Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Ben Ben: Ölümle On Yedi Karşılaşma – Maggie O'Farrell
Ölümcül seyreden bir çocukluk hastalığı, neredeyse felaketle sonlanacak bir ergenlik isyanı, ıssız bir patikada bir seri katille karşılaşma, eksik personelli bir hastanede beceriksizce yaptırılan bir doğum. Bunlar çağdaş edebiyatın önemli yazarlarından, Costa Ödülü sahibi Maggie O’Farrell’ın bizzat yaşadığı ve bu sıra dışı anı kitabıyla okuruyla paylaştığı, ölümle on yedi karşılaşmasından sadece dördü. Gerçek, soluksuz bırakan ama hepsinden öte, bizlere “derin bir nefes alıp kalbimizin atışını dinlememizi” hatırlatan bir anı-roman. "Nefes kesecek kadar iyi." - Guardian “O’Farrell eline okla yayı alıp doğrudan kalbe nişanlıyor.” - Times “Ölüm hakkında olup da kendimi bu kadar canlı hissettiren hiçbir kitap olmadı.” - Tracy Chevalier BEN BEN: ÖLÜMLE ON YEDİ KARŞILAŞMA Maggie O'Farrell Çeviren: Kıvanç Güney Domingo Yayınevi, 280 s. İstanbul, 2021
- Hakikat Sonrası - Derleyen: Bülent Özçelik
“Hakikat”in temsili günümüzde can çekişiyor. Kamusal tartışmada hakikat, çağımızın gelişmeleriyle, yeni bir şekilde görmezden geliniyor. 2000’li yıllardan itibaren kamusal alanda hakikat ve hakikat sonrası konusunda pek çok tartışma yaşandı. Siyasal, toplumsal ve ekonomik gelişmeler, yeni medya teknolojilerinin hız kesmeyen etkisi, “hakikat sonrası” bir çağda yaşadığımız iddialarının gündemi kaplamasına neden oldu. Bu derlemede, siyaset, felsefe, medya ve uluslararası ilişkiler alanlarında, hakikatin ve “hakikat sonrası” çağın ne olduğuna dair esaslı tartışmalar yürütülürken, aynı zamanda, yaşadığımız “karanlık çağ”dan çıkış için kapılar aralanmaya çabalanıyor. Derlemede yer alan bölümler, yazıların başlıkları ve yazarları ise şöyle: SİYASET-FELSEFE: • Hakikat, Retorik ve Siyaset FİLİZ ZABCI • Felsefede Neredeyiz? Yeni Bir Etiko-Politiğin Olanağı ÇETİN BALANUYE • Bir Kavram Üç Dönem: Olmak Olarak Hakikat, İnşa Etmek Olarak Hakikat ve Hakikati Kaybetmek CAN ULUSOY • Felsefe, Hakikat ve Sonrası ÖZGÜN BULUT • Göçmenler ve Hakikatin Yeniden Kuruluşu ya da Bir Sınır-Kavram Olarak “Göçmenlik” Üzerine DENİZ GÜRSOY • İnsan Hakları ve Hakikat Sonrası Çağın Bireyi DURDU BARAN ÇİFTCİ • Hakikatin Sırtındaki Yük: Siyaseten Doğruculuk BERK İLKE DÜNDAR • Hakikat Sonrası ve Kamusal Alanda Din BÜLENT ÖZÇELİK MEDYA: • Dijimodern Çağda Hakikat, Sonrası ve Kamu Yararı HÜSEYİN KÖSE • Post Hakikatin İlk Evresi Yankı Odaları: Yalan Haber mi Daha Hızlı Yayılıyor Coronavirüs mü? MERVE ÖZDEMİR-NİL ÇOKLUK • İletişimsel İllüzyon Nasıl Gerçeğin Yerine Geçer? ESRA İLKAY KELOĞLU İŞLER • Türkiye’de Popülizm ve Medya-Bir Suç Ortaklığı BURAK ÖZÇETİN-AYŞEGÜL AKAYDIN AYDIN • “Kutuplaşma, Doğrulamanın Etkisini Sınırlıyor” Doğruluk Payı’dan Koray Kaplıca ile Röportaj SÜMEYRA DEMİRALP • “Dezenformasyon Hangi Alandaysa Oraya Yöneliyoruz” Teyit’ten Gülin Çavuş ile Röportaj BÜLENT ÖZÇELİK ULUSLARARASI İLİŞKİLER: • Popülist Söylem Olarak Komplo Teorileri ve Dış Politika: Brexit Örneği UMUT YUKARUÇ • Hakikat Sonrası Dönem, Politika ve Güvenlik RASİM ÖZGÜR DÖNMEZ • İklim Değişikliği: İnkâr, Çarpıtma ve Hakikat HİKMET KURAN • “Doğaya Karşı Zafer” Arayışı ve Kalkınma Hayalleri: Sovyet ve Amerikan Tarihlerinden Örnekler HALİL BURAK SAKAL HAKİKAT SONRASI Derleyen: Bülent Özçelik Nika Yayınevi, 448 s. Ankara, 2021.
- Dracula'nın Konuğu - Bram Stoker
Tüyler ürperten korku klasiği Dracula ile ünlenen Bram Stoker uykularınızı kaçıracak kısa hikâyeleriyle hayal gücünün sınırlarını bir kez daha zorluyor. Doğaüstü edebiyatın en büyük ilham kaynaklarından birini kaleme alan yazar, dokuz öyküsünde de karanlık dünyanın kapılarını aralıyor. Dracula’nın orijinal metninin silinen ilk bölümü olduğuna inanılan Dracula’nın Konuğu, ilk kez Stoker’ın ölümünden iki yıl sonra, 1914’te yayınlandı. Korku edebiyatının en büyük klasiklerinden birini kaleme alan Bram Stoker’ın kısa hikâyelerinden oluşan koleksiyonu Drakula’nın Konuğu, tüyler ürpertici dokuz hikâyeyle okurun karşısına çıkıyor. Yazarın ölümünden sonra eşi tarafından derlenen hikâyeler, Stoker’ın benzersiz, karanlık ve gotik dünyasını keşfetmek isteyenler için iyi bir başlangıç. DRACULA'NIN KONUĞU Bram Stoker Çeviren: Türkan Çolak Artemis Yayınları, 184 s. İstanbul, 2021.
- Zalimlerin Ölümleri Üzerine - Lucius Caelius Firmianus Lactantius
Zalimlerin Ölümleri Üzerine’nin Tanrısal İntikam çevresinde dönen hikâyesi, imparatorluğun 303-314 yıllarına dair önemli bilgiler sunar. Lactantius elli iki bölümden oluşan kitabının girişinde kendi döneminin zalimlerini anlatacağını yazmış olsa da anlatısına işkenceyle ilgili suçlamak için seçtiği Nero, Decius, Domitianus, Valerianus ve Aurelianus’a dair kısa bir özetle başlar. Eserin geri kalan kırk altı bölümü Diocletianus’un tetrarchia tasarısı, “Büyük Zulüm” süreci, imparatorun tahttan feragati, Maximianus’un feragate direnmesi, Maxentius’un imparatorluğa yükselmesi, Galerius’un hastalığı gibi olayların detaylarını ve zalimlikleri sebebiyle Tanrı’nın bu imparatorlar için hazırladığı trajik sonları içerir. Ayrıca Lactantius’un Hıristiyan bir imparatorluğun temellerini atacak olan Constantinus’un Milvius Köprüsü savaşı öncesi gördüğü rüyanın hikâyesinden bahsetmesi ve dinsel hoşgörüyü vadeden Milano Emirnamesi’nin tam metnini aktarması eserin değerini arttırmıştır. Nihayet Constantinus’un sunduğu inanç özgürlüğü sonrasında kaleme aldığı eserde ilâhi adalete olan inancını haykıran ve zalimlerin ölümleriyle Hıristiyan zaferini kutlayan Lactantius’un sevinç çığlıkları günümüze ulaşmıştır: “Şimdi karanlık fırtınanın şiddetli hortumlarından sonra, gökyüzü sakin ve hasretle beklediğimiz ışık yeniden parladı; artık kullarının ibadetleriyle yatışmış olan Tanrı, ilâhi yardımıyla dua edenleri ıstıraplarından kurtardı ve şimdi dinsizlerin komplolarını yok ederek yas tutanların gözyaşlarını sildi… Cezaları gecikse de hak ettikleri gibi ağır oldu. Tanrı onların cezalarını hem tek bir Tanrı olduğunu hem de O’nun yargıç olarak günahkârları ve zalimleri açıkça hak ettikleri cezalara çarptırdığını büyük ve muhteşem örneklerle gelecek kuşaklar öğrensinler diye erteledi.” ZALİMLERİN ÖLÜMLERİ ÜZERİNE Lucius Caelius Firmianus Lactantius Çeviren: Tuğçe Ünver Doğu Batı Yayınları, 148 s. Ankara, 2021.
