Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- "Hayatımız Kitap"ın konuğu Ragıp Zarakolu
Yayıncı ve yazar Metin Celal ile gazeteci ve yazar Sibel Oral’ın, dönüşümlü olarak yönettiği “Hayatımız Kitap” programında bu hafta Ragıp Zarakolu konuk olacak. Metin Celal’in sorularını yanıtlayacak Zarakolu, Türkiye’de yayıncılığın yolculuğundan bahsedecek. Kitaba ve yayıncılığa odaklanan online “Hayatımız Kitap” programının 21 Ocak Perşembe günü 21.00-21.45 saatleri arasında canlı yayınlanacak yeni bölümünde Metin Celal’in konuğu, gazeteci, yayıncı ve insan hakları savunucusu Ragıp Zarakolu olacak. Türkiye Yayıncılar Birliği’nin hayata geçirdiği programın yeni bölümünde programı hazırlayan ve sunan Metin Celal ile konuğu Ragıp Zarakolu; ülkemizde yayıncılık sektörüne uzun yıllardır önemli katkılarda bulunan Zarakolu’nun yayıncılık ve gazetecilik hikâyesini, dünden bugüne Türkiye’de yayıncılığın yolculuğunu konuşacaklar. “Hayatımız Kitap”, yayın saatinde Türkiye Yayıncılar Birliği’nin YouTube kanalından canlı olarak izlenebilir. Her perşembe 21.00-21.45 saatleri arasında canlı yayınlanan “Hayatımız Kitap” programı, Türkiye Yayıncılar Birliği’nin YouTube kanalından izlenebiliyor. “Hayatımız Kitap”ın önceki bölümlerine ise yine YouTube’dan ulaşılabiliyor.
- Faruk Duman YKY etkinliklerinde
Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık bu kış da sanatseverleri sanat ve edebiyatla sanal dünyada buluşturmaya devam ediyor. İnternet üzerinden canlı yayınlanacak etkinliklerde bu hafta Faruk Duman’ın Sus Barbatus!’u konuşulacak. Yapı Kredi Yayınları ailesine katılan yazar Faruk Duman’ın büyük ses getiren üçlemesi Sus Barbatus!’un birinci ve ikinci kitapları kısa bir süre önce YKY’den çıktı. Faruk Duman, 21 Ocak Perşembe günü düzenlenecek canlı çevrimiçi söyleşide Sus Barbatus!’u anlatacak. Kendisine soruları, Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi, edebiyat eleştirmeni Dr. Jale Özata Dirlikyapan ve yazar, akademisyen Bengü Vahapoğlu soracak. Sus Barbatus!, doğanın tahrip edilmediği, ütopyaların diriliğini koruduğu, emeğin ve adaletin saygınlığını yitirmediği, masumiyetin egemen olduğu zamanların romanı. Üçlemenin ilk kitabı, çetin kış koşullarında geçen ürkünç olaylarla ilerliyordu. 2018’de yayımlanan roman, aynı yıl Orhan Kemal Roman Armağanı ile Cevdet Kudret Roman Ödülü’nü almıştı. Üçlemenin kısa süre önce yayımlanan ikinci kitabı Sus Barbatus! 2’de ise bahar mevsimi bütün görkemiyle gözler önüne seriliyor. Arka planı oluşturan siyasal olaylar iyice belirginleşerek hız kazanıyor. Duman’ın halen yazmakta olduğu son kitapta mevsim yaza dönecek ve üçleme 12 Eylül darbesiyle sona erecek. Herkesin katılımına açık ve ücretsiz olarak düzenlenecek söyleşilere buraya tıklayarak Yapı Kredi Kültür Sanat’ın YouTube kanalı üzerinden katılabilirsiniz.
- Zaman ve varoluş odağında Sevim Burak'ın “Sedef Kakmalı Ev”i...
"Sevim Burak, okuyucusuyla birlikte Türkiye’de kadın olmanın, öteki olmanın deneyimlerini, kendi içimizde yaşadığımız mücadeleleri, yani bizden olanı, dil oyunları yaratarak anlatır. Böylece, toplum tarafından yaratılmış normları, merkezi, geleneği kırar." Lütfiye Çetin, Yanık Saraylar'da yer alan ilk öyküsü "Sedef Kakmalı Ev" merkezinde Sevim Burak edebiyatı üzerine derinlikli bir inceleme yapıyor. Lütfiye Çetin Sevim Burak bir röportajında metinlerinde kullandığı dil hakkında şöyle der: “Öz’ler, devinilebilen, nefes alan, yaşayan, bambaşka kılıklara girebilen, değişebilen anlamlardır bana göre. Bizimle beraber yaşar, bizimle beraber değişebilirler. Öz’ü yöneten bilincimizdir. […] Hikayelerimde, bütün düzen; bilincimin yönetimindedir. Onun için -Öz’ün belirlenmesi, biçimlenmesi, kaybolması türlü kılıklarda kendini gösterebilmesi, bilincimin gücüne bağlı bir şeydir”. Burak, çıktığı öz bulma serüveninde toplumun kurduğu normları, eril hegemonyanın merkezini sarsmaya çalışır. Bu serüven metinlerinde de karşımıza çıkar; bildiğimiz gerçeklikleri sorgulatır. Merkez neresidir, kim tarafından kurulmuştur ya da başka bir gerçeklik mümkün müdür? Sevim Burak, okuyucusuyla birlikte Türkiye’de kadın olmanın, öteki olmanın deneyimlerini ya da kendi içimizde yaşadığımız mücadeleleri, yani bizden olanı, dil oyunları yaratarak anlatır. Karakterleri farklı zamanlarda, farklı mekanlarda fakat benzer deneyimlerle karşımıza çıkar. Bu deneyim çoğulluğunu ortaya sererken zaman ve mekanlarla gizlice oynar; onları var ve yok eder. Böylece, toplum tarafından yaratılmış normları, merkezi, geleneği kırar. Sevim Burak'ın ilk kitabı olan Yanık Saraylar'ın ilk öyküsüdür "Sedef Kakmalı Ev". Bundan önce çeşitli gazete ve dergilerde yayınlanan beş öykü yazmış ancak kendini yetersiz bulduğu için altı yıllık bir ara vermiştir yazar. Bu anlamda “Sedef Kakmalı Ev" onun edebiyata dönüş öyküsü olarak da kabul edilebilir. Ve bu dönüş öyküsünde kahramanı Nurperi’nin kadın ve öteki olma deneyimini anlatır. Zaman belirsizleşir, Nurperi mekânı olan evini kaybeder. Sevim Burak, insan bedeninde varoluşunun son günlerini gerçeküstü ifadeler de kullanarak gözler önüne serer. Hikâyede zaman zaman şiirsel bir dil kullansa da bazen düzyazı kullanıp, aynı zamanda da ‘A n f e r u d u n i c i h a n ı m a n e v i’ gibi kelime oyunlarıyla dille oynar. Bu manada Burak, hikâyelerin geleneksel sıralamalarını ters düz eder. Hikâyenin kahramanı Nurperi Hanım henüz on beş yaşındayken Yanya’dan getirilen bir hizmetçidir. Ziya Bey’in evine getirildiği günden beri hayatını birilerine servis yaparak geçirmiş ve kendi başına hiç var olmamıştır. ‘İkinci cins’ olarak hayatını sürdüren Nurperi, tavan arası ve mutfak arasında gidip gelerek evde bile kendini gizler; ev işleri yüzünden çocukluğunu yaşayamamış, başkalarını hep kendinden önceye koymak durumunda bırakılmış bir kadındır. Bir nevi, Nurperi Hanım var olduğu her yere yabancılaşmış biridir. Diğer yandan, Ziya Bey hasta, bakıma muhtaç, sessiz ve bencildir. Ayrıca, Nurperi’nin tanıdığı tek ‘bonjurlu adam’ dır. Nurperi’nin Ziya Bey’i diğer kardeşlerinden ayırmasının sebebi ise ‘bonjur’a sahip olmasıdır. Burada anlatıcı ‘bonjour’ kelimesini değiştirerek bir dil oyunu oynar ve böylelikle ‘bonjur’un asilliği, zor bulunanı temsil ettiğini söylemek mümkün olur. Burada anlatıcı, geleneksel kronolojik sıralamayı bozar, hikâyeye şimdiki zaman eklemeyip olası zaman dilimlerini yaratır. “Sedef Kakmalı