Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Öykü: Sezonluk
"Masanın sol tarafına yayılmış sarı çiçeklerden birini seçip yeşil sapını kesti. Parlak taç yapraklarını araladı, ortalarındaki sarı kısmı özenle çıkardı. Sağ elinin yanındaki beyaz kaba attı. Bir, iki, üç, dört… Masada sadece bir tane kalana kadar devam etti. Tam ona uzanırken evin ön avlu kısmından gelen tanıdık sesle irkilip dikeldi." Cemre Öğün Eliyle ince plastik poşetin içini yokladı. Çok kalmamış. Poşeti ters çevirip masaya boşalttı. İçindekiler azalınca aran dur, böylesi daha kolay. Kambur sırtını düzeltti, derin bir nefes aldı. Çişi var ama bitirmeden kalkmayacak. Masanın sol tarafına yayılmış sarı çiçeklerden birini seçip yeşil sapını kesti. Parlak taç yapraklarını araladı, ortalarındaki sarı kısmı özenle çıkardı. Sağ elinin yanındaki beyaz kaba attı. Bir, iki, üç, dört… Masada sadece bir tane kalana kadar devam etti. Tam ona uzanırken evin ön avlu kısmından gelen tanıdık sesle irkilip dikeldi. Eviyenin üstündeki uzun ince pencereden baktı. Beyaz bir araba taş duvarların arasından geçip toprak avluya girdi. Elindeki çiçeği temizlemeden diğerlerinin yanına fırlattı. Ellerini önüne silip önlüğü kafasının üstünden çıkardı. Mutfağın dar kapısından çıktı. Uzun koridorda hızla ilerliyor. Burası mutfağa göre serin ve loş, yüksek tavandaki küçük yuvarlak fil gözleri de olmasa tamamen karanlıkta kalacak. O ilerledikçe sesler güçlenip netleşti. Koridor geniş bir hole açıldı, oradan da giriş kapısına. Avluya çıkınca gözlerini kısıp kırpıştırdı. Öğle güneşi yüzünü yaktı. İçerinin sessizliğinden sonra ne zaman dışarı çıksa ağustos böceklerinin sesi kulaklarını tırmalıyor. Gözleri aydınlığa alışınca gördü. Beyaz arabadan iniyorlar. İlk olarak kadın. Onun boylarında, sarışın, güleç biri. Sonra adam, en son da çocuk. Kocasının sesi avluda yankılandı. “Hoş geldiniz! Hoş geldiniz! Elif Hanım değil mi?” Toprak açıklığın öteki tarafından arabaya yürüyor. Daha iyi görebilmek için elini gözlerine siper etti. Kocası önce kadının, sonra adamın elini sıktı. Kadın ona bakıyor. Kafasıyla selam verip durduğu yere doğru seslendi. “Merhaba!” Kocası kadının bakışlarını takip etti. Onu görünce güldü, elini ona doğru uzattı. “Neden orada duruyorsun Tuğba, gelip misafirlerimizle tanış! Eşim Tuğba, ben de Ozan.” Karşı çıkmadı, yavaş adımlarla yanlarına gitti. Kadının ve adamın elini sıktı. Tanışma faslı bitince kadın gözlerini avluda gezdirdi. “Ne kadar güzel bir yeriniz var!” Ozan atıldı. “Tuğba size içeriyi gezdirsin isterseniz. Sonra da odalarınıza yerleşirsiniz. Biz beyefendiyle bavulları ve giriş işlemlerini halledelim.” Tuğba önde, Elif ve küçük oğlan arkada eve girdiler. Holden geçip beyaz yüksek duvarların arasında ilerlediler. Arada arkasına bakıyor. Küçük oğlan parmaklarını duvarın pütürlü yüzeyinden ayırmadan yürüyor. Annesi ise tavandaki fil gözlerine, koridordaki eski eşyalara bakıyor. Beyaz bir kapının önünde durdular. Anahtarı üstünde. Tuğba çevirip kapıyı açtı. “Odanız burası. Umarım beğenirsiniz.” Yana çekilip geçmelerine izin verdi. Elif çift kişilik yatağın hemen karşısındaki tırnak aynanın önünde durdu. Bir müddet kendine baktı, sonra gözlerini aynanın köşelerinde, çevresinde gezdirdi. Eliyle mobilyanın ahşabını yokladı. “Antika, değil mi? Buralarda var mı böyle şeyler?” Meraklı gözlerle ona bakıyor. Omuzlarını silkti. “Maalesef hiç bilmem. Hepsi anneannemden kalma.” Kaşlarını kaldırdı. Vücudunu ona çevirdi, kollarını kavuşturdu. “Ev ailenizden mi kalma?” Gülümseyerek kafasını salladı. Yanakları hafifçe ısındı. “Evet. Ailecek kullandığımız ev…” Kadın bahçeye açılan ahşap kapıya yöneldi. Keten perdenin arasında kulpunu buldu. Çevirmeye çalışıyor. Yanına gitti, mecbur yardım edecek. “Ben açayım isterseniz.” Kulpu tutup sertçe çevirdi. Ahşap kapı açıldı. Ağustos böceklerinin gürültüsü içeri doldu. Elif bahçeye bakarken sordu. “Hep burada mı yaşadınız?” Gözlerinin içine bakıyor. Yutkundu. “Hayır. Ben bankacıyım.” Şaşkın. Gülümsedi. “Öyle mi? Hangi banka? Ben de bankadaydım, çok yeni iş değiştirdim.” Kalbi şimdi daha hızlı çarpıyor. Koridorda yerde sürülen valiz ve ayak sesleri gittikçe yaklaşıyor. Sessizliği yeni bir soruyla yine Elif dolduruyor. “Şimdi çalışmıyor musunuz?” Cevap vermek için ağzını açtı. Dudaklarının arasından onun sesi yerine Ozan’ınki çıktı. “Çalışmıyor.” İki adam odaya girdiler. Geniş, beyaz, sessiz mekân birden kalabalıklaştı. Valizleri duvarın kıyısına bıraktılar. Ozan onun yerine devam etti. “Uzun zamandır buraya taşınmak istiyorduk. Tuğba’nın işi de artık kâbusa dönüşünce bırakmaya karar verdi.” Ona yaklaşıp sırtına hafifçe vurdu. Vücudu belli belirsiz sarsıldı. Kocasının terli yüzüne bakıp