- Ofsayt - Manuel Vazquez Montalban
Okurların Merkez Komitesinde Cinayet romanından tanıdığı dedektif Pepe Carvalho emekliye ayrılmış, günlerini Katalonya'nın en iyi yemeklerini ve şaraplarını tadarak geçirmektedir. Gelgelelim, Barselona'nın dünyaca ünlü futbol takımından bir yönetici onu ziyaret ettiğinde dedektifin yaşam seyri bir anda değişir. Yönetici, Carvalho'ya bir not bırakmıştır ve notta "Santrfor alacakaranlıkta öldürülecek" yazıyordur. Dedektif bu notun nereden geldiğini bulmalıdır. Tehdit gerçek mi? Bir kişinin işi mi? Yoksa Katalonya'nın en değerli mülkleri için girdikleri savaşta Barselona'yı parselleyen emlak patronlarından birinin mi marifeti? Montalbán, okuru bu soluk kesen serüvenin içine çekerken onu aynı zamanda her zamanki gibi yeme-içme kültürünün renkli patikalarından geçiriyor, bu arada, İspanya'daki futbol olgusunun içyüzünü sergiliyor. OFSAYT Manuel Vazquez Montalban Çeviren: Cansu Akkoyun Dipnot Yayınları, 272 s. Ankara, 2021.
- Tanrı’nın Kırbacı - Yevgeni Zamyatin
“Modern medeniyetin bir çıkmaza sürüklendiğini gören Zamyatin bu anda dahi insanlığın tek kurtuluşu olacak yeni bir Attila’nın ortaya çıkışı için yüzünü geleceğe döndü.” – Gleb Struve Devrimlerin de sayılar gibi sonsuz olduğunu savunan Yevgeni Zamyatin’in iki önemli öyküsünü ve bir de yarım kalmış novellasını bir araya getiren bu kitap, yazarın yazınsal alanda da sürekli değişim peşinde olduğunun bir kanıtı âdeta. Yazarın çağını yansıtmak üzere yıkılışının hemen öncesindeki Roma’yı gözlemlediği Tanrı’nın Kırbacı tüm Avrupa’nın kaderini değiştirecek olaylar zincirinin başlangıcına sürüklüyor okuru. Zamyatin’in ölmeden önce kaleme aldığı son eser olan bu novellada devrimsel olayların merkezinde Attila duruyor. Adını Neva Nehri’nin azgın sularından alan Sel, bir kadının çaresizliği ve kendini mahkûm ettiği yıkıcı sonuçlar üzerine çarpıcı anlatımıyla öne çıkıyor. İç Savaş’ın hemen ardından yazılan En Önemli Şey Hakkında Hikâye ise, çatışan taraflardan daha üstün bir ilke katıyor duruma; üstelik bunu özgün ve çarpıcı bir üslupla yapıyor. TANRI’NIN KIRBACI Yevgeni Zamyatin Çeviren: Hazal Yalın İthaki Yayınları, 200 s. İstanbul, 2021.
- Elena Ferrante: "Şahane bir özgürlük içinde yaşayacağımıza artık inanmıyorum"
Elena Ferrante sanki içimizden, tanıdığımız biri gibi. Peki doğaya, ataerkil düzene, kadınlık hallerine, güncel siyasete ve dünyanın durumuna nasıl bakıyor? İtalyan yazar Daria Bignardi’nin karantina günlerinde Elena Ferrante’yle yaptığı bu röportaj, işte bu soruların peşinde koşuyor. Daria Bignardi Vanity Fair Italia dergisinin bu sayısının yönetmeni Francesco Vezzoli, benden Elena Ferrante ile söyleşi yapmamı istediğinde ona gerçeği söyledim. “Daha iyi tanımayı en çok istediğim yazar o ama pazartesi günü yeni bir radyo programına başlıyorum ve cuma günü yeni kitabımı teslim etmem gerekiyor; yani bu hafta çok önemli iki olay üst üste geliyor; tek bir boş dakikam yok ve onun gibi biriyle röportaj yapabilmek için layıkıyla hazırlanmam gerekiyor.” Francesco tüm sanatçılar gibi biraz da sihirbaz olduğundan benim fikrimi değiştirecek tek şeyi söyledi; daha o gün ilk kitabımı (Non vi lascerò orfani) okumayı bitirdiğini ekledi. Burada bu sihirbaza ve bir yazar olarak büyük hayranlık duyduğum ve bugünden sonra yürekten sevdiğim yazara teşekkür ediyorum. Sevgili Elena, iyi akşamlar. O bilinen deyişle, “Tüm kitaplarınızı okudum.” Napoli Dörtlemesi’ni büyük bir iştahla on gün içinde okuyup bitirdiğimde bir türlü aklımdan çıkartamadığım Elena ve Lila’yı özlemeye başlamıştım bile. Trieste’de kocamla yaptığımız uzun bir yürüyüş sırasında bir saat boyunca ona kızların, Nino’nun, Rino’nun, Gigliola’nın, Enzo Scanno’nun, Stefano Carracci’nin ve bütün ötekilerin hikâyesini anlattığımı hatırlıyorum. Geçen yaz okuduğum bin sayfalık başka bir kitap bende benzer bir etki yarattı: Hawai asıllı Hanya Yanagihara adındaki bir kadın yazarın Değersiz Bir Hayat romanı. Okudunuz mu? Hayır, ama madem sizin hoşunuza gitti, okuyacağım. Yüzlerce sayfa boyunca okurun dikkatini kendinde tutabilen kitaplardan daima öğrenecek bir şeyler vardır. Bunun neden ve daha da önemlisi nasıl olduğunu insanın kendine sorması gerekir. Orada da bir arkadaşlık söz konusu ama bu sefer dört erkek arkadaş arasında yaşanıyor bu. İçlerinden biri ve ana kahraman olan Jude, hayatını ömür boyu belirleyecek olan korkunç bir çocukluk yaşamış. Çocuklarına kötülük yapan büyükler de bir zamanlar çocuktu. Şiddet denen bu zincir sizce kırılabilir mi? Bilmiyorum. Bazen insanın sevildiğini hissetmesi yetiyor ama her zaman işe yaramıyor. Ötekiler sisli alanlar ve keşfetmesi çetin oluyor. Kendileri tehlikeli bir şekilde yaralanmışlarsa onların sevgisinden kuşku duymak gayet kolay oluyor. Jude da Lila gibi dâhi bir tip. Ama kendini jiletliyor. Sizce kendini kesmek cinsiyet tanır mı? Sanıyorum tüm eylemlerimiz, hatta şans ya da şanssızlık eseri daha fazla bize ait gibi görünenler, cinsiyetimiz tarafından süzülüyor. “…şahane bir özgürlük içinde büyüyeceğimiz ve yaşayacağımız bir geleceğe artık pek az inanıyorum. Bugünden daha iyi olacağını hayal ediyorum, evet ama bir şahanelik ummuyorum.” Peki vicdan azabı? Okurken Lena’nın Nino’nun aşkı yüzünden kızlarını ihmal etmesi beni hem büyülüyor hem de huzursuz ediyordu. Ne diyeyim? Bir erkeğin aşk yüzünden çocuklarını ihmal etmesi bizi göreceli olarak daha az rahatsız ediyor ama bunu bir kadın yaptığında sadece erkekleri değil, bizleri de rahatsız ediyor. Kadın varoluşu bu suçu yönetmek, sonuçlarından korkmak, başka kadınların belirlenmesine yardım etmediği ve günümüzde hâlâ derinden hissedilen kurallar dahilinde yaşamak anlamına geliyor. Kadınlar ve erkekler derken aynı kelimeleri kullanıyoruz ama eril anlamların kökleri daha derinde, bizi tutsak ediyorlar ve bizim anlamlarımız boğuluyor. Öte yandan şekilcilik günahı işlememeliyiz, türlerin tarihi aynı zamanda darbelerin ve kaynaşmaların, baş eğmelerin ve isyanların tarihidir. Kırmızı Mektup kitabında, erkek ve kadın rollerinin nasıl sertçe belirlendiğini anımsıyor musunuz? Dünya yerinden oynamıştı. Cinslerin akışkanlığı konusu çok ilgimi çekiyor ve koşullanmalar olmasaydı, eril ve dişil yanlarımızı ömrümüzün, tarihimizin, buluşmalarımızın süresi içinde keşfetseydik şahane bir özgürlük içinde büyür müydük diye merak ediyorum. Siz bu konuda ne düşünürsünüz? İtiraf etmeliyim ki şahane bir özgürlük içinde büyüyeceğimiz ve yaşayacağımız bir geleceğe artık pek az inanıyorum. Bugünden daha iyi olacağını hayal ediyorum, evet ama bir şahanelik ummuyorum. Kaldı ki insani olayların güzel yanı, hele ki anlatılmaya çalışırken şudur; değişim eski sorunları çözer ve bu arada yeni sorunlar yaratır. Teması Eros ve aşk olan Verona Güzellik Festivali’ne yirmi sekiz erkeğin ve tek bir kadının davet edildiğini izlediniz değil mi? Evet. Festivalin bütünüyle