top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5404 sonuç bulundu

  • Barometre Yayınevi kuruldu: İlk kitap “Nasıl Yatırım Yapılır?” ile yatırım dünyasına yeni bir soluk!

    Finansal okuryazarlığı toplum genelinde arttırma misyonuyla; iş dünyası, ekonomi ve finans kitaplarına odaklanan Barometre Yayınevi, yayın hayatına “Nasıl Yatırım Yapılır?" adlı kitabıyla başlıyor. Türkiye’nin ekonomi, finans ve yatırım alanındaki bilgi ihtiyacını karşılamak amacıyla bu alandaki uzman görüşlerini ve yayınları bir araya getiren yeni bir yayınevi kuruldu. Ekonomi, finans ve yatırım alanında yayıncılıkta derinlikli ve güvenilir bir kaynak olmayı hedefleyen Barometre Yayınevi; dünyadan ve yurt içinden güçlü, güvenilir ve vizyoner eserleri bünyesine taşıyacak. Alanında uzman yazarlar ve akademisyenlerle iş birliği yaparak, hem yeni başlayanlar hem de deneyimli yatırımcılar için rehber niteliğinde eserler üretmeyi amaçlıyor. Yayınevi, karmaşık finansal kavramları sadeleştirerek herkesin erişebileceği bir bilgi platformu oluşturmayı hedefliyor. Türkiye’de yatırım kültürünü geliştirmek, kişisel finans yönetimini kolaylaştırmak ve doğru bilgiye erişimi artırmak üzere kurulan Barometre Yayınevi, sadeleştirilmiş anlatımının yanı sıra dünya ekonomisinin en saygın kaynaklarından biri olan The Economist Kitaplığı’nın öne çıkan eserlerini de Barometre çatısı altında yayımlamaya hazırlanıyor. İlk Kitap: “Nasıl Yatırım Yapılır?” Barometre Yayınevi’nin ilk eseri “Nasıl Yatırım Yapılır?”, yatırım dünyasına adım atmak isteyenler için kapsamlı bir rehber sunuyor. The Economist'in yayınlarından biri olarak Cem Çiloğlu tarafından Türkçeye kazandırılan eser, bağımsız ekonomist Peter Stanyer, Abu Dhabi Varlık Fonu'nda baş danışmanlık yapmış Msood Javaid ve Cambridge Üniversitesi'nden akademisyen Stephen Satchell’in birlikte oluşturdukları bir metin. Kitap, finansal okuryazarlık yolculuğuna başlamak isteyenlerden, portföyünü çeşitlendirmek isteyen deneyimli yatırımcılara kadar geniş bir kitleye hitap ediyor. Ayrıca, temel yatırım kavramları, risk yönetimi, finansal araçlar, portföy oluşturma stratejileri, güncel yatırım trendleri ve dijital yatırım platformları gibi başlıklar kitabın geniş bir içeriğini oluşturuyor. Hem yeni başlayanlar hem de tecrübeli yatırımcılar için kapsamlı bir kaynak olarak görülebilecek kitapta hisse senetlerinden tahvillere, kripto paralardan gayrimenkul yatırımlarına kadar geniş bir yelpazede yatırım araçları detaylıca ele alınırken, gerçek hayattan vaka analizleri ve örneklerle yatırım kararlarının nasıl alınacağı sade bir dille açıklanıyor. Yatırımda başarı için risklerin nasıl yönetileceği ve yaygın hatalardan nasıl kaçınılacağına dair ipuçları barındırmasının yanı sıra küresel finans trendleri de kitapta yer buluyor. Çağın getirdikleri ve özellikle de teknolojik gelişmeler, tasarruf ve yatırımlar konusunda pek çok anlayışı değiştirdi. Bu gelişmelerden haberdar olmak ve ilerlemeyi kaçırmamak isteyenler için “Nasıl Yatırım Yapılır?” gerçek bir başucu kitabı niteliğinde. Bu kitap, parayı kazanmak kadar, değerlendirmenin de önemli olduğu ve bunun için sıklıkla farklı fırsatların sunulduğu bir dünyada, doğru yatırım kararları almak adına bir yol haritası sunuyor. Yatırımcıya, yatırımın bu cesur ve yeni dünyasında gezerken sade ve anlaşılır yaklaşımıyla eşlik ediyor. Yeni Bir Yayınevi, Yeni Bir Perspektif Epsilon Yayın Grubu’na ait markalardan biri olarak hayata geçen Barometre Yayınevi, sadece bireysel yatırımcılara değil; ekonomistler, finansal danışmanlar, akademisyenler ve öğrenciler için de sağlam kaynaklar oluşturmayı hedefliyor. Yaklaşan yayınlar arasında; kripto para ekonomisi, davranışsal finans, sürdürülebilir yatırımlar ve girişimcilik ekosistemine dair başvuru kitapları yer alıyor. Finansal okuryazarlığı artırmak, bireylerin ve kurumların bilinçli finansal kararlar almasını desteklemek amacıyla yola çıkan yayınevi, yenilikçi ve güvenilir yayınlarla sektörde fark yaratmayı hedefliyor. “Nasıl Yatırım Yapılır?” Arka Kapak Yazısından "Artık hepimiz yatırımcıyız" 21. yüzyılın ilk çeyreğinde, teknoloji, para politikaları ve büyük şirketlerin yönetiminde dünya çapında kişisel tasarruf ve yatırımları dönüştüren gelişmeler yaşandı. Bu gelişmeler, sadece paranın doğasını değil, aynı zamanda ister emekli maaşlarımızı korumak ister kişisel yatım platformlarını denemek ya da sadece piyasaların gerçekten nasıl çalıştığını anlamak isteyelim, yatırım yapmanın ne anlama geldiğine dair anlayışımızı da değiştirdi. İşte bu noktada, “Nasıl Yatırım Yapılır?” yatırımcıların bu yeni dünyada yollarını bulmalarına yardımcı olmayı amaçlıyor. Nasıl yatırım kararları alabileceklerine ve paralarından en iyi şekilde yararlanmalarını sağlayacak hangi adımları atabileceklerine ışık tutarken ilkelere dayalı, basit yaklaşımlar sunuyor. NASIL YATIRIM YAPILIR? Peter Stanyer, Msood Javaid, Stephen Satchell Barometre Yayınları, 2025 Çeviri: Cem Çiloğlu 287 s.

  • Dünyanın sonu geldiğinde kimlerle aynı evde olmak isterdiniz?

    Karakarga Yayınları’nın yeni grafik roman serisi Göl Kenarındaki Hoş Ev (The Nice House on the Lake), James Tynion IV ve Álvaro Martínez Bueno’nun iş birliğiyle, çizgi roman dünyasında, sarsıcı bir deneyim sunuyor. İlk sayısından itibaren eleştirmenlerden tam not alan bu seri, Hugo, Eisner ve Harvey ödüllü yazar James Tynion IV’un imzasını taşıyor. Álvaro Martínez Bueno’nun göz kamaştırıcı çizimleri ve Jordi Bellaire’in renk çalışmaları, insan psikolojisinin derinliklerine inen hikâyeyi görsel bir şölenle buluşturuyor. Kıyamet sonrası bir cennet mi, yoksa bir kafes mi? Walter, on bir arkadaşını göl kenarında muhteşem bir eve davet eder. İlk bakışta bu davet, uzun zamandır görüşemeyen arkadaşların buluşup rahatlayacakları, doğa içinde huzurlu bir kaçış gibi görünür. Ancak dünya dışarıda alev alev yanarken, içeride her şey yavaş yavaş çözülmeye başlar. Bu ev, gerçekten bir sığınak mı, yoksa daha büyük bir planın parçası mı? Karakterlerin geçmişleri, ilişkileri ve sırları katman katman açılırken okur, insanlığın, dostluğun ve kendini koruma içgüdüsünün sınırlarını sorguluyor. Karakarga Yayınları etiketiyle yayımlanan Göl Kenarındaki Hoş Ev, klasik kıyamet sonrası anlatıların çok ötesine geçerek insan doğasının en karanlık yönlerini ustalıkla işliyor. Göl Kenarındaki Hoş Ev sizi, son derece gerilim dolu, merak uyandırıcı ve unutulmaz bir yolculuğa davet ediyor. Karakterlerin gözünden hem kendi iç dünyanızı hem de insanlığın geleceğini sorgulayacağınız bu benzersiz deneyim, elinizden bırakamayacağınız bir başyapıt. Arka Kapak Yazısı: SENCE DÜNYANIN SONU NASIL GELECEK? Eve davet edilen herkes Walter’ı tanıyordu, hiç değilse daha önce görüşmüşlerdi. Bazıları onu çocukken tanıdı, bazıları ise birkaç ay önce. Ve Walter hep biraz… Tuhaftı. Ama zor bir yıldan sonra Walter onları ormanın içinde göl manzaralı o muhteşem eve davet edince kimse hayır diyemedi. Walter’ın küçük garip oyunlarına ve taktığı lakaplara dayanmanın karşılığında çok güzel, gösterişli, gözlerden uzak bir yerde hayatlarının tatili! Neden olmasın? Zaten hepsi sosyal hayattan uzak kaldıkları zor zamanlar geçirirken tekrar bir araya gelmek… Hoş olmaz mı? Göl Kenarındaki Hoş Ev’de 21. yüzyılın boğucu endişeleri dehşet veren bir surete bürünüyor ve bu suret bir zamanlar en güvendiğiniz kişiye ait olabilir. Eisner ödüllü usta yazar James Tynion IV (Batman, Something is Killing the Children, The Department of Truth) ve senelerdir beraber çalıştığı çizer ortağı Álvaro Martínez Bueno (Detective Comics, Justice League Dark) bu çizgi romanda şaşırtıcı kurguları ve muhteşem çizimleriyle korku türüne yeni bir soluk kazandırıyor. Kolaylıkla kendinize ve çevrenizdekilere benzetebileceğiniz bir grup genç, kırılma noktasına çekilip kendi sınırlarıyla ve beklemedikleri gerçeklerle yüzleşiyorlar… 2021’in en çok satan serilerinden birinin ilk cildiyle bu sürükleyici hikâyeye ortak olun. Bu eser Göl Kenarındaki Hoş Ev serisinin 1-6. sayılarını bir araya getiriyor. GÖL KENARINDAKİ HOŞ EV James Taynion Kara Karga Yayınları, 2025 Çevirmen: Ece İstemi Tür: Çizgi Roman 200 s.

