Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5405 sonuç bulundu
- Attilâ İlhan İlk Şiir Kitabı Vakıf Özel Teşvik Ödülü'nü Naile Dire kazandı
Attila İlhan Bilim, Sanat ve Kültür Vakfının, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınlarının desteğiyle düzenlediği Attila İlhan Edebiyat Ödülleri'nin sahipleri açıklandı. "İlk Şiir Kitabı Vakıf Özel Teşvik Ödülü"ne İthaki Yayınlarından çıkan Türbülans kitabıyla Naile Dire değer görüldü. Attila İlhan Bilim, Sanat ve Kültür Vakfı'nın düzenlediği Edebiyat Ödülleri ile Attila İlhan'ın her eserinde yansımaları bulunan "ulusal kültür bileşimini gerçekleştirme" misyonuna layık olacak eserlerin desteklenmesini hedefliyor. Bunun yanı sıra vakıf, bu ödüller aracılığıyla İlhan'ın hayattayken yaptığı gibi ilk kitapları yayımlanan genç yazarları teşvik etmeyi amaçlıyor. Naile Dire, 1994 doğumlu Marmara Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümü mezunu ve yine bu okulda yüksek lisans öğrencisi bir şair. Şiirleri daha önce Varlık, Sözcükler, Yasakmeyve, Çevrimdışı İstanbul gibi dergilerde yayımlandı. İlk şiir kitabı Türbülans Eylül ayında İthaki Yayınları tarafından yayımlandı. TÜRBÜLANS Naile Dire İthaki Yayınları, 2020 56 s.
- Notos'un Kasım-Aralık 2021 sayısı çıktı!
Notos'un 89. sayısının konusu: “Zaven Biberyan, Doğumunun 100. Yılında“ Notos yaptığı bütün yazar dosyalarını kalıcı bir kaynağa dönüştüren anlayışıyla bu sayısında yüzüncü yaşını kutladığımız Zaven Biberyan’a yöneliyor. Ermenice edebiyatın en güçlü kalemlerinden biri olan Zaven Biberyan’ın edebi yolculuğu yirminci yüzyıl Türkiye’sine olduğu kadar memlekette Ermeni olmanın ne anlama geldiğine ışık tutuyor. Notos’un Zaven Biberyan’ın eserlerini türlü veçheleriyle ele aldığı dosyada Alara Çakmakçı, Artun Gebenlioğlu, Ekin Kurtdarcan, Behçet Çelik, Lora Sarı, Nazan Maksudyan, Mehmet Fatih Uslu, Sevengül Sönmez, Rober Koptaş ve Sevan Değirmenciyan’ın yazıları; Onur Aşkın, Virginia Elena Patrone ve Seda Mit’in desenleri yer alıyor. Notos’un bu sayısında çevirmen ve editör Selahattin Özpalabıyıklar ile editörlük mesleğinin sınırları, incelikleri, zorlukları ve Türkçeyle ilgili birliğe varamadığımız noktalar üstüne bir söyleşi var. Aganta bölümünde günümüz edebiyat dünyasına ve güncel kitaplara dair yazılarıyla Fatih Balkış, Başak Bingöl Yüce, Esin Akşar, Aslı İdil Kaynar, Pınarnaz Eren, Yalın Gündüz ve Alper Güngör yer alıyor. Bir Yazarın Seçtikleri bölümünde Armağan Ekici okunmasını zorunlu gördüğü kitapları, Deniz Durukan ise en çok etkilendiği yazarı nedenleriyle birlikte Notos’a anlatıyor. Doğuş Benli ve Ferit Burak Aydar kısa sorulara kısa yanıtlarla kendi yazarlık serüvenlerini ve yayımlanan son kitaplarını anlatıyor. Foto-Yazı bölümünde Joel Meyerowitz’in fotoğrafını Karin Karakaşlı kısa bir anlatıyla yorumluyor. Kitaplık bölümünde Banu Yıldıran Genç Kâmil Erdem’in Yok Yolcu adlı öykü kitabını, Esra Ertan Domenico Starnone’nin Şaka adlı romanını, Vildan Külahlı Tanış Çilem Dilber’in ilk öykü kitabı Kuyruklu Yalan’ı, Şenay Eroğlu Aksoy Simlâ Sunay’ın Yalancı İçin Bir Boşluk adlı öykü kitabını inceliyor. Notos’un bu sayısında öyküleriyle yer alan yazarlar: Sara Baume, Fergun Özelli, Kadire Bozkurt, Deniz Eldam, Dilek Karaaslan, Hülya Hacızade, İrem Üreten, Gülsüme Kılıçarslan.
- Canlanabilen oyuncaklara hazır mısınız?
Dünyanın en iyi hikâyecilerinden biri olan J. K. Rowling’in kaleminden, bir çocuğun en sevdiği oyuncağını bulmak için ne kadar ileri gidebileceğine dair, içinizi ısıtacak sürükleyici bir macera. "Kaybolan şeylerin gittiği bir yer hayal edin, Sevginin nesneleri hayata döndürdüğü bir yer, Ve kaybolanların her an bulunabildiği bir yer… Cesur bir çocuk ve oyuncağı her şeyi değiştirmek üzere…" Dünyanın en iyi hikâyecilerinden biri olan J. K. Rowling’in kaleminden, bir çocuğun en sevdiği oyuncağını bulmak için ne kadar ileri gidebileceğine dair, içinizi ısıtacak sürükleyici bir macera. Türkiye’de Yapı Kredi Yayınları’ndan çıkan, illüstratör Jim Field’ın göz alıcı resimleriyle “Noel Domuçu ile Jack’in Müthiş Maceraları”, ailedeki herkesin çok seveceği bir klasik olmaya aday. Domuç yumuşacık havlu kumaştan yapılma minik oyuncak bir domuzdu. Karnında ufacık plastik boncuklar vardı, bu yüzden onu bir yerlere fırlatması çok eğlenceliydi. Pofuduk ayakları gözyaşı damlalarını silmek için birebirdi. Sahibi Jack daha çok küçükken her gece, Domuç’un kulağınıemerek uyuyakalırdı. Jack konuşmaya başladığında “domuz” diyemediğinden “Domuç” dedi ve böylelikle Domuç’a adını vermiş oldu. Bir süre sonra da herkes “Domuç” a kısaca “Dom” demeye başladı. Jack’in iyi gününde de kötü gününde de Dom hep onun yanında olmuştur. Ta ki bir Noel arifesine dek: Ne yazık ki korkunç bir şey olmuş ve Dom kaybolmuştur. Ama Noel arifesi mucizelerin gerçekleşip kaybolan umutların geri döndüğü, her şeyin canlanabildiği bir gecedir – oyuncakların bile. Joanne Kathleen "Jo" Rowling veya bilinen adıyla J. K. Rowling, Harry Potter adlı fantastik roman serisinin İngiliz yazarıdır. Kathleen, kendisine verilen bir ad olmamasına rağmen, büyükannesinin onuruna bu adı almıştır. NOEL DOMUÇU İLE JACK’İN MÜTHİŞ MACERALARI Yazar: J.K. Rowling YKY Doğan Kardeş, 2021 Resimleyen: Jim Field Çeviri: Hazel Bilgen Editör: Darmin Hadzibegoviç Tür: Çocuk Roman / Macera- Fantastik (8-12 Yaş) 320 s.