eril geleneğe uygun olduğu dikkatimi çekti. Erkekler ezelden beri bizim bedenlerimize tutkundurlar, bizi severler, sanatlarının ve edebiyatlarının merkezine koyarlar ama kendi kendilerine çalıp oynarlar; kendi kurallarını, kendi hiyerarşilerini belirlerler. Biz sadece dürtüyüz: Haz, aşk, büyük yapıtlar konusunda esin veririz. En iyi halde de bize esin perisi olarak bakarlar ve bunu da sahiplenme iyeliğiyle yaparak ‘benim esin perim’ derler. Sizce kadınlar ve erkekler, Eros ve aşk hakkında farklı mı düşünüyorlar? Kesinlikle evet. Ama huzurlu yaşama adına, bugün hâlâ sık sık neredeyse aynıymış gibi davranırız. Bu da pek iyi bir şey değildir. Repubblica gazetesinde Michela Murgia’nın tüm katılımcıların erkek olduğu davete katılımını iptal eden Bakan Peppe Provenzano’yu örnek almamız gerektiği yazısını okudunuz mu? Evet. Michela Murgia’nın tüm görüşlerini zevkle okuyorum. Hepsierkek bir hashtag oldu ve şimdi de bir harekete dönüşmek üzere. Siz bunu destekler misiniz? Bilmiyorum. Erkeklerin tümü Provenzano gibi yapsa ve sözcü masasına her sefer birkaç kadın otursa da, ciddi adımlar atabileceğimize inanmıyorum. Eski ve anlayışı kıt dışlamalardan daha çok ortak seçimlerden korkuyorum. Kadın felsefeci Luisa Muraro bir süre önce, bizimkinin, kadın üzerindeki erkek egemenliğinin sona erdiği dönem olduğunu söyledi. Siz de buna inanıyor musunuz? Luisa Muraro’nun yapıtlarına çok şey borçluyum, ona büyük bir hayranlık duyuyorum. Ve evet, ataerkilliğin gerçekten bittiğine inanıyorum ama bu biraz da Nietzsche’nin Tanrı Öldü’süne benziyor. Yılankavi yürüyüşünü sürdüren cenaze alayı, askeri geçit misali küstah ve daha uzun bir süre çirkin adımlar atacak gibi görünüyor. Erkek olmak hoşunuza gider miydi? Geçmiş dönemlerde gidebilirdi. Bugünse hayır. Kadın olmak büyük bir serüven ve olağanüstü bir fırsat. Bu daha da gelişecek, daha yeniden yaratacak koca bir dünya var. Kim bilir, belki de erkekler kadın olmak isteyecekler. Ben biraz isterdim erkek olmak. İş hayatımda hiçbir sorun yaşamadım ama özel yaşantımda, pek çok başka kadın gibi ben de çok zorlandım: İşi ve anneliği birlikte yürütmek, Elena gibi vicdan azabı çekmek anlamına geliyor. Bu sizi ilgilendiren bir konu mu? Elbette. Benim kuşağım için kendini gerçekleştirmek, erkeklerin bizi bir kenarda annelik yaparak tutarken kendilerinin geleneksel olarak üstlendikleri hayat biçimini fethetmek anlamına geldi. Sonra keşfettik ki onların hayat tarzları bizi kapsamıyormuş ve onun solgun bir taklidi bile bize ancak yeni ve eski mazlumluk hallerini kabul edersek veriliyormuş. İşte o kısırdöngü hala devam ediyor, bizi yoruyor ve mutsuz ediyor. Farklı sonuçlarla yazdım bunu. Ama bu konuyu işleyen ve beni en çok zorlayan kitabım Karanlık Kız oldu. Sizce kadınların daha fazla anlaşıldığı, değerinin daha çok bilindiği yerler var mıdır dünyada? Ve hangileridir? Sizin bu ifadenize katılmamama izin verin. Anlaşılmamız değil, kendimizi anlamamız; değerimizin bilinmesi değil kendi kendimizin değerini bilmemiz gerekiyor. Değer sahibi erkek hiyerarşileri içinde kabul görmeyi istemek hâlâ mazlum rolünü üstlenmektir. Bu nedenle, belki biraz kışkırtıcı olsa da görüntüye rağmen en azından bu anlamda bizden daha iyi olan ülkeler olduğunu sanmadığımı söyleyeceğim. Üstelik dünyaya şöyle bir bakarsak çok daha kötü davranan ülkeler var. Bugün beni yanıtlarken, sizi kızdıran nedir? İnsandışılık. En çok hoşunuza giden? Kadınlar arasındaki karmaşık, çelişkili, tutkulu, acımasız kuralsız arkadaşlık. “…yirmi yıl öncesine kadar doğa benim için fırtına, gün batımı, açan çiçekler, nehir, deniz anlamına gelirdi. Sonra onu böyle güzel bir seyirliğe indirgemenin madde kırıntıları içinde bir kırıntı olduğumuzu unutmak anlamına geldiğini öğrendim.” Yazarken neden esinlenirsiniz? Bu konuda hiçbir fikrim olmadığını söylesem? Hatta korkarım yazı mucizevi bir şekilde akıp giderken beynimizin içinde neler olduğunu hiç kimsenin bilmiyordur. Karantina sırasında neleri fark ettiniz? Her şeyin bir anda değişebileceğini: tüm canlıların hastalığa ve ölüme tabi olduğunu; mumun kısalığını ve söndürmek için tek bir üflemenin yeteceğini; yaşama sevincinin her şekilde beslenmesi gerektiğini. Ama bunlar daha önce bilmediğim şeyler değildi elbette. Ben kızımla ve kedimle kapandığım karantinamda hem kedime hem evime derin bir şekilde bağlandım. Siz hayvanlarla, bitkilerle, insanlarla, göğün bir parçasıyla, yeniden bulduğunuz eski kitaplarla ilişkinizi derinleştirdiniz mi? Bitkilerime normalden daha fazla takıntılı bir özen gösterdim. Doğa ne kadar önemli sizin için? Bugün çok önemli ama yirmi yıl öncesine kadar doğa benim için fırtına, gün batımı, açan çiçekler, nehir, deniz anlamına gelirdi. Sonra onu böyle güzel bir seyirliğe indirgemenin madde kırıntıları içinde bir kırıntı olduğumuzu unutmak anlamına geldiğini öğrendim. İşte o zaman yönümü şaşırdığımı fark ettiğim her sefer olduğu gibi incelemeye başladım. Bugün doğaya acil olarak özen göstermezsek, kendimize, hayatta kalışımıza, dünyada yaşama zevkimize özen göstermemek anlamına geleceğini biliyorum. Et yemeyi doğru buluyor musunuz? Hayır bulmuyorum ama tiksinerek de olsa kimi zaman yiyorum. Okuduğuma göre daima yazıyorsunuz ama okunmayı çok fazla önemsemiyorsunuz. Oysa ben okunmanın vazgeçilmez olduğunu hissediyorum ve romanımı tamamlayanın okur olduğunu düşünürüm; yazarın bile fark etmediği şeyleri okur bulur. Bugün milyonlarca okurunuz varken, okursuz yapabilir misiniz? Bunu düzeltmeliyim. Asla hiçbir yerde okunmayı önemsemediğimi yazmadım. Hatta okuru sayfaya bağlamak için çok çalışıyorum ve anlatım bittiğinde, yayımlamaya karar verdiğimde kitabımın çok değil, çok çok okurla buluşmasını arzu ediyorum. Sonra bu olmazsa da yetiniyorum. Ama ilkesel olarak okuru önemsiz sayacak kadar kibirli kitaplar yayımlamıyorum. Onlar belki benim yazı alıştırmalarım olabilir ve onlar da sadece benim işime yarar. Ben bazen kahramanlarımın başına ne geleceğini bilmiyorum. Büyüyorlar ve benim hiç hayal edemeyeceğim şeyler yapıyorlar. Sizin de başınıza geliyor mu bu durum? Evet, sanırım yazan herkesin hatta hikâyelerinin gidişatını titizlikle belirleyenlerin bile başına geliyordur. Sen Gittin Gideli kitabını yayımladığınız ve sadece birkaç bin sattığınız o dönemi özlüyor musunuz? Şimdi milyonlarca kitabınız satılıyor ve bu bana olağanüstü ama aynı zamanda korku verici bir durum gibi görünüyor. Kendinizi nasıl koruyorsunuz bu düşünceden? Kendimle yazarlık mesleğim arasına daima net bir çizgi çizdim. Bugün kendimi kitaplarımın başına gelenlerden ayrı tutmak benim için zihinsel bir alışkanlık. Ne diyeyim ki? Hiçbir şeyi özlemiyorum. Kendime koyduğum kurallara sadık kalmak her türlü olağanüstülüğü yeniden boyutlandırıyor ve korkuları denetliyor. Tüm dünyada kitapları milyonlarca satan tek bir İtalyan yazarla şahsen tanıştım: Umberto Eco. Uluslararası