top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5405 sonuç bulundu

  • Viktoryen Oryantalizmin imkân alanı: Charlotte Brontë’nin Jane Eyre’i üzerine

    “Bugün bir proto-feminist olarak görülen Charlotte Brontë’nin Binbir Gece Masalları ve oryantalizm unsurlarını alımlama ve dönüştürme biçiminin, onun toplumsal cinsiyet problemi bağlamında oluşturduğu edebî sese nasıl katkı sağladığı görülecektir.” Nilay Kaya bu hafta, yazarın Binbir Gece Masalları ’na yaptığı göndermelerden yola çıkarak Charlotte Brontë’nin klasikleşmiş eseri, Jane Eyre üzerine yazdı. Batı dünyasının Antoine Galland’ın çevirisiyle, on sekizinci yüzyılda tanıştığı Binbir Gece Masalları (1706), başta Romantik yazarlar olmak üzere, İngiliz edebiyatına yüzyıllarca sürecek bir etki bırakmıştır. Viktorya Dönemine gelindiğinde de bu etki alanı devam etmekteydi. Artık edebiyat incelemelerinde “Viktoryen Oryantalizm” olarak adlandırılan bu fenomen, Viktorya Döneminin önde gelen yazarlarından biri olan Charlotte Brontë’nin Jane Eyre  adlı romanında da kendini gösterir. İngiliz yazınında çoğunlukla The Arabian Tales olarak anılan Binbir Gece Masalları , sadece Charlotte Brontë’nin değil, kardeşleri Emily, Anne ve Branwell Brontë’nin eserlerinde de metinlerarası bir unsur olarak karşımıza çıkar. Brontë kardeşler, babaları Peder Patrick Brontë sayesinde küçük yaştan itibaren, evde bulunan muazzam kütüphanenin olanaklarından yararlanabilmişlerdir ve kuşkusuz, Shakespeare’den Milton’a, Thomas Benwick’ten Walter Scott’a, yaptıkları okumalar hem çocukken kaleme aldıkları Juvenilia  dönemi eserlerine hem de yetişkinlikte yazdıklarına yansımıştır. Binbir Gece Masalları ’nın özellikle Charlotte Brontë ve Emily Brontë edebiyatındaki izdüşümleri üzerine bugüne kadar yapılan çalışmalar, çocuklukta geliştirdikleri hayal dünyası ve imgelemle ilişkilendirilmiştir. Ne var ki, Binbir Gece Masalları ’nın, yetişkinlikte yarattıkları edebî eserlerin anlatı araçlarına etkisi üzerinde fazla durulmamıştır.  Bu yazıda Charlotte Brontë’nin Jane Eyre adlı romanında Binbir Gece Masalları ’na yaptığı göndermeleri inceleyerek, bir anlatı aracı olarak ondan yeni bir söylem yaratmak için nasıl faydalandığını saptamaya çalışacağız. Her daim çekici bir fantezi dünyası olarak görünen “Oryantal âlem,” Charlotte Brontë’nin edebî yaklaşımında, anlatı sınırlarının yenilenebileceği ve kadınların Viktorya Döneminin mevcut toplumsal koşullarında yeniden konumlandırılabileceği bir söylem alanı sunmaktadır. Bugün bir proto-feminist olarak görülen Charlotte Brontë’nin Binbir Gece Masalları ve oryantalizm unsurlarını alımlama ve dönüştürme biçiminin, onun toplumsal cinsiyet problemi bağlamında oluşturduğu edebî sese nasıl katkı sağladığı görülecektir.  Charlotte Brontë'nin Jane Ey re (1847) adlı romanının kahramanı Jane, henüz küçük bir çocukken romanın başında kendini şu şekilde tasvir eder: “Elime (bol resimli olmasına dikkat ederek) bir kitap aldım. Pencerenin içine tırmanıp ayaklarımı toplayarak Türkler gibi bağdaş kurup oturdum, kırmızı kalın perdeleri de çekince iki katlı bir gizliliğe, kuytuluğa kavuşmuş oldum” (Brontë 12). Bu tasvir, sözlü hikâyeleme performansına başlamak üzere pozisyonunu alan Binbir Gece Masalları ’nın Şehrazad’ını akla getirir. Brontë, roman boyunca da Binbir Gece Masalları ’na göndermelerde bulunacaktır. İngiltere’de geç on sekizinci yüzyıl ve erken dönem on dokuzuncu yüzyılda, kendini Mary Shelley, Thomas De Quincey, Alfred Tennyson, ve Charles Dickens gibi yazarların yapıtlarında hatırı sayılır bir derecede gösteren bir fenomenden, Viktoryen Oryantalizm’den bahsetmek mümkündür. Winifred Gérin, genç Brontë’lerin 1706’da yayımlanan ve 1787’de yeniden baskısı yapılan Galland’ın çevirisini çok yüksek bir ihtimalle okumuş olduklarını söyler (Gérin 26). Bugün Brontë Parsonage Museum’da, ailenin müzeye dönüştürülen evlerinin kütüphanesinde bir Binbir Gece Masalları  kopyası bulunmasa da biyografik kaynaklar sayesinde Rahip Patrick Brontë’nin bütün çocuklarına kendi kütüphanesindeki kitapları okumaları için izin verdiğini, buna Binbir Gece Masalları ’nın da dâhil olduğunu biliyoruz. Binbir Gece Masalları ’nın Alaaddin ve sihirli lambasının cini, Ali Baba ve Kırk Haramiler, Denizci Sinbad ve benzerleri, hepsi Juvenilia  (çocukluk eserleri) dönemlerinden beri Brontë kardeşlerin kendine özgü imgelem dünyalarını besleyen motifler olmuşlardır.  Jane Eyre ’in en başından itibaren, romanın ben (birinci tekil) anlatıcısı, artık arketip bir hikâye anlatıcısı olarak adlandırdığımız Şehrazad’la benzerlikler gösterir. Bir anlatıcı olarak Jane, “okuyucu” kelimesini de zikrederek doğrudan bize seslenir, anlatısını “hikâye” olarak adlandırır (Brontë 623). Öte yandan, Binbir Gece Masalları ’nın başında Şehrazad’ın nasıl tanıtıldığına bakalım: Şehrazat kitaplar, yıllıklar; eski hükümdarların efsanelerini ve geçmiş halkların öykülerini okumuş; hatta eski çağlardaki halkların, hükümdarların ve şairlerin yaşam ve yapıtlarından oluşan bin ciltlik bir kitaplığı da varmış. Çok güzel konuşur, dinlemesine doyum olmazmış ( BGM 32). Şehrazad okumuş, iyi eğitim almış, zeki bir kadın olarak Brontë’nin kahramanı Jane’e hayli uygun bir örnek teşkil eder. Henüz romanın başında karşımıza çıkan şu iki unsur önemlidir: Jane bir kitap okuyucusudur ve isyankârdır. Kitaplar Jane için travmatik etkiler bırakan çocukluğundan bu yana, büyüme serüveni boyunca onun için hem bir sığınak hem de zekâsını ve iradesini güçlendiren kaynaklar olurlar. Ama Jane, kitaplarla tutkulu ilişkileri olan edebiyatın diğer meşhur karakterleri, Don Kişot ve Madam Bovary’nin aksine, onlarla kurduğu ilişkiyi rasyonalize ederek trajik bir kahramana dönüşmemeyi becerir.  Jane ve Şehrazad, okuryazarlıkları bakımından birbirlerine denk oldukları gibi içinde bulundukları mekân açısından da benzerlik gösterirler: İkisi de bir “sultanın” patriyarkal iktidarında “esir” olarak, dışarıya kapalı bir yerdedir. Jane Eyre ’in Mr. Rochester karakteri, sadece Grimm Masalları’nın cani erkek kahramanı Mavi Sakal’a benzemekle kalmaz, eski eşlerini öldüren Şehriyar’ı da andırır. Rochester’ın fiziksel tasviri yapılırken bile onun çekiciliğinin “beyaz ırk” standartlarından farklı olduğu belirtilir. Rochester’ın Bertha’yla evlendiği halde farklı ülkelerde çok sayıda metresi olmuştur. Bu eylemini her ne kadar gerçek ruh eşini aradığını söyleyerek meşrulaştırmaya çalışsa da çok eşlilik konusunda Şehriyar’ın izinden gider. Şehriyar’ın kadınları öldürme gerekçesi, onların iffetten yoksun oldukları yönündeki fikrine dayanır. İlk karısı, erkek kardeşinin karısı ve tutsak olan, şehvetli bir kadın ifrit bu kanıya varmasına neden olmuştur. Bu üç kadının sadakatsizliği, onda kadınların asla güvenilemez oldukları kanısını güçlendirmiştir. Buradan yola çıkarak bütün haremini katletme konusunda kendinde hak görmektedir. Mr. Rochester ise kötü, deli ve vahşi birisiyle evli olduğunu söyler. Evlenmeden önce, karısının ailesinde deliliğin nesiller boyu devam ettiği gerçeğinin kendisinden özellikle saklandığını iddia eder. “Deli” eşini zaptetmek için bulduğu çözüm ise onu tavan arasına kilitlemektir.  Mr. Rochester’ın çok sevdiği atı bile Binbir Gece Masalları ’nda Bağdat halifesinin sarayında bir cellat olan Mesrur’un adını taşır. Şehrazat hayatını zekâsı sayesinde kurtarır ve “tutsak kadın” kalıbını tersine çevirirken, kendisini “Osmanlı sultanının haremindeki bütün o ahu gözlü, huri vücutlu kızlara” tercih ettiğini söyleyen Mr. Rochester’a, Jane şu şekilde meydan okur: “Size haremlik etmeye zerrece niyetim yok!  […] O düşünceleri aklınızdan silin. Gönlünüzden o türlü şeyler geçiyorsa, hiç gecikmeden, dosdoğru İstanbul’a yollanın. Zaten buralarda paranızı nereye harcayacağınızı bilemez gibi bir haliniz var… Oradan bir sürü cariye alın da bir harem kurun kendinize,” (Brontë 378). Mr. Rochester’a kinayeyle böyle bir çıkış ve öneride bulunduktan sonra gelen sözleri daha da dikkat çekicidir:  Ben de misyoner olacağım; gidip bütün kölelere özgürlük aşkı aşılayacağım. Bu arada sizin hareminizdekileri de unutmayacağım elbet. Hele bir gireyim oraya… Bakın nasıl bir isyan çıkaracağım! Üç sorguçlu paşa olsanız boşuna… Bir anda, bu kez biz sizi tutsak yapacak, kölelerinizi azat eden bir ferman çıkarıncaya kadar da sizi salıvermeyeceğiz (Brontë 378).   Jane’in tutsak edilmiş harem kadınlarına özgürlük aşılama ve onları kölelikten kurtarma misyonu, Charlotte Brontë'nin Oryantal unsurlar aracılığıyla kendi içinde bulunduğu toplumun kadın meselelerine işaret etmesine sadece bir örnektir. Jane, kendisine ve okuyucuya, ataerkil 'despotizmi' anlamak / anlatmak ve onunla savaşmak için uygun bir metafor bulmuştur: Harem. Rochester ile Jane’in ilk karşılaşmalarında, Rochester’ın attan düşerek yaralı ve yardıma muhtaç bir durumda olması dikkat çekicidir. Zira bu sahne ileride değişecek olan güç dengelerinin, Jane’in gücü ele almasının, Rochester’ın ona bağımlı hale gelmesinin önceden habercisi niteliğindedir. Yukarıdaki alıntıda kendi özgürlüğünde direten ve başkalarının özgürlüğünden de kendini sorumlu gören bu kadın profili, roman ilerledikçe gücü ele alacaktır.  Kostümlü tiyatro oyunları sırasında Mr. Rochester, şallar ve türbanlar içinde Doğulu bir emir olarak sahneye çıkar. Hemen ardından, Blanche Ingram belirir: “O da Şark stilinde giyinmişti: belinde kırmızı kuşak, başında işlemeli örtü. […] Yapısı, yüzü, rengi, edasıyla Eski Ahit’te adı geçen İsrailoğulları prenseslerini andırıyordu” (Brontë 259). Bu saydıklarımız, romandaki Binbir Gece Masalları ’nın yanı sıra oryantal unsurlara başka örneklerdir. Yalnız, romandan alıntılar yaparken kullandığımız Nihal Yeğinobalı’nın çevirisi için bu noktada bir ekleme yapmak gerekmektedir. Metnin orijinalinde Blanche’ın aslında “patriyarkal dönemlerden kalma bir İsrailli prensese” (“Israelitish princess of the patriarchal days”, Brontë 178) benzediği söylenmektedir. Dikkate değer bir başka bir nokta ise, Jane’in bir hikâye anlatıcısı olarak da oryantal imgelemden faydalanmasıdır: Lowood Kızlar Okulu’nda Helen Burns ile birlikte Miss Temple’ın odasında çektikleri mütevazı ziyafeti bir Barmecide şölenine benzetir. “ Binbir Gece Masalları ’nda Barmecide ailesinden bir prens, bir dilenciye ziyafet çeker ama dilencinin önüne koyduğu bütün tabaklar boştur” (Brontë 106). Binbir Gece Masalları ’nın Jane’in duygusal açıdan yoksunluk çektiği çocukluğunda zihinsel ve ruhsal bir besin olduğunu unutmamak gerekir. Bu doğrudan göndermenin yanı sıra Jane, Rosamond Oliver’ı ilk gördüğü zaman onu tarif ederken, orijinal metinde yer aldığı haliyle, “Peri” ifadesini kullanır (Brontë 353). Jane’in romanın başında tek sahip olduğu mülkiyet bir kitaptır. Zamanla okuyucuları olarak, onun sahip olduğu önemli bir gücün, hikâyeleme yetisi olduğunu fark ederiz. Thornfield’dan kaçtıktan sonra yaşadıklarını bir hikâyeci hüneriyle anlatırken bir noktada anlatmayı keser ve Rochester’ın dinleme zevkini kursağında bırakır:  “Kimlerin yanındaydın, Jane?” “Bu gece taş çatlasa anlatmam, efendim. Artık yarına kadar bekleyeceksiniz. Öykümü yarıda kesmek güvence sayılır bir bakıma; kahvaltı masasında görüneceğime işarettir…” (Brontë 608). Görüldüğü üzere, Jane hikâyelerken erteleme sanatını geliştirmiştir. Bu erteleme yönündeki irade, aynı zamanda onun büyüme emarelerindendir. Onun her türlü hâkimiyet karşısında hatırı sayılır bir direnç ve güç geliştirdiğini gösterir. Hikâye anlatmanın kimin iradesinde olduğu, kimin muktedir kimin boyunduruk altında olduğu sorularını maharetle işleyen Binbir Gece Masalları , gücü ele almak teması üzerinden de Jane Eyre ’e bağlanır. Dolayısıyla, Binbir Gece Masalları, romanda fiziksel bir nesne, dekorun bir parçası (prop) olmanın ötesine geçer. Binbir Gece Masalları, Jane’in büyüme ve olgunlaşma yolculuğunda etkiliyse, bu metnin çocuklukla ilişkisine de göz atmak gerekir. Binbir Gece Masalları ’nın çocuklar için oluşturulmadığı açıktır. Bununla birlikte tıpkı Grimm Masalları gibi zamanla çocuk okumalarına dahil olmuştur. Masalların çocuk gözüyle okunduğunda kendine özgü, geçişken bir yapısı olduğu gözlemlenecektir: “dış