kafasını salladı. “Evet, çalışmıyorum.” Aileyi odalarında bırakıp çıktılar. Koridoru sessizlik içinde yürüdüler. O önde Ozan arkada. Hole ulaştıklarında mutfağa uzanan diğer koridora saptı. Kocası avluya açılan kapıdan çıkıp dışarının aydınlığında kayboldu. Mutfak evin geri kalanına göre nemli. Biraz önce masanın üstünde bıraktığı beyaz kabı musluğun altına koydu. Göz ucuyla kapının üstündeki saate baktı. Yemeğe yetişecekler. Önlüğünü kafasından geçirip sabah soyduğu soğanları doğramaya başladı. Acaba kadın hangi bankadaydı? Gözleri yanıyor. Lafını tamamlayamadı ki. Yüzü bir yerden tanıdık mı? Yaşlar yanaklarından çenesine akıyor. Gözlerini kırpıştırdı. Doğramaya devam etmeli. Yoksa akşama yetişmeyecek. İşini bırakmadan önce gittiği son geziyi hatırladı. Bir soğan daha aldı. Ortadan ikiye kesti. Doğramaya başladı. Kadın yöneticiler için hazırlanmış bir saçmalık... Arkasında duyduğu sesle irkildi. “Pardon, su rica edebilir miyim?” Boş elini karnına götürdü. Derin bir nefes aldı. Elindeki bıçağı doğranmış soğanlarla kaplı ahşabın üstüne bıraktı. “Tabii, bir saniye elimi yıkayayım.” Elini eviyede yıkadı. Buzdolabının yanına gidip kapağı açtı. Elif’e döndü. “Soğuk?” Kafasını salladı kadın. Buzdolabındaki cam şişelerden birini alıp, iki büyük bardağa doldurdu. İlk yudumlarını sessizlik içinde içtiler. Cesaretini topladı. “Demin yarım kaldı. Siz hangi bankadaydınız?” Elif ağzındaki suyu yuttu, cevap verdi. “Ben Kentbank’ta çalıştım yıllarca. Şimdi başka bir şirkette çalışıyorum. İşler biraz daha yoğun.” Elini havada dolaştırdı. “Bizim de hayalimiz aslında böyle bir yer. Çok şanslısınız.” Kulakları zonkluyor. Burnundan aldığı hava yetersiz, ağzını açtı. “Aslında…” Elif’in hâlâ havadaki eline bakıyor. “Aslında…” Kadın gözlerini olabildiğince açmış, büyük bir sır duyacakmış gibi bekliyor. Konuşması koridordan yükselen sesle kesildi. “Anne!!” Elindeki bardağı ortadaki masaya bıraktı. “Bizim ki! Akşam sohbet edelim biraz, olur mu?” Sessizce kafasını sallıyor. Kadın koridorda kaybolunca bardağındaki suyu bitirdi. Soğanlarına döndü. Pembeleştiler. Üstlerine bir kaşık salça koyup kavurmaya devam ediyor. Ocaktan yükselen sıcak yüzünü yakıyor, davlumbazdan gelen güçsüz hava akımı ince saç tellerini hareket ettiriyor. Kentbank. Kadın Kentbank’ta çalışıyormuş. İnsan kaynaklarından Aylin de bir ara Kentbank’ta çalışmamış mıydı? Gözlerini kıstı, hatırlamasına yardımcı olacakmış gibi sararmış duvardaki yağ lekelerine bakıyor. İşten ayrılırken en çok didinenlerden biriydi Aylin. Kalman için elimizden ne geliyorsa yaparız. Aynen böyle demişti. Karıştırmayı bıraktı. Ocağın altını kapadı. Kafasını çevirmeden tezgâhtaki pirinç dolu kabı alıp tencereye boşalttı. Böyle demişti. Sırtı ağrıyor. Ahşap sandalyenin arkasına yaslandı. Burada yemek yaparken anneannesi de annesi de sırt ağrılarından şikâyet ederdi. Bankadaki odasına aldırdığı siyah koltuğu getirip buraya koysa… Küçük taş mutfağın içinde kolçaklı döner koltuğu gözünde canlandırdı. Güldü. Kocasını hayatta buna ikna edemez. İlk geldiği günden beri evin ne kadar otantik olduğunu anlatıyor. Son çiçeğin de içini doldurup büyük metal tencerenin zeminine yerleştirdi. Tencereyi sapından tutup kendine çevirdi. İçine baktı, o kadar muntazam ki. Arkasındaki saate göz attı. Yetişir. Fokurdayan tencereyi arkasında bıraktı. Avluya çıkacak. Elif’in Kentbank’taki işini merak ediyor. Ortak tanıdıklarını. Koridorun sonuna kadar yürüdü, ev sessiz. Dışarıda olmalılar. Ağır kapıyı kendine çekerek açtı. Gözüyle boşluğu taradı. İleride akasya ağacının dibindeler. Kumaş şezlonglarda. Yanlarına yürürken seslendi. “Merhaba, bir isteğiniz var mı?” Elif’in kocası, adını hatırlamıyor, gülümseyerek kaykıldığı yerde doğruldu. “Çok teşekkürler, şimdilik yok…” Adamın cümlesini arkası avluya dönük şezlongdan yükselen tanıdık ses böldü. “Hayatım gelsene! Ben de misafirlerimize buraları anlatıyordum.” Omuzları düştü. Elif ve adam oturdukları yerden ona bakıyorlar. Köy hayatını anlatsın diye. Ozan’ın yanına gitti. Şezlongunun ahşap kolçağına eğreti bir şekilde oturdu. Ozan kollarını başının arkasına yerleştirdi. Önce gülümseyerek ona baktı, sonra misafirlere. “Tuğba olmasa buraya gelmemiz mümkün değildi, ona teşekkür etmem lazım.” Kafasının arkasında ördüğü ellerini çözüp, birini sırtına yerleştirdi. “Bizim tarafta köy möy hiçbir şey yok. 50’lerde ne varsa satıp şehre yerleşmişler. Ben neredeyse üçüncü kuşağım. Ama burayı gördüğüm gün âşık oldum. İnsan gibi yaşıyoruz.” Elini sırtından çekip işaret parmağını karşısında oturan kadına salladı. “İnanın şehirde tutsağız hepimiz.” Kafalarını sallıyorlar. Kucağına yerleştirdiği avuçlarına baktı. Parmaklarının boğumlarındaki nasırlara, bir