şöhreti onu çok mutlu ediyordu, kesinlikle durumun kurbanı değildi. Ama kendimi tutamayıp, o erkekti diyeceğim. Kadın yazarların bu konuda daha yüksek bir duyarlılıkları olduğunu düşünüyorum. Gene o lanet olası vicdan azabı… Olabilir. Ama ısrar ediyorum, ben kitaplarımın başarısından memnunum. Eh vicdan azabı hissettiğimde nereden kaynaklandığını biliyorum: Bazı kadın yazarların –kurgu ve kurgu dışı– kitapları çok daha fazla dikkat çekmeyi hak ediyor. Yüksek başarım, başkalarınınkini engelliyor diye korkuyorum. Şimdi hepimiz yalnız ve yalıtılmış yaşarken akıntıya karşı çılgınca bir hareket yapıp dünya çapında okurlarınızı – risk almamak için- online olarak bir araya getirmek gibi çılgın bir fikriniz olabilir mi? Gizliliği kaldırmak gibi delice bir hareket örneğin? Çılgınca düşünceler beni sadece başkalarından geldiği zaman eğlendirir. Sanki bana bir oyun öneriliyormuş gibi olur ve bu gibi durumlarda oynamayı kabul ederim, eğlenirim. Ama kuralları yıkmak benden geldiğinde, benim bir gerekliliğim olduğunda hiç eğlenmem, gayet ciddi olurum ve asla oyun olsun diye kuralları bozmam. Svetlana Aleksiyeviç’e çok büyük bir hayranlık besliyorum, onu hiç okudunuz mu? Aleksiyeviç, Kadın Yok Savaşın Yüzünde adlı yapıtında onu ilgilendirenin bizi çevreleyenler değil, içimizde olanlar olduğunu yazıyor. “Olayın kendisi değil, onun duygularda yarattığıdır. Şöyle diyebiliriz: Olayların ruhu.” Olayların ruhu sizi ilgilendirir mi? Benim ve başka herhangi birinin içsel hayatı dediğimiz şey beni ilgilendirir. Aleksiyeviç’i beğeniyorum çünkü bize içsel yaşamın olayları gizleyebileceğimiz tek yer olduğunu söyler, yaşanıp bitmiş olay geçmişte kaldığında tükenmişti ve onu canlandırmak için belleği, hayal gücünü ve dili yeniden canlandırmak gerekir. “Dünya kendiliğinden sağa meyillidir, ancak demir yumruğun savunduğu sıkı önyargılar ağı içindeyse kendini güvende hisseder.” Şu günlerde Lukaşenko’ya muhalif olanlar içinde hapiste olmayan tek kişi Aleksiyeviç. Evvelsi gün, maskeli kişiler evine girmeye çalıştılar. Onun için çok korkuyorum ve bu söyleşiyi yaparken ve yayımlandığında başına ne gelmiş olacak endişe ediyorum. Svetlana Aleksiyeviç Nobel Ödülü’ne rağmen Beyaz Rusya’da, Minsk şehrinde kalmayı seçti. Belki de olabilecekleri tahmin ediyordu ve bunların tanığı olmayı istedi. Eğer siz Elena Ferrante, sahip olduğunuz uluslararası ünle Beyaz Rusya konusuna dikkat çekmek için bir çağrıda bulunsanız, belki Aleksiyeviç şu anda yaşadığı risklerden kurtulur. Bunu yapmak ister misiniz? Çağrıların etkisine pek inanmıyorum. Bazılarını imzaladım, bazılarını imzalayacağım ama sonra utanıyorum çünkü tek bir imza yetmez, aldığım izlenim her şeyin gerçek bir iz bırakmadan unutulduğu yönünde. Belki hâlâ güçlü partiler, net saflar, etkin gazeteler ve soğuk savaş zamanındaki gibi kamuoyu olduğunu sanarak davranıyoruz. Öyle değil… Ben şimdi burada size kendi görüşümü söylüyorum. Lukaşenko, berbat siyasi yaşamının sonuna geldi bence ve umarım sahneden çekilmenin yolunu hızla bulur. Aleksiyeviç gibi ulusal ve evrensel bir değer olmuş olan sembol kişiye dokunma aptallığı yapacağını sanmam. Ama tahmin edilenden daha da kalın kafalı olabilir. Her gün onun maskeli/maskesiz saldırganlarıyla yüzleşmek zorunda kalan pek çok yürekli kadına fazlasıyla kötülük yaptı. Gerçekten tahammül edilmez bir adam. Tüm varlığımla ondan ve başta Putin olmak üzere gezegenin dört bir yanında güç sahibi veya değil aşırı uçta yer alan tüm erkeklerden nefret ediyorum. Buna karşı ne yapabilirim? Bir imza yeter mi? Bilmiyorum, kısa sürede başka şeyler bulunması gerekiyor, pek az tarihsel olayda bunu başarabildik. Söyleyecek sözümüz olduğuna inansak bile, şimdilik elinden bir şey gelmeyen televizyon seyircileriyiz. Azınlıkların hakları ve genel olarak haklar konusunda ne Amerika’da ne bizim buralarda, dünyanın hiçbir yerinde iyi bir hava esmiyor. Sizin kahramanlarınız ve sanırım siz de 68 olaylarını yaşadınız. Dünyanın sola değil de sağa meyledeceği bekleniyor muydu? Hayır ama bu bir hata oldu. Dünya kendiliğinden sağa meyillidir, ancak demir yumruğun savunduğu sıkı önyargılar ağı içindeyse kendini güvende hisseder. Değişmek hiç kolay değildir ve haklı olarak, heyecanla gençken düşünülenlerin tersine gerekli olan zaman, eğitim, sabırlı ve kalıcı mücadeledir. Elly Schlein gibi birkaç nadir örnek dışında İtalya’da sol partiler hiç bu kadar soluk ve sönük olmamıştı. Onu izliyor musunuz? Onu beğeniyorum. Televizyonda boş gevezelik yapmıyor, net ve kolaya kaçmadan yönünü belirliyor, ayakları yere basıyor ama siyasi olarak hayal gücü zengin değil. Siz kime ya da neye umut besliyorsunuz? Medyanın zaman zaman abartılı şekilde parlattığı figürlere pek dikkat etmiyorum. Aslında baştan sona kadınlardan oluşan iyi bir hükümet görebilmek hoşuma giderdi; iyi yetişmiş, siyasi olarak donanımlı, yüksek derecede uzmanlık sahibi olan, az konuşup çok iş yapan, başarılı arabuluculuk yapabilirken kendi yolunda dümdüz gidebilen kadınlardan oluşan bir hükümet. Vasat kadınlardan çok var, karizmaya da doyduk. Büyük kriz anlarında olduğu üzere, edebiyat gayet canlı. Size de öyle geliyor mu? Evet. Sevdiğim İtalyan ve yabancı kadın yazarlardan söz etmemi istediklerinde öyle uzun bir liste çıkarıyorum ki, nasıl anlatacağımı şaşırıyorum. Gazetenizi kâğıttan mı ekrandan mı okuyorsunuz? Genellikle kâğıttan okuyorum ama seyahatlerim olduğunda kindle kullanıyorum ve bunu dert etmiyorum. Biraz şaşkınlıktan sonra okuma gereksinmesi ağır basıyor ve devam ediyorum. Sevdiğim bir başka kadın yazar, Elizabeth Strout kısa süre öncesine kadar elle yazardı, bir kitabı bitirmesi yıllar alıyordur. Şimdi o da bilgisayara geçti. Onun kadın kahramanı olan Olive Kitteridge’i tanıyor musunuz? Evet, Olive Kitteridge ne şahane bir yaratım oldu. Peki ya Annie Ernaux’yu tanıyor musunuz? Bence olağanüstü. Onunla da tanıştım. Sert, zor bir tip. Strout ise Aleksiyeviç gibi çok sevimli. Sizinle aynı işi yapanlarla tanışma fırsatını kaçırdığınız için üzülüyor musunuz? Bunu yapıyorum, çok okuyorum. Kimi zaman internet üzerinden mektuplaşmak hoş olurdu diye düşünüyorum. Kim bilir belki Ernaux, Strout, Aleksiyeviç ve burada ve her yerde yazma üzerine düşünen ve yazan kişilerle mektuplaşabilirim. Yazılı söz ile temas kurmaktan hoşlanıyorum, sözelliğe pek güvenmiyorum. Şimdi sizinle söyleşi yapıyoruz ama bunu yazıyla sürdürüyoruz. Belki de sert, güvenilmez ya da başka bir olumsuz sıfata sahip görünmekten korkuyorum: Ben güvenilmez miyim, ben sinir bir tip miyim, nerede hata yaptım, neden olmadığım gibi göründüm? diye günlerce kendimi yer bitirirdim. Sizi genç bir kızken en çok rahatsız eden kitap hangisiydi? Ben, kötülüğü keşfetmeme neden olan Sologub’un Küçük Şeytan kitabından nefret etmiştim. Bilmiyorum, belki Hugo’nun Gülen Adam’ıdır. İç ve dış arasında şifalanması mümkün olmayan bir tezat ve bundan kaynaklanan sonuçları onda görmüştüm. On bir-on iki yaşımdayken 19. yüzyıl sonunda doğan Pearl S. Buck adlı bir kadının Kutsal Toprak adlı kitabını okumuştum. Bir daha asla unutmadığım bir cümlenin altını çizdiğimi hatırlıyorum: Aşk, damarı kalpten kalbe saf ve özgür biçimde akmazsa korkunç bir şey. Sanki bir önsezi gibi. Sizce çocukken her şeyi biliyor muyuz? Evet. Yazımızın tonu bile, ona aptalca ihanet etmezsek aynı kalır. Nihayetinde sanki keşifler yapmak değil de onaylanmak için geliyoruz bu dünyaya. Böyle söyleyince çirkin görünüyor ama ben bunu avutucu buluyorum, hele ki çocukluğun ve yeniyetmeliğin hayalleri senin gerçekliğin olarak karşına çıktıklarında. Teşekkürler Elena. İyi çalışmalar. _____________________________ Çeviren: Eren Yücesan Cendey