uyaranlara cevaben, düşüncelerin sistemsiz ve irrasyonel bir şekilde ilerlediği” (Dickson 205) bir metindir Binbir Gece Masalları . On dokuzuncu yüzyılın çocukluk okumaları üzerine düşünüldüğünde, Binbir Gece Masalları sıklıkla, sadeliğe duygusal bir övgü ve gençliğin naifliği tanımlarıyla değerlendirilir. Edward Said'in de gözlemlediği gibi, Binbir Gece Masalları  mütemadiyen çocuklukla, iyimser fantezilerle ilişkilendirilir, doğrudur, ancak bir anlamda geride bırakılmaları için meydana gelirler” (Said 271). O halde Binbir Gece Masalları  yetişkinlikte nasıl işe yarayacaktır? Jane için masalların büyüsünü bozmaya, kendi yoluna gitmeye, hikâyenin kontrolünü ele almaya, bizatihi hikâyeleme gücünü geliştirmesine yardımcı olur. Binbir Gece Masalları 'nın parçalanmış, rüyayı andıran niteliği, çocuğun kopuk, imgelemin yoğun olduğu bir bilinçle örtüşür ve yetişkin otoritesini rahatsız etme potansiyeli barındırır. Ama Jane, zamanla Şehrazad’ın yetilerini alarak bölük pörçük parçaları birleştirir: Anlattığı hikâyeyi bütünlüklü bir şekilde birbirine bağlar, tıpkı hayatında da dağıldığı zamanlardan, parçaları birleştirerek güç kazanarak çıkması gibi. Jane’in küçük bir çocukken Gateshead’de Binbir Gece Masalları  ile belli aralıklarla geçirdiği zaman dilimleri, eylemin durduğu ve katı kurallarla düzenlenmiş evin atmosferinden uzaklaşıldığı zamanlardır: Akılcı olmayan, henüz sanayinin girmediği, doğrusal olmayan bir zaman akışında ilerleyen, büyülü, çocuksu bir Doğu diyarı. Bununla birlikte Jane’in Gateshead’e dönüşü, değişken, uçucu ve içgüdüsel çocukluğu ile bugünkü kontrollü benliği arasındaki duygusal ve psikolojik mesafeye ışık tutar:              Kendimi hâlâ yeryüzünde yersiz yurtsuz hissediyordum. Yalnız, bütün bunlara karşın, şimdi kendime olan güvenim çok daha gelişmişti, herhangi bir düşmanlıkla karşılaşma olasılığı beni artık içimden yıkmıyordu. Uğradığım haksızlıkların açtığı o kanayan yaralar da kapanmış, içimden fışkıran öfke, hınç alevleri sönmüştü (Brontë 319). O ateşli isyânkar esir kız figürü yerine (görece) şimdiden bir yenilenme, toplumsal uzlaşım hali sezilmektedir. Jane, salona geçtiğinde gözüne çarpan ilk nesnelerden biri, eski yerinde duran Binbir Gece Masalları ’dır. Kuzenleriyle yeniden karşılaştığında hissettikleri karşısında ise kendi değişiminin iyiden iyiye farkına varır:              Birisinin tüm umursamazlığı, öbürünün yarı alaylı halleri karşısında öylesine rahat ve sakindim ki! Ne Eliza’nın aldırmazlığı beni kahrediyor ne de Georgiana’nın tepeden bakışı elimi ayağıma dolaştırıyordu. Aslında, benim aklım fikrim bambaşka şeylerdeydi. Şu son aylarda içimde, onların uyandıramayacağı kadar derin, keskin acılar, mutluluklar tatmıştım ben. Şimdi artık bana karşı nasıl davranırlarsa davransınlar, vız gelirdi! (Brontë 321). Okumak, pek çok romanda örneğini gördüğümüz gibi, kişinin yerini tayin etme ve benlik duygusunun gelişiminde önemli rol oynar. Okuma ve kendi kendini eğitme, formal ve sistemli, rehberlikle alınan eğitimden daha önemli bir hale gelir. Binbir Gece Masalları ’nın, baştan çıkarma sahnelerinde cömert olan bu müstehcen hikâyelerin büyüyen dimağlar üzerindeki etkisi tahmin edilebilir. Charlotte Brontë için de bu hikâyeler ilk başta kadınları erdem yoksunu, zayıf yaratıklar olarak gösteren, kadın düşmanı anlatılar olarak yer etmiş olabilir. Ne var ki, Binbir Gece Masalları ’nın çerçeve hikâyesi tartışmasız bir şekilde kadının gücüyle sonlanır. Brontë de romanında bu kalıbı kendi toplumuna ve tarihsel dönemine uyarlar; yetişkin Jane’in çerçeve anlatısı kadın kahramanının hem hikâyesinin hem de hayatının kontrolünü tam olarak ele geçirmesiyle biter. Tıpkı Şehrazad gibi sadece kendini kurtarmakla kalmaz, Rochester’ı da kendinden kurtarır, tiranı iyi yönde dönüştürür, toplumsal bir engeli aşar ve kendisini eşit derecede değer gören bir birey olarak inşa eder. Brontë, çocukken çok sevdiği Binbir Gece Masalları ’nı, kahramanını silahlandırmak için ustalıkla kullanır. Binbir Gece Masalları , romanın başında ilk kez yer aldığında, Jane’in ileride başına geleceklere, Şehriyar kalıbının geleceğine dair bir uyarıdır, baştan gardını almasını da sağlayacaktır.  Rochester ona 'sevebileceği iyi ve zeki kadını' bulma konusundaki talihsizliklerini anlattığında, Jane duyduklarından etkilenir, belki bunda Rochester’ın hitabet yeteneğinin de etkisi vardır. Rochester’a çok âşık olmasına rağmen, onun bahsettiği kızlara karşı sempati duyar, kendine bu zavallı kızların halefi mi olacağını sorar. Bertha Mason’la evliliği ortaya çıktıktan sonra, Rochester'ın metresi olma önerisine boyun eğmenin tehlikelerinin farkındadır. Şehrazad, hikâyeleriyle ölümünü önce erteleyip sonra engellerken, Jane bunu Rochester'ın etki çemberinden fiziksel olarak uzaklaşarak başarır. Jane gibi yoksun, düzgün bir eğitim almamış birisi, özellikle de dünya yüzü görmüş, deneyimli Rochester'ın aksine, onun tarafından büyük bir evlilik tuzağına düşmekten kurtulabiliyorsa, bunun nedeni belki de Binbir Gece Masalları ’ndan aldığı eğitimdir.  Aslında Jane Eyre , bir aşk hikâyesindense, daha ziyade bir büyüme romanıdır (Bildungsroman). Roman ilk kez yayımlandığında “bayağı ve kaba saba” bulunmasının nedeni, Viktorya döneminin yerleşik “düzgün” kadın normlarını alaşağı edeceğine dair duyulan korkudur. Charlotte Brontë, Jane’e amcasından kalan miras ya da Bertha'nın kundakçılığı gibi entrikaları, Jane'i o çok sevdiği tiranından, Rochester’dan ekonomik ve fiziksel olarak üstün kılmak için kullanır. Ancak Charlotte Brontë’nin Binbir Gece Masalları ’nı eğitici bir kitap olarak kullanmasının yanı sıra, hayalî bir diyara kaçış gibi göründüğü halde bu hikâyeler Brontë’ye içinde yaşadığı toplumun cinsiyet eşitsizliğini, kadınların konumunu dillendirmesi için imkân verir. Kadınların Viktorya dönemindeki toplumsal konumuna bakalım: İdealize edilen kadın, “evdeki melek”, aslında veraset, miras, evlilik gibi medeni kanunu ilgilendiren konularda hakları büyük ölçüde çiğnenen bir zümredir; kadının mürebbiyelik, hizmetçilik, terzilik, çamaşırcılık, kısmen tezgâhtarlık dışında mesleki hayatta var olabilme şansı yoktur, kültür-sanat ve bilimsel faaliyetler alanında otorite olmak bir yana, oraya dâhil olabilmek için mücadele vermesi gerekmektedir. Kadınların süfrajetler girişimiyle siyasete dâhil olma savaşı, seçme seçilme hakkını elde etmeleri, Charlotte Brontë’nin yaşadığı dönemden onlarca yıl sonra ancak mümkün olabilecektir.  Bu noktada on sekizinci yüzyıl sonundan başlayarak Batı toplumunda kendini gösteren başka bir olgudan daha bahsetmek gerekir: Feminist oryantalizm. Feminist oryantalizm, Doğuyu, Batılıların “kendi arınmaları” için kullandığı, başka bir deyişle “Doğuyu, Batı’yı eleştirmek ve düzeltmek amacıyla bir araç olarak kullandığı özel bir edebi stratejidir (Al-Bazei 6). Mary Wollstonecraft’in 1792 tarihli, Batılı liberal feminizmin öncü metni sayılabilecek Vindication of the Rights of Woman (Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi), çok keskin bir şekilde feminist oryantalist bir perspektife sahiptir. Pek çok Aydınlanmacı düşünür gibi, Wollstonecraft pek de eleştirel olmadan, Doğu’yu doğrudan despotluk ve tiranlıkla ilişkilendirir. Avrupalı kadınların uzuvlarının ve duyularının Çin’dekilerden daha felçli (Wollstonecraft 128); Batılı kadınların Mısırlı kölelerden daha az eğitimli (221), efendilerinin de Mısırlı sahiplerden çok daha kötü olduğunu (319) söyler. Jane Eyre  de bu bağlamda, okuyucunun tahayyülündeki cinsiyet ilişkileri açısından “korkunç” bir görünüm sergileyen Doğulu sisteme karşı duyduğu ahlakî tiksinmeyi körüklüyor gibi görünebilir. Gerçi Batılı okuyucunun Doğu masallarıyla kurduğu ilişkiler her zaman yadırgama ve arzulama gibi birbirine zıt duygularla ilerler. Charlotte Brontë, bu hikâyelerdeki kadınları özel bir sembolik duruşla ele almış gibidir: Viktorya toplumunda her türlü macera ve cinsellikten, en önemlisi otoriteden mahrum edilen kadınlara alternatif temsillerdir onlar.  Ros Ballaster, on sekizinci yüzyılın sonlarına gelindiğinde, Binbir Gece Masalları ’nın yaygın bir çocukluk okuması haline geldiği dönemde, genellikle anlatının yapısı ve işlevine bir giriş dersi niteliğinde görülmesi gerektiğini ileri sürer. Hatta biraz daha ileriye giderek, Charlotte Brontë gibi realist yazarların, kendi tarihsel gerçeklerini anlatmak için mütemadiyen Doğulu büyülü masallara başvurduğunu söyler (Ballaster 5). Yani, egzotik tatlar, Oryantal fantazilerden keyif almaktan ziyade, bu yazarların bu metinler aracılığıyla kendi içlerinde yaşadığı toplumun esirgediği özgürlüklere işaret ediyor olmaları mümkündür. Charlotte Brontë, tıpkı bu masallardaki cinler gibi, yazarlığı, anlatmayı, hikâyelemeyi bir tür cin ve peri işi gücüne dönüştürmüş, Jane’i de kendi hikâyesinin kontrolünü ele alan, sonra da bize aktaran bir kahraman olarak kurgulamıştır.   Viktoryen Oryantalizm, Charlotte Brontë için adına ister feminist oryantalizm diyelim ister sadece feminizm, kendi toplumuna kadın hakları meseleleri üzerinden sorgulayıcı bir şekilde yaklaşmak için bir imkân alanı sunar. Harem ve benzeri imgeler, Viktorya döneminde kadının aşağıya itilmiş toplumsal konumu için bir metafordan başka bir şey değildir. Düğünden önce, Mr. Rochester ipekten kıyafetler almak için onu zorla alışverişe götürmeye kalktığında, Jane erkeğin kendisini bir “oyuncak bebeğe” çevirmek istediğini ve despotluk emarelerini sezinlemiştir. Burada önemli olan, Jane’in tam bu noktada Madeira’daki dayısına yazmaya karar vermesidir, böylelikle ekonomik bağımsızlığını güvence altına alacaktır. Jane “Doğulu köle kadınları kurtaracağım” derken, Charlotte Brontë bu söylemi emperyal bir İngiliz üstten bakıştan ziyade, kendi toplumunun cinsiyet eşitsizliğine üstü kapalı bir gönderme olarak kullanır. Nasıl ki Shakespeare’in çoğu oyunu, “deplasmanda”, İngiltere dışında geçer ki iktidarı gülünçleştirebilmek, eleştirebilmek mümkün olsun, Brontë’nin hayalî büyülü Doğulu imgeleri ve diyarı da onun meselelerini tartışabilmek için bir nevi edebî kalkan olarak kullanma biçimidir. Jane Eyre ’in yayımlanmasından hemen sonra yayıncısı W. S. Williams’a yazdığı mektupta kadın sorunu üzerine mütemadiyen bir şeyler söylemek istediğini, ama bu konudaki ikiyüzlü yaklaşımları mide bulandırıcı bulduğunu (Smith 66) belirten, Elizabeth Gaskell’a yazdığı bir mektupta ise “durumumuzu iyileştirmek sadece kendimize bağlıdır, ama bununla birlikte Sosyal sistemin temellerine en derinden işlenmiş bir şeytani gücün de olduğunu” (Smith 457) söyleyen Brontë, başta kendisinin ve başka kadınların canına ve özgürlüğüne sahip çıkan Şehrazad’ı etkili bir model olarak kullanırken ileride Süfrajetlerin kadın hakları mücadelelerinde ilerleyeceği yolun temellerini atmıştır. Not: Bu inceleme 16-18 Kasım 2022 tarihlerinde gerçekleşen International Anglo-American Cultural and Literary Studies (Uluslararası Anglo-Amerikan Kültürel ve Edebi Çalışmalar) Sempozyumu’nda, farklı bir başlıkla bildiri olarak sunulmuştur. KAYNAKÇA Al-Bazei, Saad Abdulrahman. "Literary Orientalism in Nineteenth-Century Anglo- American Literature: Its Formation and Continuity." Ph.D. dissertation, Purdue University, 1983. Ballaster, Ros. Fabulous Orients: Fictions of the East in England, 1662-1785 . New York, NY: Oxford University Press, 2005.  Binbir Gece Masalları . (çev). Alim Şerif Onaran. İstanbul: Afa, 1992.  Brontë, Charlotte. Jane Eyre . Oxford: Oxford University Press, 2019. _______________. Jane Eyre . (çev). Nihal Yeğinobalı. İstanbul: Can, 2022. Dickson, Melissa. “Jane Eyre’s Arabian Tales : Reading and Remembering”.  Journal of Victorian Culture . 18: 2, (2013): 198–212. Gérin, Winifred. Charlotte Brontë: The Evolution of Genius . Oxford: Oxford University Press, 1969.  Said, Edward. The World, the Text and the Critic . Boston, MA: Harvard University  Press, 1983. Smith, Margaret. (ed.). The Letters of Charlotte Brontë, with a selection of letters by family and friends . vol.2 1848-185.  Oxford: Oxford University Press, 2000. Wollstonecraft, Mary. Vindication of the Rights of Woman . (1792). London: Penguin, 1982.