  • Georgi Gospodinov’la bir Minotor'un kalbine yolculuk

    Gönül Malat, yazdı: "'Ben Minotor’um ve kana susamış biri değilim… Karanlıktan da it gibi korkuyorum.' Georgi Gospodinov, Hüznün Fiziği’ nde bizi zamanın, kimliğin, öteki’nin ve insan ruhunun labirentlerine sürüklüyor. Bazan oturduğum yerde Kendikendime dalıp giderim, Bulanık geçmişimle. Sizse hep konuşursunuz Kaçarak kendinizden Uğuldayan hüznünüzle.* 1968 yılında Bulgaristan Yambol’da doğan Georgi Gospodinov, yazarlığının yanında şiir ve oyunlarla da edebiyat dünyamızı hayli zenginleştiriyor. Türk okurlarının aşina olduğu bir kalem ustası aynı zamanda! Yazarın, Hüznün Fiziği adlı romanını 2017 yılında, Doğal Roman’ı 2018 yılında, Zaman Sığınağı adlı romanını 2022 yılında ve henüz yeni çıkan Yokluğun Haritaları’nı  2025 yılında Metis Yayınları-ne iyi ki- okurlarıyla buluşturdu. Romanları Pen Çeviri Ödülü dâhil birçok ödülün kısa listesine alındı ve 2016 yılında Jan Michalski Prize for Literature, 2019 yılında Angelus Literature Central Europe Prize ve 2021 Premio Strega Europe ödüllerini kazandı. 2023 yılında ise uluslararası Maan Booker ödülünü Zaman Sığınağı kitabıyla kucakladı. Kanımca önümüzdeki birkaç yıl içerisinde Nobel Edebiyat Ödülü’nün en büyük adaylarından birisi olacak Georgi Gospodinov.  Dikkatimi çeken bir nokta da Georgi Gospodinov’un kitap isimlerinin hep iki sözcükten oluşması ve birer tamlama olması. İncelemesini yapacağımız Hüznün Fiziği romanı yazarın, zihninin ne kadar berrak ve sonsuz olduğunu gösteren sır yüklü bir ayna gibi. J. Cortazar, nasıl Sek Sek kitabında atlaya zıplaya oradan oraya giderse Gospodinov da yeteneği, zihninin genişliği ve kaleminin ustalığı sayesinde zamanın içinde bir o yana bir bu yana uçarken anlatısını büyülü bir yapıştırıcı gibi birbirine bağlamayı başarıyor. Dede, torun ve baba artık yaşamasalar da aynı anda aynı mekânda bulunabiliyor. Romanın protagonisti başkalarının veya başka zamanların öykülerinde yaşayabiliyor.  Yazar, epigraf kullanmayı pek seviyor ve dokuz güzel epigraf anahtarla başlıyor romanına. Her biri okuyucunun Hüznün Fiziği’nde neyle karşılaşacağı konusunda mecazı bol esrar dolu alıntılar aslında. Bu  epigraf bolluğu diğer yandan O. Pamuk’un Kara Kitap’ına daldırıveriyor bizleri. O. Pamuk her bölümün girişine yerleştirdiği epigraflarla dolu Kara Kitap’ının hemen birinci bölümünde bizleri metaforlar ve cinaslar, eşsesliler âlemine göndererek şöyle yazar: Epigraf kullanmayın, çünkü yazarın içinde esrarı öldürür! /Adli ve devam eder Böyle ölecekse, öldür o zaman sen de esrarı, esrar satan yalancı peygamberi öldür! / Bahti.    Roman, inanılmaz bir cümleyle başlıyor. Ben, varız. Bu iki sözcükle oluşturulan ifade hakkında sayfalarca ama sayfalarca yazılıp derinliğine inilebilir. Bununla beraber romanın, Jungiyen bakışla Kollektif bilinçdışı ve kişisel bilinçdışını deştiğini kısaca ifade edebiliriz. Bir Minotor diğer değişle “Öteki” öyküsüdür anlatılan bizlere. Picasso’nun 27.5.1958 tarihini attığı Minotor tablosu da aynı romandaki gibi kitap kapağının öznesini oluşturur.  Postmodern eserler çatısı altına alabileceğimiz roman, harcının içine katılanların izleğinde M. Bakhtin’in tanımladığı “Karnavalesk” bir metindir de. Bu yapı okuyucuyu, okuma yolculuğunda sık sık gülümsetirken zihnine de birçok sorular doluşturur. Yine ustalıkla örülmüş bu karnaval çatı, yazarın farklı zamanlar ve mekânlarda anlattığı hikâyesini birbirine bağlamasını hem kolaylaştırır ve hem de anlatısını çokça güçlendirir. Romanın “Anakronik” bir diğer değişle zaman - çağ bozumlu yapısı ve leitmotiflerle bezeli satırları da bizlerde masal okuyormuş hissi uyandırır. Kitapta yer alan şu iki cümle “Ben geçmiş satın alan bir kişiyim. Öykü Tüccarı.” zaman bozumunun en güzel örneklerini sunarken hüznün fiziğinin ne menem bir şey olduğunu da bizlere gösterir.  Bununla birlikte metnin “Alegorik” çatılması ve “Öteki” anlatısını ustaca alegorize etmesi yüklü hüznüyle masalı, hayli acıklı bir hale dönüştürür. Öteki anlatısını, doruklara taşıyan şu satırlara ise vurulduğum bir gerçektir. “Ben Minotor’um ve kana susamış biri değilim, yedişer delikanlı ve bakire yemek istemiyorum, neden kilitli olduğumu bilmiyorum, suçsuzum… Karanlıktan da it gibi korkuyorum.” Bildiğiniz gibi kurmacada alegori toplumsal sorunları, sistemin yarattığı meseleleri ve insan doğasının aksak yanlarını sembolize ederek anlatır. Yazarın, bu konuda aşkın bir hünere sahip olduğunu da eklemeden edemeyeceğim.      Georgi Gospodinov,  “İnsanın kendini keşfinin ancak ötekine bakarak mümkün olduğunu,” söyleyen M. Bakhtin’in “Öteki” anlayışını romanın koruna yerleştirir. Yazar ve anlatıcıdan çok kahramanların seslerinin duyulduğu metin, su dalgaları gibi iç içe geçen ve giderek büyüyen kahramandan mahalleye, oradan şehre ve ülkeye sonunda da dünyanın girift meselelerine yol alır. Bir kabahatli –Minotor yani öteki- üzerinden dünya ahvalinin sorgulanması, insanın insana ettikleriyle yüzleşmesi nefis ve ince bir mizahla hicvedilir.  Minotor’un yani kahramanın çocukluktan itibaren gelişimini Lacan’ın hipotezleri üzerinden –imgesel ve simgesel dönemler- satırlarına yerleştiren yazar, yolumuzu çok grift çok büyük bir labirente çıkartır. Labirent, ötekini de sembolize etmekle birlikte mitolojik olarak içsel korkuları da anlatan bir yönü vardır ki, Hüznün Fiziği zaten korku üzerine yazılmış metindir.  Aynı zamanda bilinçdışının karanlık koridorudur labirent. Gerçeğin peşindeki ruhsal çabayı gösterir.  Michel Foucault labirenti; “İçinde kaybolunan değil, içinden her zaman kaybolmuş olarak çıkılan yer,” diye tanımlar. Roman dolambaçlarda kaybolarak çıkan karakterlerle doludur. Bildiğiniz üzere J. L. Borges de labirent metaforuna çokça yer veren bir yazardır. Hüznün Fiziği’nde bu nedenle yolumuz J. L. Borges’e çıkar sıklıkla.  Kitabın hemen başında yer alan Dünya artık büyülü değil. Terk edildin  epigrafı satırlarda J. L. Borges ile ilerleyeceğimizin erken anlatısı gibidir. Georgi Gospodinov, bu hüzünlü romanını masallardaki düşler gibi J. L. Borges’in düşleriyle ve düşlü öyküleriyle harmanlayarak Arjantinli yazarın sonsuzluk anlatısına katıştırır ve onun söylemini satırlarına ekler: ben cenneti hep bir çeşit kütüphane olarak düşlemişimdir.   Ayrıca belirtmeden geçersem yazara ve eserine büyük haksızlık yaparım Hüznün Fiziği ekolojik bir romandır çünkü. Türler arası yaşamı ve canlıların birbirleriyle etkileşimini satırlara ustaca yerleştirir yazar. İnsan bir süreliğine susmalı ve oluşan sessizlikte başka bir öykü anlatıcısının- bir balık, yusufçuk, sansar veya bambunun, bir kedi, orkide veya çakıltaşının- sesine kulak vermeli. Arıların roman yazmadığını, örneğin, nereden biliyoruz? Tek bir bal peteğini bile okuduk mu? Veya balıklardan başlayalım. Evrimin nasıl da büyük bir bölümü balıkların sessizliğinde kilitli duruyor, bizden önceki tüm o asırlar boyunca nasıl da çok bilgi biriktirmişler! Bu sessizliğin derin, soğuk depolarıdır onlar  diyerek…     *“Düşerim” şiiri, Metin Altıok

  • Yaratıcılık Ritüelleri 53 / Murat Yalçın: "Herkesi mutlu ederek bir şey üretilemez."

