Diapason” köşesinde opera binalarının yenilenmesini kaleme alıyor. PODCAST Milliyet Sanat’ın Aralık 2025 sayısı, “Mirat’ın Puslu Fotoğraf Atlası” podcast’ini hazırlayıp sunan Cenk Pekcanattı’nın röportajıyla sona eriyor.

  • Küllerin ve suskunluğun dayanılmaz ağırlığı

    Aynur Kulak, Müphem Tiyatro’nun iki oyunu, üç sezondur sahnelenen Küller Küllere ve tiyatro seyircisiyle yeni buluşan Lie Low, odağında insan ilişkileri, travmalar, belleğin parçalı yapısı, kişisel ve ülke tarihleri üzerine kurduğumuz suç ortaklığı, güvenin gözenekli yapısı ve iyileşme, iyi olma, seçimlerimiz ve feda ettiklerimiz çerçevesinde kapsamlı bir inceleme yazdı. Müphem Tiyatro’nun iki oyunu Küller Küllere ve Lie Low odağında yazmak taşlı bir yolda yürümekten farksız olacak. Travması yüksek, sert ve zor oyunlar olarak nitelendirilebilecek Küller Küllere ve Lie Low, ilişkilerden kaynaklı ve ilişkilerin yaşamsal boyutunda tetiklenen  travmaları tiyatro seyircisiyle buluşturan, esrarengiz, saklanan, belirsiz, suskun, sessiz, boşluğu uçsuz bucaksız metinlerle buluşturuyor bizleri. Aynı zamanda bu tematik yapının tam karşısında duran kavramsal detaylarıyla dikenli, hırçın, patlayıcı, parçalayan, hikayelerin derdini ortaya çıkaran ele avuca sığmayan öz meseleleriyle silkeliyor. Yürünen yolun taşlı olması değil de, bu yolu nasıl yürümeliyiz sorusu Küller Küllere ve Lie Low’un dert edindiği meselelerle yüzleştiriyor bizleri. Uçucu küllerin dayanılmaz ağırlığı  Küller Küllere, Müphem Tiyatro’da üçüncü sezonunda yol alırken ilk sahnelenen çıkış oyunu olarak Müphem’in neden kurulduğuna ilişkin ilk nüveleri veriyor bizlere. Sezonun yeni oyunu Lie Low’la birlikte daha da pekişiyor Müphem Tiyatro’nun dert edindiği meseleler: Her tür ikili ilişki ve ilişkilenememe biçimini anlamak, anlamlandırmaya çalışmak ve nihayetinde aslında beklentilerimizi karşılayacak bir anlama hiçbir zaman ulaşamayacağımızı anlamamızı sağlayabilmek. İlk anda bizlere geçen bu temel dert, insani dürtüler, zaaflar ve arzular eşliğinde kendine bir yol çizdiği için bu geniş alanı çerçevelemek zor; çünkü hikayelerin arka fonu toplumlara ve toplumların seçtiği yönetim, kontrol, düzene sokma yöntemlerine varıyor. Her iki oyuna baktığımızda Cem Burçin Bengisu yönetmenliğinde kurulan Müphem Tiyatro oyunlarının dertlerinin; insani olan tüm ayrıntılarda yaşanılan ilişki travmalarının ve etkilerinin zorlayıcı alanlarına sızmak, bu alanlara ulaşarak öncelikle mikro ölçekli olanı kurcalamak olduğunu; çerçevelemek olmadığını anlıyoruz. Küller Küllere (Ashes to Ashes) 2005 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Harold Pinter’ın 1990’ların ortasında kaleme aldığı, yazarın geç dönem oyunlarının karakteristik özelliklerini taşıyan, belirsizlik, travma ve belleğin parçalı yapısı üzerine kurulu son derece yoğun bir metin. Oyun, iki karakter—Rebecca ve Devlin—arasında geçen, görünüşte sıradan, ancak hızla rahatsız edici bir derinlik kazanan bir diyaloğa dayanıyor. Pinter’ın politik dönemine ait sayılabilecek oyunlardan biri olan Küller Küllere, bireysel bir aşk ilişkisiyle tarihsel bir şiddetin –holokost-  gölgeleri arasında gidip geliyor ve seyirciyi ahlaki bir suç ortaklığı sorusuyla baş başa bırakıyor: “Siz bu hikâyenin neresindesiniz?” Oyunun omurgasını