  • Öykü: Havuzlu Düşler

    "Daracık sokak genişliyor içinde. Gelen geçen her insanı görüyor, onların da seni gördüğünü düşünüyorsun." Turan Horzum Bu işe başladığından beri çocukları çok sevdiğini, Seçil’i ise daha çok sevdiğini düşünüyor. İşsizlik günleri. İşsiz insan değersiz bir şeydir, yola atılmış meyve kabuğu gibi. Yaşlısındır bu dönemde, şimdiyi değil geçmişi yaşarsın. Çaresizlikten; gündüz, pencerenin önündeki koltukta, yarı düş halinde hiçbir şey düşünmeden saatlerce hareketsiz oturabilmeyi öğrenirsin. Çoğu zaman bilgisayarın başındasın. Bu zorlu sınavı kazanman şart. Annen, baban üzülüyorlar bu durumuna ama yanlarında olmandan da memnunlar. Sıradan bir ailenin sıradan bir geliri içinde yaşayıp gidiyorsunuz. Hayat her zaman sürprizlerle dolu değil mi? O sürpriz gerçekleşiyor. O lanet sınavı kazanamıyorsun ama mahallenizde yeni açılmış olan Atlas Yüzme Kulübü’ne yaptığın başvuru kabul ediliyor. İşe kabul edildiğini öğrendiğin gün Alsancak’a gidiyorsun, güzel bir yaz günü akşamı. Trafiğe tamamen kapalı sokakta barların önü cıvıl cıvıl insan. Üniversiteden arkadaşın Seçil’i de çağırıyorsun. Tek başına mutluluk yok. Daracık sokak genişliyor içinde. Gelen geçen her insanı görüyor, onların da seni gördüğünü düşünüyorsun. Seçil sürekli gülüyor, senin gözlerin etrafta, sanki buralara ilk defa gelmiş gibisin. “Yaa Seçil,” diyorsun, “böyle mekânlar nerede vardır ki? İhtişamıyla hep yeni bir yaşamı fısıldıyor. Sanıyorsun ki bu dünyada yoksulluk, kötülük yok. Biliyor musun, iyice anladım neden sık sık Alsancak’a geliyorum; beni gerçekten mutlu ediyor.” Seçil, senin omuzuna dökülmüş saçlarını elleriyle okşuyor, öpüyor sonra. Sıcaklık karşısında daha da coşuyorsun. Bardakları tokuşturuyorsunuz, dibine kadar içiyorsunuz. Garsona el işareti yapıyor Seçil, garson yanınıza geldiğinde “Olmaz,” diyorsun, “bu benim günüm.” Seçil kesinlikle karşı çıkıyor: “Ben çalışıyorum, ilk maaşını al, söz, hepsini burada tüketelim.” Kıbrıs Şehitleri, mutlu insanları sokaklarına toplamış, müzik sesleri dört bir yanda. Sen mutlusun ya da öyle düşünüyorsun. Sıkıca kol kola giriyorsunuz, sonra bir anda Seçil’e dönüp yüzünü avuçluyorsun, taşınacağım senin yanına artık, birlikte yaşayalım; Seçil ellerini eline alıp avuçlarını öpüyor, tamam, diyor önce işine alış, şimdi git babanla annenle de bunu kutla. Ona minnetle bakıyorsun. Ne kadar sevindiler bilemezsin, diyorsun, babam, ben de artık emekli olurum kızım, dedi. Seçil’e taşınamadın, baban da emekli olamadı. İkisine de bekleyin dedin. O çok sevdiğin çocuklardan biri sana çok bağlandı da ondan, sen de ona bağlandın. Orkun. Biliyorsun ki yüzmeyi öğrenmesine rağmen seninle daha çok birlikte olabilmek için hiç yüzemiyormuş gibi davranıyor. Bir saatlik kurs süresi var. Kapalı yüzme havuzunun kapısında karşılıyorsun onu. Önce sımsıkı sarılıyor, kulağına bir şeyler söylüyor. O ara onu getiren babası sizi dikkatle süzüyor. Sen cevap veremiyorsun Orkun’a, omzuna öylece başını koymuş çocuk, içinde laleler sümbüller, en güzel kırmızı güller açmasını sağlıyor. Kokular etrafınızı sarmış. Ne oldu, bana böyle, diye düşünüyorsun, bu çocuğa neden bu kadar bağlandım, her karşılaşmamızda söylediği o söz yüzünden mi? El ele tutuşup havuzun başına geliyorsunuz. Bonesini gözlüğünü takacak. Seyrediyorsun onu. Kestane renginde hem saçları hem gözleri. On yaşında olmasına rağmen daha büyük gösteriyor, çok az gülmesi, konuşması belki sen de böyle bir izlenim bırakıyor. Bonesini, gözlüğünü takıyor Orkun. Sen kıyıdan onu yönlendireceksin. Bugün, diyorsun artık kendini göstermelisin. Suya atlıyor Orkun, ağır ağır yüzmeye başlıyor, baba da pencerelerin ardından size bakıyor, sana bakıyor, ilk karşılaştığınızda adam hakkında ne hissetmişsen o sürüyor içinde. Bazı durumlarda insan bir anda neyi gördüğünden son derece emin olur ya, öyle diye düşünüyorsun. Annesi yok, demişti, Orkun’u teslim ederken baba. Sessizdir ama uyumludur. Annesi yok derken, bir açıklama da yapmamıştı. Taa beşinci seansta kulağına fısıldamıştı Orkun, annem öldü benim. Sıkıca sarıldın, bir çocuk böyle bir yokluğa nasıl dayanabiliyordu? Ailene değil ama Seçil’e anlattın bu olayı. İkiniz de ağladınız. Yanaklarınıza inen gözyaşlarınızı öptünüz. İçinizde dışınızda kenetli elleriniz birleşti, gitmedin evine, burası da senin evindi. Bir saatlik süre sonunda duş almak için Orkun senden izin istiyor. Babası da o ara yanınıza geliyor. Havuz kenarına ayakkabıyla girmek yasak, galoşlarıyla komik bir görüntüsü var. Mevsimine uygun giyinmiş, açık yakalı sarıya çalan bir tişört ve ona uygun keten bir pantolon. Orkun’un uzaklaşmasını bekliyor sanki, hafiften bir heyecan sende. Yanına yaklaşıyor, öncelikle her şey için sağ olun diyor, sayenizde Orkun gülümsüyor artık. Seni evimize yemeğe davet ediyoruz, Orkun da çok istiyor. Sizi şaşırtan değil, hatta hiç beklemediğiniz, kendiliğinden olan, içinizi sarıp sarmalayan olaylar olur, onlardan birini yaşadığını düşünüyorsun. Gülümsüyorsun, meltem rüzgarının getirdiği serinlik gibi. Aklına Seçil geliveriyor. Bakalım diyorsun, ses tonun çok ümit vermiyor sanki. Sevinçle keder yan yana durur mu? Aynı anda birden fazla coşku yaşanır mı? İyilik güzellik derelerin birleşmesi gibi çoğalır mı? En zor günlerin aklına düşüyor, Seçil’le tanışıp daha ilk andan başlayan arkadaşlığınız, dostluğunuz... Herkes yadırgamış, küçümsemişti, aldırmadınız, ille de gidip üniversitedeki tek söğüt ağacının altında oturdunuz, doyasıya birbirinize baktınız. Ama her şey çok eksikti. Çevre baskısı ikinizi de ürkütüyordu, o yüzden Seçil’in evinde aralıklarla kalıyordun, yine de hiçbir şey Seçil’in dudağının kenarından aldığın öpücükten daha değerli değildi. Kapıyı anahtarınla açtın. Seçil köşeli koltuk takımının ortasına oturmuş, televizyona bakıyordu. Devlet okulunda çalışmanın avantajı vardı. Dersi olmadığı zaman eve gelebiliyordu. Sarıldınız. Seçil’in sarı saçları, gamzeleri, uzun kirpikleri vardı. Herkes onu şen şakrak biri olarak tanırdı. Bir şeyin canını sıkmasına bir-iki dakikadan uzun süreliğine izin vermezdi. Konuşurken çok sakin, daldan dala atlamaz, kendince karşısındakini ikna etmeye çalışırdı. Olmazsa da kendi bildiği yoldan yine giderdi. Sadece sen de sabırlı, vericiydi, o yüzden seninle ilişkisinde hiç aksama olmamış, sen de bu vefayı karşılıksız bırakmamıştın. Sarı saçlarını ellerine aldın, her zaman onun yaptığı gibi, doya doya kokladın, öptün. O da senin dudak kenarına bir öpücük kondurdu. Birlikteyken hep serinlik ferahlık vardı içinizde. Tüm odaya yayılmıştı bu serinlik. Ellerinizi birbirinden ayırmadan koltuğa yayılıyorsunuz. Kırmızı dudaklarından öpmek geliyor içinden. Sarı saçlarını geriye doğru çekip bir elin dolgun göğüslerinde, dudakların dudaklarında. Duygularına engel oluyorsun, televizyona bakıyorsun. Seçil bilir bu hallerini. Dönüyorsun. İki ayağını birleştiriyorsun. Orkun ve babası beni yemeğe davet etti, diyorsun, evlerine. Yine o sakin hali, net, gideceksin herhalde, hiç olmazsa Orkun için yaparsın bunu, diyor Seçil. Hafifçe boynunu yana kaydırıyorsun, nazlı bir bebek gibi, bu kadar değil, diyorsun, Orkun’a karşı anlatamayacağım bir bağ hissediyorum. Her sarıldığımızda ne diyor bana biliyor musun, annem gibi kokuyorsun. Biliyorum aslında, başka şeyler de söylemek istiyor. Onu bırakmayacağım, ama onun istediği de olmayacak. Yeniden dönüyorsun Seçil’e. Yarın yanına taşınıyorum, sonsuza dek iki kadın, iki sardunya çiçeği olarak yaşayalım. Ayağa fırlıyor Seçil, yine şen şakrak halleri, televizyonu kapatıyor, ellerimden tutuyor, ayağa kaldırıyor, sessizce dans edelim, diyor.