    "Günlük işlerin içindeki uğraşlardan biri artık yazı. Kafama takılanı takıldığı yerden kurtarana dek yazmak, ortaya çıkana çekidüzen vermekten ibaret." Yaratıcılık Ritüelleri söyleşilerinde Semrin Şahin bu hafta Murat Yalçın'ı ağırlıyor. Fotoğraf: Ahmet Sel Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an”a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Yazı sanatı da öteki sanatlar gibi insanı nazlı kaprisli yapar. Yazmaktan kaçınmak, yazı masasından uzak durmak ya da bilgisayarda o klasörün üstünü tıklamamak… Hepsi, bu gelgitli anların tamamı yaratma sancısından. Yolun başındayken bazı takıntılarım vardı, usta bellediğim yazarlara özenerek “ritüeller” benimsemiştim. Zamanla unuttum bunları. Günlük işlerin içindeki uğraşlardan biri artık yazı. Kafama takılanı takıldığı yerden kurtarana dek yazmak, ortaya çıkana çekidüzen vermekten ibaret. Sorunuza dönersem, “yazmaya başlamadan önce” denebilecek bir an yaşamıyorum nicedir. Yaşamanın kendisi bende paralel bir yazı uğraşı. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Yazıyla ilişkimde zorlama hiç olmadığı için zorlanma da yaşamadım. Yazmadığım uzun zamanlarda artık hiç yazamayacağım endişesine kapıldığım olduysa da zamanla bunun geçici ve üstelik gerekli bir panik olduğu ayrımına vardım. Parlak fikirler peşinde olmadığımdandır belki, kendimi ifade edebilmekle yetindim. Bulduğum sözlerin, kurduğum cümlelerin bende bir etkisi olduysa yayımladım, değilse müsvedde halinde bıraktım. Kâğıt-kalem devrinde yayımlamaya değer görmediklerimi yırtıp çöpe atardım. Artık çöpe atarak hiçbir metinden kurtulamayacağımı biliyorum. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Zaman, yakın çevre ve günlük işler sanatçıyı huysuz gösterir. Yeri gelir, gölge etmesin diye olmayacak şeye razı olursunuz. Yazarken yaşamdan kopulur. Bu kopuşa fırsat vermeyenlere karşı birtakım kurnazlıklara başvurabilirsiniz. Her şeyi yerli yerinde yaparak ve herkesi mutlu ederek bir şey üretilemez. Seçilen yaşam biçimleri doğrultusunda ödenecek bedeller olabilir. Zaten engeller açısından bakılırsa çok şeye “rağmen” yapılır sanat. Kimselerin istemediği, beklemediği, belki hoşlanılmayacak bir metin için çok şeyi göze alabilen kişiye yazar diyoruz. Öte yandan, bırakın yazmayı, hayata küstüren bir ülke burası. O yüzden dayanışma ruhuyla sanatçılar birbirine aşırı sokuluyor. Bağımsız ve özgürce sergilenen bireysel tutumlara seyrek rastlıyoruz. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Başlangıçta yazmaya adanmış bir hayatın sahibiydim. Daha hiç kitabım yokken raf dolusu kitaplar yazmış yazar kudreti vardı üstümde. Daha emekleme çağlarında tuttuğum günlükte, bir gün bana Nobel ödülü verilecek olursa hangi mektupla reddedeceğimin provasını bile yapmıştım... O tutkulu ve gururlu genci sevdiğim roman kahramanlarına benzetiyorum şimdi. Yazının, sahibi olamadığım hayatlara sızmak, bir kişiliğe bürünmek olduğunu öğrendim. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Eskiden gececiydim. Kırkımdan sonra sabahın körüne inanmaya başladım. Gözümü açar açmaz, yüzümü yıkarcasına yazarak mahmurluğu atmanın tadına vardım. Yeni uyanmış zihnin tazeliğini sayfaya yansıtmanın tadına. Kitaplara da tutunmadan yazıyorum artık. Dayanaklar aramıyorum. Yeryüzünde ilk kitabı yazan kişiymişim, hatta okuma uğraşı yazdığım kitapla başlayacakmış gibi yazmak istiyorum. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Yıllar içinde sayısız yapıta imrenmişimdir. Bir şeyler yazabiliyorsam o imrenmelerin etkisi sürdüğü içindir. Şimdi daha çok bir müzik aletini kendi kulağıma beğendirecek kadar olsun çalabilmeyi isterdim. Resmi ne kadar çok sevdiğimi de çok sonra fark ettim yine. Bana öyküler kurduran resimler çok.

  • Marías’tan felsefi bir casusluk anlatısı

    Berta Isla’nın “bir anlamda ‘çifti’” olan Tomás Nevinson, Marías’ın rehberliğinde insan psikolojisinin derinliklerinde gezinen, heyecan ve gerilim dolu, sürükleyici, felsefi bir casusluk romanı. Britanya istihbaratında uzun yıllar çalıştıktan sonra emekli olan Tomás Nevinson Madrid’deki Britanya Büyükelçiliği’ne atanmıştır. Günün birinde amiri karanlık Bertram Tupra kendisine son bir görev vermek ister: Görev Barselona ve Zaragoza’daki terör saldırılarında parmağı olduğu düşünülen bir teröristi yakalamak, gerekirse öldürmektir. Üç şüpheli vardır, üçü de kadındır ve hiçbiri aslında aranan terörist olmayabilir. Nevinson görevi kabul eder, kimlik değiştirerek küçük bir kuzeybatı kentinde ayrı ayrı hayatlar süren bu üç kadınla yakın ilişkiler kurmaya, teröristin kimliğini tespit etmeye çalışır... Berta Isla’nın “bir anlamda ‘çifti’” olan Tomás Nevinson, Marías’ın rehberliğinde insan psikolojisinin derinliklerinde gezinen, heyecan ve gerilim dolu, sürükleyici, felsefi bir casusluk romanı. TOMÁS NEVINSON Javier Marías Yapı Kredi Yayınları, 2024 Çeviri: Saliha Nilüfer Editör: Ersel Topraktepe 528 s.

  • Yazmak Atölyesi'nden Ayfer Tunç ile yeni atölye

    Yazmak Atölyesi’nin kurucusu Ayfer Tunç, yeni bir atölyeyle katılımcılarla buluşuyor. Geçtiğimiz sezon yoğun ilgi gören Senaryo Yazmak Atölyesi’nin ardından, bu kez dramatik yapıya sahip metinlerin üretimine odaklanan, uygulamalı bir atölye başlıyor: Dramatik Yazarlık Pratikleri. Dramatik Yazarlık Pratikleri atölyesinde, dizi veya film senaryosu ile tiyatro oyunu gibi dramatik yapıya sahip metinlerin temel unsurları üzerinde çalışılacak. Atölye boyunca her hafta bir ev ödevi verilecek, katılımcılar bu ödevler üzerinden yazma pratiği yapacak; metinler ders sırasında birlikte tartışılarak değerlendirilecek. Dört hafta sürecek atölye, her dört haftada bir yenilenerek ilerleyecek şekilde planlandı. Atölyede ele alınacak bazı başlıklar şöyle: Birkaç malzemeyle dramatik yapı nasıl kurulur? Hikâye krizle nasıl başlatılır? Tansiyon nasıl yükseltilir? Akıcı dramatik metinler nasıl oluşturulur? İçsel ve dışsal krizler nasıl yaratılır? Bu soruların yanıtları, karakter yaratma, mekân oluşturma ve sekans kurma gibi temel dramatik yapı çalışmaları üzerinden yazarak aranacak. Atölyenin ilk haftasında, verilen üç kelime grubundan biri seçilerek 200 kelimelik bir sinopsis yazılması istenecek. Bu sinopsiste kelimelerin yalnızca metinde geçmesi değil, yapıyı taşıyan öğeler olarak işlev görmesi beklenecek. Katılımcıların, yazarlık sürecinde uygulamalı bir deneyim kazanacağı bu atölyeye başvurular başladı.

  • Hasarsız Satılık Beden

    Gülçin Kaya Rocheman’ın, kadınları en kırılgan, en karanlık, en sahici halleriyle ortaya koyan sarsıcı öyküleri, annelik mitinin gölgesinde kalmış duygulara cesurca dokunuyor. Düşbaz Kısa dizisi, Gülçin Kaya Rocheman’ın ilk öykü kitabı Hasarsız Satılık Beden’i okurlarla buluşturdu! Annelik, travma ve kadınlık üzerine çarpıcı öykülerden oluşan Hasarsız Satılık Beden, Düşbaz Kitaplar’ın yerli ve yabancı kısa metinleri Türkçeye kazandırmayı amaçlayan dizisinin dördüncü kitabı. Kaya Rocheman’ın, kadınları en kırılgan, en karanlık, en sahici halleriyle ortaya koyan sarsıcı öyküleri, annelik mitinin gölgesinde kalmış duygulara cesurca dokunuyor. Hasarsız Satılık Beden ’de bir sabah uyandığınızda canavarlaşıyorsunuz. Sonra kendini öldürmeden önce bedenini satışa çıkaran bir deli oluveriyorsunuz. Günahkârlarınmı günahsızların mı başına yıkıldığı tartışılan evlerin altında buluyorsunuz kendinizi. Ama en çok da annelik mefhumuylasınanıyorsunuz. Ya da sınananları kalbinizde duyuyorsunuz. Okuyorsunuz demek yetmiyor, hissedip dahil oluyorsunuz duyguya ve olaya. Gülçin Kaya Rocheman, annelik görevini reddeden yahut annesiz kalan kadınları anlatıyor. Bugüne kadar duyduklarınızı alaşağı eden bir yerden; anneliğin kutsallığını değil, çocuk doğurmanın ne kadar korkunç da olabileceğini resmediyor. Bir annenin en büyük mutsuzluğunun çocuğu, bir çocuğun en büyük mutsuzluğunun annesi olabileceğini gösteriyor bize en dürüst yerden. Travma ve trajedilerin ardından yerini yurdunu, kimliğini bulamamış kadınları, kayıplar, pişmanlıklar ve arayışlarla geçen ömürleri ve bütün bu kalp kırıklıklarına rağmen devam edebilmeyi anlatıyor. Ve bir kadının içinden, onun en derininden dinliyoruz öyküleri EDİTÖRDEN “Türler arası hiyerarşiden uzak bir bakışla sarılıyoruz öykülere; karmaşık bir mevzuyu dallandırıp budaklandırmadan anlatmanın zorluğunun farkında olarak karşılıyoruz öyküleri ve diğer kısa metinleri. Uzun uzun anlatılabilecek bir şeyin kısaca kâğıda dökülmesinin güçlüğünü biliyoruz. Kolay gibi görünmesine rağmen aslında zor olduğunu görüyoruz. Burada bilerek ‘daha’ kelimesini kullanmıyoruz; daha zor, daha kolay, daha iyi, daha kötü gibi kıyaslara girmeden kucaklıyoruz kısa olanları.Biz, az’ın aslında çok, kısa’nın aslında uzun, kolay’ın aslında zor olduğuna inanıyoruz. Başta öyküleri ve diğer bütün kısa metinleri heyecanla bekliyor, şevkle okuyor, okurlarla buluşturuyoruz.” Cansu Canseven GÜLÇİN KAYA ROCHEMAN Almanya doğumlu Kaya Rocheman, uzun süre Türkiye’de yaşamıştır. Ga­latasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olup şirketler hukuku alanında çalışmış, ardından Paris 11 Üniversitesi’nde hukuk yüksek lisansını ve Fransa devlet bursuyla Copernic programını tamamlamıştır. Dile olan ilgisi sebebiyle alan değiştirip yabancılar için Türkçe öğretimi ve çeviri alanlarına yönelmiştir. INALCO Üniversitesi’nden Türkoloji Lisansı ile Sözlü ve Yazılı Çeviri Yüksek Lisansı diplomalarını alan Kaya Rocheman’ın üç kitap çevirisi vardır. İltica ve yabancılar hukuku alanında yeminli tercümandır. Uzun süre tiyatroyla ilgilenen ve pek çok oyunda oynayan Kaya Roche­man, tiyatro atölyeleri yürütmüş; yönetmenlik, yönetmen yardımcılığı, reji asistanlığı yapmıştır. İstanbul’dayken yazıp sahnelediği Çok Sesli Yalnızlık adlı bir oyunu vardır. Paris’te PATUTİ adlı Türkçe Tiyatro topluluğunu kurup yönetmiştir. Ayrıca tiyatro oyunu, film ve belgesel altyazısı çevirileri bulun­maktadır. Halen Paris INALCOÜniversitesi Türkoloji lisansı ile çeviri yüksek lisansında öğretim görevlisi olarak dersler vermekte ve “Türkçe Yabancı Dil Öğreniminde Sözlü Yetinin Tiyatro Teknikleriyle Kazandırılması” başlıklı doktora çalışmasını sürdürmektedir. HASARSIZ SATILIK BEDEN Gülçin Kaya Rocheman Düşbaz Kitap, 2025 Tür: Öykü 128 s.