- Yazarlar için karakter yaratma rehberleri
Olumlu ve olumsuz karakter yaratmak için yazar adaylarının elinin altında bulunması gereken ipuçları bu kitaplarda. İyi bir roman yazmak için öncelikle neye ihtiyacınız var? Parlak bir fikre mi? İyi bir atmosfere mi? Güçlü mekân tasvirlerine mi? Sağlam bir olay örgüsüne mi? Hepsini başardınız ama hâlâ içinize sinmiyor mu? Karakterlerinizi tekrar gözden geçirmeye ne dersiniz? Size bu yolda da destek olmak için yazmayı ve okumayı hayatının merkezine yerleştirenlere yol arkadaşlığı yapmayı hedefleyen “Atölye” kitaplarına yepyeni bir dizi ekleniyor: Karakter Yaratma Rehberi. Karakterinizin nasıl biri olacağına karar vermek kolay ama iş orada bitmiyor. Diyelim ki iyimser bir karakter yarattınız. Karakteriniz hayatta neler yaşamış ki iyimser olmuş? İyimser biri olarak nasıl davranır? Neler düşünür? Edebiyatta, gerçek hayatta ya da sinemada aynı özelliğe sahip karakterler var mı? Peki bu karakterinizle çatışma yaratması için yardımcı karakterlerinizin ne tür özelliklere sahip olması gerekir? Ya da onu zorlayacak senaryolar nelerdir? Okurun seveceği, ilginç karakterler yaratmak için denge çok önemli. Gerçekçi karakterler yaratmak istiyorsanız bir amaca ulaşmasını sağlayacak olumlu özelliklerin yanı sıra ona engel olacak kusurları, zaafları da iyi belirlemelisiniz. Karakterinizin neden o kusura sahip olduğunu, geri planda bir travma olup olmadığını, temel ihtiyaçlarını, o kusurun hayatını nasıl etkilediğini, düşüncelerine nasıl yön verdiğini bilmelisiniz. Zaaflarının üstesinden gelmek için ne tür senaryolarla karşılaşabileceğini düşünmelisiniz. Çocuk Kitabı Yazarları ve İllüstratörleri Derneği (SCBWI) üyesi olan Angela Ackerman, ortaokul çağındaki çocuklar ile genç yetişkinlerin karanlık tarafları üzerine yazıyor. Yeni yazı araçları yaratmadığı veya kargaşa kurgulamadığı zamanlarda internet tarayıcısı geçmişini dikkatlice silip nor-mal, sessiz bir Kanadalı hayatı yaşıyormuş gibi davranıyor. Genç Yetişkin kurgu ve tarihi kurmaca yazarı olan Becca Puglisi, bol miktarda Mountain Dew tüketmekten ve besin değeri olmayan atıştırmalıklardan hoşlanıyor. Güney Florida’da çok işine yarayan “Diyelim ki…” senaryoları kurgulamaktan her zaman zevk alıyor. Bu yüzden, kasırga sezonunda kendisini yerel hava durumu sunucularını izlerken ve Atlantik’e hiç de nazik olmayan bir şekilde söylenirken bulabilirsiniz. Angela ve Becca birlikte, yazarlara betimleyici yazma çabalarında yardımcı olmak için birkaç farklı kavramlar dizini sunan, ödüllü çevrimiçi bir kaynak olan The Bookshelf Muse’a ev sahipliği yapıyor. Çok satan kitapları, The Emotion Thesaurus: A Writer’s Guide to Character Expression, “Writers Helping Writers” serisinin ilk kitabıydı. OLUMLU KARAKTER ÖZELLİKLERİ Angela Ackerman & Becca Puglisi Hep Kitap, 2021 Çeviri: Zeynep Kürük 348 s. OLUMSUZ KARAKTER ÖZELLİKLERİ Angela Ackerman & Becca Puglisi Hep Kitap, 2021 Çeviri: Zeynep Kürük 362 s.
- İyi ki doğdun Zaman Hırsızı!
"On yaşındaki Edu, oyun olmayan bir şey oynar: Zamanla! Ve git gide, bir şeyleri biriktirmenin sakıncalarını da öğrenir." Ahmet Akkaya, Mahir Ünsal Eriş'in İspanyolca aslından çevirerek Türkçeye kazandırdığı Zaman Hırsızı üzerine yazdı. Ahmet Akkaya 30 Ekim 1974’te İspanya’da dünyaya gelen David Lozano Garbala, çocuk kitapları yazan bir öğretmen. Esâsında hukuk okumuş; Hispanik dili ve tarihiyle ilgilenmiş. Bir ara avukatlık da yapan Garbala, 1998’den sonra kendini yazmaya vermiş ve 2006 yılında yayımlanan Donde surgen las sombras adlı cinai-gerilim anlatısıyla İspanya’da Premio Gran Angular ödülünü almış. (İspanyolca bilmiyorum ama anladığım kadarıyla romanın adı “Gölgenin Görüldüğü Yer” diye çevrilebilir.) Biz ise onu artık Zaman Hırsızı ile tanıyoruz. Bu yazıda anlatmaya çalışacağım, 2016’da İspanyolca, 2018’de Türkçe yayımlanan Zaman Hırsızı, kaybedilen bir şeyi tekrar elde etmek isterken, yapılacak her işin mübah sayılmasının doğurabileceği felâketleri anlatmakta. Şöyle ki kaybın telâfisi için biriktirmeye başlıyorsunuz ve daha da biriksin diye ihtiyaç duyduğunuz hâlde elde ettiklerinizi kullanmamaya, onlardan istifade etmemeye gayret ediyorsunuz. Bu da sizi ândan koparıyor. Mutluluğun biriken değil, paylaşılan, yaşanan bir şey olduğunu anlıyorsunuz, anlatı bittiğinde. Anlatıyı ayrıntılı olarak yazdığım için bu kısa paragrafta anlatmaya çalıştığım şeyi hemen anlayacaksınız. “Geçtiğimiz 6 Ekim’de son kez olmak üzere onuncu yaşımı doldurdum.” On yaşındaki Eduardo Maria’nın (Edu) bu cümlesiyle başlar, Zaman Hırsızı. Sekiz yaşındaki bedeninde on dört yaşında bir akla sahipken, ülkenin yetkilileri aldıkları kararla onun doğum günü 6 Ekim’i son doğum gününden sekiz gün sonra takvimlerden çıkarırlar. Böylece Edu “Sonsuz On Yaşlı Çocuk” olur. Yetkililer, televizyon kanallarına 6 Ekim’in “fuzuli” bir gün olduğu için kaldırıldığını anlattırırlar ama Edu için öyle değil; 6 Ekim onun doğum günü. Doğum günüsüz ilk sabahında öğretmeni, Edu’ya, “Sen artık bir zaman yurtsuzusun,” der. Anne babası da, “Ne var bunda? Ayın beşinde ya da yedisinde kutlarız doğum gününü, olur biter,” dedikleri hâlde Edu, 6 Ekim’i geri getirmenin çaresini aramaya başlar. Derken, aklına on yıllık ömründe pek çok kez önünden geçse de hiç girmediği, kasabadaki Yasaklı Şeyler Dükkânı’na gitmek gelir. Gerçi buraya sadece o değil, hiçbir kasabalı girmemiştir. Küçük mü küçük bir dükkândır burası; satıcısı da ‒ah pardon, “dükkânın bakıcısı” çünkü bu dükkânda hiçbir şey satılık değil‒ Vinicius isminde zarif, yakışıklı, siyahlar giymiş bir adam. Doğum günü elinden alınan Edu’yu ilk anlayan, ona yardımcı olan suç ortağı aynı zamanda. Yasaklı Şeyler Dükkânı’nın “bakıcısı” Vinicius’un, dükkânının insanlar üzerindeki etkisini anlatışı hayli ilginç. Şöyle der Vinicius: “Şu vitrinin bu kadar büyük olması, bu sahip olunamaz şeyleri sergilemeyi sevdiğimden. İnsanlar sokakta, dükkânın önünden geçerken yüzlerini âdeta cama yapıştırıyorlar. Bu da beni eğlendiriyor... Sahip olamayacağın bir şeyden daha çekici hiçbir şey yoktur ve bu, sahip olduklarından aldığın zevki öldürür.” (s. 38-39) Daha sonra Edu’nun 6 Ekim’ini geri getirmenin üzerine konuşurlar. Vinicius, Edu’ya, “Yetişkinler dünyayı daha az sihirli görürler. Bu bedeli ödemeye hazır mısın?” der. Edu’nun kati kararı Vinicius’a etki eder; ona yıllardır bodrumunda sakladığı Zaman Emici adlı aleti gösterir. Bay Smith diye birinin icat ettiği, günlerden dakikaları (yani güzel, mutlu anları) süzüp alan, 1440 dakikalık kapasiteye sahip bir alettir bu. Hemen hesap yapar Edu ve kendi ihtiyacının da 1440 dakika olduğunu anlar. Alet üzerinde birkaç dakikalık deneme bile yaparlar. Edu hayretler içinde kalır. Alet sahiden “zaman çalmaktadır.” Aleti nasıl kullanacağını anlatır Edu’ya Vinicius. Aletin cam haznesinde biriken parlak kumları gösterir: “Zaman kumdur, On Yaşındaki Çocuk. Böyle parmaklarımızın arasından kayarak yitip gider... Alet zamanı