  • “Beni yazmaya iten sebepler de aile ilişkilerdeki çatışma ve kırılma anlarını keşfetmek”

    Aynur Kulak, Başak Arslan ile ilk öykü kitabı Sardunyalar Güneşe Bayılır odağında söyleşti: "İçselleştirmediğim bir şeyi anlatmak bana samimi gelmiyor. Bildiğim, hissettiğim sokakları, evleri, insanları anlatmak daha gerçekçi ve anlamlı geliyor." “Aile herkesin bir şekilde içinde olduğu ama bir o kadar da karmaşık bir yapı. İçinde sevgi de var, çatışma da aidiyet de var, uzaklaşma da. Benim için önemli olan bu bağların içindeki görünmeyen dinamikleri anlatabilmek. Bazen bir suskunluk, bazen bir jest, bazen de söylenmeyen bir söz çok şey ifade eder. Beni yazmaya iten sebepler de aile ilişkilerdeki çatışma ve kırılma anlarını keşfetmek.” Biyografinize baktığımda Türkçe öğretmeni olduğunuz bilgisini okudum. Mesleğinizin edebiyat ile bağınızı nasıl şekillendirdiğini sorarak başlamak istiyorum sohbetimize. Edebiyatla olan bağınızın Türkçe öğretmenliğinden önce başladığını da düşünüyorum. Bu bağı nasıl anlatmak istersiniz?  Haklısınız, edebiyatla bağım öğretmenlikten çok daha önce kuruldu. Çocukluk yıllarımda dergilerle, gençlik yıllarımdaysa kitaplarla kurduğum bağ, hikâyelere duyduğum ilgi anlatının büyüsüne kapılmama neden oldu. Okumak benim için dünyayı anlamanın, kendimi keşfetmenin bir yoluydu.  Türkçe öğretmeni olmak bu bağımı daha da güçlendirdi. Dili her yönüyle kavramak, kelimelerin nasıl bir etki yaratabileceğini görmek, anlatının gücünü her gün öğrencilerimle birlikte deneyimlemek yazarlığımı da besledi. Öğretmenlik, edebiyatı sadece bireysel bir uğraş olarak değil yaşayan paylaşılan bir şey olarak görmemi sağladı. Öğrencilerime anlatırken aslında kendime de anlatıyorum, yazarken de anlatıcının başka bir biçimini yaşıyorum. Bu yüzden mesleğim ve yazarlığım ayrı şeyler değil. İç içe geçmiş iki alan gibi benim için. İlk yazdığınız öyküler dergilerde ne zaman yayınlanmaya başladı? İlk yayınlamalar başladığında ilerde bir kitabınız olmasını hayal etmiş miydiniz? Yazmaya ilk başladığımda çok hızlı üretiyordum, sanki içimde uzun zamandır anlatılmayı bekleyen hikâyeler birikmişti. Öykülerim çoğaldıkça bunları paylaşma isteği de arttı ve dergilere göndermeye başladım. Peş peşe yayımlanmaya başlayınca inanılmaz mutlu oldum. Demek ki anlattıklarım bir yerlerde karşılık buluyordu. O dönemde sadece yazmanın keyfini çıkarıyordum. Ama her yayımlanan öyküyle birlikte içimde bir dosya oluşturma fikri yavaş yavaş filizlenmeye başladı. Sardunyalar Güneşe Bayılır daha önce hiç yayımlanmamış, tamamen yeni öykülerden mi oluşuyor yoksa daha önce yayımlanmış öykülerinizden mi oluşuyor kitap? Sardunyalar Güneşe Bayılır ağırlıklı olarak yayımlanmamış öykülerden oluşuyor. Kitapta on dört öyküden beşi çeşitli dergilerde yayımlanmıştı. Keşke Sen de Gelseydin Notos’ta, Kuguyruguk Altzine’de, Yarın Yine Gelirim Parşömen’de, Evi Gezmek Beş Lira ve Ayrık Otları ise Trendeki Yabancı’da yer aldı. Geri kalan öyküler ise okurla ilk kez bu kitapta buluşuyor. Öyküleri yazmak adına masanızın başına sizi oturtan sebeplerde temel olarak derdiniz ne oldu, odaktaki meseleniz neydi?   Öykülerimin temelinde insan ilişkileri özellikle de aile bağları var. Aile herkesin bir şekilde içinde olduğu ama bir o kadar da karmaşık bir yapı. İçinde sevgi de var, çatışma da aidiyet de var, uzaklaşma da. Benim için önemli olan bu bağların içindeki görünmeyen dinamikleri anlatabilmek. Bazen bir suskunluk, bazen bir jest, bazen de söylenmeyen bir söz çok şey ifade eder. Öykülerimde de bu ince detayları yakalamaya çalışıyorum. Çocukların dünyası, ebeveynlerin beklentileri, görünmez ama güçlü bağlar. Beni yazmaya iten sebepler de aile ilişkilerdeki çatışma ve kırılma anlarını keşfetmek.  Öykülerin tematik yapılarına genel olarak baktığımızda ev, aile, yuva, eşler, çocuklar, mahalle yaşamı gibi temel unsurlar üzerine bir anlatı var. Kendiliğinden mi oluştu bu tematik unsurlar yoksa siz kaybolmaya, dağılmaya çok elverişli olan bu temalar üzerine mi inşa etmek istediniz öykülerinizi?  Aslında bu temaları bu dosya için bilinçli olarak seçmedim. Yazarken farkında olmadan hep bu dünyalarda döndüğümü çok sonraları fark ettim. Sanırım en çok buraları anlatmaya ihtiyaç duydum. Kaybolmaya ve dağılmaya elverişli olan şeyler en çok tutunmak istediklerimizdir ya, belki de bu yüzden öykülerimde kendiliğinden yer buldular. Kaybolmaya ve dağılmaya demişken dikkatimi çeken başka bir unsur kompakt, içe dönük öyküler yazmış olmanız. Yani iş yerleri plazalar değil mesela anlattığınız yerler. Mahalleleri, burada yaşayan çocuklar anlatıyorsunuz; yeni kurulmuş, siteleri olan mahallelerde yaşamıyorlar karakterler yani, bir şekilde naif kalabilmiş, kapitalizmin vahşiliğine kendilerini kaptırmamışlar. Öykülerdeki bu yapı bilinçli bir tercih miydi?    Evet bunlar bilinçli tercihlerdi. Kendime yakın hissettiğim, gözlemleyerek tanıdığım yerleri anlatmayı seçtim. Mekânlar sadece bir arka plan değil, öykülerin ruhunu da belirleyen unsurlar. Benim karakterlerim modern dünyanın hızına kendini tamamen kaptırmamış, hâlâ iç dünyalarıyla ve geçmişleriyle bağ kurabilen insanlar. Yeni kurulmuş, ruhsuz siteler yerine yaşanmışlık barındıran mahalleler bana daha sahici geliyor. Bu yüzden öykülerimde de bu atmosferi korumak istedim.  Köyde geçen bir öyküm de yok benim mesela, çünkü orayı bilmiyorum. İçselleştirmediğim bir şeyi anlatmak bana samimi gelmiyor. Bildiğim, hissettiğim sokakları, evleri, insanları anlatmak daha gerçekçi ve anlamlı geliyor. Karakterleri konuşmak istiyorum elbet. Tek başına bırakılmayla birlikte çöken bir yalnızlık duygusu var her birinde de. Bu durumlar birilerinin suçu olmaktan ziyade sırtımızı dayadığımız rollerimiz bir gün bizi yalnız bırakıyorlar sanırım öyle değil mi? Karakterleri bu rol model halleriyle konuşabilir miyiz?  Kesinlikle karakterlerin yalnızlıkları birilerinin hatasından çok üstlendikleri rollerin bir noktada onları terk etmesiyle ilgili. Her biri bir role tutunarak hayatta kalmaya çalışıyor ama o rol eksildiğinde, geçerliliğini yitirdiğinde ya da bir şekilde sona erdiğinde geriye koca bir boşluk kalıyor. Kadın eş rolünden düşüyor ama bu yalnızca bir ayrılık meselesi değil, bir zamanlar ona anlam veren, hayatına yön çizen bir kimlik artık yok. Çocuk için de aynı şey geçerli. O da evlat rolünde bir değişim yaşıyor. Anne bir hayat kurduğunda onun bu hayattaki yeri sarsılıyor. Yeni düzen içinde yer bulmaya çalışıyor. Kitaba ismini veren Sardunyalar Güneşe Bayılır’ı da ayrıca konuşmak istiyorum. Annesi evlenmeye karar vermiş bir kadının yaşadığı hayal kırıklığını okuyoruz. Bu öyküyü yazmak sizin için nasıl bir dönemin tezahürü olarak ortaya çıktı?  Sardunyalar Güneşe Bayılır’ı Semih Hocamın verdiği bir ödevden yola çıkarak yazdım. Konuyu çok sevdim, başlangıçta sadece bir alıştırmaydı benim için ama yazdıkça metnin beni bambaşka yerlere götürdüğünü fark ettim. Annesi evlenmeye karar vermiş bir kadının yaşadığı hayal kırıklığı yalnızca bugünün değil, her dönemin meselesi aslında. Anne kız ilişkilerinde göz ardı edilen bir şey var. Annenin de bir birey olma hakkı. Ama bu hak, çocuklar için beklenmedik sonuçlar doğurabiliyor. Bir annenin kendi hayatına dair aldığı bir karar yetişkin bir çocuk için bile zorlayıcı bir dönemeç olabiliyor. Öyküdeki kadın Gülşen annesinin yeniden bir hayat kurması karşısında öfke ya da kızgınlık duymuyor aslında. Onun kırgınlığı annesinin artık sadece anne olarak kalmamasına, kendisinden bağımsız bir hayat kurmasına. Bir çocuğun gözünde anne hep aynı kalacak bir figür gibi yerleşiyor hafızaya. Ama zamanla annelerin de başka rollerle var olduğunu, değiştiğini ve kendi hikâyelerini yaşadığını kabullenmek gerekiyor. Öte yandan, Gülşen’in annesinin evleneceği kişiye de güveni yok. Bu sadece bağımsızlık meselesi değil aynı zamanda bir iç huzursuzluk meselesi. Annenin yanıldığını, yanlış bir karar verdiğini düşünerek annesini de korumaya çalışıyor.  Dergilerde ve internet mecralarında öykülerinizi okumaya devam edecek miyiz? Bu minvalde yeni öykü kitapları okuyacak mıyız sizden?  Eskisi kadar hızlı üretemesem de öykülerim dergilerde ve çeşitli platformlarda yayımlanmaya devam edecek. Yazarken sanki tepemde sürekli parmak sallayan bir Başak var! Bu yüzden artık daha titiz ve seçici davranıyorum. Yeni öykü kitabı gelir mi? Neden olmasın? Bunun için çalışıyorum ama acele etmiyorum. Hikâyeler kendini tamamladığında, anlatmam gerekenler içime sindiğinde elbette okurla buluşacak.