  • Yavuz Ekinci’nin “Rüyası Bölünenler” davası 6 Ekim’e ertelendi

    “Rüyası Bölünenler” romanı nedeniyle “örgüt propagandası” suçlamasıyla yeniden yargılanan yazar Yavuz Ekinci’nin duruşması, İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 6 Ekim’e ertelendi. Mahkeme, savcılığın kitabın bir nüshasını incelemesi için süre tanıdı. İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesi, Yavuz Ekinci hakkında, 2014’te yayımlanan Rüyası Bölünenler adlı romanı nedeniyle “örgüt propagandası yapmak” suçlamasıyla devam eden dosyanın ilk duruşmasını bugün gerçekleştirdi. Duruşmada Neler Konuşuldu? İstinaf Mahkemesi, daha önce "davanın reddine" karar veren yerel mahkemenin kararını bozmuş ve dosyanın yeniden görülmesi yönünde hüküm vermişti. Mahkeme, romanın savcılık tarafından incelenmesi için bir nüshasının teslim edilmesine ve duruşmanın 6 Ekim 2025, saat 10:45’te yapılmasına karar verdi. Ekinci’nin Savunması Ekinci, “Yazar yargılanamaz. Düşünce ve ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmelidir” diyerek beraatini talep etti.

  • 7. Seyhan Livaneli Öykü Ödülü’nün başvuruları açıldı

    Zülfü Livaneli liderliğindeki jüri, 7. kez düzenlenen yarışmaya “Vicdan” temasında, yayımlanmamış öykülerle başvuruları kabul ediyor. Son başvuru tarihi 15 Ekim 2025 olarak ilan edildi. Eksik Parça Yayınları, Seyhan Livaneli anısına düzenlenen ve bu yıl 7. kez verilecek Seyhan Livaneli Öykü Ödülü için başvuruları başlattı. Tematik Kriter ve Katılım Koşulları Tema: Bu yıl öykülerin “Vicdan” teması etrafında kaleme alınması isteniyor. Katılımcılar: 18 yaş ve üzeri, öykü türünde kitabı yayımlanmamış yazar ve yazar adayları başvurabilir. Dosya Şartı: Daha önce yayımlanmamış, başka yarışmalardan ödül almamış iki öykü, Word formatında, rumuz kullanılarak gönderilmeli. Son Tarih: Başvurular 15 Ekim 2025’e kadar e-posta yoluyla kabul edilecek . Jüri ve Ödüllendirme Süreci Jüri Başkanı: Zülfü Livaneli Jüri Üyeleri: Hakan Akdoğan, Jale Sancak, Barış İnce, Menekşe Toprak, Zafer Köse gibi edebiyat dünyasından isimler yer alıyor. Kazananın Açıklanması: Seçici kurul, 22 Ocak 2026 tarihinde dereceyi açıklayacak. Tören: Ödül töreni Nisan 2026’da gerçekleştirilecek. Yayımlanma: Kazanan öyküler, Eksik Parça Yayınları tarafından kitap olarak yayımlanacak. Koordinatör: Ayça Erdura Neden Katılmalısınız? Edebiyat yoluyla vicdan kavramını keşfetme fırsatı. Seyhan Livaneli anısını yaşatma ve devam ettirme imkânı. Ünlü jüri önünde eser sunma şansı. Yayımlanma ve tanıtım desteği ile yazar kimliğini güçlendirme. Katılım Koşulları • Ödül, öykü türünde kitabı yayımlanmamış 18 yaş üzeri yazar ve yazar adaylarına açıktır. (Diğer türlerde kitabı yayımlanmış olmak, başvurmaya engel değildir.) • Ödüle, iki öyküyle başvurulur. Öyküler elektronik ortamda veya kâğıt baskı olarak yayımlanmamış, başka bir yarışmadan ödül almamış olmalı ve yarışmanın sonucu açıklanana kadar yayımlanmamalıdır. • Her biri en fazla 1500 sözcük uzunluğunda iki öykü tek Word dosyası içinde gönderilmelidir. • Başvuru, adayın kendisi tarafından, seyhanlivanelioykuyarismasi@eksikparca.com e-posta adresine, 15 Ekim 2025, saat 24.00’e kadar gönderilmelidir. • Başvuru için gönderilen e-posta, iki Word dosyasından oluşmalıdır. 1- Birinci dosyada yazarın/yazar adayının adı, iki öyküsünün adları, belirlediği rumuz, adresi, cep telefonu, e-posta adresi ve kısa özgeçmiş bilgisi bulunmalıdır. 2- İki öykünün yer alacağı diğer dosyaya yazarın adı yazılmayacaktır. Dosyaların her ikisi de, belirlenmiş olan rumuz adıyla kaydedilmiş olmalıdır; “rumuz-1” ve “rumuz-2” biçiminde. Düzenleme kurulu, jüri üyelerine, ön elemeden geçen adayların dosyalarını isimsiz iletecektir. • Düzenleme kurulu, adayların dosyalarını yönetmeliğe uygunluk, özensizlik, belirgin anlatım sorunu, yazım hatası gibi yönlerden inceleyecektir. Yarışmayı düzenleyen kurum ön seçici kurul oluşturma yetkisine sahiptir. • Ödüle gönderilen öykülerin hukukî sorumluluğu yazarına aittir. İntihal veya üçüncü kişilerin telif hakkı gibi durumlarda, sorumluluk yazara aittir. • Yarışma Koordinatörü: Ayça Erdura • Seçici Kurul: Zülfü Livaneli (Jüri Başkanı), Hakan Akdoğan, Jale Sancak, Berat Alanyalı, Menekşe Toprak, Barış İnce, Zafer Köse • Seçici kurul üyelerinin birinci derece yakınları, önceki senelerde ödülümüzü alan ve finale kalan yazarlar ödüle başvuramayacaktır. • Ödülü kazanan yazarın öykü dosyası, Eksik Parça Yayınları tarafından kitaplaştırılacaktır. Ayrıca yarışma sonucu açıklanana kadar katılımcılar başka yayıneviyle kitap anlaşması yapamaz. Ödülü alan katılımcının ilk kitabı Eksik Parça Yayınları tarafından yayımlanacaktır. • Yarışmanın kazananı 22 Ocak 2026’te açıklanacak ve Nisan 2026’te ödül töreni düzenlenecektir.

  • Bakarsın umduğundan iyi geçer bu yaz! Litera Edebiyat Yaz Soruşturması: Semrin Şahin

    Bu yaz, şimdiye dek ertelediğiniz, okumaya bir türlü zaman bulamadığınız ya da gözden kaçırdığınız hangi kitaplara fırsat vermek istersiniz? Semrin Şahin Litera Edebiyat için yanıtladı. Deneme okumanın yazarlığı besleyen bir yönü olduğunu düşünüyorum. Çok kısa bir süre önce okuduğum Oylum Yılmaz’ın Doğa Yürüyüşleri ve yine çok sevdiğim başka bir yazar olan Meltem Gürle’nin İrlanda Defteri’ni tekrar okuyacağım bu yaz, bu iki kitabı peş peşe okumanın hazzı bambaşka olacak. Kimlik, ırkçılık ve edebiyat dünyasındaki görünmeyen psikolojik baskıyı anlatan R.F. Kuang’ın Sarı Yüz kitabı okuma listemin başlarında. Bu kitabı okumak kalabalıkların dışında kalarak edebiyatın içinde olanlara eleştirel bir gözle bakmamı sağlayacak. Her şey ne kadar kurgu veya her şey ne kadar gerçek? Bu kitap biraz durup düşünmemizi sağlayacak belki de. Angela Carter’ın  gotik feminizmi, kadim masalların dönüştürücü gücüyle birleştirmesi açısından önemli bulduğum Kanlı Oda adlı kitabını tekrar okuyacağım. Bazı kitapları döner dolaşır tekrar okurum. Bu da öyle kitaplardan biri benim için. Agota Kristof anlatımı kadar suskunluğuyla da beni büyüleyen yazarlardan. Daha önce birkaç kitabını okumuştum. Hiç okumadığım Dün bu yaz okunacak kitaplar listemde. Büyük Defter üçlemesini de herkese tavsiye ediyorum.  Jennifer M. Groh’un Mekân Yaratmak adlı kitabını okuyacağım bu yaz. Bu kitabı okumak istememin sebebi sadece içerdiği bilimsel bilgilerden ziyade zihnin mekâna dair kurduğu bağları yepyeni bir perspektiften sunması. Zihnin yön bulma, hatırlama, görselleştirme gibi işlevlerini anlamaya çalışırken; taş evler, vadiler ve uzak kasabalar daha da anlam kazanıyor benim için.  Bir Nehir Değil, Selva Almada’nın son kitabı. Bu yaza onu okuyarak başladım. Hafıza, geçmiş, yoksulluk, erkeklik ve suçluluk üstüne düşünmeme neden oldu. Bu yaz için herkesin okuma listesinde olması gerektiğini düşünüyorum.