kurutuyor, onu yoğunlaştırıp kuma dönüştürüyor... Bunlar, plajdaki kumlardan değil. Plajdaki kumlar biten zamanlardır, harcanan zamanlar: Geçmişin gelgitlerinin kıyıya taşıdıkları. Onlarla kaleler yapabilirsin ama zamanı geri alamazsın. Makinede biriken parlak kum tanecikleri, şimdi yaşamak zamanı olduğunu hatırlatır bize.” (s. 53) Bir sonraki doğum günü için, tam yirmi dört saatlik bir mutluluk, bin dört yüz dakikalık yoğunlaştırılmış sevinçle dolu bir gün için, daha o an sabırsızlanmaya başlar, Edu. Güzel anlar avına çıkmadan, Vinicius’a şöyle der: “Neden eğlenirken zaman daha hızlı geçer? Güzel zamanlar geçirirken zaman sanki daha çabuk geçiyormuş gibi oluyor. Acaba başkaları da bizim güzel zamanlarımızı mı çalıyor? Ne dersin?” Vinicius bu sorusuna cevap vermez Edu’nun, sadece gülümser. “Sırları onları birleştirir.” (s. 64) Mutlu anları yaratmak Zaman Emici’yi çantasından hiç çıkarmaz, Edu. Sadece “an”ları yakalamak istediğinde çantasını açar ve aleti çalıştırır. Gördüğü her mutlu ânı bu alete yüklemek ister. Mutlu anları çalınan insanlar bir nebze de olsa bir tuhaflık yaşarlar (yani Zaman Emici’nin yan etkilerini) ama Edu’nun umurunda olmaz, bu. O, sadece bir sonraki doğum gününün mutlu anlarını yaratmaya çalışıyordur çünkü. Okuldan ve mahalleden çok yakın bir arkadaşı vardır, Edu’nun: zümrüt yeşili gözlü Laura. Edu doğum gününü kaybettiğinden beri ona çok kötü davranır. Doğum günü kaybından ötürü Laura’yı sorumlu tutar, içten içe. Esasında Laura’nın bir kabahati yoktur, bunu o da biliyordur ama Edu sekiz yaşından sonra büyümeyen her erkek gibi davranır ona. Laura’nın amcası, 6 Ekim’in takvimlerden çıkarılmasına karar veren yetkililerden biridir. Laura’ya bozuk çalmasının sebebi budur ama ona hiçbir şeyden bahsetmez. * * * Bir mutluluk defteri tutar, Edu. Çaldığı zamanları gün gün, dakika dakika yazar: Birinci gün, beş dakika; ikinci gün, yedi dakika... Altı günde, ne zaman isterse kullanabileceği otuz dört dakikalık bir mutluluk biriktirir. Zaman Emici’yi alışının yedinci gününde bir ironi olur. O gün derse gelen öğretmen, sınıftan Jaime adlı öğrencinin kırmızı kalem kutusunu kaybettiğini söyler; bu konu hakkında bilgisi olan var mı yok mu diye sorar. Edu’ya göre baş şüpheli Martin’dir ama ne Martin’den bir ses çıkar, ne de öbürkülerden. Bu yüzden öğretmen öğrencilerin çantalarını aramaya, böylece Edu için de tehlike çanları çalmaya başlar. Ya öğretmen Zaman Emici’yi bulursa! Edu, Martin’in suçunu itiraf etmesini bekler ama Martin kılını bile kıpırdatmaz. Öğretmen, Edu’nun önündeki sıraya geldiğinde Edu kendi kendine der ki: “Vakit daralıyor... Ne ironi, bacaklarımın arasında harcayamayacağım bir yarım saatim var.” Zaman Emici’sini kaybetmek istemeyen Edu nihayetinde dayanamayıp bağırır: “Martin aldı! Jaime’nin kalemliğini Martin aldı, gördüm!” Jaime’nin kalem kutusu sahiden Martin’den çıkar ama o günden sonra kimse Edu’yla ispiyonculuğu yüzünden konuşmaz. Tek başınalığı artar, Edu’nun. Sırrının bedelini bu biçimde ödediğini düşündüğünden, umursamaz bunu. Neşeli anları kaçırmamak için etrafındaki olana bitene dikkat kesilir. Çevresindekilerin mutlu anlarını hep o kutuya atar. Mutlu anları çalarak biriktirdiği günler, üç basamaklı sayılara dayandığında mutlu anları çalmakta güçlük çekmeye başlar, gücü tükenmektedir artık. İnsanlar da eskisi gibi mutlu değildir, eskisi gibi gülmüyorlardır. Öyle ki 366. gününde, doğum gününe yirmi bir gün kala, insanlardan umudu keser; büyükannesinin bahçesindeki bitkilerden medet umar: “Bir bahçede mutluluk aramanın nasıl bir çaresizlik olduğunu anlıyor musunuz? Büyükannemin suladığı bir bahçede?” (s. 173) Kahkahasını tuttuğu için şişen, tombul yanaklı bir domatesin mutluluğunu çaldığında domates de düşünceli ve çökkün bir hâle gelir. Zaman Emici’yi almasının üzerinden 355 gün geçtikten sonra, doğum gününe bir gün, ihtiyaç duyduğu 1440 dakikayı doldurmasına on beş dakika kala kötü bir haber alır, Edu. Ya Zaman Emici’den, şimdiye dek biriktirdiği mutlu anlardan vazgeçecektir ya da bu işe giriştiğindeki gibi, hiçbir şeyi umursamayıp yoluna devam edecektir. Romanın finalini tahmin edebilirsiniz ama ne denli dokunaklı olduğunu asla. Mutluluklarını yaşamayıp biriktirmeye çalışan 10 yaşındaki bir çocuğun bu karar verme ânını siz de onunla yaşamak isterseniz, Türkçe öykülerin önemli seslerinden Mahir Ünsal Eriş’in İspanyolcadan çevirdiği Zaman Hırsızı’nı okumalısınız. Şimdiden iyi okumalar. ZAMAN HIRSIZI David Lozano Doğan ve Egmont Yayıncılık, 2021 Çeviri: Mahir Ünsal Eriş 248 s.
- Kem gözlere şiş
Özgür Taburoğlu Nazar adlı kitabında, nazar üzerine yapılan etnolojik nitelikte çalışmaların ötesine geçerek, farklı bakma ve görünme biçimlerini ayırt ediyor. Bakışın, ben ve başkası arasında bir çatışma ve uzlaşma alanı olduğunu ortaya koyuyor. Nazar, her zaman bir başkasından gelir. En bilinen tarifiyle, sahip olduklarıma, güzelliğime dikilen kem bir bakıştır. Ancak nazar, ben ve başkası arasında cereyan eden sayısız görme, görülme, bakma, bakılma, bakışma yollarından sadece birisidir. Eğer ikimiz arasında kem bir nazar varsa, “adil” biçimde ilişki kurmadığımız içindir. Başkasının bakışı, “doğru” bir ilişkide, bakılana zarar veren bir görüngü olmaktan çıkar. Hattâ bu bakış, kendim olmak için zorunlu bir bağlantı da olabilir. Başkasının görme ve görünme biçimleri, benim de görebilmemin koşullarını yaratır. Özgür Taburoğlu, nazar üzerine yapılan etnolojik nitelikte çalışmaların ötesine geçerek, farklı bakma ve görünme biçimlerini ayırt ediyor. Bakışın, ben ve başkası arasında bir çatışma ve uzlaşma alanı olduğunu ortaya koyuyor. Nazarın en bilinen anlamı yanında, felsefesini, ruhbilimsel yönlerini, görüngübilimini ve varlıkbilimini yokluyor. Bu sırada farklı düşünürleri okuyor: Nietzsche, Scheler, Sartre, Merleau- Ponty, Cézanne, Levinas, Lacan, Uexküll, Deleuze, Agamben, Irigaray, Hadot, Žižek ve Vertov. Bu kadar hayatın içerisinden bir görüngü üzerine önceden dile gelmemiş çok sayıda bağlantıyı açığa çıkarıyor. Nazarın sadece kem etkilerini değil, yaratıcı taraflarını da işaret ediyor. 1973 doğumlu Özgür Taburoğlu, Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünü bitirdi. Hacettepe Üniversitesi’nde sosyoloji doktorasını tamamladı. Ankara’da mühendis olarak çalışıyor. Yayımlanan çalışmaları: Dünyevi ve Kutsal: Modernlerin Maneviyat Arayışları (Metis, 2008) Kent Efsaneleri: Zamanımızın Batıl İnançları ve Takıntıları (Doğu Batı, 2011) Resim, Söz ve Yazı: İmge Yaratmanın ve Bozmanın Yolları (Doğu Batı, 2013) Boşluk, Aşırılık ve Keyfilik (Doğu Batı, 2016) Nazar: Başkası Nasıl Görür? (Doğu Batı, 2017) Tanpınar Sözlüğü: Şahsi Bir Masalın Simgeleri (Doğu Batı, 2019) Vicdan: Başkası Olarak Kendisi (Doğu Batı, 2019) Alışveriş Merkezinde Yaşayan Adam (Deli Dolu, 2020, kurmaca) Yavaşlık Felsefesi: Khôra, Tao ve Aralıklar (Doğu Batı, 2020) NAZAR BAŞKASI NASIL GÖRÜR? Özgür Taburoğlu Doğu Batı Yayınları, 2021 349 s.