  • Çilek reçeline saklanmış kalp ağrısına dönüşebilen öyküler

    Yasemin Olur’un yeni öykü kitabı Golgota Sanayi Sitesi okuruyla buluştu! Yürek burkan öykülerini güçlü bir anlatımla kaleme alan Yasemin Olur, 11 öyküden oluşan kitabında, imgelemlere ve göndermelere yer verirken kurmacanın da sınırlarını zorluyor. Farklı metin türleri arasında başarıyla gezinen Golgota Sanayi Sitesi , edebiyatseverlere yorumlara açık ve çok katmanlı bir okuma sunuyor. Yasemin Olur, Golgota Sanayi Sitesi ’nde kurmacanın sınırlarını zorluyor, gerçekle hayal arasındaki çizgi bulanıklaşıveriyor; duygular bazen gözyaşında bazen dudak kenarında bazen kalp çırpıntısında gerçekliğe dönüşüyor. Bir muz bir anda cinnetin ve cinayetin sebebi olabiliyorsa mandalina dilimleri de en büyük acıyı resmedebiliyor. Dokuz yaşındaki vampirin yalnızlığı ile bir ebeveynin çocuğu üzerinden kurduğu gelecek hayallerinin yıkılış ânı buluşabiliyor. Hasan Aga’nın diş ağrısı, çilek reçeline saklanmış kalp ağrısına dönüşebiliyor. Bütün bunlar “Golgota”da,acının, kefaretin, kurban olmanın/vermenin, bireyin içsel mücadelelerinin derin duygu ve temalarla ilişkilendirildiği gerçeküstü bir evrende yaşanıyor. Baştan söyleyeyim, sevgili okur, sayfalar arasında ilerlerken bir anda farklı sözcük ve zihin oyunlarına dahil olacaksın. Şaşıracaksın, korkacaksın, hüzünleneceksin, gülümseyeceksin de, bazen ama. Her öykünün sonunda kendinle baş başa kalacaksın, son okuduğun öyküye bir daha bakacaksın, kafanı soldan sağa sallayıp iç çekeceksin. Bir an önce ilk sayfayı çevirsen iyi edersin. EDİTÖRDEN “Türler arası hiyerarşiden uzak bir bakışla sarılıyoruz öykülere; karmaşık bir mevzuyu dallandırıp budaklandırmadan anlatmanın zorluğunun farkında olarak karşılıyoruz öyküleri ve diğer kısa metinleri. Uzun uzun anlatılabilecek bir şeyin kısaca kâğıda dökülmesinin güçlüğünü biliyoruz. Kolay gibi görünmesine rağmen aslında zor olduğunu görüyoruz. Burada bilerek ‘daha’ kelimesini kullanmıyoruz; daha zor, daha kolay, daha iyi, daha kötü gibi kıyaslara girmeden kucaklıyoruz kısa olanları. Biz, az’ın aslında çok, kısa’nın aslında uzun, kolay’ın aslında zor olduğuna inanıyoruz. Başta öyküleri ve diğer bütün kısa metinleri heyecanla bekliyor, şevkle okuyor, okurlarla buluşturuyoruz.” Cansu Canseven YASEMİN OLUR İstanbul doğumlu. Vefa Anadolu Lisesi’nde tamamladığı orta öğrenimi­nin ardından Trakya Üniversitesi’ne devam etti. Türk Dili ve Edebiyatı lisans ve yüksek lisansını burada tamamladı. Sonrasında İstanbul Üniversitesi’nde Yeni Türk Edebiyatı alanında doktorasını bitirdi. Bir dönem Akşam gazetesinde sinema yazarlığı yaptı. Varlık,Y asakmey­ve, Sıcak Nal, Cumhuriyet Kitap, Akşam Kitap, Sarnıç Öykü, Kitaplık, Edebiyatta Üç Nokta dergilerinde çeşitli yazıları ve öyküleri yayımlandı. 2015’ten beri sadece kadın yazar ve çizerlerden oluşan mizah dergisi Bayan Yanı’nda yazarlık yapmaktadır. Yazarın Kral Süleyman Kasaya Lütfen adlı bir öykü kitabı ve Müzede Kaçan Balon isimli bir çocuk kita­bı bulunmaktadır. GOLGOTA SANAYİ SİTESİ Yasemin Olur Düşbaz Kitap, 2025 Tür: Öykü 160 s.

  • Gazeteci ve yazar Kenizé Mourad, tüm eserleriyle Doğan Kitap’ta

    Kenizé Mourad’ın Türkiye’de ve dünyada çok ses getirmiş, defalarca basılıp yıllar içinde büyük okur kitlelerine ulaşmış ünlü kitapları, Doğan Kitap logosu taşıyan yeni kapaklarıyla tekrar raflarda yerini alıyor. 33. Osmanlı Padişahı ve Halife Sultan 5. Murad’ın sürgündeki torunu Kenizé Mourad, Fransa’da doğdu ve halen Fransa’da yaşıyor. Dünyanın pek çok ülkesinde gazetecilik yapan ve özellikle Ortadoğu’da uzun yıllar savaş muhabiri olarak görevlendirilen Mourad, hayatı ve yaşadıklarından esinlenerek yazdığı romanlar ve gazeteci olarak kaleme aldığı kitaplarla dünyada tanınan bir isim.   Mourad’ın Doğan Kitap tarafından mart ayı içerisinde yayınlanacak olan kitapları, hanedan hayatı ve gazetecilik yıllarından esinlenerek yazdığı Pak İnsanlar Ülkesinde , Saraydan Sürgüne ve Begüm .   Pak İnsanlar Ülkesinde ile Kenizé Mourad bizleri sarsıcı bir aşkın izinde az tanınan ve gizemli bir ülkeye “Pak İnsanlar Ülkesi” Pakistan’a götürüyor. Fransız gazeteci Anne, nükleer güce sahip tek Müslüman ülke olan Pakistan’da bombanın teröristlerin eline geçme riskini araştırıyor. Sarayları, camileri ve Moğol bahçeleriyle meşhur Lahor’un aristokratik güzelliğinde, genç kadın her türden casusluk şebekeleri, askerler, polisler, köklü aileler ve cihatçılarla karşılaşıyor. En ünlü kitabı Saraydan Sürgüne , Kenizé Mourad’ın annesi Selma Sultan’ın Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşüyle birlikte yaşadıkları süreci, sürgünü, savruluşları anlatıyor. Üç kıtayı zangır zangır titreten büyük bir imparatorluğun çöküşüne tanık olduğu sıralarda Selma Sultan yedi yaşındaydı. İstanbul'da Çırağan Sarayı'nda dünyaya geldi. Saltanatın sona ermesiyle birlikte sürgüne gönderilip Lübnan'a yerleşti. Hem ülkesini hem de babasını yitiren Selma, orada "yamalı çoraplı prenses" oldu, hayatının ilk aşkını tattı ve ömründe hiç görmediği bir Hint racasıyla evlenmeyi kabul etti. Kenizé Mourad, Osmanlı sarayını ilk kez sarayın içinden, Fransız mandası Lübnan'dan, feodal Hindistan'dan bakarak bizlere aktarıyor.   Kenizé Mourad, yayınlanan son romanı Begüm ’de ise Kuzey Hindistan’daki Awadh Krallığı’nın Begüm Hazret Mahal’in çok az bilinen hikâyesini konu ediyor. Romanda, İngiliz işgaline karşı 1857 yılında gerçekleşen ve Begüm’ün bizzat başını çektiği Sipahi Ayaklanması’nı anlatırken bugünün dünyasına da göz ardı edilemeyecek göndermelerde bulunuyor.

  • İnsan niçin anlatır?

    Şule Tüzül, İsmail Gezgin'in Homo Narrans  isimli kitabı üzerine yazdı: "Kitap, anlatma arzusunun çağlar boyunca süren hikâyesini anlatıyor." Bugün neredeyse herkesin yazar, herkesin şair, herkesin hikâye anlatıcısı, herkesin farklı biçimlerde bir şeyler anlattığı bir dünyadayız. Herkes anlatma derdinde. Nedir bu derdimizin kaynağı? İsmail Gezgin'in Pinhan Yayınları tarafından yayınlanan Homo Narrans  isimli kitabı, bu derdimizin kaynağını yüzbinlerce yıl öncesinden bugüne getirip masaya yatırıyor. Kitapta görüyoruz ki, anlatma arzusu insanın doğadan kopuşu ve dilin doğuşu ile doğuyor, yüzbinlerce yıl boyunca insanı değiştirip dönüştürerek bugünlere geliyor.  Arkeolog, akademisyen ve yazar İsmail Gezgin, hem verdiği derslerle hem de kitaplarıyla yüzbinlerce yıllık geçmişimizin izini sürerek bugünümüze ışık tutuyor. Homo Narrans , anlatma arzusunun çağlar boyunca süren hikâyesini anlatıyor. Homo narrans, hikâye anlatan insan demek. Kitap kapağında iki alt başlık daha yer alıyor: İnsan Niçin Anlatır?  ve Mit, Masal ve Hikâyenin Arkeolojisi . Homo Narrans , çok yoğun bir kitap. Çok sade ve anlaşılır bir dili var ama neredeyse her cümle altı çizilecek kadar önemli. Bu nedenle kısa bir yazı ile bu kitabı anlatmak mümkün değil. Bu yazıda benim için öne çıkan birkaç konuyla kitabı tanıtmaya çalışacağım. Kitap iki ana bölüme ayrılıyor: Evren Kuran Mitler  ve Kültür Kuran Mitler . Konu o kadar geniş bir yelpazeye sahip ki bu iki ana bölüm de birçok alt bölüme ayrılarak, bugünümüzü biçimlendiren sınıf toplumu, cinsiyet, toplumsal cinsiyet rolleri, aile, mimari, şiddet, yaşam ve ölüm gibi birçok kavram ve mesele anlatılıyor.  İsmail Gezgin, mitos ve logos kavramlarını açıklayarak konuya giriş yapıyor. Her iki kavram da dille ortaya çıkıyor elbette. Her ikisi de insanın anlam arayışında söz ve anlatmaya, hikâyeye karşılık gelseler de mitos hayal ürünü, ayakları yere basmayan bir özellik taşırken, logos her şeyi mantık ve akıl çerçevesinde anlatmaya yönelik bir kavram. Bu nedenle logos insanın en büyük sorunlarından biri. Bu sorun, insan kendini hayvandan ve doğadan ayırdığı, "insan nedir?" diye sorduğu noktada başlıyor. Böylece, doğanın bir parçasıyken doğadan kaynaklı bir bilgeliğe sahip olan insan, doğadan koptukça bu bilgeliğini kaybediyor, o boşluğu doldurmak için, varoluşuna bir anlam kazandırabilmek için bilgi ve anlam arayışına giriyor. Dil insanı doğadan koparıyor, anlam arayışına sürüklüyor. İşte insanın kendini ve çevresini anlamak için ürettiği mitler, kendisine kurmaya çalıştığı evrene ait mitler.  Bu anlam arayışı belki ilk başlarda masumdu. İnsan ilk başta topluluklar halinde yaşamıyordu. Ancak insanlar bu anlam arayışı içerisinde tarım toplumuna ve yerleşik hayata geçmeye, topluluklar oluşturmaya, birlikte yaşamanın gerektirdiği koşullara uyum sağlamaya başladıkça, anlam arayışının sonuçları masumiyetini de kaybetmeye başlıyor. Binlerce yıl içerisinde oluşan uygarlık, dil aracılığıyla kitleleri yönetmeye, adalet adı altında adaletsizliği, eşitlik adı altında eşitsizliği, beraberinde cinsiyetçiliği, türcülüğü, iktidar sorununu, sınıf çatışmasını ve savaşları getiriyor. Dil, insanı diğer canlılardan ayırırken, güçlünün güçsüzü ezdiği korkunç bir dünyanın kitleleri yönetme araçlarından birine dönüşüyor.  Peki tersi olamaz mı? Dil, daha iyi bir dünya kurmanın aracı olamaz mı? Bunun için geç mi kaldık? Bunun için hepimizin dili, olanaklarını, anlamı sorgulamamız gerekiyor. Her türlü iktidarın ve eril dünyanın diline karşı, alternatif diller oluşturmalıyız. Bugün birçok bilim insanı, düşünür ve yazar buna çalışıyor. Homo Narrans 'ı okuduktan sonra Ursula K. Le Guin'i, John Berger'ı, Latife Tekin'i, Mine Söğüt'ü, Deniz Gezgin'i ve daha nice dille derdi olan, dili iktidarların ve erilliğin tekelinden kurtarıp değiştirip dönüştüren, adaletin, eşitliğin, özgürlüğün tüm canlılar, tüm dünya için anlamını ortaya çıkarmaya çalışan yazarları daha iyi anlıyorum.  "Homo sapiens'in trajedisi, bitmek tükenmek bilmeyen nafile anlam arayışıdır,"  diyor İsmail Gezgin. İnsan, doğadan koptuğunda kaybettiği bilgeliği, dil ile kazanmaya çalışıyor. Bu nedenle konuşmaya, anlatmaya devam ediyor. Hikâyeler, masallar, mitler anlatıyor. İsmail Gezgin devam ediyor: "Dil bir özgürleşme ve bireyleşme alanı değildir; bir aidiyet, mahkumiyettir, anlatılan bütün öykülerdeki kimliklere, inanca, değerlere dil yoluyla prangalıdır insan."  Dil aynı zamanda yaşam anlamına geliyor. Çünkü doğada ölüm diye bir şey yok, sadece insan öleceğini biliyor. Kitapta geçmişten günümüze değişerek de olsa gelen çok sayıda mite ve hikâyeye yer veriliyor. Bunların bazıları Gılgamış, Dede Korkut gibi tanıdık hikâyeler. Bu hikâyelerden günümüze kadar gelenlerden bir kısmı ölülerin gömülmesi ile ilgili mesela. Ölümün ardını açıklayan mitlerle dolu insanlık tarihi. Gezgin, ölülerin gömülmesi konusunda, insanın geçmişten geleceğe bıraktığı en çarpısı eski eserdir, diyor. Bu dünyanın en eski miti.  Kitabın en ilginç konularından bir diğeri cinsiyet. Gezgin, Kültür Yaratan Mitler  bölümünde bu konuda şunu söylüyor: "Bugün artık biliyoruz ki cins de cinsiyet de bedene içkin doğal özellikler değildir, hâkim ideolojiler tarafından bireylerin bedenlerine atanırlar."  Hem toplumsal uyum hem de hâkim ideoloji istediğini yapabilsin diye insanlar önce ikili cinsiyete, sonra aile kurumuna mahkûm ediliyor. Mahremiyet bu sürecin en önemli araçlarından biri, böylece kadın ve çocuklar dört duvar arasına hapsedilirken erkek de o dört duvarın varlığını sürdürmesi için dışarıda kendine biçilen rolü gerçekleştirmek zorunda. Tüm bunlara neden olan mitler, hikâyeler ve masallar hücrelerimize öyle işlemiş ki, yalnızlık insanın en büyük korkularından birine dönüşmüş. İşte kültür yaratan mitler de insanın nasıl yaşayacağını anlatıyor. Mimariye dair mitler, insan ilişkilerini hâkim ideolojinin isteği yönünde etkilerken, biz ve öteki kavramlarını ortaya çıkarıyor, hakim ideoloji varlığını sürdürmek için bunları kullanıyor. Böylece erkeğin iktidar olduğu bir toplumsal yapıyı temel alarak kurulmuş bir kültür bugünlere kadar geliyor.  Kültür kuran mitlerin en etkili olanlarının insanı insandan ayıran mitler olduğunu görüyoruz. Bu mitlerin temel hikâyesi, insanın göksel bir varlığın yeryüzündeki yansıması olduğu üzerine. Bu ise kimin kim olduğu sorunsalını ve etnik kimlikleri ortaya çıkarıyor. Birçok savaş bu nedenle çıkıyor. İnsanın kendine ve başkalarına yabancılaşması da aynı nedenle ortaya çıkmış. Bugün gelinen noktada, "Ne seçimlerimiz ne de davranışlarımız bize aittir, onların hepsi bize dil yoluyla dikte edilen kültürel göstergelerdir," diyor Gezgin. Mitler, eril bir dünya kurmakla kalmamış, insan merkezli bir dünya da kurmuş. Tüm hayvanlar öteki olarak kodlanmış. Tufan hikâyelerinde kurtulan ve bugün varlığını sürdüren hayvanlar insana fayda sağladıkları için kurtulmuşlar. Diğer türler yok edilmiş. Yılan insanın cennetten kovulmasının nedeni, şeytanla bir tutulan hayvanlardan biri olarak anlatılmış binlerce yıl. Bir mitte bir insan hayvana dönüşüyorsa muhakkak ya cezalandırılmış ya da komik duruma düşürülmüş, dalga geçilmiş. Bugün de birini aşağılamak için hayvan isimleri kullanılıyor. Bugün hayvanların nankörlüğü, kötülüğü, uğursuzluğu, akılsızlığı, değersizliği üzerine var olan tüm söylemler binlerce yıl öncesinden geliyor ve bu nedenle binlerce yıldır onlara eziyet etmeye devam ediyoruz. Kitapta en çok bu gerçek yaraladı beni.  Bugün hepimiz için önemli olduğunu düşündüğüm birçok değer de mitler nedeniyle, dolayısıyla hâkim ideolojiler için yaratılmış. Onur, ahlâk, vicdan, vatan sevgisi, kahramanlık, vefa, umut bunlardan bazıları. Örneğin umut olmazsa bir toplumu uyumlu biçimde bir arada tutamayız. Savaşlarda ölümü göze alma kahramanlığı hep askerlerden beklenir, krallardan beklenmez, onlar zaten konumları nedeniyle kahramandır. Ayrıca kadınlardan kahramanlık beklenmez, güzel olmaları beklenir, kadınlar erkek kahramanları beklerler, bir erkek kahraman olduğunda güzel kadınları hak eder. Günümüze kadar ulaşan mitlerin hemen hepsinde kadının kimliği yok, sadece erkeklere hizmet için hikâyelerde yer alıyorlar. Ayrıca kadın kimliği kötülükle birleştirilmiş, dünyaya kötülüğü getirdikleri söylenmiş. Yine kitaptan öğreniyoruz ki; Platon kadın bedeninden uzak durulmasını öğütlemiş, Aristotales kadının rahimde erkeğin deforme olmasından kaynaklı hatalı bir form olduğunu ileri sürmüş. İnsanlık tarihinin öne çıkan felsefecilerinin, düşünürlerinin, yazarlarının, ressam ve sanatçılarının neden hep erkek olduğunu da anlıyoruz böylece. Tüm bu mitler de görülen diğer gerçek ise, öznesi erkek nesnesi kadın olan eril şiddetin günümüze kadar nesiller boyu aktarılmış olduğu...  "Öyle ya! Herkesin bir hikâyesi vardır," diye bitiriyor kitabını İsmail Gezgin. Bizi, hikâyelerimizin nereden ve nasıl geldiğine dair bin bir soruyla baş başa bırakarak. Okuduklarımıza ve yazdıklarımıza, anlattıklarımıza, bambaşka gözle bakmamıza neden olarak...  HOMO NARRANS Pinhan Yayıncılık, 2024 İsmail Gezgin Tür: Arkeoloji 200 s.