  • Öykü: Herkes Gibi Sen de Biliyorsun

    "Raporla göz gözeyiz. Akşama köfte yapmam lazım. Çocukların gelmesine üç saat kalmış. Hayatla ve kimliklerimle aramda şiddetli geçimsizlik var." Burcu Nahmias Haftalardır haber izlemeyi bırakmıştım. Haber kaynaklarımız öyle eksik ve taraflı ki edindiğimiz bilgilerle doğruya yakın bir izlenim edinemeyeceğimiz bu kadar aşikarken daha fazla vaktimi harcamamaya karar verdim. Üstelik anksiyetemi yükseltiyor.  Tavrım etrafımca hoş karşılanmıyor. Hatta geçen gün bir grup arkadaşla bira içiyorduk, beni açıkça kınadılar. Sustum. Ben kendimi savunmayınca arka çıkanlar oldu ama biliyorum onlar da ülke sorunlarına duyarsız kalmayı küçümsüyorlar. Haberler dünyasından bu ilk çıkışım değil. Her bıraktığımda şiddetli bir sarsıntıyla daldığım tatlı hayattan uyandırılıyorum. Tam çalışmaya başladım, bir haber düştü ekranıma: Ortadoğu’da tarihi an, Esat kaçtı. Esat mı kaçtı, gerçekten mi, yıllardır düştü düşecek denen Esat, bir gecede kaçtı mı? Böyle aniden kaçmasını kimse beklemiyormuş, uzmanlar şaşkın. Uzmanların bu kadar sık şaşırdığı bir ortamda haber takip etmek safi israf diyorum ama bir yandan da geziyorum haber ekranlarında, ülkemizdeki Suriyeliler’in evlerine dönme hazırlığına başladığı manşeti, sevinç halayları videoları, HTŞ de kimmiş, derken dalıp gitmişim. Telefonum çaldı. Eylül arıyor. Aşk kadını arkadaşım. Saate baktım, bir saat yirmi dakika HTŞ’yi araştırmışım, ne olduklarını da anlayamadım. Makalesini okuduğum dış siyaset uzmanı, bilgi kırıntılarını koymuş masaya, öyle de bir havalı, sanırsın mükellef bir sofra kurdu. HTŞ’nin arkasında kim var diye başladı. Rusya mı, Amerika mı yoksa bizimkiler mi diye soruyor. Bilgi yok soru var, ima var, artık sen ne anlarsan. Karışık kafalar iyice karışsın. Vaktim uçtu gitti, rapor bekliyor. Çok meraklısın dedim, kızdım kendime.  Eylül komik kız, bir de yine çok âşık. Öyle de güzel anlatıyor, yaşatıyor duygularını, HTŞ’yi, Suriyeli göçmenlerin akıbetini unuttum. Aşk, ilişki sorunları, pembe düşler, yüksek duygulu anılar. Kendimden geçmişim. Aşık olmak bir yetenek olsa gerek diyorum Eylül’e. Katılıyor bana, sanatsal bir şey bence diyor. Sanata yatkınlığım olmadığımı söylüyorum. Geçen yıl gittiğim resim kursunu hatırlatıyor. Bırakmasaydın ne güzel resimler yapıyordun diyor. Resim malzemelerinin durduğu dolaba bakıyorum. En büyük dolabım tıka basa dolu, bir yıldır kapağı açılmadı, toz dolmuştur diye düşünüyorum. Battal boy çöp poşetlerinden kaç tane lazım, dolabı boşaltmaya diye düşünüyorum, “İki tane yeter,” diyorum. “İki tane neye yeter?” diye soruyor Eylül. “Kafam dağıldı Eylül’cüm, çalışmaya dönmem lazım,” diyorum. “Tamam tatlım, benim de çok işim var, bir saati geçmiş konuşuyoruz, seninle konuşmaya bayılıyorum,” diyor. “Ben de,” diyorum. “Ben de bayılıyorum.” Telefonu kapatınca saate bir daha baktım. Çok gevezesin dedim, kızdım kendime. Rapor gözüme düşman gibi görünüyor. Hemen girişmezsem Perşembe’ye yetişmez. Resim malzemelerini atmanın zamanı mı şimdi diyorum. Hem battal boy poşet de yok evde. Rapora bakıyorum, gözüm rapor ekranının yanındaki HTŞ haberleri ekranına kayıyor. Kapatacaktım ama Ahmed Hüseyin el-Şara yani HTŞ’nin lideri meğer bizim bildiğimiz Colani’miş. Esat kaçtıktan sonra adını ve imajını değiştirmiş. Kefiyeyi, kamuflaj desenli parkayı çıkarmış, siyah takım elbise giymiş hatta kravat takmış. Biraz da sakalının şekliyle oynasa sanırsın Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel’in Ortadoğulu kuzeni. Biraz daha bakıyorum fotoğraflara ve aniden basıyorum çarpıya, kapanıyor haber ekranları. Çok sinirlisin dedim kızmadım kendime. Raporla göz gözeyiz. Akşama köfte yapmam lazım. Çocukların gelmesine üç saat kalmış. Hayatla ve kimliklerimle aramda şiddetli geçimsizlik var. Şu anda raporu teslim etmesi gereken kimliğim öne çıksa hakkımda hayırlısı olur diyorum da o kimlik solunum güçlüğü çekiyor. İçimden bir ses fırladı “soda limonlu cin” diye bağırdı. Kilo sorunsalı da hiç aklımdan çıkmıyor, en düşük kalorilisinden içkimi hazırladım. Buz da koydum. Büyük bir yudum, boğazımı yakarak aşağı süzülürken her şey yolunda olabilir diye düşündüm, diler gibi; dua eder gibi.  Artık kafamın karışıklığına daha serinkanlı yaklaşabilirim, biraz Eylül, biraz Colani, biraz iş yetiştiren çalışan, biraz çocuklarını besleyen ana ama hepsinden çok bu uzlaşmaz benliklerin yarattığı tatminsizlikle öfkesini resim malzemelerinden çıkarmaya çalışan meczup. Kabul et diyorum, busun sen. Kabul etmemin şerefine fincanı bir dikişte bitirip, bir fincan daha cinli soda hazırlıyorum. Buza gerek yok, zaten daha erimediler.  Evet, evde içki içtiğim zaman kahve fincanında içiyorum ne olmuş. Benliklerim arasındaki çatışmayı çocukların ve babalarının bilmesi gerekmiyor. Herkes beni başka biri sanıyor. O sandıkları kişi olarak onları hayal kırıklığına uğratmamaya çalışıyorum. Anne, çalışan, eş, evlat, kardeş, arkadaş ve tarafıma bahşedilmiş kimliklerin hepsine en yüksek performansı sunmaya and içmiş bir zavallı olduğumu, başta kendimden sonra bütün dünyadan gizlemeye çalışıyorum ama görüyorsunuz maalesef başaramıyorum. Oysa Eylül öyle mi ya o bir sanatçı, o bir aşk kadını. Geçen gün instagram’a bir ‘post’ koymuş, kara kalem çizim, altında bir dörtlük. Ortak bir arkadaşımız çok beğenmiş “İşte tam Eylül” diye yorum yazmış. Eylül de “Ben Eylül olmaktan başka bir şey bilmiyorum ki” yazıp kalp emojisi eklemiş. Kafama balyoz yemiş gibi oldum. Eylül olmaktan başka bir şey bilmiyormuş. Eylül Hanım hangi yüzyılda yaşıyorsunuz da böyle tek kimlikle yaşamanıza müsade ediliyor diye büyük harflerle yazasım geldi, yazmadım tabi. Saldırgan durur, öyle bir niyetim de yok zaten, ben de kalp gönderdim. Bu kalpleri, alevleri, alkışları gönderen elime bakıyorum, bir de seri çalışıyor, vallahi bravo sana dedim elime, ne kadar da hızlı gönderiyorsun, hiç utanman da yok diye ekledim, elimden ses gelmedi ama yüzüme ateş bastı; elimle konuştuğum için utandığımı fark ettim. Aile grubuna bir fotoğraf düştü. Üç yaşındaki dayımın kızı, dayımın yüzünü boyamış, yıldızdan kaşlar, kalpli yanaklar filan. Nasıl tatlı. “Canım Dayım babalığına bayılıyorum” yazdım gönderdim. Mesaj gittiği anda pişman oldum. İçki içtiğimi anlayacaklar. Annemden kaçmaz. Özelden yazar şimdi, maşallah kafayı mı buldun bu saatte der. Gerçi annem demese ne olacak, annemin içime yerleştirdiği polis her daim benimle. Daha annem demeden ben kendime diyorum. Aslında bu içkiyi de, o polis yakamdan düşsün diye içiyorum. İçince bir an yok oluyor. Ama ben şöyle içimden geldiği gibi konuşacak oluyorum; polis memuru dikiliyor karşıma. Sil hemen mesajı diyor, ya nasıl sileyim görüldü artık. Bazen nasıl hissediyorum biliyor musunuz, ayağıma bir çorap giymişim ve çorap öyle büyük gelmiş ki şapkaya bile gerek kalmamış. Üstelik tüylü, kaşıntı verici. Böyle konuştuğuma bakıp umutsuz ve çaresiz biri olduğumu düşünmeyin. Ben de naçizane bu dünyanın kalitesi yüksek bir ürünüyüm, ürün olduğumu fark etmemi saymazsak. Bu farkındalıkla övünüyorum da sanılmasın, David Hume, ben doğmadan iki yüz yıl önce, bu durumu tanımlamış. Empirik yaklaşım ile benliğin sürekli değişen bir bilinç deneyimi olduğunu söylemiş. Bence çok haklı, insan benliği deneyimleri ile şekillenen bir bilinç durumu ve her daim değişken. Yani öyle kendinden mürekkep bir şey değil. İçine doğduğun toplum ve coğrafya ne ise anan baban kim ise sen onların bir sonucusun.  Üniversitede Sartre’a bağlanmıştım, öz varoluştan sonra gelir, insan kendini kendisi inşa eder. Ben de öyle yapacaktım. Güya öyle de yaptım. İki çocuklu, beyaz yakalı bir anne olmayı inşa ettim. Ne tesadüf sınıf arkadaşlarımın hepsi üç aşağı beş yukarı benzer bir yapı inşa ettiler. O zamanlar üniversite öğrencileri arasında Hume değil, Sartre meşhurdu. Onu da biraz yanlış anladık galiba. O yıllarda Sartre gibi popüler bir başka karakter Bakkal Amca türküsüyle Mahmut Tuncer’di. Varlık ve Hiçlik’i okuduğum uzun minibüs yolculuklarına sık sık Mahmut Tuncer’in, şeker ve unumuz varsa ne duruyoruz helva yapalım diyen yanık sesi eşlik ederdi. Eksikliğini çektiğimiz şeyin malzeme olduğunu sanmıştık oysa vizyonumuz da helva ile sınırlıymış. Helvalarımız güzel oldu, sevgimizi kattık, şimdi karne fotoğraflarını koyuyoruz sosyal platformlara, eş dost alkışa ilaveten bir de nazar boncuğu gönderiyor. Konu sosyal medyaya gelince Kennet Gergen’i de anmak lazım. O da benliklerimizi sosyal ilişkisel bağlamların şekillendirdiğini söylemiş. Yani bize kim olduğunuzu etrafımız söylüyor. Eşimiz, dostumuz, işverenimiz, öğretmenimiz, iş arkadaşımız hatta çoluğumuz çocuğumuz. Benim peşimde bir de polis memuru var. Yine geldi arkama dikildi, yazdıklarımı okuyor. Yüzünde küçümseyici bir ifade, kafasını sallıyor. Çocuklar gelecek, yemek yok, rapora dokunmadın, patron üç defa aradı, açmadın, yatağını bile toplamadın diyor.  Masamdan kalktım. Hole çıktım, boy aynasında kendime rastladım, soluk gri t-shirt, koyu gri eşofman, saçlarım tepeden toplu, arkamda polis. Olmaz dedim, böyle devam edemez. Geçen yaz Eylül’ün ısrarı ile aldığım uzun, dar, siyah üzerine kırmızı mineli elbisemi buldum, azıcık dar geldi ama güzel oldum. Saçlarımı da açtım, kaç gündür yıkanmadığım için yeniden toplamam gerekti ama özenli gevşek bir topuzla hiç fena olmadı. Elbisenin minelerinin renginde kırmızı ruj da sürdüm. Aynaya baktım. Gerçekten güzelim. Polis memuru omuzlarımın arkasından konuştu “Colani’den mi esinlendin” dedi. “Memur bey çok şakacısınız ama burası demokratik bir ülke ve otuz bir yıl göz altı süresi için çok uzun.” dedim. “Demokratik bir ülke mi? Siz daha şakacısınız” dedi. Sevimsizce güldü. “Tamam” dedim, “Kabul, demokratik değil ama erken emeklilik yok diyemezsiniz. Görev süreniz doldu, emekli oldunuz.” Sevindi galiba emekliliğine itiraz etmedi, hatta ayrılırken emekleri için teşekkür ettim. “Zor zamanlarımız oldu ama biliyorum ne yaptıysanız beni korumak için yaptınız, dedim. Merdivenlerden tek başıma indim. Çocukların servisi gelmişti, ikisi birden kucağıma atladılar. Bu akşam hamburger yiyeceğimizi duyunca sevinç çığlıkları, öpücükler. Hava biraz serin ama üşütmüyor. Arabaya binince çocuklardan iki dakika sessiz olmalarını istedim. Patronu aradım. Rapor Perşembe’ye yetişmeyecek dedim. Kısa bir sessizlik oldu. Açıklama bekledi ama neden diye sormadı. Sesim de değişti sanki daha özgüvenli çıkıyor. Tamam dedi patron, uzatmadı, müşterinin bilgisi var mı dedi, yarın konuşacağımı söyledim. Bir de, bundan sonra raporların sorumluluğunu ekiple paylaşmaya karar verdim, sizin için de bir sakıncası yoksa dedim. Daha çok şeyler söyledim, çocuklar da hiç gürültü yapmadılar. Patron hiç itiraz etmedi. Kılık değiştirmek işe yarıyormuş, adımı da mı değiştirsem.