- Aklında tek bir şey vardı: İlk kadın astronot olabilmek
Astronot Kadın serisinin Hugo, Nebula ve Locus ödüllü ilk romanı Yıldızları Hesaplamak, bir kadının hem doğaya hem de topluma karşı verdiği savaşın hikâyesi. Pilot, Fizikçi ve Eş Takvimler 1952’yi gösterirken devasa bir göktaşı Dünya’ya düştü ve Washington DC de dâhil olmak üzere Amerika Birleşik Devletleri’nin doğu kıyılarını harap etti. Bu yıkıcı darbenin ardından bilim insanları, yakın gelecekte Dünya’nın yaşanamaz derecede soğuk bir gezegene dönüşeceğini hesapladı. Artık insanlığın önünde varlığını sürdürebilmek için uzayı kolonileştirmekten başka bir yol kalmamıştı. Deneyimli bir pilot ve kıvrak zekâlı bir matematikçi olan Elma York, hızlandırılmış uzay programına katılarak üstün becerilerini insanlığın hizmetine adadı. Aklında ise tek bir şey vardı: İlk kadın astronot olabilmek. Ancak bu ideali onu, bir yandan kısıtlı imkânlarla bir yandan da erkek egemen yapıyla amansız bir mücadeleye itecekti. Astronot Kadın serisinin Hugo, Nebula ve Locus ödüllü ilk romanı Yıldızları Hesaplamak, bir kadının hem doğaya hem de topluma karşı verdiği savaşın hikâyesi. Bilimkurgu türündeki Astronot Kadın serisinin yanı sıra Glamourist Histories başlıklı fantastik kitaplarıyla da adından söz ettirmeyi başaran Mary Robinette Kowal, 1969 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Kuzey Carolina eyaletinde dünyaya geldi. Dört Hugo ödülüne ek olarak, Nebula ve Locus gibi diğer birçok saygın ödülün de sahibi olan yazarın öyküleri, Strange Horizons ve Asimov’s gibi yayınlarda ve Yılın En İyi Öyküleri başlıklı çeşitli seçkilerde yer aldı. Ayrıca tamamı kendi öykülerinden oluşan Word Puppets ve Scenting the Dark and Other Stories gibi derlemelere imza attı. Astronot Kadın serisinin ilk romanı Yıldızları Hesaplamak, aynı yıl Hugo, Nebula ve Locus ödüllerini kazanmayı başaran on sekiz kitaptan biri olarak tarihe geçti. Aynı zamanda SAG/AFTRA bünyesinde profesyonel bir kuklacı ve seslendirme sanatçısı olan Kowal, eşi Rob ve sahip olduğu bir düzine daktilosuyla birlikte Nashville’de hayatını sürdürüyor. YILDIZLARI HESAPLAMAK Mary Robinette Kowal Eksik Parça Yayınları, 2021 Çeviri: Sinan Güldal Editör: Kürşad Kızıltuğ 432 s.
- Derinden yükselen bir çığlık
Belki de Gerçekten Mümkündür Dönmek’te Mustafa Okumuş, ardında bıraktıklarını hatıralarındaki gibi bulamayanların, geçmişe demirleyip yaşamı kaçıranların, kanadı kırılmış kuşların, özlemleriyle hayata tutunmaya çalışanların öyküleriyle buluşturuyor okuru. “Ne zaman göçtüklerinden haberin olmadı, kimse seni aramadı. Sürülebilecek bir iz bırakmamıştın belki de etrafta. Yağmur duasına çıkmış biçare sümüklü böcekler gibi kuraklığın ortasında zımpara toprak yontmuştu bedenini. Her adımda bir parçanı salmıştın geriye, bir tohum hayali kurmadan, hiçliğe karışacağını bilerek. İstediğin olmuştu işte.” Belki de Gerçekten Mümkündür Dönmek’te Mustafa Okumuş, ardında bıraktıklarını hatıralarındaki gibi bulamayanların, geçmişte demirleyip yaşamı kaçıranların, kanadı kırılmış kuşların, özlemleriyle hayata tutunmaya çalışanların öyküleriyle buluşturuyor okuru. Görünenin altında saklananları, kelimelerin altındaki yakıcı anlamları, bir çocuğun soldurulan gülüşünü, bir kadının yıllanmış umutsuzluğunu, hayattan vazgeçişleri, kırılan inançları, farklı bakış açılarıyla, kimi zaman sakince kimi zaman derinden yükselen bir çığlıkla anlatıyor. Yalın ve dikkat çekici bir üslupla, artık ait olmadığı bir hayatı yakalamaya çalışırken hiçbir yere ait olmadığını hissedenlerin, bir otobüsle hayallerine yolculuk edenlerin, dönüşün yolunu arayanların peşine takılıyor. Kim bilir, belki de gerçekten mümkündür dönmek… Mustafa Okumuş, 1987’de Konya’da doğdu. Çocukluk ve ilk gençlik yılları Zonguldak’ta geçti. İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi’ni bitirdi. Şu an İstanbul’da Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde sınıf öğretmeni olarak çalışmaktadır. İlk kitabı Kâtibin Kitabı okurlarla Mart 2019'da buluşmuştur. BELKİ DE GERÇEKTEN MÜMKÜNDÜR DÖNMEK? Mustafa Okumuş Vacilando Kitap, 2021 Tür: Öykü 109 s.
- Alice ile Dali bir araya gelince ne olur?
Salvador Dali’nin sürrealist resimleriyle Alice'in fantastik dünyasını buluşturan Alice Harikalar Diyarında ilk kez Türkçede. Matematikçi Charles Lutwidge Dodgson 1865 yılında Lewis Carroll takma adıyla Alice Harikalar Diyarında kitabını yayımladı ve gerçekliğin sınırlarını aşan fantastik bir dünyayla, müthiş bir hayal gücüyle tanışmış olduk. Bundan yüz yıl sonra, 1969 yılında sürrealist ressam Salvador Dali'nin yaratıcılığı Alice'le buluştu ve Alice için illüstrasyonlar yaptı. Şimdi bu klasik eser, Dali Vakfı'nın izniyle, Salvador Dali'nin Alice için yaptığı resimlerle birlikte, büyük boy renkli baskılarla Türkçede. Dünya edebiyatının en önemli klasiklerinden olan, edebiyattan sinemaya, müzikten tiyatroya sanatın her alanında birçok esere ilham veren Alice Harikalar Diyarında’nın, dahi ressam Salvador Dali’nin Alice için özel olarak yaptığı büyüleyici resimlerle birleştiği bu versiyonu sadece çocuklar için değil, yetişkinler için de keyifli ve nitelikli bir okuma deneyimi sunuyor. Bu büyük boy renkli baskıyla kitaplığınıza özel bir kitap eklenirken, çocuklar da Alice’in fantastik yolculuğu eşliğinde Dali’nin yaratıcı dünyasıyla, sınır tanımayan bir hayal gücüyle tanışacaklar. Charles Lutwidge Dodgson ya da daha çok tanındığı takma adıyla Lewis Carroll, İngiliz çocuk edebiyatı yazarı. Alice Harikalar Diyarında ve onun devamı olan Aynanın İçinden adlı kitaplarıyla tanınır. Kelime oyunları, mantık ve fantezideki yeteneği sayesinde ün kazanmıştır. Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, kısaca Salvador Dalí, Katalan sürrealist ressam. Gerçeküstü eserlerindeki tuhaf ve çarpıcı imgelerle ünlenmiştir. En iyi bilinen eseri olan Belleğin Azmi'ni 1931'de bitirmiştir. ALİCE HARİKALAR DİYARINDA Lewis Carroll Resimleyen: Salvador Dali Bilgi Yayınevi, 2021 Çeviren: Yasemin Yener Editör: Biray Üstüner 128 s.
- Attilâ İlhan Roman Ödülü, Şükran Yiğit'in oldu.
Attilâ İlhan Roman Ödülü, Burası Radyo Şarampol adlı romanıyla Şükran Yiğit'in oldu. Attilâ İlhan Bilim, Sanat ve Kültür Vakfı tarafından Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları desteğiyle Attilâ İlhan Edebiyat Ödülleri’nin bu yıl altıncısı düzenlendi. Yarışma kapsamında, 2020 yılında yayımlanmış bir şiir kitabı ve bir romana Attilâ İlhan Edebiyat Ödülü ayrıca 30 yaş altı erkek ve yaş sınırlaması olmaksızın kadın yazarlara da ilk roman ve ilk şiir kitabı için Vakıf Özel Teşvik Ödülü verildi. Attilâ İlhan Roman Ödülü, Burası Radyo Şarampol adlı romanıyla Şükran Yiğit'in oldu. Attila İlhan Edebiyatı Ödülleri'ni kazanan şair ve yazara ayrı ayrı 7.500'er lira ödül verilecek. Ayrıca ilk kitap ödülünün bedeli ise 2.500 lira olarak ilan edildi. Şükran Yiğit, 1961’de İstanbul’da doğdu, Ankara’da büyüdü. ODTÜ Endüstri Mühendisliği Bölümü mezunu. Ankara, Mon Amour! (2003), Bir Akdeniz Kedisinin Hatıraları (2004) ve Çatıkatı Âşıkları (2008) adlı romanları İletişim Yayınları tarafından yayımlandı. Halen Frankfurt’ta yaşıyor. BURASI RADYO ŞARAMPOL Şükran Yiğit İletişim, 2020 291 s.