yılda kalınlaşmış derisinin üstündeki çiziklere… Ayağa kalktı. “Ben mutfağa döneyim.” Fokurdamaya devam eden tencerenin kapağını açtı. Suyunu tamamen çekmiş. Ocağı söndürdü. Eviyenin üstündeki dar pencereden gelen ışık beyaz duvara vuruyor. Kızıl uzun bir dikdörtgen. Yemeğe hâlâ zaman var. Tencerenin yanında bekliyor. Parmaklarını sarı dolmalara değdirdi. Uçları yanınca çekti. İşaret parmağına üfledi. Baş parmağıyla ovdu. Kaygan. Sıcak tavalara kahvaltı için attığı gözlemeleri çevirmekten, fırından çıkmış ekmekleri aceleyle kesmekten. Diğerlerine de tek tek baktı. Parmak izleri neredeyse kaybolmuş. Küçük parmakları dışında. Onları sadece on parmak yazarken kullandı. Elini tekrar tencerenin içine soktu. Sıcak dolmalardan birini tuttu. Çıkardı, tezgâhın üstündeki servis tabağına özenle yerleştirdi. Bir tane daha ve bir tane daha… İşi bittiğinde pencereden duvara vuran ışık soluk bir pembeye döndü. Parmaklarının ucundaki gibi bir pembeye. Mutfağın ortasındaki masaya dolaptaki mezeleri dizdi. Önceki gün haşladığı otları ve diğer her şeyi. Uzaklaşıp eserine baktı. Güzel gözüküyor. Zeytinliğe bakan arka kapıyı açtı. Dışarının ışıklarını yaktı. Ağaçların arasına serpiştirilmiş altı masa. Denizden, köyün diğer taraflarından ve odalarından çıkıp gelecek misafirleri bekliyor. Önlüğünün cebine sayısız çatal ve bıçak koyup dışarı çıktı. Bunları masalara özenle dağıttı. Bardakları. Tuzluk ve biberlikleri. İşi bittiğinde sıcak akşamüstü güneşi yerini tatlı bir serinliğe bırakmıştı. Üstünü değiştiremeyecek. Misafirler uzun koridordan büfenin hazır beklediği mutfağa gelmeye başladılar. Denizden ıslanmış saçları, yaz kokularıyla bezenmiş hafif keten kıyafetleri mutfağın havasını yeniledi. Ona sessizce selam verip tabaklarını doldurmaya koyuluyorlar. Sonra dışarı çıkıp daha ilk günden seçtikleri masalarına oturuyorlar. Kocası ilk masalar dolduktan sonra mutfakta belirdi. Ona göz kırpıp zeytinliğe açılan kapıdan çıktı. Masalarına yerleşmiş misafirlerle konuştuğunu duyabiliyor. “Deniz çok güzeldi, kaçırdınız.” dedi üç gün önce tek başına gelen genç. Kocasının kahkahası bahçeyi inletti. “Biz hep gireriz! Siz keyfini çıkarın!” Ensesindeki terler sırtından aşağı aktı. Tezgâha yaslanıp ileri geri sallandı. İçeride en az dört kişi var şimdi. Her seferinde yeni bir şey bulacaklarmış gibi masanın çevresinde dönüp duruyorlar. Çiçek dolmalarına çatallarını batırarak tabaklarına geçiriyorlar. Zarı çok ince olanlar büyük çatallara dayanamayıp dağılıyor, dağılanlar servis tabağına terk ediliyor. Mutfak boşalmaya yüz tuttuğunda Elif koridorda gözüktü. Kentbank’lı kadın. İçeri girip gülümseyerek ona selam verdi. “Biraz kestirdim. Yol yorgunluğu…” Gözleri masaya kaydı. Heyecanla yaklaştı. “Ellerinize sağlık, neler var burada?” Yanına yaklaştı. Masadaki otları işaret ederek, “Bu buranın otu, bazen etli de yapıyorlar ama ben zeytinyağlı tercih ediyorum. Bu şevketi bostan zaten bilirsiniz, terbiyeli…” Elif dinledi. O anlatırken masadan aldığı tabağı doldurmaya başladı. Dört kenarlı masanın son kenarına, kabak çiçeklerinin yanına ulaştılar. Gururla gösterdi. “Ve kabak çiçeği dolması…” Lafı yine bölündü. “Beğendiniz mi?” Kocası. Elini masanın üstünde gezdirip devam etti. “Hepsi buranın yemekleri.” Kadın gözlerini ondan ayırdı, Ozan’a döndü. Avuçlarını sıkıyor. Kabak çiçeklerinin durduğu tabağa baktı. Beyaz porselenin üstüne saçılmış pirinçlere. Hızla uzandı. Tabağı aldı. Göğsüne yakın bir yerde tutuyor. Kocasının bakışları üstünde. Tabağın üstünde. “Tuğba, ne yapıyorsun?” Suratında gergin bir gülücük, bekliyor. Cevap vermedi. Adam eliyle masada dolma tabağından boşalan yeri gösteriyor. “Bıraksana, Elif Hanım da alacaktı…” Kadın huzursuz, kafasını iki yana sallayıp bir şeyler geveledi. Ani bir hareketle parmak uçlarının üstünde dönüp hızla kapıdan çıktı. Basamakları atlaya atlaya indi çocukluğunda yaptığı gibi. Çevresine baktı. Uzun zamandır yuvasından çıkmamış, burayı yabancılıyor. Arkasında kocasının sesi. Onu mutfaktan bahçeye inen basamakların başına kadar takip edebilmiş. “Tuğba’cığım, istersen içeride…” Dinlemiyor. Masaların hepsi dolu. Gözüne boş bir sandalye kestirdi. Tek başına gelen gencin masasında. Sandalyeyi çekip oturdu. Genç adam hafifçe ayağa kalktı, şaşırmış olmalı. Kabak çiçeklerini önüne koydu. Ona bakıp gülümsedi. Zarı yırtılmışlardan başladı yemeye. Arada kafasını servis tabağından kaldırıp çevresine bakıyor. Mutfak kapısının hemen dışında çaresizce bekleyen kocasına… O yedikçe misafirlerin iştahı kaçmış olmalı. Çatal bıçaklarını sırayla tabaklarına, tabaklarının yanlarına bıraktılar. Umurunda değil. Servis tabağı tamamen boşalıncaya kadar yedi. Üstünde tek bir pirinç tanesi bırakmadı.