Ev”de birden fazla zaman dilimi vardır. Birincisi Ziya Bey’in ve Nurperi’nin yaşadığı “gerçek” zaman dilimi iken ikincisi Nurperi’nin yaşadıklarının sıralanış düzeni ile yaratılan ve hikâyeye görünmez bir şekilde eklemlenen Nurperi’nin “olası” zamanıdır. Hikayelerin geçtiği zamana baktığımızda “BAĞLARBAŞI-KISIKLI tramvayı” (Burak 7), “Madam Nıvart”, “Danube bleu, Danube blue!” (Burak 11), “bonjur”, “saat kordonları”(Burak 13), “kılıçlar” gibi vurguları, Ziya Bey’in konağını, Nurperi’nin hizmetçi olduğunu göz önünde bulundurarak hikayenin tramvaylarınhâlâ ana toplu taşıma olarak kullanıldığı, azınlıklarınhâlâ Türkiye’de olduğu, ikinci dil bilen insanların genellikle Fransızca bildiği, bugün bildiğimiz binalar yerine konakların olduğu bir dönemi düşünüyorsak, aklımıza Türkiye’nin 1950 ya da 1960’lar öncesi gelebilir. Yine de hikâyenin akışı sırasında Ziya Bey’in cenazesi, ölümünden sonrası, Nurperi’nin piknik hatırası, Ziya Bey’in gömülme hatırası ve Nurperi’nin mülksüzleşmesine şahit oluruz. Burada anlatıcı, daha önce de bahsettiğim geleneksel kronolojik sıralamayı bozar, hikâyeye şimdiki zaman eklemeyip olası zaman dilimlerini yaratır. Bir varoluş ve kayboluş öyküsü Olası zaman dilimlerini daha iyi anlamamız için Nurperi’nin piknik hatırasını inceleyebiliriz. Ziya Bey’in kardeşlerinin ölümünden önce Nurperi Hanım’ın hayatının daha keyifli olduğunu anlatıcının şu sözleriyle anlayabiliriz: “Üç kardeş neşeli ve kalın sesliydiler. Üç kardeş öldükten sonra akşamüstlerinin hiç keyfi kalmamıştı artık.” Piknik süresince “genç”, “çok keyifli”, “cıvıl cıvıl” kelimelerinin kullanılmasıyla yaratılan mutlu ortam bizlere kardeşlerin hâlâ hayatta olduğunu belirtir. Anlatıcı olası zaman dilimi unsurlarını “BAĞLARBAŞI-KISIKLI tramvayı”, “Madam Nıvart” imgelerini hatıranın içine dikerek gerçekleştirir. Ayrıca, anlatıcı Nurperi Hanım’ın “iki sıra aydınlık göz gördü[ğünü]” belirtir. Burada ölüm döşeğindeki Ziya Bey’in göz oyuklarındaki karanlığa atıf yapar. Böylelikle Nurperi’nin geçmişi ve yaşadığı zaman onun için iç içe geçer. Yaratılan ortamın sonucu olarak, bilinç akışı ve olası zamanın elementleriyle Nurperi bir nevi alternatif ‘olası geçmiş’ ve ‘zihnindeki geleceği’ okuyucuya gösterir. Geleceğini düşündüğü sırada bile, zihni sürekli geçmişe döner ve Ziya Bey’in ölümünü aklından çıkaramaz. Öykü boyunca, Nurperi Hanım’ın her zaman Ziya Bey’e ve eve bağlı olduğunu görürüz. Ziya Bey’in Nurperi üzerindeki egemenliği sonucunda Nurperi’nin kendini tabir-i caizse bir kutuya koyması, ki hikâye bağlamında mutfak ve tavan arasından bahsediyoruz, Nurperi’nin zaman anlayışının değişmesine ya da akışkanlaşmasına yol açar. Ayrıca, Nurperi’nin Ziya Bey’in ölümünden sonra bile onsuz bir saniye bile yaşayamayacak olması bu argümanımızı güçlendirir: "[…] sütçü kadına baktı, “Aşağı atla,” dedi gene sütçü kadın. Atlamak istemiyordu. Ziya Bey, Ziya Bey diye direndi Nurperi Hanım." Ziya Bey’in egemenliğinin başka bir sonucu olarak, Nurperi Hanım sütçü kadından gelen özgürlük çağrısını dahi reddeder. Yine de mutfakta gizlice rakı içerek ya da tavan arasına saklanarak kendince var olmak için bir savaş verir. Bu nedenle, öykü boyunca, Nurperi’nin hem varoluş hem de kayboluşuna şahit oluruz. Nurperi mutfakta var olmaya o kadar alışmıştır ki, kendini başka bir yerde hayal edemez: "[…] Vapurun burnuna gidip başka şeyler düşünürdü, kendini mutfakta bulaşıkların karşısında sayardı". Buna karşılık, Nurperi Hanım özgür iradesini kullanır ve Ziya Bey’e öleceğini ve ölmeden önce evi ona bırakması gerektiğini hatırlatacak ipuçları bırakır: "Nurperi Hanım bilerek, tükürük hokkalarını ve oturakları ortaya çıkardı. Ziya Bey’in evi kendi üstüne yapmasının sırası gelmişti". Ev ya da mutfak, bir süre sonra kendini hapsettiği bir hapishaneye dönüşür. Nurperi kendi varoluşunu bulmaya çalışır, hiçliğin ortasında kendi yerini ya da otoritesini arar. Nurperi Hanım olaylara hem pasif hem de aktif şekilde cevap verir. Ziya Bey’in kontrolünde olmayı seçemediği ya da her zaman özgür iradesini kullanamayacağı için farklı davranışlar sergileyerek var olmaya çalışır. Bir manada, Nurperi’nin var olma durumu eve bağlıyken aynı zamanda yok oluşu da eve bağlıdır. Kendini Ziya Bey’in otoritesinin altındayken güvende hissettiği mekân olan ev ya da mutfak, bir süre sonra kendini hapsettiği bir hapishaneye dönüşür. Nurperi kendi varoluşunu bulmaya çalışır, hiçliğin ortasında kendi yerini ya da otoritesini arar. Nurperi sunulduğu hayata alışmadan önce aktif bir cevap vermeye çalıştığını söylesek bile, yıllar geçtikçe davranışları pasif bir cevaba dönüşür. Ancak kendisine vaat edilen veya olası bir evlilik durumunda miras kalacak olan ev, Nurperi’nin hem özgürlüğü hem de hapis cezası olarak karşımıza çıkar. Nihayetinde o kırk yıl bu evde yaşamıştır ve hayatı için belli bir düzen kurmuştur. Bu düzen Nurperi’ye güvenli alan gibi gözükse de, Nurperi en özünde bu evde defalarca ötekileştirilmiştir. Dolayısıyla hayal ettiği ‘düz ayak bir hayat[ı]’ yaşaması için evi terk etmesi gerekir. Fakat Nurperi Hanım, cevapları ve eylemleriyle var olmak yerine mekanlarla ve nesnelerle var olmayı seçer: "Ziya Bey’in bonjorunu, ayakkabılarını, saat kordonlarını, rahmetlilerin kılıçlarını, kalpaklarını, pelerinlerini toplayıp evden çıktı. Bir tek sedefli sehpaya dokunmadı." Hiç var olmayan sedef kakmalı ev Ziya Bey’in kardeşlerinin ölümüyle artık kullanılmayacak olan eşyalar çatı katındadır ve Nurperi bu eşyaları “ÜSKÜDAR ÇARŞISI”nda satmaya karar verir. Nurperi Hanım nesneleri satmaya gittiğinde sadece “sedefli sehpa”yı evde bırakır. Nesnelere baktığımızda, neredeyse hepsinin maskülen olduğunu fakat sadece “sedefli sehpa”nın feminen bir nesne olarak tasvir edildiğini görürüz. Ziya Bey’in evinde yaşayan tek kadın Nurperi Hanım olduğu için varoluşunun kanıtı olarak ‘sedefli sehpa’yı seçmiştir. Bu yüzden Nurperi’nin evde kendine benzetebileceği tek şey 'sedef kakmalı sehpa' dır. Tıpkı eve sahip olma isteği gibi, sehpa da Nurperi'nin hayalini kurduğu ama sahip olamadığı bir şeydir. Bundan dolayı, ‘Sedef Kakmalı Ev’ hiç var olmayan fakat Nurperi’nin zihninde ya da arzularında var olan bir ev olarak okunabilir. Sevim Burak’ın dil oyunlarından bir tanesi de büyük – küçük harf kullanımıdır. Hikâye “GELDİLER…” kelimesi ile başlar ve beş defa tekrarlanır. Bir nevi, her “GELDİLER…” kelimesiyle "sahneler" birbirinden ayırır. Her “GELDİLER…” kelimesinin her büyük kullanımında özne, nesne ya da mekân değişir ve bir şekilde Nurperi Hanım'ı etkiler. Büyük harfle yazılmış kelimeler önemlidir çünkü Nurperi’nin hayatında önemli bir rol oynarlar, ancak aynı zamanda onun düzeni için bir tehdit oluştururlar. Mesela Ziya Bey’in cenazesi sırasında Nurperi Hanım “ZİYA BEY’in küçüklük fotoğrafına tıpkı tıpkısına benzeyen” fotoğrafını görür ve adını haykırmaya başlar. Ziya Bey ve kardeşlerinin hakimiyeti yüzünden kendini yaratamayan kadın 'NURPERİ', Ziya Bey'in cenazesinde bir karar verir. Ziya Bey olmadan evini kaybedeceğinin bilincinde olduğu için pencerenin önünden dışarıya doğru kayar. Böylece kendisi için bir kez de olsa önemli hale gelir. Son olarak, Ziya Bey'in 'BAĞLARBAŞI-KISIKLI tramvayı' hikâye boyunca büyük harfle yazılmıştır çünkü onun ölümüyle Nurperi Hanım'ın düzeni sonsuza kadar değişecektir. Seher Özkök bir röportajında ““GELDİLER…” cümlesi [nin] erkek merkezli toplumsal yapı nedeniyle büyük harfle”[1] yazıldığını dile getirir. Alacaklıların tehditleri, Nurperi’nin mekâna eklemlenerek gerçekleştirdiği varoluşunu tehdit eder. Yine de bu varoluş tam da gerçekleşmiş olamadığından “Nurperi Hanım” olarak karşımıza çıkar. Yani büyük-küçük harfler ile yapılan dil oyununda Nurperi’nin “Nurperi Hanım” ya da “NURPERİ Hanım” olması hem ev mekânı ile hem de toplumsal mekân ile ilişkilenmesine bağlıdır. Alacaklılar evi almaya geldiğinde Nurperi Hanım'ı “devekuşu” şeklinde görürüz. Nurperi, alacaklıların evi kendisinden alacağını hissettiği için, “Saçlarını oturup kendi kendine alagarson kes [erek]” ve “ayağındaki terliklerin ucuna kaç[mak]” sureti ile kendini aldatmaya ve hiçbir şey olmamış gibi davranmaya karar verir. Böylece, kendisini görmediği için başını gizlediğinde orada olmadığını sanan bir hayvan olan devekuşuna dönüşür. Nurperi Hanım, evi almaya geldiklerini anlar: "O’nun yangın duvarlı, rüzgar fırıldaklı, şimşek çekenli EVİNİ almaya gelmişlerdi. […]Birden Nurperi Hanım’ın penceresi çatırdadı, evin odaları, merdiven altları birbirinden ayrıldılar. On kişi evi dört parçaya bölüp götürdüler. Nurperi Hanım devekuşu sesiyle ‘’ZİYA BEY, ZİYA BEY’’ diye cızıkladı." Sevim Burak, hayattaki yorgunluklarımızı anlatır. Metinlerinde dil kırılmalarıyla yaratılan olasılıklar imgesel bir yaşam yaratır. Nurperi Hanım, 'EVİNİ' kaybedeceğini bilmesine rağmen, yine de içeride kalmayı ve bir nesne gibi pencereden bakmayı seçer. Nurperi'nin varoluş mücadelesinin son anlarını, varoluşunun özgürlüğü ile hapsi arasındaki son savaşı görürüz. Yine de Nurperi Hanım ona yardım etmek için Ziya Bey'e muhtaçtır. Alacaklılar her şeyi aldığında, anlatıcı bizi Nurperi’nin varoluş savaşının iki tarafıyla baş başa bırakır: Nesnelerle; Nurperi’nin eteğinin altında saklanan “karınca” ve “ÜSKÜDAR ÇARŞISI” na yürüyen “örümcek” ile. Tencerenin siyah dibine yapışan kahraman! “Boş şişe kapakları” ve “sedef kakmalı sehpa” olan objeler, Nurperi'nin mutfakta rakı içtiği zamanları ve varlığının ispatıdır. “Karınca” hayatı boyunca çalışan, küçük ve çoğunlukla köle olarak bilinen bir hayvandır. Nurperi Hanım hayatı boyunca çalışmış, hor görülmüş ve memleketinden çalışmak üzere başka bir yere götürülmüştür. Anlatıcı, bir anlamda Nurperi'nin pasif davranışına “karınca” diyerek atıfta bulunur. Örümcek ise yaşam alanını her koşulda sağlayabilen yapıcı bir hayvandır. Anlatıcı "örümcek ince ayaklarıyla ÜSKÜDAR ÇARŞISI’na yürüdü" derken Nurperi’nin kendi evine sahip olabilmek için “ÜSKÜDAR ÇARŞISI[n]” daki objeleri satan proaktif davranışına atıf yapar. "[…] Nurperi Hanım, hemen orada tencerenin siyah dibine yapışıp kaldı." Daha sonra “karınca” ve “örümcek” çatışmasından korkan Nurperi, kendini iyi hissettiği ve içinde kendini düşünebildiği tek yere gider. Böylelikle yabancılaşma ve yabancılaştırma süreci kelimenin tam anlamıyla yerini alır, kahramanımız insan formundan başka bir forma geçerek, bir tencerenin siyah tabanı olarak toplumun dibine iner. Sonunda, sahip olmak istediği tek nesne olan “sedef kakmalı sehpa” ve pasif yanıtı olan “binlerce karınca”, özgürlük ya da hapis düşüncesinin arasında Nurperi hapsolur. Hikayedeki öykü kavramı tamamen parçalanmıştır. Anlatıcı sahnelere kronolojik bir sıralama koymadan Nurperi’nin olası zaman kavramını yaratır. Nurperi’nin öznel zamanı yaşanılan zamanı parçalar. Sahnelerde olası geçmiş veya gelecekten gelen nesnelerden Nurperi'nin nasıl etkilendiğini vurgular. Nurperi’nin varlığı bazen ikinci cinsiyet, nesne, köle veya hayvan olarak yansıtılır. Ancak o, kaygı ve korku içinde varoluş savaşını sürdürmeye devam eder. Bir anlamda, öyküdeki olası zaman kavramı, Nurperi’nin kendi kutusunda zamanı tanımlama çabasıdır. Olası zaman kavramı, Nurperi’nin varlığını, savaşını ve tepkilerini anlamamıza yardımcı olur. Bu bağlamda yaratılan olası zaman kavramı ile varoluş kavramı birbirini tamamlar. Sevim Burak hayattaki yorgunluklarımızı anlatır. Ve metinlerinde dil kırılmalarıyla yaratılan olasılıklar, imgesel bir yaşam yaratır. KAYNAKÇA Belkıs, Özlem, “Sevim Burak’ın Oyun Metinlerinde Kadınlar”, İstanbul Üniversitesi Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölüm Dergisi, 2009, no.14, s.4. Börekçi, Gülenay. 50 Yaşında Bir Ölümsüzlük Elbisesi:YANIK SARAYLAR. Seher Özkök ile Röportaj, 28.06.2015. Web. 09.01.2021. https://egoistokur.com/50-yasinda-bir-olumsuzluk-elbisesi-yanik-saraylar/ Burak, Sevim. Yanık Saraylar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2016. İzmirli, Mübeccel. "Sevim Burak." İkinci Bir Yaşam: Sevim Burak'ın Edebiyat Dünyası, Mustafa Demirtaş, ed. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2018, s. 232-236. [1] Börekçi, Gülenay. Seher Özkök Röportajı, 50 Yaşında Bir Ölümsüzlük Elbisesi:YANIK SARAYLAR. 28.06.2015. Web. 09.01.2021. https://egoistokur.com/50-yasinda-bir-olumsuzluk-elbisesi-yanik-saraylar/
- Okuru dikenli yollarda yürüten bir roman: Ev