Rebecca karakteri oluşturuyor. Bir zamanlar karşına çıkan birlikte olduğu erkeklerden söz eden Rebecca’nın söyledikleri, kimi zaman akıl yürütme bozukluğu, kimi zaman histeri nöbetleri gibi algılansa da; Pinter, Rebecca’nın söylediklerini  herhangi bir psikolojik tanıya sabitlemiyor; çünkü  Rebecca bir yandan mağdur, bir yandan tanık, hatta kimi zaman suç ortağı gibi görünmeli ki bu belirsizlik, oyunun etik gerilimini kurması adına önem kazansın. Devlin oyunda Rebecca’nın partneri olarak konumlanıyor; sorgulayıcı, zaman zaman tehditkar bir tavır sergileyen Devlin’in oyun boyunca Rebecca’ya sorduğu sorular görünüşte Rebecca’nın dünyasını ve diğer erkeklerle ilişkisini anlamaya yönelik; fakat tonunda giderek artan bir ikna etme, bastırma, sahiplenme çabası hissediliyor. Devlin’in soruları büyük oranda ve giderek baskın hale gelecek şekilde Rebecca’nın anlatılarını doğrulamaya değil, üzerine çökmeye, onu açıklamaya zorlamaya dayanıyor.  Devlin ile Rebecca arasındaki diyalog , giderek sorguya dönüşen bir ilişkiyi açığa çıkarıyor. Devlin’in “Neden böyle söyledin?”, “Gerçekten öyle mi oldu?” gibi soruları, özel bir ilişkideki kıskançlık veya merak gibi görünür ama aslında sözel bir disiplin altına alma biçimini yansıtıyor. Bu sorgulama dili, tarihsel totaliter şiddetin küçük ev içi replikası niteliğinde.  Pinter böylece en mahrem ilişkide bile iktidarın nasıl işlediğini gösteriyor bizlere. Rebecca’nın anlattıkları ile Devlin’in sorgulama biçimi üst üste geldiğinde, özel hayat ile politik şiddet arasındaki sınır siliniyor. Bu güç ilişkisi, özel alanla politik alanın nasıl iç içe geçtiğini göstermesi adına çok çok önemli. Oyunun sahne tasarımı son derece minimalist; yerde zemini çerçeve içine almış bir halat, bu halatın içinde bir sandalye ve spotlar dışında Devlin’in kullandığı sönen ve yanan bir ışık var. Bu oda sahnede uzun bir halatın dikdörtgen şekilde sahneye yerleştirilmesiyle biçimleniyor. Bu çerçevelenmiş kapalı mekân, karakterlerin anlatılarıyla genişleyerek toplama kamplarını, tren istasyonlarını, kalabalık meydanları, sıraya sokulmuş anneleri ve çocukları çağrıştıran karanlık bir dış dünyaya açılıyor. Ancak bizler bu durumu neredeyse oyunun son çeyreğine kadar anlamıyoruz. Bilerek ve isteyerek öyle bir “anlamamamız” sağlanıyor ki, aynı trene götürülen insanların nereye gittiklerini anlamamaları gibi; oyunun tamamı o kadar parça parça ki, tıpkı topluma dair her şeyin parçalanarak yok sayılması gibi, diyaloglar o kadar çok cevapsız sorular yığınıyla dolu ki, baskıcı, otoriter gücü elinde bulunduranların psikolojiyle hiç ilgilenmediğinin aşikar olması gibi.   Harold Pinter’ın oyun dünyasında klasikleşmiş “Pintervari” atmosferi —suskunluk, imalar, tehlikeyi andıran bir sakinlik, sessizliğe eşlik eden uzun boşluklar— Küller Küllere’de uç noktalara doğru taşınıyor ve tiyatro sahnelerimizde ilk defa seyirci ile buluşan ve üçüncü sezonuna giren Küller Küllere’nin yönetmeni Cem Burçin Bengisu bu durumun üstesinden başarıyla geliyor.  Rebecca’yı canlandıran Dilek Güler ve Devlin’i canlandıran İnanç Bükülen’in oyunculukları ve oyuna kattıkları doğaçlama unsurlar bol boşluklu, çoğu yerde durağan diyebileceğimiz zor metnin ritim kazanmasına önemli ölçüde katkıda bulunuyor.   