- “Saklanmak bir zevktir. Bulunmamak ise felaket”
Sözcükler, Trendeki Yabancı, Öykü Gazetesi, Parşömen gibi dergilerde yayımlanan öyküleriyle edebiyat okurlarının dikkatini çeken Duran Emre Kanacı ile ilk kitabı Yapı ve Yasa üzerine Aynur Kulak söyleşti. “Psikolojik durum temelli hallerin hayatımızın en küçük anlarını bile nasıl etkileyebileceği üzerine düşünüp yazmak istedim.” Aynur Kulak Duran Emre Kanacı ile ilk öykü kitabı Yapı ve Yasa odağında yapmış olduğum söyleşi kavramlardan ziyade, insanın hiçbir zaman tam olarak emin olamayacağımız, şüpheler içeren gölgeli psikolojisi, bir biçim vereyim derken biçimsizleşen ruhu, benliği, bilinci çerçevesinde gerçekleşti. İnsana dair Yapı’lar bir şekilde kurabiliyor elbet, peki ya Yasa’lar? Yasa’lar Yapı’lar gibi mi kuruluyor yoksa şüphelerimizin bitmez tükenmez değişkenliğiyle mi biçimini alıyor? Bu iki soruya zihnimizin vereceği cevaplar yapıları ve yasaları oluşturuyor hiç şüphesiz ve polisiye türünün artık bambaşka yapılarla ve yasalarla, bilimsel alanda, sinirbilimi de gözetir şekilde okuyucunun karşısına sağlam şekilde çıktığını da gösteriyor. Bütün bunlar düşünüldüğünde söyleşinin kapsamını düşünebiliyor musunuz? İlk öykü kitabı Yapı ve Yasa odağında Duran Emre Kanacı ile çok kapsamlı bir söyleşi gerçekleştirdim. Hiç şüpheniz olmasın efendim. Buyurun lütfen. “Hem bilimde hem edebiyatta okuyor, yazıyor.” Bilimin edebiyatla bağını, bu bağın senin için ne ifade ettiğini, bu bağı nasıl bir yapı ile bir araya getirmek istediğini ilkin konuşmak isterim seninle. Mesela bizler aramızda Proust’u çok iyi bir edebiyatçı olarak konuşuruz fakat Kayıp Zamanın İzinde eserinin sadece çok iyi bir edebiyatçı tarafından değil, aynı zamanda çok iyi bir sinirbilimci tarafından yazıldığını hiç konuşmayız. Edebiyat ve bilim, -sinirbilim- bağlantısı üzerinden Jonah Lehrer’’in Proust Bir Sinirbilimciydi kitabı örneğini de verebilir miyiz; bağlayıcı unsur olarak. Çok güzel bir soru bu. Bilimin edebiyatla bağı benim için öncelikle bilimsel yazının ve edebi yazının temel ögelerinin birbirine çok benziyor oluşundan doğuyor. Ben edebiyatta yazmayı öğrenmeden önce bilimde yazmayı öğrendim. Yani eğer bir formasyon varsa bu ilkin oradan geliyor diyeyim. Bu işin daha teknik olan kısmı. Araştırmacı yazını edebiyatta kullanmak, bana -birçok takıntıyla beraber tabii-, çok şey kattı. Yapıyı öncelikle bir mantık çerçevesinde kuruyorsunuz, bunun içini doldurmak için araştırmalar yapıyorsunuz. Bir önermeniz var, bunu karakterlere test ettiriyorsunuz mesela. Hepsinin bu önermenin doğruluğuna ya da yanlışlığına dair beklentileri var. Zihinde bu şekilde kurulmuş taslakların üzerinden gittikçe güzel bir uğraş alanına dönüşüyor yazı benim için. Bence örnek çok yerinde. Jonah Lehrer yeni bir kültür alanı mümkün, diyordu. Bu alan edebiyatın, psikolojinin, sosyal bilimlerin yöntem ve çıktılarıyla pozitif bilimlerin çıktılarını aynı potada eritebilir. Pozitif bilimlerin sosyal bilimlerle iletişim kuramadığı toplumlarda her türlü teknolojinin, bilimsel ilerlemenin sindirilmesinin de imkânsız olduğunu düşünüyorum ben. Daha dar bir pencereden bakıldığında yine evet, ben de böyle bir bağ kurulmasında aracı olmak isterim yazdığım sürece. Araştırma alanlarımda bunu gözettim hep, çevremde gerçek anlamda fikir alışverişinde bulunduğum, bu iki cepheden de insanlar hep oldu. Özgeçmişteki sinirbilim genel çatısı altında, akademide ilerledikçe daha da spesifik kollara ayrıldı benim için işin boyutu. Farklı canlıların sinir sistemleri, çevrelerini algılama biçimleri, bunlardaki biyolojik determinantlar, şimdi davranış sinirbilimi üzerine çalışıyorum mesela, beynin biyolojimiz/psikolojimiz üzerinde mutlak bir yasa koyucu olmadığını göstermiş bir alan bu. Şimdi durum böyleyken bütün bunların edebiyata sinmemesi mümkün değil. Zaten geçmişte de bu böyle olmuş, psikolojik haller üzerine düşünmekten bizzat eğitimini almaya kadar, örneğin hemen aklıma gelen örnekler, Tanpınar’dan, Peyami Safa’dan, Murat Gülsoy’a uzanan çizgi. Bir yandan bilincin, bilinçdışının inanılmaz büyük dünyası, bir yandan gelişim aşamalarında çevrenin yükledikleri, çevremizi algılayışımız, ilişkilerimiz, davranışlarımız... Sonsuz bağlar. Yapı ve Yasa. İçinde yirmi öykü bulunan ilk öykü kitabının oluşum başlangıcına gitmek istiyorum. Nasıl oluşturmaya başladın öykülerini, nasıl bir araya getirdin? Son öykü okunup bittiğinde bütüne ulaşan bir yapısı var öykülerin. Hatta bir yapı-bozum da var tüm öykülerin paralelinde oluşup, ilerleyen. Üzerine düşünülmüş, kafa yorulmuş bir yapı, üzerine düşünülüp kafa yorulmuş bir yapı-bozum diyebilir miyiz bunun için? Öykülerimden bir dosya oluşturma fikri aslında Yapı ve Yasa’dan daha eskiye gidiyor. Daha önceki öykülerimle de bir dosya oluşturmuştum ama bu dosyadaki öyküler kendi aralarında bir bütün oluşturamıyorlardı. Birkaç yayınevi denemesinden sonra o dosyaya veda edip öyküleri tek tek dergilerde değerlendirdim. Böylece aslında edebiyata daha ciddi yaklaştığım dönem de başlamış oldu. Kitaptaki öykülerin bazısı yine atölyelerde yazdığım öykülerden, bazısı da yayımlama amacı gütmeden yazdığım öyküler. Bir araya geldiklerinde bir bütün olarak hem kendilerini, hem de benim yazıya bakışımı ve uğraştığım konuların, tekniklerin detaylarını desteklediler. Eski öykülerimi farklı mecralarda değerlendirdiğim için ya da aslında bazısını beğenmeyip hiçbir yerde kullanmadığım için kitaptaki bu öykülere –birkaç tanesi hariç- yeni diyebiliriz ve çoğunluğu pandemi döneminde yazıldı. Bir dip akıntısı olarak, denmişti, öyküler benzer temalar ve yapılar etrafında dönüyorlar. Son öyküden sonra bütüne ulaşan bir düzenden bahsettin, onun da öykülerin sıralaması ile alakası var diye düşünüyorum. Dosyaya koyacağım öykülerde karar kıldıktan sonra sıralamayı ben yaptım ve yayınevi de karşı çıkmadı, böylece hem öykülerde hem de daha şekilci bir bakışla içindekiler listesinde beni tatmin eden bir düzene, ahenge ulaştım. Bu okura da size geçtiği gibi geçer mi bilemiyorum ama içindekiler listesine şöyle bir bakan ne demek istediğimi anlayacaktır diye düşünüyorum. Farklı yollardan geçip bir öykünün alternatifine, onun aynasına ulaştığınızda zihninizde neler canlanacaktı? Yirmi öykü olmayabilirdi içinde, daha da kısa tutabilirdim belki ama ilk çıkışımı olabildiğince fazla malzemeyle yapmak istedim nedense. Yapının üzerine geçmişte çok düşündüğüm doğru. Ben bu kitaptaki öykülerin çoğunu dört aydan kısa bir süre içerisinde yazıp bir araya getirdim ancak benim naçizane o aşamaya gelmem yıllarımı aldı. Yapının ögelerinden olan dil konusunun genel hatlarıyla devamlı bir değişiklik halinde olmasını istedim öykülerde. Sonuçta o bir araç ve kurguya, anlatıcıya, karşıda uyandırmak istediğiniz duygu durumlarına göre şekil değiştirebiliyor. Ama dil konusuna, onu bir amaç olarak da görüp yine daha gelenekçi yaklaştığımı düşünüyorum. Yine yapı konusunda sorulduğunda söylediğim şeylerden biri öykünün getirdiği özgürlük alanı. Yani yapıyı şekillendirmemi sağladı bu özgürlük. Tamamen sizin kontrolünüzde, ister klasikten ister modern anlatıdan beslenen bir alan. Okuduklarımı eritip yeniden şekillendirmeye çalışmak gibi. Bunun yöntemleri üzerine de düşünüyorum, mesela