  • Pandabiyat Nostalji'nin 3. sayısı çıktı

    Pandabiyat’ın yeni projesi, aylık dijital edebiyat gazetesi “Pandabiyat Nostalji” 3. sayısıyla dijital olarak pdf formatında ve illüstrasyonlu tasarımıyla okurlarını bekliyor. Üstelik bu sayıda okurlarımıza bir de sürprizimiz var. Dünyaca ünlü 6 kadın yazarın öykülerinden ve bu yazarlarla ilgili makalelerden oluşan “Dünya Emekçi Kadınlar Günü Özel Sayısı” Pandabiyat Nostalji’nin 3. sayısıyla birlikte herkese hediye! Bu dünyaca ünlü 6 kadın yazar kimler mi? Amerikan edebiyatında feminizmin öncüsü Kate Chopin , Nobel edebiyat ödülünü kazanan ilk kadın yazar Selma Lagerlöf , modern öykücülüğün öncü ismi Katherine Mansfield , modern zamanların en büyük kadını ve anarşist aktivist Voltairine de Cleyre , yerli Amerikan edebiyatında direnişin sesi Zitkala-Sa  ve Çinli göçmen kimliğinin sesi Sui Sin Far . A4 boyutunda 61 sayfadan oluşan Pandabiyat Nostalji’nin 3. sayısında öykü, şiir, haiku, deneme, makale türlerinde eserler bulunuyor. Öykü denince akla gelen ilk isimlerden biri olan Anton Çehov’un öyküsü “Bir Hata” 3. sayımızın ilk eseri oluyor. “W. Somerset Maugham: Üslubu, Temaları ve Etkileri” başlıklı makalemiz bu sayının öne çıkan araştırma konusu. Pandabiyat’a eserleriyle değer katan yazarlarımız: Mutallip Saydulla, Ümit Ahmet Duman, Nilsu Emre, Cafer Başer, Saadet Bozacı, Bülent Tunga Yılmaz, Cemile Koçer, Filiz Çapar Şahin, Seçil Örnek, Sevgi Erol Öçal, Sait Özden, Sıla Subaşı, Sinan Şuekinci, Beyzanur Abdussemetoğlu, Medihan Polat, Erkan Eren, Feyza Cengiz Dündar, Erçağ Akarca ve Şebnem Oral. Dijital edebiyat gazetemiz Pandabiyat Nostalji’ye 28 Mart tarihine kadar öykü, küçürek öykü, şiir, haiku, deneme, makale, kitap incelemesi ve bu türlerdeki çevirilerinizi gönderebilirsiniz.