  • Tarih içinde bir karaşın yürüyüş: Karşı Roman

    Gökhan Serdar Özaktaş, Ali Ayçil’in Karşı Roman  adlı romanı üzerine yazdı: "Roman boyunca sarışınlık ve karaşınlık  (esmerlik) durumlarının -tarihsel ve sosyolojik karşılıkları üzerinden- kurgunun ana izleğini oluşturduğunu söyleyebiliriz." “Bütün Osmanlı tarihçileri sarışındır.  Üstelik karaşınlar üzerine yazarlar, yazıyorlar.” Ece Ayhan “Haydi gidin, tarih korusun sizi, -haydutlara en iyi sığınaktır gece-, gidin, yok olun siz de o mezarlıkta.” Tevfik Fikret İnsanın bir doğası var mıdır? Filozofların kafa yorduğu bu ontolojik soruya İspanyol filozof Jose Ortega Y Gasset’in cevabı kesindir: “İnsanoğlunun doğası yoktur, tarihi vardır.” (Gasset, 2019:39). Gasset, Sistem Olarak Tarih  adlı kitabında insanların nesneler gibi değişmez bir doğasının olmadığını, onun bir “şey” olarak kabul edilemeyeceğini izaha girişir. İnsanın doğasını araştıranların bir şey bulamadıklarını ifade eden Gasset, “Çünkü insanın doğası yoktur. İnsan kendi bedeni değildir, çünkü bedeni bir ‘şey’dir; canı, ruhu, psike ’si, bilinci de değildir, çünkü o da bir ‘şey’dir. İnsan hiçbir ‘şey’ değildir, olsa olsa bir dramdır – kendi yaşamıdır,” (Gasset, 2019:26) sözleriyle insanı, yaşamın içinde bir “olma hali” olarak tanımlar. Dolayısıyla insanın biricik olan yaşamındaki tercihleri, tecrübeleri ve içinde bulunduğu ortamın koşulları karşısındaki durumu kendisini var eden nedenlerdir. Gasset devamında, “İnsan kendi kendisini ortam koşuluna bağlı olarak yaratır.” (Gasset, 2019:31) der. İnsan, yaşam tecrübelerinden ibaret bir tevali hali ise geçmişi ile arasında bir kopma söz konusu olamaz. Kendisinin nedeni olan insan, kendini var eden nedenlerden ayrı düşemez. Nitekim Gasset, “Varlığını -geçmişi- biriktirmektedir: Kendi deneyimlerinin diyalektik dizisi içinde bir varlık olmaktadır. Bu mantıksal aklın diyalektiği değildir, kesinlikle tarihsel aklın diyalektiğidir.” (Gasset, 2019:38) ifadesiyle geçmişin sürekli bir durum, bir oluş halinde olan insanda mündemiç olduğunu belirtir. Geçmişin birikip yığıldığı hafıza ise -Bergson’a atıfla- şuurdur. Geçmişte edinilen bütün deneyimleri hal içinde barındırarak insanın geleceğini daraltan şuur; Mehmet Manas’ı da bir tarih insanı olmaktan alıkoyan, onu sürekli bir karşı tarih insanı olmaya zorlayan dinamiktir. Ali Ayçil’in İletişim Yayınları tarafından yayımlanan Karşı Roman  adlı romanı, romanın kahramanı Mehmet Manas’ın İstanbul’un çeşitli mekânlarında, güzergâhlarında yaptığı spiral yürüyüşler sırasında, zihninde bir savunmaya dönüştürmeye çalıştığı düşüncelerinin akronik bir biçimde tezahürü üzerinden inşa edilir. Bu savunma, Mehmet Manas’ın ifadesiyle “Sarışınlıkla esmerlik arasında sıkışıp kalmış bir aklın savunması”dır (s.24). Roman boyunca sarışınlık ve karaşınlık  (esmerlik) durumlarının -tarihsel ve sosyolojik karşılıkları üzerinden- kurgunun ana izleğini oluşturduğunu söyleyebiliriz. Romanı bir “bentarihyazımı” olarak değerlendirmek mümkün. Mehmet Manas’ın doğduğu taşradan, üniversite okuduğu başka bir taşraya, oradan da İstanbul’a uzanan yolculuğunda onu, bir karşı tarih insanı olarak şekillendiren karşılaştığı durum ve olaylar ve bunlar karşısında Mehmet Manas’ın tutumu; Doğu-Batı, sarışınlık-esmerlik, taşra-şehir, tarih-karşı tarih karşıtlıkları üzerinden mitolojinin imkânlarından da yararlanılarak anlatılır. Devlet, Tabiat ve Taşra Mehmet Manas’ın kişisel tarihi bir taşra okulunda başlar. Ev ile okul arası onun için bir üşüme yolculuğu, korku yolculuğu, ürkütücü bir ıssızlık yolculuğu; devlet ve eğitim sistemi tarafından mecbur bırakılan bir ölüm kalım yolculuğudur. Savunmanın bir yerinde, öfkeyle “Bir çocuğu eksi beş derecede, eksi on derecede, eksi on beş derecede, ıssız bir yolda her gün yirmi kilometre yürütmenin affedilecek bir yanı yok.” (s.23) der. Bu ıssız yolculukta kurtların, tilkilerin, yabandomuzlarının merhametine bırakılır. Devlet tarafından ölüme itilmenin affedilecek bir yanı yoktur. Tabiatın merhamet gösterip ilişmediği çocuğu okuldaki öğretmenler bir av olarak görür. Onu zayıf yerinden yakalayarak kendi yollarına sokmaya çalışırlar. Devletin ideolojik aygıtı devreye girer. Louis Althusser, İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları  kitabında, okulun, devletin en etkin ve egemen ideolojik aygıtı olduğunu ifade eder. Batı toplumunda kilisenin yerini alan bu kurum “Tüm toplumsal sınıfların çocuklarını anaokulundan başlayarak alır ve de anaokulundan başlayarak yeni ya da eski yöntemlerle, yıllar boyunca çocuğun etkiye en açık olduğu çağlarda, devletin aile aygıtı ve devletin okul aygıtı arasında sıkıştığı yıllar boyunca egemen ideolojiyle kaplanmış becerileri ya da saf egemen ideolojiyi çocukların kafasına yerleştirir.” (Althusser, 2014:61). Okul, egemen kapitalist düzenin sarışınlarının mülkiyet haklarının korunmasını ve onların ahlak ilkelerine saygı gösterilmesini vaaz eden tarih anlatımının/anlayışının kabul görmesini sağlar. Dolayısıyla okul bir fabrika gibi, tarihin yanında saf tutan, ne kadar esmer olurlarsa olsunlar sarışınların ideolojilerini savunan kavruk tarih insanları üretir. Mehmet Manas’a da okulda öğretmenleri tarafından kötü dergi ve kitaplarla kavruk bir tarih insanı olması dayatılır. Ancak o bunları okumayı reddedip okulun kütüphanesindeki kitapları okuyarak kendini bir tarih insanı olmaktan korur. Savunmanın bir yerinde o günleri hatırladığı bir anda: “Kütüphane beni yalnızca bir kasabaya karşı değil, daha o yaşta kendime karşı da korudu; bir tarih insanı olmamın önüne geçerek beni bir karşı tarih insanı yaptı.” (s.55) diyerek kütüphanenin kişisel tarihindeki kurtarıcı rolünü belirtir.   Ursula K. Le Guin, Amerikalılar Ejderhalardan Neden Korkar başlıklı yazısında yetişkin Amerikalıların hayal kurmaktan korktuğunu yazar. Hayal gücünün gelişip zenginleşmesini -tabii olarak- fantezi edebiyatına bağlayan Le Guin, yetişkin Amerikalılar için “Fantezideki hakikatin, yaşamaya mecbur edildikleri ve kabullendikleri hayatın sahteliğine, kofluğuna, gereksizliğine, sıradanlığına karşı bir meydan okuma, hatta tehdit oluşturduğunu bilirler. Ejderhalardan korkarlar, çünkü özgürlükten korkarlar.” (Le Guin, 2018:32) der.  