- Bir yumurta kabuğunun hikâyesi
Şule Tüzül, Fatma Nur Kaptanoğlu'nun ilk romanı, Babam, Ev ve Yumurta Kabukları üzerine yazdı: "Kaptanoğlu, romanının ana kahramanı fotoğrafçı Bilge gibi, hepimize çok tanıdık bildik gelecek o hikâyelere odakladığı objektifiyle o hikâyelerin ne kadar önemli, ne kadar olağanüstü, hayatlarımızın şekillenmesinde ne kadar etkili olduğunu anlatıyor." Her şeyin her geçen gün hızlandığı, hızla tüketildiği, hızla yaşandığı bir çağın içinden geçerken nelerin yok olup nelerin geleceğe devam edeceği tartışmalarının odağında edebiyat ve kitaplar da var. Özellikle yapay zekanın kitap yazabildiği bir çağda edebiyatın nasıl yaşamını sürdüreceği merak konusu. Ben edebiyatın da kitap okumanın da asla ölmeyeceğini ama değişeceğini ve dönüşeceğini düşünenlerdenim. Yapay zekâ ürünü bir kitabı okuyup da sevebilir miyim bilmiyorum, pek sanmıyorum, çünkü edebiyat her ne kadar okuduğum eseri temel alsa da arkasındaki yazarın varlığı çok önemli. Yazarı hissedemediğim bir kitap edebiyat eseri midir? Edebiyat kelimelerin, cümlelerin altında kendini hissettiren yazar demek biraz da. Hem de bunu asla kendini belli etmeden, neredeyse kendini yok ederek yapan yazar demek. Başlamışken biraz daha ahkam keseyim. Edebiyat sınırı olmayan bir özgürlük alanı, yazar için de okur içinde. Sınırlarını sadece yazarın belirlediği bir dünya sunan eserin içinde yol alan okur da kendi belirlediği sınırlarda yol alıyor. Okur olarak kendinize edebiyatın sunduğu dünyada bir dünya yaratabildiyseniz bundan daha şahane bir özgürlük düşünemiyorum açıkçası. Anlamak sevginin giriş kapısı. Ne kadar anlarsanız o kadar sevebilirsiniz bu dünyayı. Edebiyat bunun için bulunmaz kaftan. Tüm bunları düşünmeme Fatma Nur Kaptanoğlu'nun geçtiğimiz Ekim ayında Can Yayınları'ndan çıkan romanı Babam, Ev ve Yumurta Kabukları vesile oldu. Kaptanoğlu 1993 doğumlu çok genç bir yazar. Kaplumbağaların Ölümü , Homologlar Evi , Ateşten Atlamak isimli öykü kitaplarından sonra Babam, Ev ve Yumurta Kabukları ilk romanı. Babam, Ev ve Yumurta Kabukları , 112 sayfalık incecik bir roman. Lise eğitiminden sonra sahil kasabasındaki evinden ve ailesinden ayrılıp, üniversite ve iş yaşamını büyük şehirde sürdüren, yıllar içinde ailesinden tamamen uzaklaşan romanın ana kahramanı ve ben anlatıcısı Bilge'nin hikâyesi. Babasının sağlık durumu nedeniyle yıllar sonra evine dönmek zorunda kalan Bilge, geçmişi, ailesi ve kendisiyle hesaplaşmasını anlatıyor. Çok tanıdık ve bildik bir hikâye. Ancak Kaptanoğlu'nun usta işi anlatımıyla edebi tadı yoğun, pek çok okurun ortak bir hesaplaşma ve yüzleşme yaşayacağı olaylar zinciriyle sarsıcı ve etkileyici bir hikâye. Kaptanoğlu, romanının ana kahramanı fotoğrafçı Bilge gibi, hepimize çok tanıdık bildik gelecek o hikâyelere odakladığı objektifiyle o hikâyelerin ne kadar önemli, ne kadar olağanüstü, hayatlarımızın şekillenmesinde ne kadar etkili olduğunu anlatıyor. Roman, genç bir kadın olarak çocukluğunun geçtiği eve gelen Bilge'nin evin önüne arabasını park ettiği sahneyle başlıyor. Şimdiki zaman kipinde anlatmaya başlıyor Bilge. Bilge ile birlikte evin, sahil kasabasının, kasabaya yakın şehrin ve hikâyenin içinde yol alıyoruz. Kitap çoğunlukla bir iki sayfadan oluşan kısa bölümler halinde ilerliyor. Birkaç bölüm uzun. Bazı bölümlerde şimdiki zamandan geçmişe dönüyoruz. Her bölüm bir fotoğraf karesi gibi. Her bölüm Bilge'nin yaşamından bir hikâye. Hikâyelerin toplamı bizi bir büyüme hikâyesine götürüyor. Romanlarında büyüme hikâyeleri anlatan başka bir yazarın, Figen Şakacı'nın sözü geliyor aklıma: büyümeme inadının hikâyesi, diyor büyüme hikâyeleri için. Bilge'nin hikâyesi için de aynı şeyi söyleyebiliriz. Kaptanoğlu'nun hem bu kısa hikâyelerin hem de ana hikâyenin içinde bıraktığı boşluklar ve muğlak alanlar okuru hikâyeye dahil ediyor. Çünkü fazla söze gerek yok, hikâyeleri okur olarak biz tamamlayabiliriz, hepimizin hikâyesi bunlar, birkaç sade cümle her şeyi hatırlamamıza, her şeyi anlamamıza yetiyor. Bilge olabilecek en sade dille anlatıyor her şeyi. Kısa cümleler. Hiç süsleme, güzelleme yok. Anlatımın çok sakin bir ritmi var. İniş çıkışlar yok. Diyaloglar bile bu ritmin dışına çıkmıyor. Kaptanoğlu'nun ustalığı öncelikle burada kendini gösteriyor. Anlattığı hikâye hiç de o sakinlikte değil. İniş çıkışları, çarpışmaları, çığlıkları, korkuları, hezeyanları, kurumayan dokundukça acıyan yaraları olan bir hikâye. Tüm bunlar o sade cümlelerin içinden gösteriyor kendini. Romanın dili, Bilge'nin yaşadığı her duyguyu içimizde, Bilge ne kadar derinde hissediyorsa o derinlikte hissetmemizi sağlıyor. Bunda Bilge'nin yaşadığı pek çok şeyle ortaklık kurmamızın da payı var. Okurken en çok buna şaşırıyorum: Yazarla ve Bilge ile aramda neredeyse çeyrek asırlık bir yaş farkı var, ama neredeyse benzer şeyleri yaşamışız. Ev yaşamı, aile, anne, baba, kardeş ya da akrabalarla ilişkiler, sofradaki diyaloglardan adı konmayan sessizliklere, kahvaltıda yenen yumurta kabuğunun nasıl kırıldığından bir pazar alışverişine nasıl gidildiğine, her şey ne kadar