- Ferrante'nin önerdiği kitaplar
Ferrante'nin önerdiği Toni Morrison’dan Zadie Smith’e, Ingeborg Bachmann’dan Annie Ernaux’ya uzanan okuma listesindeki Türkçeye çevrilmiş kitapları meraklısı için bir araya getirdik. Bütün dünyayı Lenù ile Lila’nın peşinden sürükleyen Elena Ferrante, nadiren verdiği röportajlarda kadın yazarların eril bir geleneğin içinde var olmaya çabaladıklarından, erkek yazarlarla değil de birbirleriyle mukayese edildiklerinden ve günümüzde bile yeterince görünür olamadıklarından, seslerini duyuramadıklarından bahseder. Ferrante’nin bağımsız kitabevlerini tek çatı altında toplayan satış sitesi Bookshop.org için hazırladığı okuma listesi, kadın yazarların birbirinden güzel eserlerinden oluşuyor. Toni Morrison’dan Zadie Smith’e, Ingeborg Bachmann’dan Annie Ernaux’ya uzanan listedeki Türkçeye çevrilmiş kitapları meraklısı için bir araya getirdik. Sevilen – Toni Morrison İnci Gibi Dişler – Zadie Smith Kayıp Çocuk Arşivi – Valeria Luiselli Değersiz Bir Hayat – Hanya Yanagihara Seneler – Annie Ernaux Çerçeve – Rachel Cusk Amerikana – Chimamanda Ngozi Adichie Kül Mevsimi – Elizabeth Strout Aile Sözlüğü – Natalia Ginzburg Arturo’nun Adası – Elsa Morente Kör Suikastçi – Margaret Atwood Dert Yorumcusu – Jhumpa Lahiri Normal İnsanlar – Sally Rooney Hadrianus’un Anıları – Marguerite Yourcenar Accabadora – Michela Murgia Sevgili Hayat – Alice Munro Malina – Ingeborg Bachmann Piyanist – Elfriede Jelinek Beşinci Çocuk – Doris Lessing Arminuta: Dönüş – Donatella Di Pietrantonio Kapı – Magda Szabo Yazgı ve Gazap – Lauren Groff Çan – Iris Murdoch Sevgili – Marguerite Duras İyi İnsan Bulmak Zor – Flannery O’Connor Küçük Şeylerin Tanrısı – Arundhati Roy G.H.’ye Göre Çile – Clarice Lispector Annelik – Sheila Heti Gilead – Marilynne Robinson Kassandra – Christa Wolf
- ÇEVİRMENİ ANLATIYOR: Ferrante hakkında bir hasbıhal
"17 Nisan günü ilk cildin çevirisini editörüm Cem Alpan’a gönderirken adına tam olarak karar vermemiştim. Benim Olağanüstü Akıllı Arkadaşım seçeneklerden biriydi ama bu kadar uzun bir ad olur muydu, kafa karıştırır mıydı?" Ferrante'nin eserlerini İtalyanca aslından Türkçeye kazandıran Eren Yücesan Cendey, yazarla kurduğu ilişkiyi ve çeviri sürecini anlatıyor. Eren Yücesan Cendey 29 Ocak 2015 günü Everest Yayınları adına Cem İleri bana bir mail attı. Özellikle Amerika’yı kasıp kavuran bir dörtlemenin yayın haklarını aldıklarını ve benimle çalışmak istediklerini söyledi. Umarım eliniz boştur demişti, yaşasın elim boştu. 17 Nisan günü ilk cildin çevirisini editörüm Cem Alpan’a gönderirken adına tam olarak karar vermemiştim. Benim Olağanüstü Akıllı Arkadaşım seçeneklerden biriydi ama bu kadar uzun bir ad olur muydu, kafa karıştırır mıydı? 21 Kasım 2015 günü de son cildi teslim etmiştim. Kabaca hesapla, Şubat ve Kasım ayları arasında yani on ayda takriben iki bin sayfa boyunca iki kızın hangisinin daha akıllı, hangisinin daha fesat olduğuna hükmetmeye çalışmıştım. Kitapları daha önceden okumamıştım, zaten bu kadar bol zamanım da yoktu ama okur merakımın beni bilgisayarıma bağlamasına bayılıyordum. Bir sonraki sayfada ne olacak heyecanı olmasa çeviri bu kadar hızlı ilerlemezdi. Sevgili yazarım Susanna Tamaro bana bir keresinde, en güzel kitap, sokaktayken, eve dönsem de kitabımı okusam dedirten kitaptır, demişti. İşte Lila ve Lenu ve mahalle halkı bana hep eve dönsem, şu işim bitse hatta yaz aylarında bu kadar kumsal/deniz yeter, eve çıksam da çevirime kavuşsam dedirten hikâyeler anlattılar. Dört cilt kitapta her tanıştığım kişi bir nokta geliyor, beni hayal kırıklığına uğratıyordu. Sanki Sezen Aksu “Masum Değiliz Hiçbirimiz” diyordu fonda. Hayır, hayır bence masum biri vardı, o da seyyar zerzevatçı Enzo. Onun hiçbir yanlışını görmedim, tam tersine kızlara bir tek o ağabeylik yaptı. Kunduracı, pastacı, şarküterici, çapkın şair bozuntusu, deli dul kadın ve her birinin işe koşulan çocukları hep bir yerde falso veriyorlardı. Bir de öğretmenler vardı, çocukları kurtarmak için ellerinden geleni ardına koymayan iyi niyetli öğretmenler. Liseyi bitiren Lenu’nun üniversiteye gitmek gibi bir olasılık hayallerinde bile yer almazken, lise bitirme sınavına gözetmen olarak gelen, ak saçlarını çivit mavisine boyayan bir öğretmen sadece bir günlüğüne onun hayatına giriyor, Pisa Üniversitesi’nin formlarını eline tutuşturuyor ve Lenu’nun hem Napoli’den hem bu hayattan kurtulmasına olanak sağlıyordu. O satırları çevirirken başını her derde sokuşunda Pinokyo’ya yardım elini uzatan Mavi Saçlı Peri gelmişti aklıma. Anneler, babalar ve kardeşler vardı elbette. Anneler bayağı etkisiz elemanlardı. Lenu’nun annesinin adının Immacolata olduğunu sanırım dördüncü kitapta öğrenmiştik. Çünkü Lenu üçüncü kızına onun adını vermeye karar vermişti. Immacolata adının kısaltılmışı, Tina oluyordu ve Lila’nın, Lenu’nun elinden kapıp parmaklıkların arasından bodruma attığı kıymetli oyuncak bebeğinin adı da Tina idi. Nitekim kızına da daima Tina diyecekti, Immacolata değil. Malum Ferrante’nin her kitabında bir oyuncak bebek vardır. Hatta oyuncak bebek üzerine başlı başına bir çocuk kitabı da yazmıştır. Kumsalda Bir Gece. Akıllı kızlardan önce yazdığı ve kendinin en cesur kitabı olarak adlandırdığı Karanlık Kız’ın da ana motifi kayıp bir oyuncak bebektir. Napoli Dörtlemesi dediğim gibi 2015 yılında çevrildi, benim hayatımdan çıkalı beş yıl oldu. Bu yazı için geri dönüp baksam dedim ama hangi ucundan tutacağımı bilemedim. Rai televizyonu iki yılda ancak ilk iki kitabı dizi haline getirebildi. Mükemmeldi her iki bölüm de ama ellerini daha çabuk tutsalardı daha iyi olurdu. Daha sonra hayatıma başka Ferranteler de girdi: Karanlık Kız, Kumsalda Bir Gece, Tesadüfi Buluşlar, Frantumaglia – Bir yazarın yolculuğu ve Yetişkinlerin Yalan Hayatı. Yetişkinlerin Yalan Hayatı henüz herkes tarafından okunmamış olabilir ve bu nedenle hakkında çok söz etmek istemiyorum. Ama burada da bariz bir Lila vardı: zeki ama okumamış hala; bariz bir Lenu vardı: okumuş ve sınıf atlamış baba. Sanki bizim çapkın Nino da gene arz-ı endam etmişti. Bu