polisiye dediğin öykülerde olayın neresinden tutacağımı, bir masalı tam olarak nereden başlayıp nasıl yeni! hallerde anlatabileceğimi düşündüm. Sonra gerisi geldi. Yukarıda bahsettiğim araştırmacı yöntemlerinden ve akademik anlatıdan çokça faydalanıyorum bunları kurarken. En çok ilgimi çeken de zaten bundan doğan işçilik ve uğraş. Yani evet, bence var sanki. Tüm öykülerin yapısı ve yasası boyunca bizlere baştan sona eşlik eden şüphe; “Zapt edilmişken iyi bir iz sürücüdür o, serbest kaldığında ise en doğal bağları bile parçalar.” Oyuk’un Ya Da Onların Masalı öyküsünde bu cümle ile niteleniyor ve kitabın ana cümlesi olarak beliriyor. Fakat daha en başta Gece öyküsü ile karşımıza çıkan Biçimsiz ile ilgili konuşmak, Yapı ve Yasa kitabına neden bir çocuk anlatıcı ile, O’nun kafasındaki Biçimsiz silüetiyle başlamak istediğini sormak istiyorum. Kitabın yekpare bir şekilde şüpheler, gizemler barındıran, ara sıra polisiye unsurların da devreye girdiği, alacakaranlık yapısını düşünürsek şüphe tohumlarını ilk olarak bir çocuğun atıyor oluşunu, onun kafasının içini bize gösterirken yaratılan tüm belirsizlikleri “biçimsizlikleri” neden bir çocuk üzerinden kurgulamak istediğini konuşmak isterim. Bu söylediğin tabii bir yere kadar üzerine düşünülmüş, yazarken çok da kurgulanmış bir şey değil aslında. İlk ve en basit cevabım, benim de endişeli bir çocuk olarak büyümüş olmam olabilir. Üç kardeşin en büyüğü ve farkındalığı doğal olarak diğerlerinden daha evvel gelişmiş olmak daha kaygılı bir çocuk haline getiriyor sizi sevdiklerinize karşı. Bu iyi bildiğim bir his ve birçok öyküye de yansıyor. Genel olarak bir çocuğun kaygısını ve şüphesini daha doğal buluyorum. Yetişkin hayatın getirdiği kısıtlamalardan uzak ve sosyal düzendeki kurallara uyma gereği duymadan, alabildiğine şüphe etmek ve bunu açıkça ifade edebilmek bir çocuğun yapacağı bir şey. Yukarıdaki sözün sahibi de yine benzer özellikler taşıyor bir yetişkin olarak, sanki daha az diplomatik ve hayatını daha açık, net yaşayabiliyor. Bir yapının parçası olarak çocuk kendinden gayet emin çıkabiliyor mesela karşıma öykülerimi yazarken ya da biraz daha arkada ancak olay örgüsünde büyük bir paya sahip olarak. Bunun kurgulanmış, teknik sebebi aslında bir dönem çocuk dilinden öyküler anlatmayı denemek istememdi. Mesela bir kız çocuğunun dilinden. Öykülerde çocuklar benim farklı pencerelerim ama onlar benim için de çok yeni pencerelerdi. Saf, temiz çerçeveli bir pencere değil bu illa, iyi mantık yürütebilen hatta çoğu zaman yetişkinlerin farkındalığını da aşan pencereler. Kitaba girişi böyle bir pencereden Gece ile açmak istedim, sonra Gündüz ile kapattım. Ancak o çocuk gerçekten de büyüyüp çocukluktan çıktı mı onu en son satırda dahi bilemiyorum. Şimdi düşününce dikkat çektiğin yer çok doğru, beni çok etkiledi söylediğin. Öykülerdeki çocukların hep bir bağı var, bu öykülerde verdiğim bir bağ değildi. Biçimsizlikler hep çocuklukta kuruluyor ve orada daha anlamlı, hayat adına daha belirleyici sanki. Ve çocuğun bunlara tepkisi de gayet net. Çocukken bizler de belirsizliklere şüpheyle yaklaştık, aynı zamanda onlara rahatça bir kalıp uydurup karşı atağa geçtik sanki. Ataklarımız yetişkinlerin zihninde hep anlamının dışında karşılık buldu, bilemiyorum. Tekinsizlik ve benzeri duygular benim yazarken hoşlandığım duygular evet, gözümde sisler arasında koşuşturan çocuklar canlanıyor düşündükçe. Ama bu arada bu sis bulutunu da yer yer dağıtmak istiyorum. Bence bu tarz öyküler yazarken dilin muğlaklığıyla kurgunun muğlaklığı arasında fark var. İkincisini öyle bırakmak mümkün ama ilkinden taviz vermek hiç istemiyorum biraz örtük bir öykü yazmak istiyorum diye. Geceöyküsü ile başlıyoruz ve Bukağı, Filler, Yumurtalar, Kayıp Aranıyor, Denizci, Limanda, Gemide… Arka arkaya akan öykülerde aile ve çocuk olma meselesi, bukağı ile (demir bileklik) bileklerinden tüm yaşamınla aileye bağlı olma, çerçeveler ile, fotoğraflar ile (birçok öyküde var) nesneler üzerinden biçime bürünerek bizi takipteler. Bu durum varlığını kaybetmeden kimsenin göremeyeceği bir yere girme, saklanma duygusu, saklandığın yerden herkesi görebilme, görmeye devam etme ve bu izleyen gözlerin yarattığı şüphe duygusunun zihnimize yerleşmesin beraberinde getiriyor. Winnicott’un şu sözü; “Saklanmak bir zevktir. Bulunmamak ise felaket.” aklıma geliyor. Daha ilk öykü ile zihnimize giren Biçimsiz ilk önce çocuk, sonra büyümüş ilk gençliğindeki çocuk, sonra evli, çocuk sahibi mutsuz çocuk, dedektif çocuk, yılanı görmüş çocuk, hatta yılan öldürmüş çocuk olarak karşımız da arz-ı endam ederken aile meselesini anne veya baba ayrımında bulunmaksızın önümüze koyuyor kitap boyunca. Aile meselesi başlı başına bir tekinsizlik meselesidir ve aslında tüm saklanma ve bulunma ve arada oluşan şüphe rüzgârları, cereyanlar böyle oluşuyor desem, ne dersin? Böyle iyi kurulmuş bir soruya nasıl cevap veririm bilemiyorum gerçekten. Sanırım şu konuda bilim dünyası da hemfikir artık, kişinin karakterinin ve psikolojisinin temel taşları aileyle geçirilen o ilk beş on yılda kuruluyor. Dolayısıyla bu kişinin hayata bakışını, gelecekte en ufak olaylara bile vereceği tepkileri şekillendiriyor. Nelerden haz alacağını, travmalarını nelere yansıtacağını hep belirliyor. Burada bahsettiğim kötü bir çocukluk dönemi geçirmek değil illa, yukarıda da konuştuk ya çocuk doğası gereği daha şüpheci, daha doğumdan itibaren kaygılı bir varlık ve üzerine okulda, toplumda henüz şekillendirilip ket vurulmamış hayal gücü de eklenince patlamaya hazır bir bomba gibi bir varlık. İşte bomba bazen iş hayatında patlıyor, bazen evlilikte bazen daha ergenlikte. Ben bu konular üzerinde düşünüyor ve yazıyorum çünkü biliyorum ki hepimiz bu işte ortağız, hepimiz aynı gelişim süreçlerinden geçtik ve ailenin, toplumun bir ürünü olarak hayata salındık. Yani yalnızca kendi problemlerimden ötürü, anlatıp da rahatlayacağım şeyler olduğu için yazmıyorum. Elbette benden bir şeyler de sızıyor öykülere ama bunu asgari seviyede tutmaya çalışıyorum. Yine konuştuğumuz gibi psikoloji biliminin katkısıyla biraz öz farkındalık, öykülerde didaktikliği ve yalnız kendini anlatmayı engelleyecektir bence. Bana benzemeyen karakterler yazmak istedim hep. Bu konuya yaklaşımımda anne veya baba ayrımını gözetmediğim için sevindim. Çünkü yalnız kötü bir anne ya da kötü bir baba hikâyesi anlatmak korkunç bir şey olurdu, yeterinde kötü ebeveyn yazıldı galiba. Yine de dediğim gibi hepimiz ailelerimizin bir uzantısıyız ve yaşamımızı, dolayısıyla anlatılacak öyküleri de aile yapısından bağımsız kurmak zor. Bir yandan da aile biliyoruz ki birçoğu için maalesef bir canavar ve bazı kişiler gibi bazı karakterler de bu canavara karşı savaş açmış durumda. Bu yüzden okurun bir ortaklık kurabilmesi benim için kâr ama aynı zamanda üzücü de bir şey. Gece-Gündüz, Filler-Yumurtalar, Denizci-Limanda-Gemide, Yemliha’nın ya da Bizlerin Masalı – Oyuk’un ve Onların Masalı. Örnek verdiğim bu öykülerin türlerinin -yani masalsı türde unsurları barındıran öykü, gotik türü barındıran öykü veya polisiye türü barındıran öykü bazında- ayrı ayrı konuşmamız gerekiyor elbet fakat öncelik olarak Yemliha’nın ya da Bizlerin Masalı – Oyuk’un ve Onların