Hiç kuşku yok ki Nermin Yıldırım, kendi okurunu yaratmış, kendi edebiyat macerasında büyük bir heves ve istikrarla geleceğe doğru emin adımlar atan yazarlarımızdan biri. Sibel Yükler, Nermin Yıldırım'la son romanı Ev üzerinden gelişen, açıldıkça renklenen ve hayatın birçok başka noktasına dokunan özel bir söyleşi yaptı. Sibel Yükler Nermin Yıldırım, hep kitap’tan çıkan yedinci romanı Ev ile bu kez okuru hikâyenin başladığı yere, eve götürüyor. Geçmişiyle, benliğiyle yüzleşmeye başlayan Seher’in, geçmişin izlerinden kaçmak yerine o izleri takip ederek yürüdüğü bir yolculuğa tanıklık ediyoruz. Yıldırım, bu yolculuğu, “Yürürken kendine, yani artık orada olmayan kendine, bir fotoğraf albümünü inceler gibi uzaktan bakmaya başladı Seher,” sözleriyle anlatıyor. Kendi tabiriyle konforlu alanlar yerine, hep mayınlı alanlarda kazı yapmayı tercih eden Yıldırım, son romanı Ev’in kahramanı Seher için de, “Yüzeyden dibe doğru giderken, hakikat dediği şeyin kurgudan ibaret olduğu gerçeğiyle karşılaşıyor,” diyor. Unutma Beni Apartmanı’nın başladığı yerde biten Ev, Yıldırım için uzun bir hikâyenin son cümlesi, o apartmanın kapısının kapatılışı... Bu söyleşide Nermin Yıldırım ile, ilk romandan Ev’e o uzun hikâyeyi baştan sona konuştuk. Ev’i ve evle birlikte özellikle seni konuşmak istiyorum. Öncelikle Ev’den başlayalım. Arka kapağında şöyle bir cümle var: “Bizleri uzun bir yürüşe çıkararak, kendini evinde hissedemeyenlerin, evlerinden zorla koparılanların, kaçmak zorunda kalanların ve hiçbir yere sığınamayanların dünyasına ortak ediyor.” Herkesin sorduğu soruyu biraz değiştirmek istiyorum. Seher’le arkadaşı Ogo’nun Camino de Santiago yürüyüşüyle başlayan o uzun yolculuğu eve dönmenin, eve ulaşmanın arzusuyla mı yapıldı? Yolculuğun en temelinde Ev’i sorgulama ve o muğlak adresi arama arzusu vardı. Ev’in bir dönüş ihtimali olabileceği hissi ise zamanla açığa çıktı. Hepimizin en derininde yatan arzularından değil midir bu? O ilk sıcak yuvaya, düştüğümüz bahçeye, ana rahmine dönme arzusu. O imkânsız vuslat. Aynı kişinin aynı yere dönmesinin imkânsız olduğunu bildiğimiz için de acı çekeriz. Dinmeyen bir sıla hasretiyle yaşar dururuz. Kitapta izlenen güzergâh Hıristiyanların hac yolu esasen. Bahsettiğin o özlenen yerden çok uzakta, çok farklı noktada. Seher, bu yolcuğu onu evden koparan nedenlerden uzaklaşmak için yapıyor olabilir mi? Çünkü esas evinin, geçmiş izlerinin çok uzağında bir yolculuk bu. Bazen içinde durduğumuz fotoğrafın tamamını görebilmek için uzaklaşıp öyle bakmamız gerekir. Ama o vakit de biz çerçeveden çıkmış oluruz. Olmamız gereken yerde bir gölge, uygun gördüğümüz bir leke durmaktadır artık. Bu sıkça yaşadığımız bir paradoks ve kendilik algımızdaki sapmalara dahil edilebilir. Seher’in seçtiği yol tümüyle baştan kurgulayabileceği ve kendisine istediği rolü biçebileceği bir yerdi. Her ne kadar yol bile iktidar ilişkilerinden yakasını kurtaramayıp erk sahipleri tarafından tanımlanmış olsa da, Camino de Santiago’nun kökü, şimdilerde çerçevelenen yaygın hikâyeden çok daha eskilere dayanıyor. Pratikte esas tarihini tarihçilere değil, yürüyüşçülere bırakan, her okurun okuyuşuyla yeniden yazılan bir roman gibi her adımda kendini yeni baştan yazdıran bir yoldan bahsediyoruz. Seher geçmişin izlerinden kaçmaktan ziyade, o izleri takip ederek yürüdü yol boyunca. Gizli bir planı vardı ve o yol planını uygulamak için uygun görünmüştü ona. Geçmişine bakınca, Diyarbakır’da da geçen çocukluk anılarını görüyoruz. Bir cümlede, ait olduklarıyla oluşan, gelişen, buna sahip çıkan değil de “arada kalan” bir profili olduğunu söylüyor. Seher, geçmişle, kendisiyle çok uzaklarda yüzleşeceği bir yolculuk çizerken o izleri nasıl takip etti? Bu arada kalmışlık hali toplumumuzda epeyce yaygın bir profile tekabül ediyor bence. Aynı yerde doğup büyüyenlerimizde bile var. Yürürken kendine, yani artık orada olmayan kendine, bir fotoğraf albümünü inceler gibi uzaktan bakmaya başladı Seher. EMDR terapisinden de destek alarak yaptı tabii bunu. “Hiçbir zaman konforlu alanlarda yazmayı çekici bulan biri olmadım” Nasıl bir süreç ilerliyor? Ruh ve beden hafızasında beklenmedik kapılar aralayabilen bir psikoterapi tekniği EMDR. Seher’in gördüğü terapiler ışığında, yol boyunca hayatını fotoğraf albümü gibi kare kare seyredişine, vaktiyle travmalar üzerine kilitlenip kalmış kayıtlar yoluyla benliğine ulaşmak için çabalayışına şahit oluyoruz. Yani kahramanımız aslında dışarıdan ziyade içeride yürüyor. İleriye değil, geriye doğru. Hayatın ileri doğru yaşandığını fakat geriye bakarak anlaşıldığını söyleyen Kierkegaard’ın rotasında. Bu aynı zamanda başa çıkması zor bir süreç de olabilir. Arjantinlilerin, hakikat ve adalet mücadelelerinde söylediği, “No al olvido”, yani “Unutmaya hayır” sözü, politik anlamı kadar ruhsal anlamıyla da çok kıymetli. Ama Seher’in benliğine ulaşma çabası, hayatını kare kare izlemesi aynı zamanda hatırlamanın yükünü de beraberinde getirebilir. Ev, Seher’in kendi hikâyesini kendisinin kurtarması diyebilir miyiz? Hatırlamanın meşakkatli bir iş olduğunda hemfikiriz. Toplumsal olarak da böyle bu, kişisel olarak da. Neticede bellek tümüyle politik ve mayınlı bir alan. Buradan bakınca hatırlamanın bir cennet vaadi yok ama tam göbeğinden geçerek de olsa sonunda cehennemden çıkma vaadi taşıyabilir. Hatırlamak ve beraberinde yüzleşmek. Bu anlamda Ev’de derin bir kazı var. Seher özbenliğine ulaşmaya çalışan, sancılı bir kazı yapıyor. Yüzeyden dibe doğru giderken, hakikat dediği şeyin kurgudan ibaret olduğu gerçeğiyle, yani geçmiş yaşantılarını aktüel ihtiyaçlarına göre kurguladığı gerçeğiyle karşılaşıyor. Pek çok psikanalistin Janet ve Freud’dan ilhamla kurcaladığı o meşhur sahte anı olgusuna yaslanarak, hatıralarını sorguluyor diyebiliriz. Hatırlamayı seçtikleriyle ya da düpedüz uydurduklarıyla geçmişi baştan dizayn ettiğini ve yıllarca kendi yalanına inanmayı becerdiğini görüyor. Biliyorsun, bunu toplumlar da sık yapar, tek tek bireyler de. Sahiden dürüst olduğumuzda çoğumuzun kendimizde, hiç değilse bazı konularda benzer eğilimler fark edebileceğimizi düşünüyorum. Karanlık bir aydınlanma elbette bu. Senin de söylediğin gibi beraberinde büyük yükler getiriyor. Ama yeterince cesur ve dürüst davranmayı başarırsak o karanlık yol aydınlık bir başlangıç noktasına çıkabilir. Bizi hiç ummadığımız biriyle tanıştırabilir: Kendimizle. Tanıştığımız kişiyi kolayca sevebileceğimizi garantileyemem ama anlamayı deneyebiliriz. Kişiler ve toplumlar için yüzleşmenin zor fakat önemli bir adım olduğunu düşünüyorum. Hatırlamanın bir nevi kurgulamaya benzediğini söyledin. Sözlü tarih anlatılarında da karşımıza çıkar. Geçmiş inşası uzak olmadığımız bir gerçek. Ev, okurun sıklıkla karşılaşmadığı türden bir roman ama bir yandan da sıklıkla boğuştuğu