benziyor. Düşünüyorum; tüm bunlar bizim coğrafyamıza özgü değil aslında, dünyanın bütün evlerinde aynı şeyler yaşanıyor, dünyanın bütün coğrafyalarında çocuklar aynı şekilde büyüyor, ve belki bu yüzden hepsi aynı inatla büyümek istemiyor, ve belki bu yüzden hikâyeler hep birbirine benziyor. Fatma Nur Kaptanoğlu o hikâyelerin içindeki minicik sıradan şeylerin hayatımızın en önemli meselelerinin temelini oluşturduğunun altını çiziyor. Örneğin ev. Ev nedir? Güvende hissettiğimiz bir yer değil mi? Peki ya güvende hissedemiyorsak, kaygılıysak, huzurlu olması gereken ama olmayan bir yerse ev, ev olmaktan çıkıyor mu? Ne oluyor o zaman? Ait hissettiğimiz mi bize ait olan bir yer mi? Sığındığımız mı kaçmak istediğimiz mi? Bizi biz yapan, kim olduğumuzu borçlu olduğumuz bir yer değilse ev ne olacak, nasıl var olacağız peki? Aşağıda yer alan şu cümlelerin çok tanıdık geldiği kaç kişiyiz bu dünyada, bence çok kişiyiz: "Evde ayakkabıyla dolaşılmaz, evde yüksek sesle müzik dinlenmez, koşulmaz, herkesin içinde ağlanmaz, en sevdiğin dizinin yeni bölümü babanın ekonomi haberlerine denk gelirse izlenmez, sigara içilmez, aşık olunmaz, kimi sevdiğin söylenmez, kimden nefret ettiğin anlatılmaz, uygunsuz bir saatte acıkırsan yemek yenmez, uykun yoksa bile babadan sonra yatılmaz, erken uykun geldiyse uyunmaz, pijamayla oturulmaz, ayıp. Evde ne yapılır peki? Bir evin ev olabilmesi için ne gerekir?" Örneğin özgürlük. O sade cümlelerinin arasında bir yerde şöyle diyor Bilge: "Özgürlüğün çevremizdeki insanlarla anlam kazanması ne tuhaf." Anlatmaya devam ediyor, birkaç paragraf sonra şunu söylüyor: "Çünkü gerçek özgürlük, şartlar ya da konumlar ne olursa olsun bireyin yaşamının her alanına taşıyabildiği özgürlüktür." Örneğin baba. Ve örneğin anne. Kaptanoğlu, anne ve baba meselesini çok doğru yerlerden kadrajlayarak masaya seriyor; annelerin kutsallaştırılarak nasıl yaşamın minicik neredeyse görünmez noktalarına dönüştürüldüğünü, hem var olup hem nasıl bu kadar yok olarak yaşamak zorunda kaldıklarını, babaların sevmek konusundaki acizliklerinin arkasında yatan daha ağır daha büyük acizlikleri, tüm bunların nesilden nesile nasıl taşındığını anlatıyor. Tüm bu kısır döngünün içinde bir çocuk nasıl büyüyecek, nasıl özgür bir birey olabilecek? Edebiyat sorulara cevap vermez, soru sordurur, özgürlük tam da böyle başlar var olmaya... Kaptanoğlu çok güzel sorular sorduruyor okuruna. Yazıya başlarken edebiyatın dönüşeceğinden ve nasıl özgür bir alan olduğundan bahsetmemin nedeni Fatma Nur Kaptanoğlu'nun hem bu ilk romanının hem de öykülerinin hatırlattıklarıydı. Kaptanoğlu bundan on yıl önce (belki de hâlâ) bu ülkede romanda bu olmaz, öyküde şu kabul edilemez denilenleri yapıyor. Babam, Ev ve Yumurta Kabukları 'nda sosyal medya yazışmaları, cep telefonu mesajlaşmaları yer alıyor. Anlatımına bir fotoğraf karesi ekliyor. Edebiyat parçalayan cümleler olmadan da, sıra dışı ve olağanüstü olaylar olmadan da, edebiyat otoritelerinin çizdiği çerçevelerin dışına çıkılarak da iyi edebiyat yapılabileceğini gösteriyor. Babam, Ev ve Yumurta Kabukları 'nı ne yapay zeka ne bir başkası yazabilirdi, sadece Fatma Nur Kaptanoğlu yazabilir, bu nedenle şahane bir edebiyat eseri. Edebiyat sezgi olmadan yapılamaz, ancak iyi yazarlar sezgilerini bir edebiyat eserine dönüştürebilirler. Kaptanoğlu, yazınında önemli bir şey daha yapıyor. Hem romanında hem de öykülerinde kuir (queer) bireylere yer vermesine rağmen edebiyatının masaya yatırdığı meselelerden biri değil kuir yaşamlar. Yaşamın içinde, olması gerektiği gibi, doğal halleriyle varlar. Bu nedenle Kaptanoğlu'nun edebiyatını içinde kuir kahramanlar var diye kuir edebiyat kategorisinde değerlendirmek haksızlık olur bence çünkü onun edebiyatını daha dar bir alana kapatmış oluruz. Kaptanoğlu'nun kuir kahramanları kuir olmanın ne demek olduğunu anlatmıyor, insan olmanın ne demek olduğunu anlatıyor, hepimizi anlatıyor. Bu toplumda ve ailelerde kuir bireyin yaşadığı sorunlar kuir olmayanların da yaşadığı ortak sorunlar. Tüm sorunların temelinde birbirimizi olduğu gibi kabul edememek, ne kendimizi ne de karşımızdakini anlama çabası gösterememek var. Bencilliğimiz ve sorgulamadığımız kalıplaşmış kurallarımız var. Konuya bu açıdan bakılmasının çok önemli olduğunu düşünüyorum. Aksi halde toplumun, iktidarların ve eril temsiliyetlerin sergilediği ayrımcı duruşa katkı vermekten öteye gidilemez kanısındayım. Kitap kapağındaki kolaj Fatma Nur Kaptanoğlu'na ait. Çok güzel, kitaba çok yakışan bir kapak olmuş. Babam, Ev ve Yumurta Kabukları , bir yumurta kabuğunun hikâyesi. Bence bir yumurta kabuğunun hikâyesi kabuğun içindeki civcivin, sadece onun, kabuğu kırması ile başlamalı. Oysa yaşamda her zaman öyle olmuyor maalesef. Kabukları başkaları kırıyor, hikâyeler başlamadan bitebiliyor. Fatma Nur Kaptanoğlu hepimizin hikâyesini yazmış Babam, Ev ve Yumurta Kabukları 'nda. Okuru bol, yolu açık olsun. Herkesin kendi kabuğunu kendisinin kırabildiği bir dünya dileğiyle... BABAM, EV VE YUMURTA KABUKLARI Fatma Nur Kaptanoğlu Can Yayınları, 2024 Tür: Roman 112 s.