Masalı çiftinin kesinlikle konuşulması gerektiğini düşünerek ilk olarak bu iki öyküden başlamak istiyorum. Bu iki öykü, anlatı bağlamında öykü formatının nasıl efektif kullanıldığına da çok iyi iki örnek aslında. Öykü türlerinin içi içe girmesinin neredeyse hiç sırıtmamasını ve birbirinden türler anlamında rol çalmıyor oluşunu (masal türünün polisiyeye -veya tam tersi- baskın gelmiyor oluşu) ikinci öyküyü birkaç öykü sonra okusak bile hemen birbirlerini bütünlüyor olmaları kitabın özerkliğini ortaya koyması acısından da önemli; ne dersin? Teşekkür ederim, bunlar beni çok mutlu ediyor tabii. Burada artık işin teknik kısmına geçmekte fayda var çünkü sorulduğunda hep anlattığım şey bugüne kadar bu. Öykünün türünden bağımsız olarak orada hep bahsettiğimiz yapıyı kurmak istiyorum ve bunun için çalışıyorum. Bir masalın ve polisiyenin birbirini karşılayıp bir bütün oluşturması benim için zor bir görevdi. Önce masalı yazdım, Yemliha zaten masal kahramanlarından biri üzerine yazılacak bir öyküydü. Kendisi memleketimde anlatılagelmiş bir kadındır, bunun avantajını çok yaşadım yazarken çünkü coğrafyaya ve masala hâkimdim. Yine de masala bir yenilik! getirme uğraşım oldu, ülkemizde kadınların maalesef çoktan tarihin karanlık odalarından birine atılmış olması gereken problemleri üzerinden. Umarım başarılı olabilmişimdir. Bunun karşılığında fantastik unsurlarla bir polisiye kurmak da Yemliha’nın dünyasını çok sevdiğimden kaynaklanıyor. Yemliha ve onun çevresinde oluşturduğum dünyayı muhakkak yeniden ziyaret edeceğim. Bu sözleri senden duymamın sebebi de aslında öykü formatı üzerine düşünüyor olmam bence. Polisiye de olsa fantastik ögeler de barındırsa bir öyküde temel yapıtaşlarını oturtup onun üzerinden işçilik yapmaya uğraştığımda bir yapı ortaya çıkıyor. Bu içerisinde dediğin gibi kendi yasasını da barındırıyor, söyleşinin bütününe dağıldığı haliyle. Bazen aynı öykü içinde bazen ayrı ayrı öykülerde durumun, olayın, kişinin farklı iki yüzünü görüyoruz. Eşli öyküler veya iki yüzü olan öyküler söz konusu. Mesela, Bir Büyük Aşk; mesela Rüzgar, mesela Yumurtalar öyküleri. Baştan beri var olan o biçimsiz gölgemiz hem gerçek hem gölge tarafını bize göstererek, arada tekrarların da olduğu farklı duygu ikircikleri de yaratarak zihnimizde dolaşıyor. İnsanlar, nesneler, olaylar, yaratılan atmosferler, doğa, duygularımız hepsi birbirine bağlantılıdır, bağlantılı olduğu için de değişkendir ve hiçbir şey tek bir şey olamaz, eşi ve farklı yüzleri vardır diyebilir miyiz? Genelde metinlerde -iyi kullanılmazsa eğer- tekrarlar risklidir ama Yapı ve Yasa’da tam tersi bir bütünlük ve sağlamlık duygusunu beraberinde getiriyor. Buna benzer geri dönüşler aldığımda söylediğim şey aslında ikilik durumlarını seviyor olmam. Bir şeyin ötekiyle var olabilmesi çok karşılaştığımız bir figür kültür dünyamızda. Tekrar estetiği olarak uzun zaman evvel tanıştığım teknikle hep içli dışlı oldum, her zaman olaylara diğerinin gözüyle de bakmaya çalıştım. Bu pratikler de öyküde kendisine böyle, kitapta okuduğun gibi yer buldu. Bunu seviyorum ve halen yapmaya devam ediyorum. İkinci bir göz illa olayın zıttı, karakterin zıttı olmak durumunda değil. Aynı ya da farklı bakış açılarından, aynı ya da farklı zamanlarda zamanlardan hep aynı yere bakmak mümkün. Öykü zaten bunu daha büyük bir emekle mümkün kıldığı için benim favorim. Bir de amacım aslında karşı zihinde de bir yapı kurabilmek oldu. Mesela birbirini aynalayan öykülerden ikincisiyle karşılaşınca, sonra kitap bitince doğacak duygu durumları. Yalnız olaylar akışı değil, artık terimleri çok kullandığımız için rahatça kullanıyorum, kurmak istediğim yapının ikiliği, eşi nasıl kurulacak zihinlerde, yoksa yıkılacak mı, yasası bir şekilde geçecek mi? Kitabımı edinmiş insanlara hep “Fikrinizi merak ederim,” derken aslında bu tarz bir arayış içerisinde oluyorum. “Akademide olmanın en zor kısmı bu. İnsan, başka bir insanın haletiruhiyesini okuyup ona göre tavır almanın, kendi çalışmalarının selameti için kritik olduğunu öğrenmek durumunda.” Pendname’yi ayrıca konuşsak, ne söylemek istersin? Çünkü, “… insanın haletiruhiyesini okuyup ona göre tavır almak…” bu öykü kitabının yapısını anlatmak açısından da okunması gereken, dikkat çekilmesi gereken bir cümle. Ama; ya Yasa’sını? Öykülerin birbirleriyle ve kendi içlerinde yapısını konuştuk şimdiye kadar. “Yasa” bu kurulmak istenen yapının neresinde duruyor tam olarak. Kitaba da ismini veren Yapı ve Yasa öyküsüne de dikkat çekmek gerekiyor elbet burada. Toplumu, ailesini, aile yapısını ret eden bir adam söz konusu ve haletiruhiyeyi iyi okuyabilmenin yasalar karşısında özellikle pek de geçer akçe olmadığını gösteriyor bizlere, ne dersin? Pendname benim için çok özel bir öykü. Orada da yine mesele aslında çocuk yetiştirmenin türlü yolları üzerine kurulu ama Türk edebiyatından büyüklerimize de selam vermek için güzel bir duraktı. Bir de alışık olduğum üniversite çevrelerinde dolaştığım için. Orada bir sinirbilimciyi değil de bir Türk edebiyatçısını anlattım ama olsun, akademi alanlardan bağımsız özünde aynı. Onun da yasaları var yani. “insanın haletiruhiyesini okuyup ona göre tavır almak “ cümlesindeki tespitin gerçekten çok yerinde. Çünkü dedim ya aslında ben yazarken dil de kurgu da karakterin etrafında yeniden şekilleniyor. Yasanın öykülerimde nerede durduğu sorusu çok güzel bir soru. Çünkü öykü yapısı üzerine dediğim gibi çok düşündüm ama bunları düşünürken o işin kendi çapımda kurduğum yasası hep daha perde arkasında, zihnimde bir yerlerde işledi, kuruldu. Biliyoruz ki bilinçdışında hep çalışan bir şeyler var. Benim için de öyle oldu, oradan süzüp aldıklarımı yasa belledim yazarken. Bu bilinçdışından süzülüverme meselesini çok kullanıyoruz ama insan anlıyor yani, nasıl anlatabilirim bilmiyorum. Bu söyleşide söylediğim her şey de zaten birtakım eriyik malzemenin ortada şekillenmiş hâli dediğim gibi. Bu hepimiz için öyle sanki. Yapı ve Yasa’daki karakter evet bu durumda çok kârlı çıkamıyor işin içinden ama en azından meramını iletebiliyor. Diğer öykülerde de onun arkadaşları bir şeylere karşı bayrak açıyorlar, dediğin gibi haletiruhiyeyi iyi okuyarak, toplumca karşımıza dikilen canavarlar çok büyükler, olsun, uğraşmaya devam. “Yeni, önemli olayların arifesinde, nereye varacağı bilinmez zamanlarda Biçimsiz’le beraberdik. Doğru, bana hep böyle savunmasız anlarımda yaklaştı. Bir arkadaş diğerine bunu yapar mı?” Gündüz öyküsü kitabın son öyküsü ve Gece öyküsündeki Biçimsiz yeniden karşımızda. İkircik yaratan olaylar, biçimsiz gölgemiz, alacakaranlığın belirsizliği, şüphelerimiz, nereye yerleştireceğimizi bilemediğimiz tekinsiz duygular, kafamızın içindeki o dehlizler, kıvrımlar, sinirlerimiz… Şizoit bir insan ruhu profilinden bahsedebilir miyiz tam da bu noktada, ne dersin? En basit öykülerin bile şüphe bağlantılarıyla ortaya çıktığını, oluştuğunu, yapısını var ettiğini düşünürsek, iki öykü bağlamında şizoit durumlar hikâyeleri besleyebilir ve ona hizmet edebilir diyebilir miyiz? Çok doğru, bu öykü ikilisi bana ulaşan birçok okurda farklı şeyler uyandırdı, özellikle Gece’deki çocuk dünyasından dolayı. Benim orada ilkin yazmak istediğim gerçekten de senin yakaladığın gibi bir psikolojik