Lie Low; Travmanın Gündelik Hayattaki Yankıları Müphem Tiyatro’nun yeni oyunu Lie Low kişisel travmaların gündelik hayata yansımalarıyla ilgilenen bir oyun olarak buluşuyor tiyatro seyircisiyle. Yakın ikili ilişkilerde güvenin gözenekli yapısı ve iyileşme ihtimalinin tuhaf, acı ve bazen de komik ritimleri üzerine kurulu çarpıcı bir oyun seyrediyoruz. Çağdaş İrlanda Tiyatrosu’nun önemli yazar ve yönetmenlerinden olan Ciara Elizabeth Smyth’in kendine has kara mizahı, acılı temaları yumuşatmak yerine onları daha görünür kılarak gündelik yaşamdaki küçük ayrıntıları travmatik hikayenin içinde harmanlaması, bunlarla beraber kırılganlık–savunma ikilemini böyle bir hikaye içerisinde sürekli canlı tutmayı başarması Smyth’in ismini önümüzdeki yıllarda daha çok duyacağımızın işareti. Lie Low, cinsel bir saldırıdan sağ çıkmış olan Faye’in yaşadığı travmanın ardından hayata tutunmaya çalışmasını odağa alıyor. Faye cinsel saldırının ardından hayatta kalmanın yollarını ararken sonunda korkularını kendi elleriyle yeniden yaratmak çözümünü buluyor. Bu çözümde ona yardım etmesi için seçtiği kişi erkek kardeşi Naoise. Kız kardeşine yardım etmek amaçlı geçmişin hayaletlerini odaya davet etmeyi kabul eden Naoise’nin içi hiç rahat değil oysaki. Çünkü Naoise’nin adı da bir cinsel istismar hikayesine bulaşmış durumda ve Faye’in yardımına ihtiyacı var. Hikayenin öznesi Faye’i dramatize etmek yerine, olay sonrası hayatta kalmanın gündelik biçimlerini -ev değiştirmek, yalnız kalamamak, küçük seslerden ürkmek, uykusuzluk, kontrol ihtiyacı, beklenmedik yerlerde ortaya çıkan panik- mercek altına alıyor Ciara Elizabeth Smyth.  Oyunun dramatik yapısı, klasik bir “iyileşme anlatısı” çizgisi izlemiyor bu yüzden ve hikaye doğrusal, çözüm odaklı bir ilerleyiş yerine, travmanın döngüsel işleyişini yansıtan dalgalı bir kurguyu izlek ediniyor. Karakterler arasında geçen diyaloglar hem kırılganlık hem de tuhaf bir mizah taşıyor aynı zamanda; özellikle beklenmedik, absürt jestler ve söylemler, travmanın ağırlığını hafifletirken seyirciyi tam tersine sert olabilecek bir yüzleşmeye davet ediyor gibi.  Sahnede gördüğümüz ana karakter, Faye ve Noise travmayı bastırmak yerine onunla yaşamaya çalışan, ama her adımında “yüksek alarm” halinden kurtulamayan birileri olarak resmedilmek isteniyor. Zaten Smyth de karakterlerini tek boyutlu bir mağdur olarak gösterme derdinde değil; öfkesi, mizahı, çelişkileri ve kontrol etme dürtüsüyle çok katmanlı bir kimlik inşası kurmak isteniyor. Oyuna oyunun başında ve sonunda  eşlik eden dış ses özellikle Faye’e  destek olmaya çalışan kişi olarak, bir terapistten ziyade travmayla baş etme yöntemlerinin çeşitliliğini ve sınırlarını temsil ediyor gibi. Bu karakter hem bir sığınak hem de zaman zaman bir engel gibi; yardım etme niyeti ile sınır aşımı arasındaki çizgi belirsiz. Smyth hem Noise karakteri hem de dış ses ile belki de iyi niyetin bile yanlış zamanda yanlış bir baskıya dönüşebileceğini anlatmak istiyor olabilir.  Kuvvetle muhtemel böyle ve oyuna dair cümlelerin sonlarına gelen “gibi”leri doğrulamak pekala mümkün gözüküyor. Çünkü her yeni oyununun sahnelenme handikapları olabileceğini düşündüğümüzde henüz “tamam olmuş” diyerek doğrulayamadığımız bu “gibi”lerin biraz daha pişmeye ihtiyacı var gibi.  