- Zaman Bir Anne
Ocean Vuong, Zaman Bir Anne 'de annesinin ölümünün ardından yaşamın ne anlama geldiğini sorguluyor… Ocean Vuong, bu ikinci şiir kitabında annesinin ölümü sonrası yaşadığı deneyimle karşımıza çıkıyor. Vuong, annesinin yokluğunu anlamlandırmak için çabalarken hayatındaki tüm kayıplarla hesaplaştığı bir sürece giriyor ve özellikle babasının ve genç yaşta ölen yakın arkadaşlarının kayıplarını da ele alıyor. Şiirlerinde, ölümün ardından yaşamın ne anlama geldiğini sorguluyor ve kederin ötesinde hayatta kalmaya kararlıyken keder içinde olmanın paradoksunu somutlaştırıyor. Zaman Bir Anne , her zamanki Ocean Vuong bileşenlerinin çoğuna sahip; bağımlılık, ırkçılık, aile, şiddet ve Vietnam'daki savaşın hayaleti. Vuong, ilk şiir kitabı olan Gece Göğünde Çıkış Yaraları’ında ki bu temalarla uyum içinde kalarak, Amerika'da bir Amerikan savaşının ürünü olmanın bedeliyle tekrar yüzleşiyor. Dil ve biçimle ilgili yenilikçi ve cüretkar bir deneyi temsil eden Zaman Bir Anne, hayatın içinde yaşadığımız ve sorguladığımız temaların gerçekten nasıl tükenmez olduğunu tekrar bize hatırlatıyor. 2016 Whiting Ödülü, 2017 TS Eliot Ödülü ve 2019 MacArthur bursu sahibi olan Vuong, uğruna yaşamaya ve keşfetmeye değer her şeyi bize yine yüksek sesle söylüyor. Ocean Vuong (d. 14 Ekim 1988) Vietnam asıllı Amerikalı şair, deneme ve roman yazarıdır. Şiir Vakfı 2014 Ruth Lilly/Sargent Rosenberg Bursu, 2016 Whiting Ödülü ve 2017 T. S. Eliot Ödülü sahibidir. İlk romanı On Earth We're Briefly Gorgeous 2019 yılında yayımlanmıştır. Aynı yıl MacArthur Bursu almıştır. ZAMAN BİR ANNE Ocean Vuong Harfa Kitap, 2024 Çeviri: Gökçenur Ç. Tür: Şiir 124 s.
- “Her zaman, olaydan çok duyguya, o duygunun bizdeki karşılığına odaklanmanın faydalı olacağına inanıyorum.”
Aynur Kulak, Ezgi Ayvalı ile ikinci romanı Kutlama odağında konuştu: “Evet, korkularımızı kucağımıza alıp gittiğimiz her yere taşıdığımızda, kutlamalar felakete, bayramlar kaosa, cennet cehenneme dönüşüveriyor. Olmasından korktuğumuz her şey bir bir başımıza geliveriyor. Bunu defalarca kez deneyimlemişsinizdir.” Sohbetimizi tiyatrodan el alarak başlatmak istiyorum Ezgi Hanım. Tiyatronun ve edebiyatın kol kola bir birliktelik yaşamaları bu noktadan başlamama sebep aslında ve sizin uzun yıllar sahne önü ve arkasında çalışmanız tabii. Oyun metinleri, sahne üstü, sahne arkası, kitaplar ve edebiyat metinlerinin sizin hayat rotanızdaki etkisi nasıl oldu? Hep içe dönük, hayatın içinde ama aklı bir karış havada bir çocuktum. İlk kez Ankara’da küçük bir sanat okulunda sahneye çıktım. Bu heyecan ya korkutup kaçıracaktı ya da peşine düşürecekti beni; peşine düştüm. İstanbul’a Ayla Algan’ın yanına geldiğimde yirmi yaşındaydım, tiyatroyla ve edebiyatla gerçek anlamda onun evinde tanıştım. Boş kaldığımız zamanlarda (çok az olurdu) yazdığım şiirleri, metinleri okurdum. Bana durmadan bir şeyler oynatırdı. Bir gün beni tanıştırırken, “Onun kalemi var!” dedi. Şimdi şimdi anlıyorum, beni yola düşüren bu an, bu cümleymiş. Tabii ki, fikirlerin, düşlerin, yaşanmış olayların sözcüklere dönüşü ve okuyanda bir karşılık buluşu; sonra o kağıt üzerindeki sözcüklerin gerçek insanlarca yeniden canlandırılışı her seferinde aklımı aldı. Müthiş değil mi! Neresinde olursam olayım, hepsinin iç içe olduğuna inanıyor ve çok heyecanlanıyorum! Edebiyat ve Tiyatro, bir seçim yapmanızı istesem mesela seçim yapmanız mümkün olabilir mi, yoksa zaten iç içe geçmiş iki sanat disiplininden söz ettiğimiz için mümkün değil mi? Birbirlerinden bağımsız değiller ki… Her metin sahnelenebilir, hayatın her anı edebi bir metne dönüşebilir. Ne olduğuyla ilgileniriz ama nasıl anlatıldığına çekiliriz, okur ya da seyirci olarak. Tiyatro metni yazabilmeyi, bu niyetle yola çıkacağım bir fikir bulabilmeyi çok isterdim. Tabii beraberinde gelecek o tutkuyu ve cesareti de. Ama bu tarafı epeydir beslemediğimi fark ediyorum. Sorunuz, “Ömrün geri kalanını bir kütüphanede mi yoksa tiyatroda mı geçirirdin?” olsaydı; kolektif, sosyal ve canlı bir üretim alanı oluşundan: Tiyatro derdim. İlk romanınız Kırk Kabuklu Çekirdek 2021’de yayımlanıyor. Yeni romanınız Kutlama ise ikinci romanınız olarak yayın dünyasındaki yolculuğuna başladı. Öncelikle iki romanınız arasındaki farklar ne oldu bunu konuşabilir miyiz? Kırk Kabuklu Çekirdek, ismi gibi içine kapanık bir hikayeydi; yolculuğun başındaki ben gibi. Kutlama ise hem ondan çok farklı -kurgusu, sesi, sormaya cesaret ettikleriyle- hem de meraklı okurların yakalayacağı bir devam romanı niteliğinde. Zaman, mekan, rüya ve oyunsu dünyaları benzeşiyor, belli ki yıllardır buraları kurcalıyorum ben de. İlk kitapta, yaşananların, hatta duygularının farkında olmayan bir adam vardı. Kutlama’da, soran sorgulayan 12 birbirine benzemeyen karakter var. Kabuklar Kutlama romanı ile nasılsa soyuluverdi diyebilirim. Hem çağdaş insana hem de hayata dair çok perspektifli bir roman Kutlama. Bu yüzden tam da bu noktada romanın ana-odak meselesi neydi