Mehmet Manas’ın öğretmenleri de hayal kurmaya ve dolayısıyla özgürlüğe karşıdır. Hayal kurmaya karşı teşkilatlanmış bu öğretmenler, “Henkür menkürlerden, Aselbanlardan bütün bu yaratıklardan hayal ürünü olduğu için uzak” dururlar (s.56). Mehmet Manas her ne kadar bir mimar, arkeolog ya da felsefeci olması gereken bir kafaya sahipse de hayal kurmaya ve özgürlüğe karşı olan bu sığ öğretmenler tarafından tarihe yönlendirilir. Savunmada Mehmet Manas, “Kafasında daima karşı tarihin kıymıklarıyla, karşı tarihin kısa çöpleriyle dolaşan delikanlı Tarih’e sevk edildi.” (s.36) der. Devletin ideolojik aygıtı onun direncini kırmak için hayatındaki ilk mentor olan, halk hikâyelerini birer açık yapıta dönüştürüp yeniden yaratarak anlatan annesini kullanır. Annesi bir jandarma baskınında kocasından kalan, hiç kimseye doğrultulmamış iki silahı (Kırıkkale ve Parabellum) yakalatınca dört yıl boyunca kanun dışı biri olarak yargılanır. Mehmet Manas’ı tarihe yönlendirenler bunu bilirler ve direncini kırmak için ona “Hem annene de yakın olursun.” (s.37) diyerek onu tuzaklarına çekerler. Bu durumda Mehmet Manas annesine yakın olmak için yine bir taşrada bulunan “Zaferleri gökteki yeşil ordulara bağlayan bir tarih eğitim kurumuna” (s.38) yollanır. Annesine yakın bir taşra üniversitesinde tarih okumaya başlayan Mehmet Manas, Kurtuluş Dönemi Osmanlı Tarihi ve Bizans Tarihi derslerine giren iri yüzüklü ve tehditkâr Necmettin Karataş’ın Osmanlı tarihini anlatırken yeşil orduları seferlere koşarak; Bizans tarihini anlatırken Yunanlara küfrederek verdiği derslerden birinde karşı tarih insanı olarak söze girmesiyle dikkatleri üzerine çeker. “Efendim, biliyorsunuz ki düşmanın da bir onuru vardır ve galipler mağlup ettikleri insanların onurlarını korumalıdır.” (s.65) cümlesiyle başlayan karşı tarih savunması bittiğinde Necmettin Karataş, “Bu şehir ihaneti affetmez” diyerek sınıftan ayrılır. İri yüzüklü tarih hocasının mesajını alan üç öğrenci, dersin sonunda Mehmet Manas’ı kuytuya çekip omzundan bıçaklar. Mehmet Manas, hıncını alamayan öfkeli tekmelerin altında kıvranırken Ertuğrul’un (Mehmet Manas’ın kişisel tarihindeki ikinci mentor) yetişmesiyle kurtulur. Savunmanın ortalarında, “On yedi yaşımda belli belirsiz bir karşı tarih insanı olarak girdiğim fakültede sadece tarihten nefretim artmamış tam bir radikal karşı tarih insanına dönüşmüştüm.” (s.60) sözleriyle fakültede geçen dört yılının radikal bir karşı tarih insanına dönüşmesindeki etkisini ifade eder. Romanda taşra/kasaba Dogville ’e benzetilir. Söz konusu filmde Nicole Kidman’ın canlandırdığı Grace, bir gün gangsterlerden kaçıp Dogville kasabasına sığınır. Kasabanın aydını sayılan Tom ona kasabayı pek de içi açıcı olmayan ifadelerle tanıtırken Grace, “Benim gördüğüm, muhteşem dağların arasında güzel, küçük bir kasaba. En zor şartlar altında bile, insanların umutlarını, düşlerini koruduğu yer.” diyerek araya girer. Kasabalı, gangsterlerden kaçan ve polis tarafından aranan Grace’i bir tehdit olarak görür. Nihayetinde Grace kasabalı tarafından çok zor şartlar altında çalıştırılır, kaçamasın diye de boynuna zincirler vurulur. Kasabanın bütün erkekleri tarafından tecavüze uğrar. Yetmez, gangsterlere ihbar edilir. Ancak kasabalının bilmediği bir şey vardır: Gangsterlerin başındaki kişi Grace’in babasıdır ve kasabanın karanlık yüzüyle yüzleşmiş Grace’in isteği üzerine kasabadaki herkesi öldürdükten sonra bütün kasabayı ateşe verir. Karanlık yüzü ortaya çıkan kasaba, içinde yaşayan bütün insanlarla beraber yeryüzünden silinir. Romanda Mehmet Manas kendi kasabasını hatırladığı bir anda, “İçeriği okunduğunda kasabanın, huzurlu kasabanın aslında zifiri bir karanlık tarafından istila edildiği, pek çok ruhun bu karanlık tarafından mühürlendiği gün yüzüne çıkacak. Dogville  ortaya çıkacak.” (s. 23-24) der.  Romanda tipik taşra insanı olarak su tesisatçısı Canip’i görürüz. Taşrada Mehmet Manas ve arkadaşlarının müdavimi oldukları Kardeşler Kıraathanesi’ndeki karşı tarih masasına, içten içe tarihin yanında yer almak isteyen Canip de katılır. Bir emekçi olarak karşı tarihin içine doğmuş Canip, aslında bir tarih insanı olmayı arzular. O masaya sadece bedava çay içmek için değil, kurnazca ileride her şeyi bedavaya getirmenin yollarını bulmanın planlarını yaparak oturur. Bir süre sonra bu iri elli su tesisatçısı öğrendikleriyle bir tekke kurup kendini şeyh ilan eder. Romanda su tesisatçısı Canip, bilgiyi insanları kandırma, sömürme üzerine kullanıp tarihin yanında yer almaya hevesli, ahlaki ve insani değerlerden yoksun taşralı tipinin zihniyetini temsil eder.  Sarışınlık ve Karaşınlık  Romanın ana izleğini oluşturan sarışınlık – karaşınlık ayrımı akla Ece Ayhan’ı getirir. Ece Ayhan’ın şiirinde bir motif/dekor/bezek olarak yer alan tarihe kent yoksullarının, işçi sınıfının, ezilenlerin, şiddet görüp yok sayılan kadınların, devlet dersinde öldürülen çocukların, toplumun ötekilerinin, mülksüz ve iktidara doğal olarak uzak insanların, yani karaşın doğup karaşın ölenlerin durduğu yerden bakılır. “Ben kaybedeceği baştan belli insanlarla omuz omuzayım ve ne olursa olsun, ne pahasına olursa olsun!” (Ayhan, 2018:72) diyen şair, tarihsel ve sosyolojik bağlamda sarışınlık – karaşınlık  ayrımını -kendi kişisel tarihi merkezinde- yaparak karaşınların yanında yer alır. Kınar Hanımın Denizleri’ nde, Devlet ve Tabiat ya da Orta İkiden Ayrılan Çocuklar İçin Şiirler ’de, Çanakkaleli Melâhat’a İki El Mektup ’ta ve öykülerinde hep onlar vardır. Şair Haydar Ergülen’in ifadesiyle o bir Karaşın Uçbeyi’dir. Tarihin karşısında bir karaşın şair olarak saf tutan Ece Ayhan’ın “Bütün Osmanlı tarihçileri sarışındır. Üstelik karaşınlar üzerine yazarlar, yazıyorlar.” (Ayhan, 2014:9) sözlerindeki ayrımı Karşı Roman ’da da belirgin bir durum olarak karşımıza çıkar. Taşra üniversitesindeki Osmanlı ve Bizans tarihi hocası Necmettin Karataş, Umut Yayın ve Kitabevi’ndeki Krallar Masası’nda konuşan tarih profesörü karaşınlar üzerine konuşan sarışınlardır.  