  • Öykü: Karmaşık Bir Olay

    "Hiç tanımadığı insanların özel eşyalarının tuhaf kokusu arasında olmanın ürperti verdiğini ötelemeye çalışarak gözlerini yumuyor, inatla kafasını dağıtmaya çalışıyordu." Fatih Altınbeyaz “Ben ki senin için kurşun önünde durdum. Sen sen sen şerefsiz, beni sırtımdan vurdun. Düşmanıma dost oldun, yıktın dağıttın beni. Sen, şerefsiz şerefsiz...” “Özerman, nerdesin? Değirmen boşa dönmeye başladı. Çabuk yetiş, bak Sâki seni soruyor…” Bir silah sesinin ardından, müthiş yankısı duyuldu. Badem ağaçlarına tünemiş tavuklar ürküp gıdakladı, koca köpekler inleyerek uludu. Ferit, olduğu yerde kıpırdanarak çevresine dikkat kesildi. “Korkma korkma bir şey olmuyor. Düğünde oynayan gençler, aşka gelip havaya tüfek attılar. Memduh, senin şu akraban, amma muhallebi çocuğuymuş ha, uçan kuştan korkuyor oğlum bu.” “Ellemeyin dayımın oğlunu. O mektep medrese okuyor, hem de büyük voleybolcu olacak… Çivileme bir toplar vuruyor, görmeniz lazım. Ah bir de pasörü Bekir Dursun ile anlaşabilse.” Hiç tanımadığı insanların özel eşyalarının tuhaf kokusu arasında olmanın ürperti verdiğini ötelemeye çalışarak gözlerini yumuyor, inatla kafasını dağıtmaya çalışıyordu. Başaramayınca da usançla doğruluyor, etraftaki öteberiye, klasik radyoya, bir örtü içindeki 35 ekran tüplü televizyona, duvarda asılı duran gaz lambası ile eğrilmiş sinekliğe bakıyordu.  Bulundukları yer, değil yıldızların, gökyüzünün bile görünmediği, dere içine doğru inen bir yamacın ortasında durmuş bir taş binaydı. Üstü kapalı, etrafı açık, yüksek girişi olan bu evin içerlek odasında, arkadaşları ile demlenen halasının oğlunu bekliyor, akıllarında zerre kadar dağılma düşünceleri olmayan çakırkeyiflerin abuk sabuk laflarına, sulu şakalarına katlanmakta güçlük çekiyordu. Alkol de kullanmadığı için diğer tarafa geçip biraz uzanıyor, duşunu almış bir vaziyette, nevresimlerinin yeni değiştirildiği kendi, hususi yatağında olduğunu hayal ediyordu.  Evlerin üst üste bindiği, her yanından ayrı gürültü işitilen, eşeklerin koro hâlinde anırdıkları o köye, nasıl gelmişti? Mukallit Memduh onu nasıl ikna etmişti? Hiç hatırlamıyordu ama gündeme geldiği zaman bu işe engel olmadığı için kendine ileniyor, boyuna sövüyordu. Oysa akşamüstü Burhaniye Lisesinin önündeki toprak sahada iddialı bir voleybol maçı yapıyordu. Karşı takımın kütörü Çerkez Cevdet kafasına sert bir top vurmuştu. Smaç noktasına geçtiğinde aynısını ona yapmak için hırslanıyor, fırsat kolluyordu ama pasör mevkiindeki Bekir Dursun, gavurluğundan file üstüne iyi paslar kaldırmadığı gibi diğer oyuncular topları ona attıklarında da kızıyor, homur homur söyleniyordu. Dosta güven düşmana korku salamadıkça, giderek oyundan düşüyor, kendini kötü ve yetersiz hissediyor, servis kaçırıyor, kimi zaman manşet almakta bile güçlük çekiyordu. Maç bittiğinde mi yoksa set arasında mı tam anımsayamıyordu, halasının oğlunun kullandığı, yalpalayarak giden bir Java’nın arkasında buldu kendini. Sonrası kıvrımlı yollar, çukurlar, mıcırlar, zeytinlikler, asma bahçeleri ve orkestranın metalik çınlamalarıyla sersemlemiş, sapından çıkmış tokmak gibi öylesine dolanan, düğün yerlerinin hayaletimsi kalabalığı… Arada çilingir sofrasının eksiklerini denetlemeye gelen, yakın zamanda askere gideceği söylenen, kafası karışık Özerman, köyün içine doğru çevirip son ses açtığı müzik setindeki Ömer Danış’ın “Şerefsiz” adlı şarkısını fırsat buldukça başa sarıyordu. Muhakkak, mahalleden birilerine mesaj yolluyordu ama teypten yayılan baslı inilti, Ferit’in sanrılarını temelli azdırıyor, “Allah’ım ben neredeyim? Buraya nasıl düştüm?” diyerek acıyla kulaklarını tıkamasına neden oluyordu. Kahkahalardan sonra, piizlenenlerin konuşmaları tekrar işitildi. “Bize hizmet eden Özerman’ın askerlik görevi Sivas, Temeltepe’ye çıktı. Acemi Birliğine hiç gitmek istemiyor, köyde bir sevdiği var çünkü. Kızı, başkasına vermişler… Bizimki de deli gibi bir şey olmuş, kendi kendine konuşuyor, beyni hasar almış horoz gibi sürekli geziyor. Neredeyse bir aydır hep aynı kaseti dinliyor. Aman boş verin, biri gider biri gelir, dünya bir handır, bizler yolcuyuz.” Memduh, içtikçe kafayı bulmuş, temelli şen şakrak olmuştu. Yeni kullanmaya başladığı cep telefonu ısrarla çalıyordu, cihazı yavaşça eline alıyor, “Tamam amca, motorunu yemedik, biraz sonra getireceğim be yav. Sakın anama bir şey söyleme, gece vakti telaş etmesin. Büyük adama, küçük laf yakışmaz emmi,” deyip kapatıyordu. “Sultan Süleyman’a kalmayan dünya, sana mı kalacak Hatip Şevket? Haydi durmayın. En kötü günümüz böyle olsun. Nasıl olsa Ferit’in gönlünü ettik. Onun kıçına pireler üşüşüyordur şimdi. Hazır askerlere ve bütün dayıoğullarına içelim. Şerefe…” Müzik setindeki kasetin A-B kısmını yer değiştirme kararından vazgeçmeyen Özerman, bir sininin içinde, paça çorbası, zerde, turşu, et yemeği getirmişti. Biraz oyalandıktan sonra, köyün gençleri arasında istek parça yüzünden hırgür çıktığını, dövüşenlerden kaçmaya çalışan, zavallı bir ihtiyarın işkembe kazanına düştüğünü, neyse ki muhtarın zamanında araya girmesiyle olayın yatıştırıldığını, ihtiyarın tedbir amaçlı hastaneye kaldırıldığını, kendisinin de yüreğinin ağzında olduğunu söyledi. Kimse oralı olmayınca, hüzünlü delikanlı, saçlarını avuçladı, göğüs kafesini tutarak tahta merdivenlerden inip karanlıkta kaybolmadan evvel, “Bir canım var, sende saklı,” diye inledi. Ferit ise yer minderlerinin arasında tedirgince rüyalara dalıyor, arada sıçrayıp kalkıyordu. Çünkü kulak misafiri olduğu telefon konuşmalarından Java’nın emanet olduğunu, Memduh’un, malı çok kıymetli olan amcası Hatip Şevket’in, şimdi öfkeden deliye döndüğünü düşünüyor, sorumlu bir tavırla kaygılanıyor, bu sefer üst üste kâbuslar görüyordu. Bostan sulamak için yaptırılmış, büyük bir beton havuzun içine sırtüstü düşüyordu. Üstelik yüzme de bilmiyordu. Sonra yedek beklediği bir voleybol maçında itiş kakış, zorla oyuna sokuluyordu. İriyarı Çerkez Cevdet ile filenin üstünde buluşuyorlar, adamın kalın elinin ayası, Ferit’in parmaklarını kırıyordu. Bekir Dursun yalandan koşturuyor, takımın savunmacısı, “Bu eller artık işe yaramaz,” diyerek ağlıyor, solak olduğu dilden dile dolaşan Çerkez Cevdet ise hiç aldırış etmiyordu. Bağırış, çağırış, ambulans… Yaşanan elim hadise yüzünden hakem maçı tatil ediyordu. *** Binanın önüne, düşük viteste aşırı gaz verilen bir araç yanaştı. Çatlak bir ses, “İşte bu evdeler dayı, buyur!” dedi. Kalın, tahta merdivenlerden hışımla çıkan bir ayak tapırtısı… Yaklaştı, yaklaştı. “Nedir ulan benim çektiğim. Ne kademsiz bir başım varmış? Ölsem de kurtulsam.” Eyvah, Hatip Şevket değil miydi o? “Nerede o meymenetsiz?” Zorla ayağa kalkan Memduh, “Aman da aman, benim biricik amcam gelmiş, gel şöyle otur, bir kadeh de sen iç emmi,” diyerek davetsiz misafirin etrafında dönüyor, yatak yığınlarına doğru yıkılmamak için vücudunu ayakta zor tutuyordu. Hatip Şevket, ağzına geleni söylüyordu ama nedense fazla inandırıcı olamıyordu. “Senin başına bir gelecek mi var a yavrum? Niçin benim, yeni aldığım motorumu kaçırıyorsun? Annene de haber bırakmamışsın. Oğlum, sen niye böyle şeyler yapıyorsun? Hiç akıllanmayacak mısın sen? Bak, bu gidişat hayra alamet değil. Benden söylemesi… Kapat lan şu müziği. Kendimizi bile duymuyoruz. Ne ya bu car car? Kulak mı dayanır buna? Hem, ‘Şerefsiz’ diye şarkı mı olurmuş? İyice ayağa düşürdüler artık bu işi.” Hatip Şevket, durmaksızın saydırırken, bir ara kan çanağına dönmüş gözlerle kendisine bakan Ferit’i gördü, şaşkınlıktan deliye döndü. Hıncını çıkaracak tanıdık birini bulmuştu sonunda. “Evlat, sen ne arıyorsun burada? Ben seni akıllı uslu bir adam bilirdim? Sen de bu densiz Memduh’a uyarsan bizim hâlimiz ne olur? Zaten voleybol maçında varlık gösterememiş, bütün topları fileye vurmuşsun, senin yüzünden kaybetmişsiniz maçı. Kim söyleyecek? Bekir Dursun öyle dedi.” Başını önüne eğen Ferit cevap vermedi, sarhoşlar derhal araya girdiler, o işin öyle olmadığını, Ferit’in kendilerine asla katılmadığını, bir duble bile içmediğini, kaç saattir “Gidelim, geç kaldık, halam merak eder,” diyerek Memduh’u sıkıştırıp durduğunu, dediği yapılmayınca da gidip yan odada uyur uyanık, pineklediğini söylediler. Kafasını kaldırıp merteklere, beyaz badanalı duvarda sallanan patlıcan, biber kurularına bakan Hatip Şevket, nedense ikna olmadı. Oturak âlemi tekfini ve edilen ikramları da kabul etmedi. Tez vakitte oradan ayrılmak istiyor, hiç hesapta olmayan bu ‘yeğen arama’ gelişmesinden dolayı çok huzursuz olduğunu oflayıp puflamalarıyla daha da belli ediyordu. Dur bakalım, bu henüz başlangıçtı, Memduh ile Ferit’ten yolda hesap soracaktı esas. Birden sokakta bir gürültü koptu. “Yapma, sakın ha, Allah korusun, çek elini tetikten,” diye haykıranlar oldu. Bir an çıldırtan bir sessizlik ve sorgulayıcı bir bekleyiş… Çok geçmeden, gümleyen bir tabanca sıkıldı. Ahlar, vahlar, gözün kör olsunlar… Derken hazır asker Özerman’ın nefes nefese merdivenden yukarı çıktığını gördüler. Beti benzi atmıştı, hangi odaya gireceğini bilemiyor, kimi zaman, karnını, kasığını tutuyor, çömelip kalkıyor, eline sıçramış kanı nereye süreceğini bilemiyordu. “Benim kim olduğumu yedi düvel duysun. Şerefsizi vurdum, elimde değil, evet ben yaptım. Kimse benim yârimi elimden alamaz. Karnına, boş beline sıktım hem de. Kendini, herkesten üstün görenlerin sonu böyle olur.” Hâlâ ellerini belinde tutan Hatip Şevket, “İyi bok yedin, sıfatına tükürdüğümün uğursuzu,” diye bağırdı. Arka tarafta bir patırtı daha oldu. Duyduklarına inanamayan Ferit, sofra bezi ile kasnağının üstüne doğru düşüp bayıldı. “Allah kahretsin, bir bu eksikti."

  • Hava durumu ne diyor?

    Nagihan Kahraman, Mesut Barış Övün'ün Neyse ki Günler Uzadı adlı kitabı üzerine yazdı: "Yazar, cümleleri özellikle öykülerdeki karakterlerin genel ruh hâliyle eşleştirerek vermeyi tercih etmiş. İşte kitabı ilgi çekici kılan unsurlardan biri de bu." Günlük hayatın telaşı içinde küçücük anları, geçmişten gelen hatıraları bir kesit olarak anlatan öyküler günümüzde daha fazla yer buluyor kendine. Modern hayatın pek çok insana sunduğu nimetlerin yanı sıra, şehrin keşmekeşi ve kaosunu da beraberinde getirdiği bir gerçek. Bu hareket ve yoğunluk içinde de “durmak”, bir anlık nefes almak, ne yaptığını fark etmek demek belki de. Parkta oynayan çocuklara kulak vermek, ağaca tırmanan kediyi fark etmek, bir kafede tek başına hiçbir şey yapmadan oturmak… İşte bunlar gibi günlük hayatın biz farkında olmasak da gerçekleşmeye devam eden küçük olayları, bize hem çok tanıdık hem de bir yandan da çok uzak.  Mesut Barış Övün de yazdığı yazılarda buna odaklanıyor. Kendisiyle tanışmamız Parşömen’deki Dünizleri  ile olmuştu. Ayda bir yayımladığı bu sanal günlüğü uzun zamandır takip ediyorum. Sonrasında Salınımlar  adındaki romanı geldi ve geçtiğimiz günlerde de bir öykü kitabını buluşturdu okurlarıyla. İthaki Yayınlarından çıkan Neyse ki Günler Uzadı ’nın Albert Bierstadt’a ait masmavi kapak görseli oldukça çarpıcı. Kitap, on iki öyküden oluşuyor ve adını içindeki öykülerin birinden alıyor. Öykülerde kısa ve uzun mesafeli yolculuklar, cenazeler, parklar eşlik ediyor genelde. Evden dışarı çıktığımızda ne görüp yaşıyorsak onlar bu öykülerin her yerinde. Gerisi bol bol insan ilişkileri… Mesut Barış Övün’ün öykülerinde “zaman” önemli bir öge. Bir leitmotif  olarak tekrarlanıyor çoğu öyküde. Mevsimler, zamanın akışının kanıtı bu öykülerde. Zaman akıyor, mevsimler değişiyor ve insanlar bu geçişlerden, hava durumundan etkileniyor. Hemen hemen her öyküde hava koşullarından sık sık bahsediliyor ve hatta kitaba adını veren öyküdeki “Neyse ki günler uzadı” ifadesi bunun en iyi örneklerinden biri. Kitaba bu ismin seçilmesi de yazarın öykülerde kurduğu zamanın devamlı akmasına dair yarattığı kurmaca dünyaları en iyi yansıtan ifadelerden biri. Kitapta buna benzer pek çok cümle var; dediğim gibi, neredeyse her öyküde mevcut. Yazar, bu cümleleri özellikle öykülerdeki karakterlerin genel ruh hâliyle eşleştirerek vermeyi tercih etmiş. İşte kitabı ilgi çekici kılan unsurlardan biri de bu. Daha ilk öyküde ve ilk sayfada “Havaların artık soğumaya başladığı günler ve belki önümüzdeki haftadan sonra bahçeye çıkılmayacak bile.” (s.7) diyor “Görüntüler”de. Nazlı’yla Adnan’ın ansiklopediler üzerinden aralarında oluşan gerginliği anlatan bu öyküde, kış kendini göstermeye başlıyor. Tıpkı ikisi arasındaki anlaşmazlıkların kendisini göstermeye başlaması gibi. “Günün En Yüksek Sıcaklığı”nda “Hava kapalıydı, ortalık erkenden kararmıştı. Zaten bu hafta için hep yağmurlu demişlerdi. Yolda yine yağmura yakalanacaktık, biliyordum.” (s.25) diyor öyküdeki bir karekter. Böylece kışın gelişi hissettirilirken, kasvet de yavaş yavaş artıyor. Yazar, okuyucuyu karın, yağmurun acımasızlığıyla karşı karşıya getirmekten hiç çekinmiyor: “Biraz yükseğe çıkınca hava sertleşti, yağmur zaten hep çiseliyordu ama bazen sağanak hâlinde de yağıp sonra kesiliyordu. Sileceklerin eskimiş lastikleri yağış biraz azalır gibi olumca rahatsız edici bir ses çıkarıyorlardı. Yağmurun ön cama hışımla vurduğu o anlarda bizi sollayan kamyonların dev tekerleri ayrı bir fıskiye gibi çalışıyor, gelen sular yukarıdan inenlerle birlikte tüm görüş alanımızı parlak damlacıklarla kapatıyordu.” (s.27) Öyküler devam ederken “Boşluk”ta da “Gökyüzü, gecenin içine girmişti. Kapalı, gri bir gün bizi bekliyordu.” (s.35), “Ayrılma Anları”nda ise “Bir anda yağmura yakalanmıştık -zaten şehrimizde yağmur ne zaman eksik oldu ki-“ (s.38) ifadeleri yılın hangi diliminde olunduğuna dair ipuçları vermeye devam ediyor. “Neyse ki Günler Uzadı”ya gelindiğinde Aynur Hanım bir mendil çıkarıp gözyaşlarını silerken ağzından çıkan bu söz, mevsimin nihayet değişmeye başladığını imliyor. (s.51) Evet, zaman geçiyor hem de hiç durmadan. “Her Yeri Sarmışlar”da da açık bir gökyüzüne bakan Hasan için çok uzun sürmüş bir kışın ardından sokakların o yapış yapış hâlini hatırlamanın neredeyse imkansız olduğunun bahsi geçiyor. (s.63) Kitabın sonlarına yaklaşırken “Bir Şey Anlatırsan Zaman Geçer” adlı öykü “Yaz geldi, herkes memleketine döndü.” cümlesi ile başlıyor. (s.75) Bu öykü, kitabın geneline de dem vuran bir özellik gösteriyor. Benim saydığım kadarıyla on iki öykünün toplam on dört yerinde hava koşullarına ve mevsim özelliklerine dair ifadeler yer alıyor. Bu lineer  döngüde yağmurların başlaması ve ardından kışın bastırmasıyla başlayıp ardından da baharın ve yazın gelişi anlatılıyor eserin sonuna kadar. Bu döngüsellik sayesinde de toplam on iki öykünün satır aralarında bir kompozisyon da kurulmuş, bir anlatı daha ortaya çıkmış olduğu göze çarpıyor. Bu öykülere damgasını vuran ana şey, küçük anlar ve sıradan insanlar. Çoğu, altında derin anlam taşısa da kısacık yazılmış öyküler. Övün, derdini en az sözcükle anlatmayı tercih ediyor zaten genelde. Kitabından önce de çeşitli mecralarda yazarın öykülerini okuyanların aşina oldukları bir şey bu.  Örneğin, “Biz Buna Üzülmeyiz”de çocuğuna yeni çalışma odası için bir sandalye almak için esnafı dolaşan bir anne ve babayı okuyoruz. Bundan nasıl öykü olur ki, denebilir ancak mesele sadece eşya bakma değil bakıp da almamak. Bir esnafın gözünden neyin kusuruna bakılıp neyin bakılmayacağının öyküsü. Pandemide yaşanan ölümler de var bu kitapta. İş yerlerinde çalışan Altan Abi’nin ölümünün ardından eşinin emeklilik işlemleri için ne yapacağı anlatılıyor. “Şimdi Ne Yapmalı?”da. “Günün En Yüksek Sıcaklığı”nda da yine yakınının cenazesine giden iki kişiyi ve onların yolculuğunu okuyoruz. Maske takmalarından, dışarı çıkarken belge taşıma zorunluluklarından döneme dair bilgi ediniyoruz. Kitabın en güçlü öykülerinden biri de “Bir Şey Anlatırsan Zaman Geçer”. Öğretmen Bey’in nasıl biri olduğunu, anlatıcıya aktaran bir bakkalın öyküsü. Küçük bir yerde yaşayan bu adamlardan Öğretmen Bey dedikleri kişinin özelliklerini konu ettikleri bir nevî dedikodu aslında. Oldukça farklı bir anlatım biçimi var; çünkü öykünün ana karakteri, doğrudan öyküde yer almıyor. Bakkal Alaattin’le Öğretmen Bey hakkında konuşan anlatıcı sadece öyküyü aktaran kişi konumunda ve Öğretmen Bey’in garipliklerini okurla paylaşıyor.   Okur, öğretmeni üçüncüye aktarılan bir anlatımla tanıyor yani, adeta kulaktan kulağa oynanıyormuş gibi… Bu açıdan bakıldığında hikâye anlatıcılığına dair oldukça yenilikçi bir öykü. Öyküleriyle adından bolca söz ettireceğe benziyor Mesut Barış Övün. Okura çok da uzak olmayan karakterleri, olayları ve durumları anlatırken, etkileyici bir üslup kullanıyor. Zamanın geçici, öykülerin kalıcı olduğu dünyalar kurgulayan Mesut Barış Övün’ün eserlerini ve Parşömen’deki Dünizleri ’ni ısrarla tavsiye ediyorum. NEYSE Kİ GÜNLER UZADI Mesut Barış Övün İthaki Yayınları, 2025 Tür: Öykü 88 s.