kez ilmeklerle deseni belirleyen ise oyuncak bebek değil bilezikti. Napoli gene sokak ve semt adlarıyla kitabın başrolünü kapmıştı. İtiraf etmem gerekir, kitapları çevirmeden önce birkaç günlüğüne Napoli’de bulunmuştum ve her bir İtalyan kasabasına meftun olan ben nedense orada aradığımı bulamamıştım. Ferrante ışığında o sokakları arşınlamak da kısmet olmadı. Elena Ferrante gizli tuttuğu kimliğini örtbas etmek için en sevdiği yazarın, Elsa Morante’nin adına öykünmüştü. Kimliğini neden gizli tuttuğunu soranlara verdiği yanıtlardan birinde şöyle diyordu: “Ben çocuğunu okula başlattıktan sonra her gün sınıfın kapısına gidip, bakayım çocuğum ders dinliyor mu, bakayım başarılı mı, bakayım arkadaşları onu seviyor mu diyen illet annelerden biri değilim. Romanlarımı yazıyorum, okura sunuyorum. Artık onlardan sorumlu değilim, kendi yollarına gidiyorlar.” Frantumaglia kitabında onunla yapılmış pek çok söyleşi var, pek çok da ona ve onun tarafından yazılmış mektup. Yazarı tanımak için elbette çok yararlı bir yapıt. Adı ve soyadı dışında her şeyi anlatıyor. Adı ve soyadı da sanki öğrenildi gibi. Annesi Alman ve terzi olan, Napoli’de büyüyen ama ilk fırsatta bu şehirden kaçan, hayatını Almanca çeviri yaparak kazanan Anita Raja olduğu söylentisi akıllara en çok yatanı. Banka hesaplarını didikleyen bir muhabir tarafından atıldı bu sav ortaya. Eh biz de çevirmeniz, bir çevirmen ne kazanır hepimizin malumudur!
- Hayat, beklediğimiz kadar gürültülü sahnelere gebe olmak zorunda değil
"Yetişkinlerin Yalan Hayatı’nı okuyup bitirdikten sonra kendimi şunu sorarken yakaladım önce; ne oldu yani şimdi? Sonra da tam o noktada yakalayıp kendimi, dur, dedim. Bir şey olması gerekiyor mu gerçekten? Hayat bazen tam da böyle akıp gitmez mi? Neden hep büyük hikâyeler, sarsıcı olaylar, insanı yolundan çıkaran virajlar bekliyoruz ki?" Ege Soley, içindeki Ferrante edebiyatını sevip sevmemek konusunda bir türlü karar veremeyen okurla birlikte yola çıkıyor ve edebiyatla kurduğumuz ilişki üzerine yazıyor. Ege Soley Hayatta ne zaman zor bir dönemeçle karşılaşsam veya benzer durumda birini görsem, neden bilmem içimden hep aynı cümleyi kurarım. İnsan olmak çok zor. Böyle diye diye hayatı daha da zorlaştırıyor muyum ya da bunu kendime düstur edinmek bugüne dek bana pek bir şey kattı mı, gerçekten bilmiyorum. Ama işte malum; insanın aklına kazınan inanışlar da, diline yapışıp kalan cümleler de öyle ha deyince sökülmüyor. İnsan olmak zor. Biraz daraltırsak kadın olmak daha zor. Madem oradan yürüyoruz o zaman biraz daha inelim; hayatın mümkün mertebe rahat bir köşesine yerleşmeye çalışan genç bir kadın olmak daha da zor. Henüz ilkokula giden küçük bir kız çocuğu olmaktan ise -en azından benim adıma- hiç bahsetmeyelim. Elena Ferrante’nin The Guardian’a yazdığı denemelerini derlediği Tesadüfi Buluşlar kitabında bir yazısı var, ilkokul yıllarını nasıl hoşnutlukla hatırladığına dair bir yazı. Hayat bilgisi dersinin onu nasıl etkilediğinden, soyut ve somut tüm kavramları bir çerçeve içine oturtabilmenin nasıl şaşkınlık verdiğinden bahsediyor. Ve sonra da şöyle diyor; “şaşırtıcı şekilde, öğrenmeye hızlıca girişebilmek için öğrenciliği bırakmış olmam gerekti.” Hesap ettim, hayatımın neredeyse 22 senesi boyunca okula gitmişim. Gönül rahatılığıyla söyleyebilirim ki bir tanesi hariç hepsine baştan başlar, aynı dersleri alır, hiç öğrenmemiş gibi bir açlık ve keyifle okurum. İlkokul yıllarımı ise çocukluğumun her yanına yayılmış sevimsiz bir gerginlikle hatırlıyorum. Aynı anda kesirleri ve kümeleri, akrebi ve yelkovanı, arkadaş edinmeyi ve sonra onlarla küsmeyi, bir şey söyleyebilmek için parmak kaldırmayı ve tuvalete gitmek için gıkını çıkarmadan beklemeyi öğrenmeye çalışmak bugün bile düşününce tüylerimi diken diken ediyor. O çok bilinmezli yola çıkış hali, sudan henüz çıkmış bir balık olarak kupkuru tahta sandalyelerde bütün gün oturma mecburiyeti hâlâ nefesimi daraltıyor. Sonra da işte o malum cümle yine kendini haklı çıkarıyor, çocuk ya da ergen fark etmez, insan olmak çok zor! Fakat ne mutlu bana ki ne zaman ilkokul bitti, okumak da, öğrenmek de, arkadaşlık da, tahta sandalyeler de yeni anlamlar kazandı gözümde. İtalyan edebiyatına olan sevgim ve aşinalığım önce yüzden fazla İtalyanca kitabı ustalıkla çeviren bir annenin varlığı ile başlamışken, sonrasında İtalyan Lisesi’nin sıralarında Dante Aligiheri’den Luigi Pirandello’ya kadar uzanan büyük bir külliyatı ucundan da olsa öğrenebilmekle iyice perçinlendi. Yine de büyük konuşmak istemem; Elena Ferrante’nin Napoli romanları serisinin hem dünyada hem de bizim evde yarattığı büyük heyecan maalesef beni tahmin ettiğim kadar etkilemedi. Kalabalık kadrosundan mı, olayların geçtiği sokakların verdiği hissiyattan mı yoksa iki kız arkadaşın arasında olup bitenlerden mi bilinmez, Ferrante’nin cümleleri benim aklımda hep oturtamadığım, havada asılı bir yerlerde kaldı. Ta ki son iki kitabını okuyana kadar. Hem Tesadüfi Buluşlar, hem de Yetişkinlerin Yalan Hayatı, bir şekilde okuma zevkimle aynı noktada buluştular. Ferrante’nin o hafif mesafeli, soğuk ve olanları okuyucudan daha farklı, belki biraz daha koyu renk bir mercekten izleyen bakışı aklımda asılı kalanları doğru düzgün bir rafa yerleştirdi. Genç bir kadın olmanın, ergenlik yolunda yürümenin, dünyayı anlamaya çalışmanın, basit hayat bilgisi derslerinden ilginç ilhamlar alarak büyümenin, hem taşrada hem zengin mahallelerde var olmaya çalışmanın zor ama zevkli bir yol olduğuna, bazen kayıp bir bebeğin, bazen de elden ele dolaşıp bileğine takıldığı herkesin yalan hayatını ortaya çıkaran bir bileziğin peşinden koşmanın o tuhaf renkli mercekten bakınca ne kadar farklı göründüğüne bu iki kitapla şahit oldum. Hatta Yetişkinlerin Yalan Hayatı’nı okuyup bitirdikten sonra kendimi şunu sorarken yakaladım önce; ne oldu yani şimdi? Sonra da tam o noktada yakalayıp kendimi, dur, dedim. Bir şey olması gerekiyor mu gerçekten? Hayat bazen tam da böyle akıp gitmez mi? Neden hep büyük hikâyeler, sarsıcı olaylar, insanı yolundan çıkaran virajlar bekliyoruz ki? Kendimi bunu düşünürken yakaladığım, sonra her zamanki sorularıma bu defa farklı cevaplar verebildiğim ve bana bunları düşündürdüğü için sanırım o kitabı biraz daha sevdim. Evet, ister Napoli taşrasında ister İstanbul’un dik yokuşlarında olsun, insan olmak zor. Fakat hayat, her zaman sandığımız ya da beklediğimiz kadar gürültülü sahnelere gebe olmak zorunda da değil. Ferrante’nin de söylediği gibi belki de yapmamız gereken şeyler aşağı yukarı belli; tahta sandalyeler üzerinde sabırla otururken öğrendiğimiz basit hayat bilgisi dersleri ile yola çıkmak, başkalarının yalan hayatlarının arasında kendimize düzgün ve doğru çizgiler çizmek, tırmanmamız gereken yokuşlarda çok fazla söylenmemek ve hayatın bizi ektiği topraklarda hem inatla hem sevgiyle var olmaya çalışmak.