Romanda sarışınlık – karaşınlık  ya da tarih – karşı tarih  ayrımı mülkiyeti elinde tutanlarla ondan mahrum olanlar arasında da kendini gösterir. Mehmet Manas’ın İstanbul’daki ev sahibi Mümtaz ve Pervin Taşoluk çifti mülkiyeti elinde tutanlardır. Taşralı gelin Pervin Taşoluk (Mehmet Manas’ın hafızasında sarışın olarak kodlanmıştır) her yıl ağustos ayında kiraya yapılmasını istediği artış miktarını bildirmesi için eşi Mümtaz Taşoluk’u Mehmet Manas’a gönderir. Zam konusunu açmakta çekingen davranan Mümtaz Taşoluk mutedil bir tarih insanı olarak görülür. Ancak sonradan daha koyu bir tarih insanına dönüşecektir. Yine de su tesisatçısı Canip’le kıyaslandığında Mümtaz Taşoluk masum kabul edilir: “Herkes gibi tarih tarafından karşı tarihin yoklar listesine kaydedildiği halde, kendisini tarihin içinde zannediyordu. Herkes öyle zannediyor, herkes kendi küçük hikâyesini büyük hikâyeye iliştirerek kendini irileştirdiği illüzyonuna kapılıyor. Mümtaz Taşoluk da bu illüzyona kapılmaktan, tarihin oyununa gelmekten kendini alamamıştı” (s.108) sözleriyle Mehmet Manas, ev sahibinin nezdinde karşı tarih bilincinden (burada karşı tarih bilinci pekâlâ sınıf bilinci olarak düşünülebilir) yoksun bütün orta sınıfın, tarihin yanlış tarafında saf tuttuğunu imler. Romanda ev sahibi ile kiracı arasında geçen konuşmaların hatırlanışında bazen Mehmet Manas’ın ev sahibi Mümtaz Taşoluk’un gönlünü hoş tutmak için anlattığı hikâyelerde bir tarih insanı gibi konuştuğu olur. Nitekim Mehmet Manas devrimci bir karaktere sahip değildir; tarih karşısında pasif direniş gösteren, edilgen bir karşı tarih insanıdır. İstanbul’daki yürüyüşlerinde yer yer semada Marx’ın hayaleti görünse de yeryüzüne inmeden silinip gider. Romanın sonunda yer alan İlhan’ın (Mehmet Manas’ın kişisel tarihindeki üçüncü mentor) ölmeden hemen önce sarfettiği sözleri ise son nefeste dünyayı tarihe bırakmanın vaazıdır: “Artık insanlaşmış insanla beşer insan arasına kesin bir çizgi koyabiliyor ve onları adlandırabiliyorum. Karşı tarih ve tarih. İlkinin bir zafere ihtiyacı yok, hiçbir zaman da olmayacak. Ama ikincisi mülkiyetin çekiminden kurtulamaz, kazançsız ve zafersiz yaşayamaz. Her zafer, insanın insana ihanetidir, bir yaralama yok etme eylemidir” (s. 137). Mehmet Manas, tarih içinde bir karşı tarih insanı olarak yaşamış, içindeki karşı tarih insanını korumuş İlhan’ın ölmeden hemen önce dünyaya savurduğu son sözleri için “Şimdi de hem tarihi hem karşı tarihi bütünüyle lağvederek başka bir âlemden konuşmaya koyulmuştu.” (s.127) diyerek bu konuşmayı bir “vaaz” olarak değerlendirir. İlhan’ın da Mehmet Manas’ın da tarih karşısında salt pasif bir direniş göstererek kalmaları, tarihe bakışım noktasında Ece Ayhan’la kesiştikleri yeri imler. Sarışınlık ve karaşınlık/tarih ve karşı tarih  ayrımları yapıldığı yerde bırakılır. Karşı tarihte tutulan safta tarihe karşı bir öfke vardır, ne olursa olsun tarihin yanında yer almaya direnilir ancak karaşınları onu yıkmaya çağıracak herhangi bir söylem yoktur. Nitekim İlhan bir karşı tarih insanı olarak bir manifesto ortaya koyarak değil, vaaz vererek ölür. Hatta son bakışta karşı tarihin zafere ihtiyacı olmadığını söyleyerek farkında olmadan süregiden tarihe hizmet eder. Oysa karşıtlar çatışmak zorundadır. Tarih ancak böyle değişir. Feodalite tarihken burjuvazi karşı tarihtir. Karşı tarih, tarihi alt ederek tarihin yerini alır. Bugün burjuvazi tarih, işçi ve emekçi sınıfı (proletarya) karşı tarihtir. Dün Yüzbaşı Dreyfus, Auschwitz, Holokost karşı tarihken; bugün başkalaşan Siyonizm tarih, Filistin karşı tarihtir. Yakın tarihimizden de örnek verecek olursak, İstibdat tarihken İttihatçılık karşı tarihtir. İttihatçılar tarihi devirip yerine geçince kendi karşı tarihini yaratır. İlk icraatları da muhalif gazetecilerden Hasan Fehmi’nin, Ahmet Samim’in kalemlerini kırmak; özgürlüğe kurşun sıkmak olur. İstibdat döneminde İttihatçıların (karşı tarihin) yanında yer alıp Millet Şarkısı ’nı yazan Tevfik Fikret, bir karşı tarih bilincine sahipti (Sis ve Tarih-i Kadim dizelerle dikilmiş iki karşı tarih anıtıdır) ve İttihatçılar tarihte yerlerini alınca onların yanında yer almayarak Tanin’le de İttihatçılarla (tarihle) da yolunu ayırıp Doksan Beşe Doğru ’yu, Han-ı Yağma ’yı yazar. Karşı tarih zafer kazanıp tarihin yerini alınca kaçınılmaz olarak kendi karşı tarihini de yaratır. Ancak bugünün karşı tarihi, tarihi yıkmazsa birileri çıkıp hiç çekinmeden Tarihin Sonu ’nu ilan eder. İlhan’ın dediği gibi yaşam bilinç, arzu ve eylemse -ki öyledir- karşı tarihin, süregiden tarihi yıkması zorunludur. Aksi takdirde içinde bulundukları durumlar gereği karşı tarihin içine doğanlar lümpenleşerek tarihin yanında yer alma arzularına yenilip tarihin oyununa gelirler. Hâlbuki tarih bize öğretmiştir ki zor oyunu bozar. Karşı tarihin zafere ihtiyacı yoktur demek, su tesisatçısı Canip’leri, Mümtaz Taşoluk’ları tarihin kucağına atmaya; Tefekkür İnsanı’nı, Necmettin Karataş’ları, Francis Fukuyama’ları ise alkışlarla tarih kürsülerine çıkarmaya yarar.  İnsanın Doğası Yoktur, Tarihi Vardır Hegel, Schiller’in Resignation  şiirine atıfla “Dünyanın tarihi, dünyanın mahkemesidir.” der. Mehmet Manas da savunmasının bir yerinde “Tarihin anlamı tarihin içinde saklıdır” (s.103) diye kendini tekrarlar. Diyebiliriz ki Mehmet Manas’ın kendi kişisel tarihi, kendi mahkemesidir ve yaşamının anlamı da kendi yaşamı içinde gizlidir. Savunmasını hazırlarken çıktığı zihinsel yolculuk ise tarih boyunca her kahramanın çıktığı, Joseph Campbell’in mükemmel ifadesiyle kahramanın sonsuz yolculuğu dur. Mehmet Manas’ın bu yolculuğundaki son mentoru ise tarih ve karşı tarih ayrımının dışında kalan şehir avukatı Berna’dır. Mehmet Manas’ı korumak için bazen tarihle karşı tarih arasında arabuluculuk yapan, İstanbul’da editör olarak çalışıp Mümtaz Taşoluk’un kiracısı olarak yaşadığı evde solup gitmesine izin vermeyen, bir karşı tarih insanı olarak hayatta kalmasını uzatan kişidir.  Yazının başına, “Yaşam salt durumdur” diyen Gasset’e dönecek olursak “İnsanoğlunun olabileceği şeylere sınır koymanın anlamı yoktur. Olanaklarının bir doğadan yoksun olanlara özgü sınırsızlığı bağlamında, önceden belirlenmiş bir veri olarak bizi yöneltebilecek bir tek değişmez çizgi vardır: O da geçmişimizdir. Edindiği yaşam deneyimleri insanın geleceğini daraltır. İlerde ne olacağını bilmesek de ne olmayacağını biliriz. Geçmişimizi göz önüne alarak yaşarız biz.” (Gasset, 2019: 38-39). Mehmet Manas da tıpkı Gasset gibi düşünür: “Ben dünyada bir durumum” der; “Dünyada bir durum daima değişebilir, değiştirilebilir bir durumdur.” (s.104). Ona henkür menkürü anlatan annesi, okulun kütüphanesi, Kardeşler Kıraathanesi, Umut Yayın ve Kitabevi’ndeki Krallar Masası, Ertuğrul, İlhan ve Berna olmasaydı Mehmet Manas pekâlâ bir tarih insanı olabilirdi. Ancak kişisel tarih yolculuğunda karşılaştığı durumlar onun bir karşı tarih insanı olarak yaşayıp yoluna devam etmesini zorunlu kılar. İşte bu yolculuğun bir spiral gibi kendi içine doğru dönerek noktalandığı yerden de Karşı Roman  doğar. Kaynakça  Althusser, L. (2014). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları . İstanbul: İthaki Yay. Ayçil, A. (2024). Karşı Roman . İstanbul: İletişim Yay. Ayhan, E. (2014). Hay Hak! Söyleşiler . İstanbul: YKY Ayhan, E. (2018). Morötesi Requiem . İstanbul: YKY Gasset, J.O. (2019). Sistem Olarak Tarih . İstanbul: Türkiye İş Bankası Yay. Le Guin, U.K. (2018). Kadınlar Rüyalar Ejderhalar . İstanbul: Metis Yay. KARŞI ROMAN Ali Ayçil İletişim Yayınları, 2024 Tür: Roman 144 s.

bottom of page