sorun üzerineydi. Bir kere şunu fark etmenin bana çok yararı oldu, günlük hayatımızda karşılaştığımız sorunların ya da iyi köyü birçok hikâyeciğin temelinde aslında karşıdaki insanın psikolojik durumu yatıyor. Gördüğüm kadarıyla psikoloji biliminin nimetlerinden faydalanmaktan uzak insanlarla yaşıyoruz. Onlara göre terapi artık insanı elden ayaktan düşüren büyük travmaların çözümünde kullanılabilecek bir tedavi yöntemi. O da son aşama tedavi. İnan beyin üzerine çalışmaları olan ancak psikolojik problemlerin varlığına inanmayan araştırmacılar da mevcut. Şimdi bu kişilerden kendilerini anlamalarını, yarattıkları sorunlara bir öz farkındalıkla yaklaşabilmelerini nasıl beklersin? Dediğin gibi hepimizde hem evrimin hem çevrenin geliştirdiği, yonttuğu bir iç dünya var. Şizoit profiller de bu dünyanın dışavurumu daha kolay olan kısmı gibi. Ben burada psikolojik durum temelli hallerin hayatımızın en küçük anlarını bile nasıl etkileyebileceği üzerine düşünüp yazmak istedim. Bu fantastik bir öykü de olabilirdi ama hayır, bütün bunlar gerçek. Mesela psikopatlık ve psikopatik özellikler ayrımı da vardır, bir dönem üzerine çalışmıştık. Kişi tanımlanmış manasıyla tam bir psikopat olmadan da birçok psikopatik özelliği zaman zaman taşıyıp bunu hayatın her alanında karşıya gösterebiliyor. İşte hikâyelerin de bunlardan beslenmesi kaçınılmaz. Hayatımızdaki küçük hikayeler edebiyata hizmet ettiği, edebiyatın da bunu işleyip tekrar hayata dönüştürdüğü bir ilişkiler ağı bence bu. Polisiye söz konusu olunca anlatım biçimi de otomatik olarak oluşuyor. Bu otomatik olarak oluşan anlatımın atmosfer yaratımını ve dile etkisini nasıl tanımlarsın, genç bir yazar olarak. Atmosfer-kurgu-dil bağlamında polisiye adına artık daha yeni oluşumlar mevzu bahis ve bu noktalardan yeni hikâye anlatımları ve kurgular oluşuyor denilebilir mi? Gizemin, şüphenin, tekinsiz anlatının yapısı yeni çağ ile değişti ve yeni anlatı içerikleri kazandı denilebilir mi? Konunun hızlı değişim etkisini polisiye içerikli yabancı TV dizilerinde daha belirgin bir biçimde görüyoruz. Polisiye hem yerli hem yabancı olarak okuduğum bir tür, çok sık olmasa da. Ben şahsen İskandinav polisiyelerinden çok keyif alıyorum. Orada da bizdeki iyi örneklerde olduğu gibi toplum çok iyi siniyor metne ve de şehir. Daha yalın bir anlatımla. Bunun için de çok kafa yordum, kitaptaki bu öykülere polisiye denir mi bilmiyorum ama ilkini yazmamı aslında eşime borçluyum. O benim kendime ödevler verip çeşitli denemeler yaptığımı iyi biliyordu ve bir gün “Bir de polisiye öykü yaz bakalım,” dedi. Yüksek bir gerçekçilik oranı, kurgunun iyi tamamlanması ve hani boşluk bırakmamak gibi bilindik özelliklerinden dolayı polisiye türün kalemime uygun olduğunu biliyorum. Bunlar, yapının her zaman gözettiğim yasaları zaten. Ki iyi bir yarışmada iyi bir derecem de olmuştu polisiye öykü üzerine. Yine de yazarken karakterin duygu durumlarına daha çok odaklandığımı söylemeliyim. Anlatım biçiminin mecburen bu türe özgü bir oluşuma girmesi de dediğin gibi dil ve atmosferi değiştiriyor. Ben bu tarz öykülerde daha kısa cümleler kurduğumu fark ettim mesela ilkin, daha açık ve temiz bir anlatım gözetiyorum. Muhakkak burada da bir dönüşüm söz konusudur, polisiye literatürü çok dikkatle takip ettiğim söylenemez ama doğası gereği polisiye anlatılar kaygı ve şüpheleriyle, teknikteki farklılıklarıyla yakın olduğum anlatılar. Benim ilişkim bu yönde polisiye ile. Yapı ve Yasa pandemi dönemini de içine alan bir süreçte tamamlandı diye düşünüyorum. Neden pandemi gibi bir süreç patlak verdi yerine, bundan sonrası için nasıl bir yeni dünya tahayyülü içerisindesin bunu sormak istiyorum. Normale mi dönmeliyiz mesela, yoksa şimdi itibariyle her şey değişmeli mi? Edebiyat yeni dünya tahayyülünde nasıl yerini alacak, nasıl kitaplar, hikâyeler okumaya başlayacağız sence; yapılar, kurgular, yeni türler oluşur mu mesela, ne dersin? Bu da çok büyük bir soru ama sondan başlayacak olursam eğer ben edebiyat ve yazı adına umutluyum. Pandemi döneminde doğan öykü derlemeleri de gördük, pandeminin bir karabasan gibi üzerimize çökmesinin getirdiği yıkımları anlatan kurgu dışı metinler de. Bence en önemlisi insanın biraz olsun kendisine dönebilmiş olması. Ben zaten yazıyordum ve pandeminin belki evde daha fazla kalabilme faydasından ziyade büyük bir etkisi olmadı yazınıma ama birçok insanın bu yönelimi yaşadığını düşünüyorum, hayatlarında, ilişkilerinde, belki sanatlarında. Edebiyatımız da keşke böyle büyük bir durum vesilesiyle değil de işin doğal akışıyla birçok farklı tür doğurmuş olsa. Ben iyi bir dergi takipçisi olduğumu düşünüyorum, hem öyküleri hem de düşünce yazılarını takip etmeye çalışıyorum. Mesela en basitinden biz yıllardır hâlâ bin yıllık edebiyatımızın adında uzlaşamadık. Bir şekilde su bulandırılıp duruyor ve aynı yerde dönüyoruz gibi geliyor dört beş senelik periyotlarla. Ama geçen yaz yani pandemi sürecinde bir İngiliz dergisinin sayısı özel olarak “yaz kurgusu” üzerineydi. Çok da büyük konuşmak istemem ama umarım anlatabilmişimdir demek istediğimi. Yine de dediğim gibi umutluyum çünkü edebiyatı ciddiye alıp üzerine eğilen, ders çalışır gibi çalışan çok genç olduğunu biliyorum ki bazısıyla arkadaşız da. Burada Onur Çalı’nın derlediği ve benim de içinde olduğum Yaz Öyküleri seçkisine de selam edeyim, yaz kurgusu örneği vermişken aklıma geldi. Polisiyesi, bilimkurgusu, şiiri ve daha birçok türüyle çok insan yazıyor, çiziyor, uğraşıyor yani. Bir şeylerin bu süreçte hayatımızda değiştiği kesin ama bence yine de dikkatli olmakta fayda var. Her şeyin değişeceği gibi boş bir umuda da sahip değilim çünkü canavarlarımız dediğim gibi çok kollu.
- Gençliğin büyülü doğası ve gizemleri
Tanrı Tavşanken, 1960’ların sonu ve 2000’lerin başlarında geçen, alışılmamış bir ailenin hikâyesi. 1968. Paris'in sokaklara döküldüğü yıl. Martin Luther King'in bir hayal uğruna hayatını kaybettiği yıl. Eleanor Maud Portman'ın doğduğu yıl. Elly'nin dünyası, dengesiz ilişkilerden dolayı her an alabora olacak gibiydi. Sevgi dolu ama çok da dikkatli olmayan anne babasının gözden kaçırdıkları, aklı kendinden büyük en yakın arkadaşının hayaller ardına gizlediği sırları, tuhaf kiracıların büyüleyici yaşamları ve çocukluğun tüm zorluklarıyla yüzleşirken tek dayanağı olan abisi Joe'nun tüm sustukları yüzünden Elly başka bir gerçekliğe inanıyordu. Tanrının tavşan olduğu bir gerçekliğe. Aradan geçen yıllarda gördükleri Elly ve Joe'yu her zamankinden daha da yakınlaştırmıştı. Ta ki bir gün dehşet verici bir olayla aralarındaki bağ kopuncaya kadar. Büyümenin, ailenin, hayatın ve ölümün gün yüzüne çıktığı o gün, sevginin hem aydınlık hem de karanlık yanlarıyla tanışacaklardı. 2011'de Winman'ın ilk romanı When God Was a Rabbit (2011) uluslararası en çok satan kitap oldu ve Winman'a Galaksi Ulusal Kitap Ödülleri'nde Yılın Yeni Yazarı da dahil olmak üzere birçok ödül kazandı. Winman'ın ikinci romanı A Year of Marvelous Ways, 18 Haziran 2015'te yayınlandı. Winman'ın üçüncü romanı Teneke Adam, 27 Temmuz 2017'de yayınlandı ve 2017 Costa Kitap Ödülleri için kısa listeye alındı. TANRI TAVŞANKEN Sarah Winman Yabancı Yayınları, 2021 Çeviri: Can Erhan Kızmaz 328 s.