Cem Burçin Bengisu oyunu bir süre daha ocağın üstünde tutup pişirmeye bırakırsa hatta biraz da demlenmesine izin verirse Küller Küllere gibi kıvamını bulmuş zihnimizde ve ruhumuzda nefis izlekler  bırakan bir tiyatro oyunu kazanmış oluruz. Oyunun minimal set tasarımına değinmeden geçemeyeceğim çünkü travmayı içselleştirmemiz adına önemli bir unsur . Tek bir ev, oda, tek kişilik koltuk, tek kişilik bir gardırop etrafında şekillenen kurgu, mekanın sembolik gücünü artırmaya yardımcı olmuş. Yönetmen Cem Burçin Bengisu, ışığı ve sessizliği kullanarak travmanın görünmez tehdidini sahneye taşıma olanaklarını  Küller Küllere’de olduğu gibi yerli yerinde kullanmış  ve oyuncuların beden dili ve mikro jestleri bu durumu iyi yansıtmak, mekansal unsurlarla bütünleşmek adına  önemli kılınmak istenmiş. Oyuncular Burçin Nocik ve Meriç Taner Kadıoğlu’nun oyunculukları ve aralarındaki uyum oyun sahnelenmeye devam ettikçe, yani bahsettiğim pişme ve demlenme süreci tamamına erdikçe beden dili ve mikro jestlerin yerli yerine oturması gerçekleşecek. Böylece her anlamda ve her aşamasıyla böylesine zorlayıcı bir çağdaş tiyatro metni kıvamını kesinlikle bulacak. Çünkü ilk iki oyunun seçiminde gördüğümüz üzere seçtikleri metin yazarlarından, hem bireysel hem toplumsal meseleleri kapsayan konularına, minimalist sahne tasarımlarından, sahneleme biçimlerine, ışık kullanımlarından, mikro ölçekten makroya tematik inşa yapılanmasına varana kadar zor olan hikayeleri ve bu hikayeler nezdinde hikayelerin kılcal damarlarına girerek kazımaya devam etmeyi kendilerine rota edinmiş bağımsız bir tiyatroyla karşı karşıyayız. Yönetmen Cem Burçin Bengisu’ya, her iki tiyatro metninin çevirisini yapan Mehmet Dikkaya’ya, oyuncular Dilek Güler - İnanç Bükülen ve Burçin Nocik - Meriç Taner Kadıoğlu’na teşekkür ederim.

  • Elif Şafak, Royal Society of Literature’ın Yeni Başkanı

    1820 kuruluşlu RSL’nin başkan koltuğuna oturan Elif Şafak, bu görevi üstlenen ilk Türk yazar oldu. Dünya edebiyatının tanınmış kalemlerinden Elif Şafak, 1820’de kurulmuş ve İngiltere’de edebiyat dünyasının en saygın kurumu sayılan Royal Society of Literature’ın yeni başkanı seçildi. Genel kurul oylamasında mevcut başkan Bernardine Evaristo’dan görevi devralan Şafak, RSL tarihinde başkanlık koltuğuna oturan ilk Türk yazar unvanını kazandı. RSL; yazarları, çevirmenleri, şairleri, eleştirmenleri ve kütüphane-kitapseverleri bir araya getiren, ödüller ve burslarla çağdaş edebiyata yön veren; İngiltere’nin ve dünya edebiyatının en eski ve etkin kurumlarından biri. Elif Şafak’ın eserleri 50’den fazla dile çevrildi; çok kültürlü anlatısı, çeşitlilik ve empati temalarıyla hem Doğu hem Batı dünyasında geniş bir okur kitlesine sahip. Bu atama, yalnızca Şafak’ın bireysel başarısı değil; Türk edebiyatının uluslararası alandaki görünürlüğünün ve temsil gücünün artması açısından da sembolik bir önem taşıyor. Şafak yeni göreviyle, RSL çatısı altında dünyanın farklı dillerinden ve kültürlerinden yazarlar, çevirmenler, edebiyatseverlerle bir araya gelerek, edebiyatın sınırları aşan gücünü ve çeşitliliği savunacak. Bu hamle, Türk yazarlarının uluslararası arenada kapısını daha da aralıyor — özellikle genç yazarlar ve gelecek vadeden kalemler için ilham verici bir örnek.