gerçekliği anlatıyor. Nasıl dönüşler aldın? Şu son tanımından hareketle söyleyeyim; “sıklıkla boğuşulan bir gerçeklikten sıklıkla karşılaşılmayan türden bir roman” çıkmışsa, ortaya bir parça sert bir metin çıkmış olma ihtimali var sanırım. Bu anlamda Ev, okuru zaman zaman dikenli yollarda yürüten bir metin oldu. Hedefim baştan beri buydu. Açıkçası hiçbir zaman konforlu alanlarda yazmayı çekici bulan biri olmadım. Bilhassa ana karakterlerimi kurarken kolayca sevilecek karakterler yazmayı arzulamadım. Aksine derdim hep en kabul görmeyecek olanı bile anlamaya çalışmaktı. Yapış yapış, içi boşalmış bir sevgi diline değil, anlamaktan gelen sahici merhamete inandım yani. Özellikle kadın, aile, annelik ve ebeveyn-çocuk ekseninde serpilen hikâyelerde riskli alanlar, kilitli odalar çekti beni. Mayınlı alanda kazı yapmayı, koruyucu giysilerden soyunmayı tercih ettim. Velhasıl Ev’de de kurgudan dile sızmasına çabaladığım arınma/soyunma dilini çokça okur fark etti ve buna memnun oldum. Onun dışında en sık gelen mesajlar, romanla kişisel deneyimleri üzerinden bağ kuran okurların Seher’in hikâyesiyle tetiklenerek kendi hikâyelerini paylaştığı mesajlar sanırım. Seher’in içsel yolculuğunun onlara kendi yolculuklarında ilham verdiğini söyleyenler, kendi deneyimini paylaşanlar ya da EMDR’dan hareketle romanın psikolojik boyutuyla ilgili mesleki heyecanlar duyan terapistler oluyor. Buna elbette seviniyorum ama bütün romanlarım için hep söylediğim şeyi tekrarlamak istiyorum: Bu bilimsel bir yapıt değil, edebi bir metin. Okuma zevkinden ve bolca sorgulamadan fazlasını vadetmiyor. Öte yandan edebiyatın ruhları birbirine bağlamak, deneyimleri paylaşmak ve kolektif hafızayı bütünleyerek yalnız olmadığımızı hissetmemize vesile olmak noktasında iyi bir anahtar olabileceğini düşünüyorum ve bu da az şey değil. “Ev, puzzle’ın son parçası, uzun bir hikâyenin son cümlesi” Evet, mesela Unutma Beni Apartmanı, Süreyya’nın onu bebekken terk eden annesiyle yıllar sonra gelişen hikâyesiyle başlıyor ve bambaşka bir yolculuğa sürüklüyor. Üstelik anne-kız öyküleri, gerçek hayatta da aşılması zor olduğu için mayınlı bir alan. O hikâyede geçmiş denen resmin, gerçeği dinledikçe ne denli farklı kurgulandığına, aslında bir inşa olduğuna ve asıl gerçeğin kurguyu altüst ettiğinde neler olduğuna tanıklık ediyoruz. Çok güzel, duyduğumda mutlu olduğum türden bir örnek verdin. İlk romanla son roman arasındaki köprünün temelinden bahsediyorsun tam da. Aynı izlek üzerinden farklı perspektiflerle farklı hikâyeler. İlk romanda kutsal annelik müessesesinin dayatmalarına bir isyan vardı, sonuncusunda ise isyancı taraf bu defa anne değil kız çocuğu. Sonra mesela Rüyalar Anlatılmaz’da ev kaçılan, karanlık bir yerdi, son romanda aksine aranan, ulaşılmaya çalışılan yer. Örnekleri çoğaltmak mümkün. Bu bağlantıları izleyerek bugüne dek yazdığım yedi romanın her birinin meseleleri ele alış biçimine baktığımızda, gerçeğin farklı izdüşümlerini kapsayan daha büyük bir fotoğraf çıkıyor ortaya. Her biri başka hikâye anlatsa da, her bir romanı birer gerçek ihtimali, gerçeğin farklı izdüşümleri, yani bir nevi perspektif meselesi gibi okumak mümkün. Bilhassa kadınlık, annelik meseleleri bakımından. Bunları en başından beri birbirleriyle konuşan romanlar olabilmeleri gayesiyle kurguladım, bunun için çabalayarak yazdım. Bu anlamda Ev benim gözümde bir puzzle’ın son parçası, uzun bir hikâyenin son cümlesi, belli temaları farklı perspektiflerden sorgulamaya çalıştığım bir yolculuğun sonu diyebiliriz. Şimdi artık gelen tepkilerden okurun yavaş yavaş romanlar arasındaki kırık aynayı bütünlediğini ve farklı hikâyelere dağılmış parçaları iç içe geçirdiğini görüyorum ve bu çok hoşuma gidiyor. Tek tek romanların hikâyesi dışında, hepsini kapsayan, başka, daha büyük ve temel bir hikâye vardı çünkü anlatmak istediğim. Sana haliyle sıkça bellek, hafıza, geçmişle yüzleşme, rüyalar gibi konuları romanlarında işlemen üzerine sorular soruluyor. Benim sorum da mekân hafızası üzerine. İnsan hafızası, mekân belleğiyle de bir bütün. Az önce de bahsini geçirdin; kolektif hafıza sebebiyle de ziyadesiyle politik bir kavram. Seher ve şimdiye kadarki onca karakterin hem bellek hem de mekânlarla ağırlıklı bir ilişki kurdu. Bu ilişkiye nasıl bakıyorsun? Mekân belleği, dediğin gibi doğrudan politik bir alan. Tarih boyu toplumlar mekânla tıpkı dille olduğu gibi çokkatmanlı ilişkiler kurmuşlar. Hakikati dilediklerince eğip bükemediklerinde, onu tanımlayan dili ve çevreleyen mekânı tahrip etme yolunu seçmişler. Bugün kentlerimizde belli mekânların hızla yok olmasının tek sonucu kişisel belleklerimizin tahrip olması ve nostalji arzumuzun kaşınması değil. Esas sonuç, onların temsil ettikleri dünyayla kurduğumuz bağın incelmesi ve o dünyanın yavaş yavaş silikleşen bir fotoğraf gibi, hiç yaşanmamış bir rüyaya dönüşmesi. Daha korkunç olan da onun yerine hızla inşa edilerek dayatılan yeni mekân, yeni tarih, oluşturulan yeni bellek. Peki sen yazarlığının hangi evresinde, hangi evindesin? Neler arıyor, neler görüyor, neler deneyimliyorsun? Ev romanın, bu sürecin neresinde yer alıyor? Son on yıldır etrafında gezindiğim, içinde eşelendiğim, neredeyse saplantılı biçimde kurguladığım kimi temalardan artık azat olduğumu hissediyorum. O temaları eşelerken, onların etrafına örülmüş yedi ayrı hikâye anlatmaya çalıştım. Bunlar her ne kadar müstakil romanlar olsalar da o evrenin parçasıydılar. İlk üçü, o yıllarda henüz yolun çok başında olduğumdan yüksek sesle söylemediysem de sonradan anlaşıldığı gibi bir üçlemeydi zaten: Kafes Üçlemesi. Kafesten kasıt başta aile olmak üzere bizi koruyan, korurken sıkıştıran ve yeniden inşa etmek adına budayan kurum ve ilişkilerdi. Sonraki dört roman da ailede sembolize olan kurum ve ilişkileri genişletmekle birlikte yine aynı evren içine inşa olmuştu. Mekân olarak bir romanda evi, öbüründe tımarhaneyi, diğerinde savaş coğrafyalarını, bir başkasında maziyi imha eden bir merkezi ve en nihayet son olarak Ev’de yolu kullandım. Mekân kullanımının bile sırasıyla bakıldığında kendi içinde bir hikâyesi olduğunu söyleyebilirim. Bu son roman Ev, ilk romanın, Unutma Beni Apartmanı’nın başladığı yerde bitiyor. Şimdi ben de içindekilerle birlikte apartmanın kapısını kapatıp yeni yazın serüvenlerine, kurcalanmayı bekleyen taze meselelere doğru yol alabileceğimi hissediyorum. “Yaraların