diye sormak istiyorum. Sizi masanın başına tekrar yazmak adına oturtan odak konu, mesele ya da olay neydi? Pandemi sonrası ailemle kaldığım otelden ayrılacağımız sıra, ufacık da olsa bir karantina korkusu yaşadım. Bana şaka yapmışlar, öyle bir şey olmadı ama bir çıkış noktası olarak aklımda kaldı benim bu korku. Farklı insanlarla olsaydı, farklı bir senaryoda olsaydı… Öte yandan, ölüm hakkında yazmak, konuşmak istiyordum. Yaşam, haftasonunu geçirmek için gelip kaldığımız bir otele benziyordu pekâla; bir şeyler kutlanıp, bir şeyler yiyip içilip, gülüp eğlenilip gidilecekti. Birileri erken ayrılacaktı, birileri tatili uzatacaktı belki. Beklenmedik anda beklenmedik şeyler olacaktı. Her şey birbirine benzedi. Hikayenin odağında bir kutlama var. Uzun yıllardır arkadaş olan fakat bir olay sebebiyle uzun yıllardır da görüşmeyen bir arkadaş gurubu. Neyin kutlaması, niye bu insanlar bir aradalar bir müddet sonra biraz geri planda kalıyor sebepler çünkü her bir karakter kendi çıkışını arıyor. Şunu sormak istiyorum: Masanın başına böyle bir hikaye yazmak için oturduğunuzda tastamam böyle bir hikaye mi yazmak istediniz ve yazdınız yoksa yazma süreci size karakterler ve hikaye nezdinde bambaşka rotalar mı çizdirdi? Hikayenin odağında bir yüzleşme vardı. İsmi “Dünya Oteli” gibi bir şeydi uzun süre ve uzun süre anlatıcıyı bulamadım. Sadece olay akışı yazıyordum, sahne sahne, senaryo gibi. Karakterler oluştu, derinleşti. Zamanın kayboluşu, mekanın anlamsızlaşması tüm gereksiz soruları ortadan da kaldırdı: Neyle yüzleşeceklerdi, neyi kutlayacaklardı, neyi kafaya takmışlardı, neye seviniyorlardı eskiden ya da üzülüyorlardı… Kimliklerini bıraktıklarındaysa birbirlerine benzemeye başladılar, çünkü geriye sadece bir bakış açısı kaldı. Evet, masanın başına oturduğumda böyle bir içsel yolculuk olacağını tahmin etmiyordum. Bunu roman bittiğinde okudum ben de. İsmi böylelikle Kutlama oldu. Çok karakterli bir roman Kutlama. Hal böyle olunca birçok psikoloji, duygu ve davranış söz konusu oluyor ve her bir karakter de ayrı ayrı dikkatli analizler gerektiriyor. Yorulduğunuz, zorlandığınız anlar oldu mu? Hikayelerine, kimliklerine, anılarına sıkı sıkı tutunan insanlar roman karakterleri. Aralarında arayışına tutunup kör olanlar da var. Hayatın içinden bildiğimiz tanıdığımız kişiler. Onları anlamaya uğraşmaktan çok, bendeki karşılıklarıyla yüzleşmekte zorlandım. “Hepsi kurguydu ama duygular gerçekti.” Böyle bir itirafla bitiyor roman. Her zaman, olaydan çok duyguya, o duygunun bizdeki karşılığına odaklanmanın faydalı olacağına inanıyorum. Bizi birbirimize yaklaştıran, benzer olaylar yaşamamız sanıyoruz ama durmadan benzer duygular deneyimlediğimizi unutuyoruz. Cezalandırılmaktan korkan bir çocuğun yalanı masum gelirken, aynı dürtüyle yalan söyleyen yetişkini, ne kadar sevsek, yıllardır tanısak da affedemiyoruz örneğin. Hiçbir fark yok aralarında. Bir de tabii karakterlerin, düşünceleri, korkuları ve beklentileri adına hikayenin sonunda gerçekleşen çok önemli diyebileceğimiz kilit unsurlar var. Ayrı ayrı tüm psikolojilere, tüm duygu durumlarına karşılık sprütiel bir yol arayışı mevzu bahis ama insan bilinci çok parçalı ve çok bütünsel. Hikayenin çok karakterli yapısı biraz bu durumu anlatmak istemenizden kaynaklı gibi geldi . Temayı farklı perspektiflerden bakarak ele almak için çok karakterli bir kurguya yöneldiğimi fark etmişsiniz. Bu, tartışmayı çok kolaylaştırıyor ama masa ne kadar kalabalıksa, her zaman o kadar ses çıkmıyor. Çoğu zaman kalabalığın sessizliği gerilimi artırıyor. Büyüdüğümüz koşullar bugünkü kimliğimizi oluşturduysa, bugün -bir sebepten- koşullarımız aynı olduğunda, referansı geçmişten almanın işe yarayıp yaramadığını sorguluyoruz aslında. Spiritüel dünya ve öğretiler, aile dizilimleri, korkuyla beklediğimiz ve atlatmaya çalıştığımız retrolar karakterlerin pandemi salgını sebebiyle bir otelde sıkışıp kalmalarından, geçmişle ilinti olarak hesaplaşmaya çalışmalarından, yaşadıkları ölüm ve yaşam korkusundan daha korkutucu, gerilimli gibi geldi bana. Hem olaylar, hem mekânsal unsur, hem hesaplaşma adına burada sizinle en önemli itkimiz korku üzerine konuşmak istiyorum. Evet, korkularımızı kucağımıza alıp gittiğimiz her yere taşıdığımızda, kutlamalar felakete, bayramlar kaosa, cennet cehenneme dönüşüveriyor. Olmasından korktuğumuz her şey bir bir başımıza geliveriyor. Bunu defalarca kez deneyimlemişsinizdir. Temelde tek bir korku var, o da “ölüm korkusu” dediğimizde, tüm başlıklar burada toplanıveriyor. “Hepiniz benden özür dileyeceksiniz!” diyor biri mesela. Altında yatan şu, “Ben haksızlığa uğradım, demek ki değersizim, o zaman sevilmem, sevilmezsem beslenemem, aç kalırım ve ölürüm.” Zihnimizdeki korku kutusu sandığımızdan da büyük ve farkında olmadan aldığımız kararları, eylemlerimizi oradan şekillendiriyor, bütününde hayatımızın tümünü oradan yönetiyoruz. Tabii ki sizinle Kutlama nezdinde “büyük oyunu” da konuşmak istiyorum. Aslında