  • Öykü: Neden bilinmiyor ama herkes susuyor

    "İnsanlar, bahçelerde yankılanan bu haykırışları merak etmeden gürlüyor. Sussun köpek, neden böyleymiş, insanı neden bir şey yapmazmış. Kafaları şişermiş. Yetermiş." Deniz Yenihayat Çat! Kapı üstüne kapandı. Artık bahçede ve yapayalnız.  Bloklarca yan yana bitişmiş apartmanların arka bahçelerinden birinde, kısılı kaldı köpek. Nedenini bilmiyor, korkuyor ve bekliyor. Yardım gelmedi. Günler geçti ama o insan geri gelmedi.  Tansiyonu yükseliyor şimdi, tedirgin ve kaygılı. Tık tık tık. Damarlarının içinde yükselen bir kızgınlık. Hov. Tek bir serzeniş önce. Hov. Hov. Sesi yükseldikçe kafalar çıkıyor balkonlardan. Çık çık çık. Arka bahçelere açılan pencerelerden tenkitler düşüyor bahçeye. Hov. Hov. Hov. Kaygısı hoyratlığa dönüyor. Herkes çok tepkili. Bu iri köpek günlerce havlayacağını hiç düşünmezdi. Bazen yoruluyor ama durmuyor. Sesi bahçelerde çınlıyor. Yan yana bahçeler, iç içe hayatlar, dışarıyı kabullenemeyen zihinler. Hepsi duysun! Bu köpek buradan gitmek istiyor! Hov. Hov. Hov. Bir titreşim başlatıyor her haykırış.  Ağaçların arasından kıvrılan su boruları titreşiyor. Metaller zangırdıyor.  HOV! HOV! HOV! Evlerin temeli ürperiyor. İnsanlar, bahçelerde yankılanan bu haykırışları merak etmeden gürlüyor. Sussun köpek, neden böyleymiş, insanı neden bir şey yapmazmış. Kafaları şişermiş. Yetermiş. Ama fark etmiyorlar ki her havlayışında komşu zihinlere mikroskobik mayınlar döşüyor köpek. İsteyerek yapmıyor ama korkusu fonetik bir saldırıya dönüştü.  Sadece bununla kalmayacak. Kulaklar çınlayacak, kaslar gerilecek, o görünmez rezonans alanı, köpeğe katlanamayan bu insanların sinir sistemlerine sirayet edecek.  Aylarca susmadı köpek, sabah akşam havladı. Arka bahçelere bakan pencerelerin sakinleri de sakin kalamadı. Nerede bunun insanı? Neden icabına bakmadı?  Peki, köpek aç mı? Pek sayılmaz. Üzerinde anlayamadığı bir dirayet var. Dayanıyor. Ama susmuyor. HOV! HOV! HOV! Neden kimse yardım etmiyor. Hepsi neden köpeğe kızgın? Üzerine atılan şeyler var; gazeteler, bir melamin sürahi, eften püften bir yastık. Yeter ki sussun.  Susmayacak. Artık bir karşılığa dönüştü. Bunu onlar istedi.  HOV! HOV! HOV! Bazıları balkonunda oturmuş kahvaltı ediyor, her zeytin çekirdeği köpeğe zulüm diye aşağı atılıyor. Bakarsın yutar da susar?  Günlerce gecelerce havlıyor köpek. Hala yalnız, hala anlayamıyor herkes neden böyle?  HOV! HOV! HOV! Köpek havaya fırlattığı her titreşimle, bu acayip insanların bastırdığı tüm ayıplar faş oluyor. İnsanlar köpekten bıktıkça uykuları kaçıyor. Uyuyabildiklerinde rüyaları karışıyor. Uyandıklarında kendi utançlarıyla baş başa kalıyor. İnsanlar kendilerine değil, köpeğe kızıyor. HOV!  