adresini evvela çocukluk evlerinde aradım” Öyleyse Ev’le birlikte yedi romanın yolculuğu için, sadece mekânların değil, yaraların da müşterek temellerden birleşerek yeni yollara saptığı ve nihayetinde o yolların son katta birleştiği bir bütünlük benzetmesi yapabilir miyiz? O kurumların müşterek ve ayrı ayrı dokunuşunu nasıl haritalandırdın? Bu gayet yerinde bir benzetme olur bence. Kimi zaman çocuk-ebeveyn ilişkisi, kimi zaman aşk ilişkisi, kimi zaman kız kardeşlik, kimi zaman abi-kardeşlik üzerinden sorgulamaya çalıştım o kurumları. Hep dediğim gibi ana eksenim bellek, kahramanlarım kadın ve yollarına taş koyanlar da bazen gizli bazen açık, ama hep patriyarkayla palazlanmış iktidar ilişkileriydi. Yaraların adresini evvela çocukluk evlerinde, sonra aşk, iş, arkadaşlık gibi bu ilişkinin başka türlü tezahürlerinde aradım. Ve evet, biraz kazıyınca birbirlerine hiç benzemeyen karakterlerin bile önemli ortaklıkları çıkıyordu ortaya. Mücadele alanları ortaktı. Dertlerinin dermanı biraz da birbirlerindeydi. Bir söyleşinde, “Gücümüzü yettiremediklerimizden unutarak kaçma çabası beyhude bir çaba. Kaçtığımız hakikat, bir gün ansızın, hem de hiç ummadığımız bir anda karşımıza çıkıverir,” demişsin. Gücümüzü yetiremediklerimiz, yüzleşirken çekeceğimiz acı olabilir mi? Bazen yüzleşmeyi karşılama evresi bile sancılı olabiliyor. “Benim yolumsa şu: Bir sızı var ama nereden geliyor? Hele önce bir yerini işaretleyelim,” dediğine atıfla, illa işaretlemek gerekir mi? Pek çok yol seçebilir insan. İlk romanımdan beri kahramanlar bellekle, belleğin suikastleriyle farklı biçimlerde mücadele ediyorlar. Kimi kaçmayı, kimi kovalamayı, kimi kavga etmeyi, kimi barışmayı, kimi hiçbirini, kimi hepsini birden yapmayı seçti. Ev’in Seher’i ise yüzleşme, kabullenme, yola kabullenerek devam etme üzerine kuruyor hikâyesini. Bu edilgen bir kabulleniş değil, aksine gerçeği tüm çıplaklığıyla görmeyi göze alan cesur bir anlama, konumlanma ve yola başka türlü bir olgunlukla devam etme hali. Yani geçmişten kaçmayı reddediyor ama geçmişe gömülüp kalmayı da reddediyor. Sonuçta her şey neye ne zaman hazır olabildiğimizle ilgili. Kaçmaya ihtiyaç duyanı durup bakmaya zorlayamayız mesela. Ama en azından kaçmanın kurtulmaya hizmet etmediğini söyleyebilirim. Yanlış yerlere kaçmamak, yeni ve dipsiz kuyulara düşmemek için bir müsait zamanda acının yerini işaretlememiz münasip olur diye düşünüyorum. Hem nerenin acıdığını, sızının nerden geldiğini bilirsek, oraya ihtimam göstermemiz de kolaylaşır. Kırık kemiğe yüklenmeyiz hiç değilse. Hayat yolunda tecrübe denen şey, çok bilerek yürümek değil, bildiklerimizle artık başka türlü yürümeyi becermek çünkü bence. Sence kırık kemikle yol çizmenin ya da düğümü çözmenin bir parçası da affetmemek üzerine düşünmek olabilir mi? Bazen, affetmemek yüzleşmeyi tamamlamanın en büyük kilidi olabiliyor. Bazense iyileşmenin yahut iyileşme sürecinin en büyük merhemi. Her romanımın başkahramanı bu soruya farklı cevap veriyor ve çoğu zaman benim de yazar olarak arkalarında durup onları doğrulamam bekleniyor. Doğrusu ben çokça düşündükten sonra artık bu konudaki genelgeçer kurallara inanmıyorum. İlle de affetmeye de inanmıyorum mesela. Affetme meselesini yıllarca travmayı atlatmanın parçası olarak kodladılar, öfkenin taşıması zor bir yük olduğundan hareketle bizlere de affetmeyi öğütlediler. Kısmen doğru bir tavsiye olabilir bu. Ama bazı durumlarda affetme zarureti ruha daha büyük yükler bindirebiliyor. Haksızlık duygusunu perçinleyebiliyor mesela. Sahibini çürüten sonsuz bir nefreti taşımayı önermiyorum tabii ama kişinin affetmemeye karar verdiği, diğer türlüsünü vicdanına sığdırmadığı hallerin de olabileceğini söylemeye çalışıyorum. Hoş burada bahsedilen affetme eylemi, büyük oranda olayın bağlayıcı prangasından özgürleşip yoluna devam etme hürriyeti zaten. Yani faili pışpışlamak değil, mağdurun kendini olayın tahakkümünden kurtarması. Velhasıl geldiğim noktada, “affet veya etme ama derdinle hellalleşmeyi becer”ciyim ben. Meselelerle yüzleşip helalleşmekten yanayım. Ama her şeyin bir zamanı var tabii. Her acının, her kalbin kendi zamanı. “Seher için sırlara bakma, ertelenmiş yasları omuzlama zamanı” Rüyalar Anlatılmaz, okura şifanın ve yaranın, lanetin ve duanın, merhemin ve tuzun geçmişte ve geçmişle yüzleşmede olduğunu söylüyordu. Bana, Aslı Erdoğan’ın, “Gerçek, ne kadar acı olursa olsun özgürleştiricidir,” sözünü hatırlatıyor. O deştiğimiz geçmiş, o sancılı yüzleşme süreci, insan ruhuna ve geleceğine bir anlamda özgürlüğü sunar mı? Bence son kertede evet. Zor bir yol ama bir noktada geçmişin prangasından da ancak böyle kurtulabiliyoruz sanırım. Acıdan kaçmak için etrafında dolanmaktan vazgeçip, tam ortasından geçerek, yasını tutarak ve nihayet onunla helalleşerek. Seher’in, "Durursam düşünmem, düşünürsem makul olmam ve makul olursam da geri dönmem gerekir çünkü. Beş yaşındayım ve geri dönmek istemiyorum,” dediği anlatıda, dedesinin ölümü var. Ölümü kabullenmesi çok zor, üstelik bir çocuk için. Yıllar süren yaslara ya da aslında hiç tutulamayan yaslara tanıklık ediyoruz. Seher, üzerine serilen yasların ağırlığını kaldırabiliyor mu? Seher yıllarca kendinden kaçmış zaten. O yüzden bu uzaklara yapılan yolculuk kaçış değil, aksine bir tür kendini bulma çabası aslında ilk kez. İlk kez dürüst olmaya ve derindekine, en derindekine bakmaya cesaret etme zamanı Seher için. Sırlara bakma ve ertelenmiş yasları omuzlama zamanı. Bu yüzden bu bir hac yolu en temelde. Eziyeti uzunluğundan ya da fiziksel zahmetlerinden değil, bu tür ruhsal zorluklarından geliyor. Bu anlamda semavi değil, son derece kişisel bir hac yolu. Seher yası tutulacak kaybı kabul etmekte de, sonradan yasını layıkıyla tutmakta da zorlanıyor. Ama en nihayet bunu yapmayı beceriyor bence. “Evin dışarıda değil, içeride inşa olduğu duygusu ağır basıyor” Ömer Türkeş’in yazısında bahsettiği “arızalı kadınlar” tanımına kendi adıma katılmıyorum ama burayı seninle bir kez daha deşmek istiyorum. Toplumun, ailenin, sistemin doğduğundan beri en çok yaraladığı, ruhunda ve bedeninde gedikler açtığı kız çocukları ve kadınlar, ne zaman sancılarına, yaralarına rağmen yüzleşmeyi göğüslese, kendine ve muhataplarına hesap sorsa ya da artık arınmak isteyip bunun yollarını arasa hep “arızalı” görüldü. Ne dersin bu karşılığa? Daha önce de söylemiştim, yine aynını söyleyeceğim: İnsan ontolojik olarak arızalıdır, marazlardan örülmüştür. Erkek toplumumuzda “arıza”, “deli”, “tuhaf” tanımları niyeyse hep kadınlara yakıştırılsa da, romanları yazarken esas derdim arıza kadınlarla değil, toplumun bizi sakatlayan mekanizmalarıyla oldu hep. Roman karakterlerimin marjinal bir kesimi yansıttığını düşünmüyorum. Onlar, dibine kadar çamura batmış bir dünyada nasıl yaşanırsa öyle yaşıyor, velhasıl yaralanıyor, dolayısıyla arızalı bulunuyorlar. Gelgelelim anormallikleri bana gayet normal görünüyor. Zulmün, adaletsizliğin her geçen gün hayatımızın daha doğal bir parçası haline geldiği bir dünyada bütün bu olanlardan hiç incinmeyip, normal sayılanlardan olmak tuhaf geliyor asıl bana. Asıl dünyanın bu halini kanıksayan, ona zahmetsizce katlanan, velhasıl arıza vermeden tıkır tıkır işleyenler dehşete düşürüyor beni. Delilikten korkmadan, deli yaftasından kaçmadan önce, akıllılar kimler, bir bakmak lazım. O şahane slogandan feyzle, öldürmediğiniz cadıların torunlarıyız, delirttiğiniz toplumların sonuçlarıyız demek istiyorum müsaadenle. Delilikten korkmayana son bir sorum var. Yollarda geçen, ülkeler arası mekik dokuyan hayatına istinaden sorayım. Senin evin neresi Nermin? Kendi yolun sana ne öğretti? En zor soruyu en sona saklamışsın. Benim de herkesinki gibi basit, herkesinki kadar karmaşık bir yolum var. Ben de herkes gibi evimi arayıp durdum. Sanırım daha da ararım. Çünkü bu arayış hayatta olmanın basit bir sonucu aslında. Öte yandan şimdi, bu yaşımda, evin dışarıda değil, içeride bir yerde inşa olduğu duygusu ağır basıyor artık. Bu sevinçli bir haber benim için. Çünkü insanın mecburiyetlerden ya da mahrumiyetlerden dolayı incinmesini engelliyor. Benlikleriyle doğrudan ilişkilenip içlerinde en sahici ve güçlü bir ev kurabilenlerin, o evi gittikleri her yere taşıyabileceğini; içeride, kendi kalbine huzurla yerleşemeyenlerinse en konforlu evlerde bile rahat edemeyeceklerini öğretti hayat bana. Bunu öğrendiğimden beri girdiğim bütün evlerdeki çiçekler büyüyor. Çiçekleri saksılarda değil kalbimde taşıyorum şimdi. Böyle daha iyi.
- Lacan’ı Nasıl Okumalıyız? - Slavoj Zizek
Lacan’ı Nasıl Okumalıyız, Žižek’in kendine özgü dinamiklere sahip ve telaşlı yaklaşımıyla bize farklı bir Lacan figürü sunuyor. Žižek’in canlandırmasındaki Lacan, elbette esas tutumları bakımından bizi şaşırtacak bir Lacan değil; yine rahatsız edici ve polemiğe dönük bir üslupla Freudyen devrimi savunur, “Freud’a dönüş” hareketini pek çok bedel ödeyerek ısrarlı biçimde devam ettiriyor. Ama Žižek’in okumasında Lacan’ın bizim için görünür hale getirilen yönlerinde şaşırtıcı bir entelektüelle karşılaşırız; çünkü bu defa kendi fantezi teorisi için Kubrick’in kurgusunda, “tuvalet” politikaları lehine Buñuel’in setinde ya da tanrıyla hesaplaşmasını haklı çıkarmak için Dostoyevski’nin ücra sayfalarında dolaşmaktan geri durmaz. Bu yönüyle, Žižek’in perspektifinden baktığımız Lacan’ı tanımak için fazla aceleci davranmamamız gerekir; Žižek’in farklı pencerelerden bakarak ete kemiğe büründürdüğü Lacan’ı ve metinlerini takip ettiğimiz bu kitabın, bize her iki düşünür hakkında da çok şey katacağı kesin. “Nasıl Okumalıyız? serisi hazırlanırken son derece basit, ama yenilikçi bir fikirden yola çıkıldı. Büyük düşünürler ve yazarlar için daha önce hazırlanmış giriş metinleri çoğunlukla kısa yaşam öyküleri, eserlerin özeti ya da bunların bir arada sunulduğu kitapçıklar şeklindeydi. Fakat Nasıl Okumalıyız?, uzman gözüyle hazırlanmış bir kılavuzla birlikte okuru doğrudan eserlerle buluşturan bir seri. Bir yazarın söylediklerini bütünlüklü olarak anlayabilmek için kullandığı kelimelere daha yakından bakmak ve bu kelimelerin nasıl okunacağını bilmek gerektiği gerçeği, bu serinin ilk hareket noktasını meydana getirdi.” LACAN’I NASIL OKUMALIYIZ? Slavoj Žižek Çeviren: Misli Baydoğan Runik Kitap, 128 s. İstanbul, 2021.
- Kutu - Nathalie Le Gendre
“Sayfayı yırttı, ağzına tıktı, uzun uzun çiğnedi ve o iğrenç kâğıt hamurunu, sanki nihai gerçeği ortadan kaldırıyormuş gibi bir seferde yuttu. Ansızın, uzun yıllar boyunca onu sarsan bütün olayları hatırladı; yeniden Myrtille’i düşündü ve kalbinin acıdan patlayacağını sandı. “Yok olmak istemiyorum! Henüz değil!” Komodinin çekmecesini karıştırıp bir kalem çıkardı. Benim adım Shanel Kay ve ben yok olmamalıyım. Cümle, akıl defterinin son boş sayfasını dolduruyordu.” Zamanın akışını gerçekten tersine çevirebilir miyiz? Bedenimizin ve belleğimizin yitirdiği bir mutluluğun parçalarını yeniden birleştirebilir miyiz? Çağdaş Fransız edebiyatının güçlü kalemlerinden Nathalie Le Gendre, belleğin çürüyüşüne ve zamana meydan okuyan bir anlatı sunuyor. Gençlik aşılayacak deney uğruna hem geçmişini hem geleceğini yitiren bir bilimkurgu yazarı. Hayatı tersten yaşamayı seçtiği için sevdiği herkesten ve her şeyden ayrı düşen, tüm yaşamını bir deftere ve kutuya hapseden kadının zamanla ve gerçeklikle kıyasıya çatışması. New York sokaklarında salınacak sonsuz gençlik ve güzellik hayalinden, kliniğin soğuk ve yalnız duvarlarına… Zamanın girdabına kapılanların cesaret, umut, sevgi ve hayal kırıklığıyla dolu öyküsü… Geçmişin bugünle iç içe geçtiği, hazmı zor, çokkatmanlı bir gelecek zaman klasiği! KUTU Nathalie Le Gendre Çeviren: Azade Aslan ON8, 196 s. İstanbul, 2020.
- Egemen Virüs - Kapitalizm Nefessiz Bırakır - Donatella Di Cesare
Yirmi birinci yüzyıla damgasını vuran, dönüm noktası bir olayın çarpıcı tasviri. Ekolojik sorunlardan uzmanların yönetimine, istisna hâlinden bağışıklık demokrasisine, korkunun egemenliğinden komplo teorilerinin yaygınlığına, mecburi mesafelerden dijital kontrole kadar varoluşun nasıl değiştiğine ve gelecekte bunun politik etkilerinin neler olacağına dair bir sorgulama. Koronavirüs, devletlerin kibirli sınırlarını, vatansever duvarlarını aşan egemen bir virüstür ve tüm korkunç gaddarlığıyla en zayıf olanı dışlayan bağışıklık mantığını ifşa etmektedir. Her türlü adalet fikrine meydan okuyan, savunmasız ile korunan arasındaki eşitsizlik ise hiç bu kadar açık olmamıştı. Virüs, kapitalizmin acımasızlığını ortaya çıkardı. Ama sadece bu değil, dayanışma içinde bulunmadan kurtuluşun mümkün olmadığını da gösteriyor ve bizi birlikte yaşamanın yeni bir yolunu düşünmeye zorluyor. EGEMEN VİRÜS - KAPİTALİZM NEFESSİZ BIRAKIR Donatella Di Cesare Çeviren: Balkır Uysal Pinhan Yayıncılık, 96 s. İstanbul, 2021.