- Okurunun huzuruna kasteden yazar
"Başlarda sıradan, belki de basit bulduğun yazım tarzının gitgide nasıl da girift bir hal aldığı, her kitabın bir sonrakine hazırlık olduğu anlaşılmaya başlıyor. Birtakım çocukların hayat hikâyeleri mi anlatılıyor sanmıştın? Öyle olmadığı ortaya çıkıyor." Aslı E.Perker, Ferrante'nin dünya edebiyatını birbirine katan Napoli Dörtlemesi üzerine yazdı. Aslı E. Perker Bir kitap serisi mahvıma sebep oldu. Kocamla kavgalıyım, kendime kızgınım, bütün ilişkilerimi baştan sorguluyorum. Hafif başlayan gitgide ağırlaşan bir kitap serisi. Ferrante'den. Hem elimden bırakamıyorum hem de elime alınca içimde fena bir sıkıntı peydahlanıyor, yerimde duramıyorum. Bugüne kadar sevdiğim çok kitap oldu, hayatıma etki eden, yazar olmaya teşvik eden, nasıl bir yazar olacağıma karar verdiren. Ama şimdiye kadar beni hayatımdaki bütün meselelerle yüz yüze kalmaya mecbur bırakan, kocamla kavga etmeme sebep olan, önyargılarımı keşfettiren, sonra onların hepsini bir bir yıktıran bir kitap olmamıştı. Yeri geliyor “Lanet olsun böyle kitaba!” diye bağırıyorum. Aslında kitaplar demeli. Bahsettiğim birbirini takip eden dört kitap. Ve aslında her şey çok masum bir şekilde başladı. Arkadaşım, yazar Hacer Yeni ile parka gitmiştik. Hani şu geçtiğimiz ay güzel, sıcak birkaç gün vardı ya, onlardan birinde. Bugünlerde neler okuyorsun diye konuşuyorduk. Ben o ara zannedersem Trendeki Kız’ı okuyordum. İngilizcesini, tabletten. Bitmek üzereydi. Hacer Elena Ferrante'den bahsetti. Benim Olağanüstü Akıllı Arkadaşım dedi. Kendisi henüz okumaya başlamamış ama dünya bu kitaptan konuşuyor dedi. Allah Allah. Duymamışım bile. Nasıl olur? Öyle hemen güvenmem, biraz bekle dedim, hemen hakkındaki eleştirilere baktım. Hiçbir şeyi, hiç kimseleri beğenmeyen The New Yorker bile yazarı ve kitaplarını yere göğe koyamıyor. Belli ki önemli bir şey kaçırıyorum. Hemen oracıkta kitabı satın aldım, indirdim. Sesli kitap okumayı çok severim. Parkta, bahçede, kafede. Okuyayım mı dedim. Hacer “Dinliyorum,” dedi. Başladım. Anlatıcının kendini onun yanındayken daima aptal, sıradan ve sıkıcı hissettiği, istese dünyayı değiştirebilecek kapasitede, aklı kaba sığmayan bir karakter. O kadar ki anlatıcıyı görmezden geliyorsun, unutuyorsun, unutmak istiyorsun. Boşver kendini sen bize Lila'yı anlat, diyorsun. O ne yapmış? Ona ne olmuş? İlk satırla insanı içine çeken bir kitap. Müthiş bir yazımdan ya da sarsıcı bir olay örgüsünden bahsedilemez. Mesele karakterler. Yazar ağırdan alıyor işi, karakterleri ilmek ilmek işliyor, oluşturuyor. Ne olduğunu anlamadan hepsini çok iyi tanır hale geliyorsun. Ama özellikle bir tanesine tıpkı yazar gibi kafayı takıyorsun. Anlatıcının en iyi arkadaşı Lila, olmak istediğin insan, sahip olmak istediğin en yakın arkadaş. Hadi hiçbiri olmasın, bir gün bir yerde karşılaşacağın arkadaşının bir tanıdığı olsa da olur. Anlatıcının kendini onun yanındayken daima aptal, sıradan ve sıkıcı hissettiği, istese dünyayı değiştirebilecek kapasitede, aklı kaba sığmayan bir karakter. O kadar ki anlatıcıyı görmezden geliyorsun, unutuyorsun, unutmak istiyorsun. Boşver kendini sen bize Lila'yı anlat, diyorsun. O ne yapmış? Ona ne olmuş? Nitekim birinci kitapta bu arzuyu fazlasıyla karşılıyor yazar; artık Lila senin görüp görebileceğin en enteresan, okunası karakterlerden biri. Haliyle kitap bittiğinde devamı olan Yeni Soyadının Hikâyesi’ni eline alıyorsun. Kitabın girişinde bir önceki kitapta kimin kim olduğuna dair bir tanıtım bölümü var. Oysa sen karakterleri o kadar içine sindirmişsin ki bakmana bile gerek yok. Yine Lila etrafında dönen bir kurgu. Kendini en zor koşullarda bulan bu olağanüstü zeki kadının kendini tekrar tekrar tanımlamasının hikâyesi. Anlatıcı yine o kadar umurunda değil, olmasa da olur. Bana ne o kadar fakir ve kriminal bir mahalleden çıkıp önce ortaokula, sonra liseye, sonra üniversiteye gittiyse. Ve hatta arkadaşları arasında bunu tek başaran olduysa. Öylesine kendine güvensiz ki okur olarak acımıyorsun bile. Asabını bozuyor, kendini sık sık ona öfkelenirken buluyorsun. Sünepe! Bu arada ne menem bir yer bu Napoli, onu merak etmeye başlıyorsun. Zira anlatıcı şehrinin dışına çıksa da, başka yerlerde yaşasa da kürkçü dükkânı misali dönüp dolaşıp geliyor, olaylar en çok eski mahallede cereyan ediyor. Benim gibi hayatın boyu gözünde büyüttüysen İtalya'yı ve ona dair her şeyi, böylesine fakirliğin kol gezdiği bir şehire gitmek, karakterlerin mahallesinde, yürüdüğü sokaklarda gezmek istiyorsun. Ancak sinirler esas üçüncü kitapta geriliyor, dördüncü kitapta ise tavan yapıyor. Başlarda sıradan, belki de basit bulduğun yazım tarzının gitgide nasıl da girift bir hal aldığı, her kitabın bir sonrakine hazırlık olduğu anlaşılmaya başlıyor. Birtakım çocukların hayat hikâyeleri mi anlatılıyor sanmıştın? Öyle olmadığı ortaya çıkıyor. Anlatıcı sussundu, değil mi? Sıkıcıydı o, kendinden bahsetmesindi? Gene sussun istiyorsun ama bu sefer sıkıcı olduğu için değil, bir kadın olarak dokunmaya korktuğun her meseleye dokunduğu için. Annelik, eşlik, birinin kızı olma, iş dünyasında var olma, bir kadın yazar olarak var olma, cinsellik, aşk. Neresinden tutsan elinde kalacak ruh halleri. Gene sussun istiyorsun ama bu sefer sıkıcı olduğu için değil, bir kadın olarak dokunmaya korktuğun her meseleye dokunduğu için. Annelik, eşlik, birinin kızı olma, iş dünyasında var olma, bir kadın yazar olarak var olma, cinsellik, aşk. Neresinden tutsan elinde kalacak ruh halleri. Misal zamanında yayımlanmış Siyah Süt'ün değinmek isteyip de aslında değinemediği ne varsa işte hepsi Terk Edenler ve Kalanlar ve Kayıp Kızın Hikâyesi'nde didik didik ediliyor. 