  • Hayata, seçimlere ve pişmanlıklara dair derin bir sorgulama

    Şehval Görmez, yeni romanı Nefes ile okurlarla buluşuyor. Roman, aşk, ayrılık, kader ve yeniden kavuşma üzerine dokunaklı bir hikâye sunuyor. Roman, Nefes ve Kenan’ın yıllar sonra tesadüfi bir şekilde yollarının kesişmesiyle başlayan duygu yüklü bir hikâyeyi anlatıyor. Birbirlerinden kopmaları imkânsız gibi görünen bu iki insan, geçmişin hesaplaşmalarıyla yüzleşirken, okuru derin bir aşk, tutku ve kader yolculuğuna çıkarıyor. Yazar Şehval Görmez , akıcı anlatımı ve güçlü betimlemeleriyle, okurlarına sadece bir aşk hikâyesi değil, aynı zamanda hayata, seçimlere ve pişmanlıklara dair derin bir sorgulama sunuyor. Nefes’in iç dünyasına yapılan yolculuk, her okuyucunun kendisinden bir parça bulabileceği samimi ve sarsıcı bir anlatıya dönüşüyor.   Arka Kapak Yazısı:   AŞK SENİ BULDUĞUNDA, KADERİN SIRRI DA PEŞİNE DÜŞER. KAÇABİLİR MİSİN?   Birbirine ait olan iki şey birleştiğinde, tıpkı evrendeki diğer her şey gibi, denge sağlanır. İnsan, ruh eşini bulduğunda ise kader yazılmaya başlar.   Nefes, bu dünyaya özel bir görevle gönderilmişti. Ama hayatının aşkı Kenan’la göz göze geldiği an, hiç beklenmedik bir şekilde kaderi harekete geçti. Onun için her şey artık geri dönülemez bir noktadaydı. Büyük bir sırrın içinde, aşk ve görev iç içe geçmişti.   Soydan geçen, yalnızca bazı kadınlara bahşedilen bir yetenek: Empatlık. Dünyanın yükünü hafifletmek için seçilmiş olanlardan biri olan Nefes, Kenan’la karşılaştığında, kaderinin en büyük sınavıyla yüzleşti: Aşkın insanın ayaklarını yerden kesen sarhoş edici etkisi ile ağır bir sorumluluğun yükü arasında sıkışıp kalmak... Bununla başa çıkmak mümkün müydü?   Psikoloji araştırmacısı ve yazar Şehval Görmez, Nefes’te romantizmin en derin tonlarını ruhun en karanlık sırlarıyla birleştiriyor. Aşkın, hayatın ve ölümün sınırlarını keşfedeceğiniz bu roman, sizi satırların arasında unutulmaz bir yolculuğa çıkaracak.bırakma zamanı!     NEFES Şehval Görmez Destek Yayınları, 2025 Türü: Roman 312 s.

  • Karınca Fil Öykü Dergisi'nin sekizinci sayısı çıktı

    İsmini Arkadaş Z. Özger’in şiirinden alan Karıncafil Öykü Dergisi’nin sekizinci sayısı çıktı. Bu sayısında Suriyeli yazar Abdüsselam El Uceyli’nin “Kadınlar ve Atlar” öyküsünü Ziyaeddin Boztepeli  Arapça’dan Türkçe’ye çevirdi. Küçürek öyküleriyle; Yusuf Kara, Kübra Turan, Muhammet Ömer Doğuç, Rıdvan Şahin ve Sinem Uğurlar ve öyküleriyle de Emrah Yolcu, Ahmet Yetik, Zeynep Şahin, Tarık Şimşek, Senem Balaban, Emre Özdoğan, Ömer Öztürk katkı sundu. Çok okunması gerekenler köşesinde okurlarına 3 kitap tavsiye eden derginin bu nüshasında Ketebe Yayınlarından Yücel Balku’ya ait “Goncanın Üçüncü Günü, Can Yayınlarından Ayşegül Çelik’in “Kâğıt Gemiler’i” ve şair Ahmet Erhan’ın öykülerini yayımladığı kitabı “Köpek Yılları” tavsiye edildi.     Tasarım:  Afra Toprak Terkanlıoğlu

  • 8 Mart için ileri okumalar: Kadınların sözü, sözcüklerin gücü!

    8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü yalnızca kutlamıyoruz, onu aynı zamanda düşünmek, sorgulamak ve dayanışmayı büyütmek için de bir fırsat olarak görüyoruz. Bu bağlamda Litera Edebiyat olarak hazırladığımız okuma önerilerini kadınların tarih boyunca karşılaştığı engelleri, yarattığı alternatif dünyaları ve sözcüklerle açtığı yeni ufukları keşfetmek isteyenler için derledik. Klasikleşmiş metinlerden modern açılımlara, mitlerden masallara, kurmaca eserlerden kuramsal okumalara… Yaşasın 8 Mart, yaşasın dayanışmamız!  Feminist Teori ve Kadınların Sözü Feminizm Kendi Arasında  – Aksu Bora  (İletişim Yayınları) Türkiye’de feminist hareketin kendi iç tartışmalarını ele alan, güncel ve önemli bir başvuru kitabı. Kadınlar Dile Düşünce  – Sibel Irzık & Jale Parla (Der.)  (İletişim Yayınları) Edebiyatın kadınları nasıl temsil ettiği ve kadınların edebiyat aracılığıyla kendilerini nasıl ifade ettikleri üzerine akademik yazılardan oluşan eşsiz ve klasikleşmiş bir derleme. Cinsiyet Belası  – Judith Butler  (Metis Yayınları) Toplumsal cinsiyetin nasıl inşa edildiğini ve kadınlık/erkeklik kavramlarının sabit olmayışını tartışan, feminist teorinin temel eserlerinden biri. Straight Düşünce  – Monique Wittig  (Sel Yayıncılık) Heteronormatif düşüncenin eleştirisini yapan ve toplumsal cinsiyetin ikili yapısına radikal bir itiraz getiren, queer ve feminist teori açısından çığır açıcı bir kitap. İkinci Cinsiyet  – Simone de Beauvoir  (Payel Yayınları) "Kadın doğulmaz, sonradan olunur" diyen Simone de Beauvoir, varoluşçu bir bakış açısından kadınlık deneyiminin tarihsel ve toplumsal inşasını ele alan, feminist teorinin temel taşlarından biri olan bu eserinde, kadınların toplumdaki yerini derinlemesine inceliyor. Din, Siyaset, Kadın  – Serpil Sancar  (Nika Yayınevi) Kadın özgürleşme hareketinin, bütün bir halkın özgürlükler dünyası için nasıl bir kilit role sahip olduğunu ortaya koyan dikkat çekici bir çalışma. Kadınlar ve Edebiyat Kendine Ait Bir Oda  – Virginia Woolf  (İletişim Yayınları) Kadınların yazın dünyasında yer alabilmesi için ekonomik ve entelektüel bağımsızlıklarının önemini anlatan, feminist edebiyatın klasikleşmiş metinlerinden. Kanlı Oda  – Angela Carter  (Sel Yayınları) Masalları feminist bakış açısıyla yeniden yazan, güçlü, gotik ve karanlık bir anlatı evreni kuruyor Angela Carter. Kadınların arzuları, güçleri ve patriyarkal düzenle mücadelesi temaları etrafında şekillenen hikâyeler, masalların geleneksel rollerini ters yüz ediyor. Orlando  – Virginia Woolf  (Kırmızı Kedi Yayınları) Cinsiyetin zaman içinde nasıl değişebileceğini ve kadınlık/erkeklik sınırlarının nasıl belirsizleştiğini anlatan öncü bir roman. Sevgili Arsız Ölüm  – Latife Tekin  (Can Yayınları) Köyden kente göçmüş bir kız çocuğunun, kadın olmanın zorluklarıyla büyürken gerçek ile masal arasındaki dünyasını anlatan unutulmaz bir roman. Diliyle, sesiyle, zamanın ötesinden direnişe çağırmaya devam ediyor. Küçük Kara Hikâyeler Kitabı  – A. S. Byatt  (Everest Yayınları) Kadınların toplumdaki yerini, güç ilişkilerini ve toplumsal cinsiyet rollerini sorgulayan etkileyici öykülerden oluşan bir kitap. Doğmamış Çocuğa Mektup  – Oriana Fallaci  (Can Yayınları) Anne olmayı sorgulayan bir kadının doğmamış çocuğuna hitaben yazdığı içsel bir monolog. Annelik, kadın bedeni, özgürlük ve toplumsal baskılar üzerine derin ve sarsıcı bir metin. Kadın olmanın anlamını sorgularken, bireysel seçimler ile toplumsal beklentiler arasındaki çatışmayı çarpıcı bir şekilde ele alıyor. Mutfak  – Banana Yoshimoto  (Arion Yayınları) Japon edebiyatının öne çıkan yazarlarından Banana Yoshimoto’nun bu romanı, kadınların yalnızlık, yas, yeniden doğuş ve kendini bulma süreçlerini ele alıyor. Ana karakterin kayıplarla baş etmesi ve kendi ayakları üzerinde durmaya çalışması, kadınların duygusal dayanıklılığı ve özgürleşme mücadelesi açısından derinlikli bir anlatı sunuyor. Kadınlar, Rüyalar, Ejderhalar  – Ursula K. Le Guin  (Metis Yayınları) Le Guin’in kadınlar, edebiyat ve toplumsal cinsiyet üzerine kaleme aldığı denemeler, direnmeye ve dayanışmaya olan inancı tazelemek

bottom of page