- Eğlencelerin Sırrı - Francisco Casavella
Francisco Casavella'nın Türkçedeki ilk romanı Eğlencelerin Sırrı, yaklaşık kırk yıl süren Franco diktatörlüğünün ardından gelen geçiş döneminde, 1980'ler İspanyası'nda geçiyor. Siyasi hesaplaşmasını yapmak yerine geçmişini unutmaya çalışan, hızla "modern dünya"ya yetişmek isteyen toplumun savruluşlarına on beş yaşındaki bir gencin gözünden tanık oluyoruz: Taşrada başlayıp Barcelona'da hızını alan romanda kuşak çatışmaları, hayatın anlamı, evden kaçışlar, ilk aşklar, hayal kırıklıkları, tilt makinaları, türlü acayiplikler, hahadamlar-hahkadınlar, yalanlar, gerçekler var... tekmili birden 20 bölümde. "Bu da pek cesurca sayılmaz. Tabanları yağlamak... Doğrusunu istersen, tahmin ediyorsundur zaten, ben de hiç cesaret edemedim. Fırtınalar! Konga! Sen sanıyor musun ki o adam... En iyi ihtimali seçiyorum... Babamı hiçbir zaman tanıyamayacağım, sen de beni tanıyamayacaksın, bu hep böyle gidecek, peş peşe, sırayla. Kendimi suçlamaya devam mı etmeliyim? Aslında her şey içmeye devam etmek için, âleme devam etmek için, böyle yaşamaya devam etmek için mazeret oldu diye kendimi suçlamam mı gerekiyor?" EĞLENCELERİN SIRRI Francisco Casavella Çeviren: Roza Hakmen Metis Yayınları, 208 s. İstanbul, 2021.
- "Beyaz Gürültü" film oluyor
Geçtiğimiz günlerde Noah Baumbach'ın Netflix için Don DeLillo'nun Beyaz Gürültü romanını sinemaya uyarladığı açıklandı. Son filmi Marriage Story ile büyük beğeni kazanan Noah Baumbach'ın çekimlerine Haziran ayında başlanacak filminde başrolleri Greta Gerwig ve Adam Driver oynayacak. Daha önce Frances Ha filminde de birlikte oynayan ikili Beyaz Gürültü'de evli bir çifti canlandıracak. Don DeLillo'nun ilk olarak 1985 yılında yayımlanan, 1987 yılında Ulusal Kitap Ödülü'nü kazanan romanı, bir Amerikan üniversitesinde, siyah güneş gözlüğüyle kendi icadı Hitler Çalışmaları bölümünde ders veren bir profesörün, Jack Gladney'in hayatına odaklanıyor. Gladney, tutkuyla sevdiği dördüncü eşi Babette ve çocuklarıyla, sakin bir kasabada yaşıyor ve Hitler imgesiyle sağlamlaştırdığını sandığı yaşamının az çok güvenli olduğunu sanıyor. Fakat şehre kimyasal atık yayılmasına neden olan feci bir tren kazasının ardından bu durgun görünümlü, ideal yaşam en korkunç kâbusları aratmayacak bir hale geliyor. Bir adamın tek kişilik medeniyeti, temellerinden sarsılıyor. Bir kadın, yakasına yapışan korkudan tuhaf bir anlaşma yaparak kurtulmayı deniyor. Kitleler, diktatörlerin önünde tek sıra olup diziliyor ve kalabalıklar Rock yıldızlarının önünde eğiliyor. Bütün bunlar fena halde tanıdık geliyor ve bu ânı daha önce yaşamış olduğunuza dair tuhaf bir duygu sizi esir alıveriyor. Türkçesi Handan Balkara çevirisiyle Siren Yayınları tarafından yayımlanan Beyaz Gürültü, daha önce hep kendi özgün senaryolarını çeken Noah Baumbach’ın seyirciyle buluşan ilk roman uyarlaması olacak.
- Her Zerre Kara - Özen Yula
Yeni İstanbullular ve görkemli hayalleri... Milliyetçi rapçisinden muhafazakâr baristasına, dilencisinden yaşam koçuna, sabah programları starından sözlük yazarlarına kadar farklı insanların birbirine bağlanan maceraları. Gerçekten her insan görünmeyen bağlarla bağlı mıdır birbirine? Hırsları, açgözlülükleri, tamahkârlıkları ve bastırılmış hınçları eşliğinde günümüz Türkiye’sinin insan portreleri ve içinde bulundukları, uçlarda yaşanan duygu durumlarıyla tanışacağız. Yeni İstanbul’un öz hikâyesiyle, aşkı, hiddeti ve şefkatiyle yüzleşmeye hazır mıyız? Ya da ona yaptıklarımız karşılığında bu efsunlu kentin bize nasıl bir yanıt vereceğiyle yüzleşebilecek miyiz? Her Zerre Kara diye gezinir hayatlar, Yeni İstanbul’un sokaklarında. Özen Yula’dan yeni bir memlekete ve kuşağa on iki yıldan sonra yeni bir roman. HER ZERRE KARA Özen Yula Doğan Kitap, 280 s. İstanbul, 2020.
- Shakespeare’in Dokuz Yaşamı - Graham Holderness
Yalnızca yaşadığı çağa değil tüm tiyatro tarihine damgasını vurmuş olan William Shakespeare’i ne kadar tanıyoruz? Ünlü oyun yazarının yaşamı boyunca içinde dolaştığı labirentler onun üretkenliğini nasıl etkiledi? Hangi duygular, hangi tecrübeler metinlerine ilham kaynağı oldu? Shakespeare’in yaşamı kurgu ve gerçeğin gölgesinde nasıl kaleme alındı? Bu zamana dek yazılan Shakespeare biyografileri neden hep eksik kaldı? İngiliz kültürel materyalizm ekolünün kurucularından sayılan ve uzun yıllardır Shakespeare yapıtları üzerine çalışan Holderness, Shakespeare’in Dokuz Yaşamı’nda daha önce bütünlüklü bir biçimde cevaplanmamış birçok soruya yanıt arıyor. Shakespeare’in hayatı etrafındaki gerçekleri ve mitleri, birbirleriyle iç içe geçmiş özel biçimlerini dikkate alarak ustalıkla inceliyor. Bizlere yazar, oyuncu, kasap çırağı, iş insanı, eş, yakın arkadaş, aşık, Katolik Shakespeare’i ve onun portresini anlatıyor. Her bir Shakespeare biyografisini eleştirel bir gözle yeniden ele alırken, bir sanatçının dokuz yaşam evresini benzersiz bir tablo oluşturacak biçimde yeniden tahayyül ediyor. SHAKESPEARE’İN DOKUZ YAŞAMI Graham Holderness Çeviren: Can Kayaş Ayrıntı Yayınları, 368 s. İstanbul, 2020.
- Sol: Evin Reddi - Tuncay Birkan
Tuncay Birkan’ın yirmi iki yıllık bir dönem içinde sol, kültür, felsefe, bilim, yayıncılık ve çeviri gibi alanlarda söz aldığı yazıların biraz güncellenmiş hallerini içeren bir seçki Sol: Evin Reddi. Yerlicilikten solun akademikleşmesi tehlikesine, entelektüelin konumundan “Tanrı’nın Ölümü”ne, tahlil gereğinden eylem gereğine, geleceksizlik hissinden kurtulma imkânından farklı bir kır-kent tasavvuru geliştirme ihtiyacına alttan alta birbiriyle bağlantılı temalar etrafında örülen yazılar bunlar. Sol adını verdiği şeyin tam da “ev”in akla getirdiği, konfor hissi veren zihinsel alışkanlıkları, düşünmeden verilen otomatik tepkileri reddetme duruşu olduğunu belirten Birkan, bu yazılarda “hayalgücümüze koyduğumuz ketlemeleri bütünüyle kaldırıp pratiğe yönelik fikir ve hayal geliştirmeye, söz değil eylem üretmeye, mücadele olan/olması gereken her yerde, sömürü ve tahakküm mağduru herkesle yan yana durmaya” çağırıyor bizi. SOL: EVİN REDDİ Tuncay Birkan Metis Yayınları, 176 s. İstanbul, 2021.