21 aylık kız çocuk annesiyim ben, hassasiyetlerim var. İki kız çocuk, iki küçük kız çocuk annesinin onları babaannelerine bırakıp sevgilisi ile gitmesi fikrine katlanamıyorum. Katlanmam lazım. Çünkü modern çağ kadınıyım, çünkü o kadının var olma çabasını, âşık olma hakkını, kendi hayatına sahip çıkma isteğini anlamalıyım, ama rüyalarıma giriyor, kendimi kalıplarımdan dışarı çıkartamıyorum. O kızlar benmişim ya da o terk eden anne benmişim gibi çeşit çeşit hesaplaşma içine giriyorum. Sonra işin içine kadın erkek meseleleri giriyor. Anlatıcı bu sefer de iki yıl sonra çocuklarını da yanına alıp sevgilisi ile birlikte yaşamaya başlıyor. Fakat sevgilinin zaten bir karısı ve çocukları var. Bir ailesi var! Ve işte üniversite mezunu, yazdığı iki kitapla ülkede büyük başarıya ulaşmış, hatta uluslararası arenada kendini göstermiş, dahası gazetelerde sosyal durumlar, politika üzerine yazılar yazan bu kadın, anlatıcımız, durumu kabulleniyor. Dahası da var, bu adam tarafından aldatılıyor, ona bir çocuk veriyor. Yalnız Elena Ferrante bu kabullenişi bir hafiflikle, rahatlıkla anlatmıyor. Hem kendinin hem okurun canını acıtmak istercesine detaylarıyla konuşuyor, kelimelerden tasarruf etmiyor. Roman kaç yüz sayfa olursa olsun, bu konu enine boyuna incelenecek. İşte kendini yine aynı noktada buluyorsun. Bir iç hesaplaşma! Bunun ne kadarı kabul edilebilir, ne kadarı edilemez. Ve yine eğitimli kadının çilesi, neye ne kadar tolerans gösterebiliriz, ne kadar açık fikirli olmak zorundayız ve açık fikirlilik dediğimiz şey aslında hoop, geri dönüş gelenekçiliğe mi denk düşüyor? Öfke ise serinin bütün kitaplarının ortak dili. İlkinde o kadar olmasa bile gitgide anlatıcının öfkesini hissediyorsun. Bulaşıcı! Midene bir taş oturuyor, ama o halde okumaya devam ediyorsun. Başladım mı kocamla didişmeye, başladım mı eski dosyaları açmaya? İki laf edeceğiz bende bir huzursuzluk. Ben bir kadın olarak, bir anne olarak nerede duruyorum? Ne kadarı benim hakkım, ne kadarı kocamın hakkı? Hak dediğimiz şey ne? Öyle bir nokta geldi ki Bay Perker “Ne olursun başka bir kitap oku, ne bileyim Pucca falan,” dedi. Kolaysa sen yap. Kitap (kitaplar serisi) senin ruhunu hallaç pamuğu atar gibi atarken bir yandan da yazar daima boynuna doladığı ipin ucundan tutuyor; Sonunda ne olacak? Hani en başta, daha ilk kitapta Lila, o olağanüstü kadın ortadan kaybolmuştu ya, o neydi? Nereye gitmiş? Nasıl gitmiş? Anlatıcının yazdığı, yayıncısının olağanüstü bulduğu kitap okur tarafından nasıl karşılanacak? Nino yine ortaya çıkacak, hayatlarına girecek mi? Lenu sonunda gerçekten kendini sevmeyi öğrenecek ve dolayısı ile biri tarafından sevilecek mi? Başka bir kitap daha yazacak mı? Bu kitapları kendisinin yazdığını itiraf edecek mi? Bütün mahallelinin bilip ona anlatmadığı sır ne? Ve dahası son kitabın adı neden Kayıp Kızın Hikâyesi? Kayıp çocuk kim? Anlayacağınız ,kitap seni kaç parçaya bölerse bölsün bırakılmayacak, sonunda enkaz altından çıkmış gibi hissedecek olsan da devam edilecek. Hem daha anne-kız meseleleri üzerinde düşünülecek. Hayatı boyunca annesi gibi olmaktan kaçan anlatıcı sonunda onun gibi olacak mı? Dünya üzerindeki her kadın gibi onun da içinde tik tak tik tak eden bomba patlayacak mı? Seninkini patlatacak orası kesin. Kendinle sonuna kadar yüzleşmeden bu iş bitmeyecek çok belli. Ben burada bu dört kitabın belki de sadece yüzde onuna değinebiliyorum. Zaten amacım hiçbirinin analizini yapmak ya da konusunu anlatmak değil. Sadece iyi yazılmış bir kitabın gönüllü bir okuru ne hale sokabileceğini paylaşmak derdindeyim. Sokakta ellerim cebimde hala söylene söylene yürüyorsam, Lenu'ya kızıyorsam, Lila'yı özlüyorsam elimizde fena halde iyi kurgulanmış ve uygulanmış edebiyat eserleri var demektir. Eğer kendinizle, çevrenizle, içinde yaşadığınız dünya ile yüzleşebileceğinizi düşünüyorsanız ilk kitap Benim Olağanüstü Arkadaşım ve ikincisi Yeni Soyadının Hikayesi yayımlandı. Devamı da Terk Edenler ve Kalanlar ile Kayıp Kızın Hikayesi. Buyrun alın diyorum.
- “İşleyen Kurmaca” dersleri Fadime Uslu ve Doğuş Sarpkaya ile devam ediyor
Yazar Fadime Uslu’nun üç dönemdir sürdürdüğü “İşleyen Kurmaca” başlıklı derslerinin dördüncü etabına Doğuş Sarpkaya da dahil oldu. İkili, derslerin bu etabında kurmacanın öğeleri üzerine yoğun bir program izleyecekler. “Bir kurmacanın işleyip işlemediği konusunda fikir oluşturma süreçlerinde dikkat etmemiz gereken parametreler neler? Bunları yazıya dökerken nasıl bir yol izlemeliyiz?” sorularına yanıt aranacak atölyede, kendi metninin editörü olmadan önce başka metinlere doğru bir şekilde bakmanın olanakları tartışılacak. Katılımcıların ürünlerinin de değerlendirileceği derslerin yeni etabı 6 Şubat’ta başlayacak. Dopdolu Bir Program “İşleyen Kurmaca”nın bu etabındaki konular ise şunlar olacak: kısa edebiyat eleştirisi metinleri yazmanın incelikleri, metin üzerine düşünmek; gerçeklik yaratmak, dünyanın, yazarın, okurun, anlatıcının gerçeği; bilinç akışı ve geçişler; hikâye katmanları oluşturma; karakterin derinleştirilmesi; çatışma-çelişki; hikâyenin devinimi. Derslerde, ayrıca, örnek öykü ve filmler üzerinden kurmacanın nasıl işlediği sorusuna yanıt aranacak. İşlenecek öyküler: Fyodor Dostoyevski – Bobok, Onat Kutlar – İshak, Virginia Woolf - Pazartesi ya da Salı, Vüs'at O. Bener – İlki , Fadime Uslu – Yaz Korkuları ve Ay Eskir Gün Işırken olarak belirlendi. Filmler ise Aleksandr Sokurov’un Mother and Son, Nuri Bilge Ceylan’ın Bir Zamanlar Anadolu'da, Kenji Mizoguchi’nin Yağmurdan Sonraki Soluk Ayın Öyküleri, Roman Polanski’nin Chinatown, John Huston’un Malta Şahini, Ingmar Bergman’ın Güz Sonatı, Reha Erdem’in Beş Vakit adlı eserleri olacak. Toplamda sekiz hafta sürecek dersler 6 Şubat Cumartesi günü başlayacak. Her hafta iki saat ve Zoom uygulaması üzerinden yapılacak dersler cumartesi günleri 17.00-19.00 arasında gerçekleşecek. Kayıt ve detaylı bilgi için WhatsApp: 0555 4892333.