Stres artıyor. HOV!  Rezonansla karanlık artıyor. HOV! Temeller titriyor, atomik düzeyde. Kimse anlamıyor.  Kulakları çınlıyor. Bilmedikleri, köpeğin yükü. HOV! Bir şeyler değişiyor. Göze görünmeyen, içten duyumsanan şeyler. Havanın içinde çok ince bir çatlak açılıyor. Her havlama, her titreşim, bu çatlağı biraz daha genişletiyor.  Apartman blokları bahçelerinden vazgeçmiş. Pencereler sımsıkı kapanmış. Köpek susmuyor. Daha da yükseliyor sesi. Her dama sızıyor. Herkese bulaşıyor.  İnsanlar kulaklarını kapatıyor. Şimdi köpeği ciddiye almaya başladılar. Korkuyorlar. İç kulaklarında metalik bir uğultu, dillerinde paslı bir tat beliriyor.  Her duyan, birer birer bedenlerinden çekiliyor. Şaşırıyorlar.  Bu duygusal basınç. Bu şok dalgası. Evlerin içlerindeki karadelikler. Titreşiyor. HOV! HOV! HOV! Elektrik kabloları çıtırdıyor, balkonların demirleri ince ince inliyor. Her havlamayla birlikte bu görünmez basınç yükseliyor, bahçelerin tamamı, üstlerindeki insanlarla birlikte bir balon gibi şişiyor, şişiyor ama patlayamıyor. HOV! HOV! HOV! Uğulduyor.  İnsanların yüzüne yüzüne. Yüzleri çözülüyor.  Köpek ne istiyor? İnsanlar neye çıldırıyor? İçine gömüldükleri suçlu sırlar tek tek açığa mı çıkıyor? BAK!  Bilinçler kayboldu. Bedenler flulaştı. Zihinleri kapandı.  HOOOOOOOOV. O sabah havlama uzun ve keskin tek bir yankıya dönüştü. Hava onunla kıvrıldı, ışık kesildi ve bahçeye bakan herkes sessizce kayboldu. Ne çığlık, ne iz. Yalnızca köpek kaldı. O da sustu.

  • Seda Akipek'ten Kırıklar Kitabı: Hayatın kırıklarını onaran bir umut

    Seda Akipek’in şiirsel dili ve Gamze Öztürk’ün zarif çizimleriyle hayat bulan Kırıklar Kitabı , okurlarla buluşuyor — her kırığın iyileşmeye, her yara izinin umut ve dayanışmaya dönüşebileceğini anlatıyor. Kırıklar Kitabı , hayatımızdaki kırılmaların yalnızca acı değil, aynı zamanda bir dönüşüm, bir umut fırsatı olabileceğini fısıldıyor. Yazar Seda Akipek, kısa, şiirsel ve dokunaklı diliyle; illüstratör Gamze Öztürk ise ince, zarif çizimleriyle okuyucuya hem metin hem görsel bir deneyim sunuyor. Kitap, geleneksel “çocuk / gençlik” tanımlarının ötesine geçerek — kırılganlıkları, hayal kırıklıklarını, küçük kayıpları — herkesin anlayabileceği sade ama derin bir dille ele alıyor. Tanıtım metninde de öne çıktığı gibi, “her kırık onarılabilir, iyileşebilir, hatta yeni bir heyecanı beraberinde getirebilir.” Özellikle hem çocuklar, gençler hem de yetişkin okurlar için — hayatın zor yanlarıyla yüzleşirken umutlu bir perspektif arayanlar için — anlam taşıyacak bir kitap. KIRIKLAR KİTABI Seda Akipek Paraşüt Kitap, 2025 İllüstrasyon: Gamze Öztürk 24 s. 4+ yaş

bottom of page