dünya büyük bir oyun alanı, büyük bir sahne ve biz bu sahnede bize verilen roller çerçevesinde bazen rol çalarak, bazen çok iyi, bezen çok kötü oynayarak yaşamımızı sürdürmeye çalışıyoruz. Bu manada Kutlama’nın aslında bir oyun metni olduğu üzerine, oyunsu yapısı üzerine konuşabilir miyiz? Kısacık bir yer var kitabın ortalarında; dışarıdan yeni oyuncu giremediği için o an, esas karakterlerimiz oynuyor. Hayatımız gibi. Biz de böyle durmadan rol dağıtıyoruz etrafımıza, sen şunu oyna, sen böyle davran, diye. Ve oynuyoruz da bir yandan. Yıllardır görüşmediğiniz bir arkadaşınızla buluştuğunuzu varsayalım; büyüdüğünüzü, başka birilerine dönüştüğünüzü öngörebilirsiniz ama yirmi dakika sonra ikiniz de eski halinize dönüverirsiniz. Kaldığı yerden devam etmesi, değişimi ispatlamaktan daha kolay gelir. Ailedeki rollerimiz ta ne zamandan belirlenmiştir. Ama bir ilişkinin ortasında, “Bir dakika, ben değişmeye karar verdim” demek; oyuncunun, sahnenin ortasında “Ya, ben bu rolü oynamıyorum artık!” demesine, “Kim yazdı bu senaryoyu?” diye sorgulamasına benziyor. Bu rollerin çoğu yük sırtımızda. Korku olarak taşıyoruz. Kimlik olarak taşıyoruz. Spiritüel, gerçeküstü yerlere çektikçe aklımız bulanıyor. Halbuki dümdüz, sen böylesin demiş biri, bir zaman. İnanmışız. İnandırmışız da herkesi. Gerçeğin böyle olmadığını zihin biliyor, kaçacak yer arıyoruz sonra… Ağaç yaşken eğilir, sözü de doğru değilmiş, biliyor musunuz? İnsan her yaşta bırakabilirmiş taşıdığı yükleri. Şimdi, yeni biri olmaya karar verebilirmiş. Bu yüzden Kutlama’yı tüm bu soruların peşine düşen bir roman olarak kurguladım. Yanlış sorular çarpık yanıtlar ve inançlar doğurduğundan, bu hikayede cevaptan çok sorular kalıyor elimizde. Herkesin kendinden bir iz, bir duygu bulabileceği tanıdık bir hikaye… Kutlama’yı sahne üzerinde izleme şansımız olabilir mi, böyle bir düşünceniz var mı? Ya da mini bir dizi projesi olarak karşımıza çıkabilir mi dijital bir platformda? Bir oyun ya da dizi izliyormuş hissine kapılan okur geribildirimleri alıyorum. Mini dizi olmaya çok uygun. Her ne kadar içinde olsam da bu süreç nasıl başlıyor, bilmiyorum. Benim kadar heyecanlanacak birinin önüne çıkması gerekiyor herhalde… Su akar yolunu bulur, diyelim…
- Yazma Sanatında Çıraklık
İrade Terbiyesi yazarının çarpıcı eseri, Yazma Sanatında Çıraklık , Türkçeye ilk kez çevriliyor. Yalnızca yazı alanında kendini geliştirmek isteyen öğretmen ve öğrenciler için değil, bu sanata ilgi duyan herkes için önemli bir kitap. Jules Payot döneminin ve ülkesinin yazma eğitimini eleştirirken sunduğu tekliflerle yeni bir benlik inşasını da mümkün kılıyor. Yazmaya dair felsefi ilkeler... Yazma sanatında ilerlemek isteyenler için bulunmaz bir rehber. Jules Payot (d. 10 Nisan 1859, Chamonix – ö. 30 Ocak 1940, Aix-en-Provence), Fransız eğitimci ve pedagog. Kitapları: (1895). Éducation de la Volonté . (İrade Terbiyesi, çeviren İbrahim Ethem 1926, redakte Münür Raşit 1932) (1908). La Morale à l'École . (Mektepte Ahlak, çeviren Kâzım Nami Duru 1929) (1914). L'Apprentissage de l'Art d'Écrire . (Yazma Sanatını Öğrenme) (1921). Le Travail Intellectuel et la Volonté: Suite à "L'Éducation de la Volonté" . (Fikrî Çalışma ve İrade: İrade Terbiyesinin Ardından) (1921). La Conquête du Bonheur . (Mutluluğun Fethi) (1937). La Faillite de l'Enseignement . (Eğitimin İflası) YAZMA SANATINDA ÇIRAKLIK Jules Payot Kapı Yayınları, 2024 Çeviri: İsmet Tekerek 336 s.
- 2024'de Gönül Malat'ın en sevdiği kitaplar
Gönül Malat , 2024'de okuyup sevdiği ve yazarken ilham aldığı kitapları Literaedebiyat için paylaştı. Bir nefes alıyorum tekil bir nefes. Bir an için ağzımda özgürlüğün tadı. Başlıyor dans, es rüzgâr es, gibiyim söğüt dalında bir söğüt yaprağı. 2024 yılında arzuladığımdan daha az kitap okuyabildim fakat okuduklarımdan da çok etkilendim diyebilirim. Edebiyatın üvey evladı şiir ile girelim yazıya ve beğendiğim- sevdiğim kitapları anlatmaya. Ben, Ursula K. Le Guin hayranıyım. Deyim yerindeyse taparım yazarın zihnine, dizelerine, satırlarına. O nedenle ilk önce Le Guin ile başlamak istedim yazıma. Yitik Ülke yayınlarından çıkan ve Ç. Gökçenur’un nefis çevirisiyle bizlerle buluşan “ Tanrı Kuşlarıyla Buluşmak ” adlı şiir kitabı. Ölüm teması çalışırken okuduğum ve beni yazarın zihnine mıhlayan dizeler. Yazıma epigraf olarak da birkaç mısra aldım dayanamayıp. Meşeli vadilerde dolaştım kanatlarımı çırpa çırpa. Kazuo Ishiguro’nun Yapı Kredi yayınlarından çıkan ve M. Haydaroğlu’nun çevirdiği “ Beni Asla Bırakma” adlı kitabı. Minör edebiyat grubuna alabileceğimiz bu romanı daha önce okumuştum fakat kitap kulübümüzle tekrar okumak derin bir yolculuğa çıkardı beni doğrusu. Atladığım noktaları tekrar gözden geçirmemi sağladı. Birçok eleştirmen bu kitap için distopya dese de bana göre bir üstopya . M. Atwood’un tanımladığı üstopya kavramına tamamen uygun bir metin. Atwood der ki; birilerinin distopyası(klonlar), başkalarının ütopyasıdır(Homo Spiens). Yazar aynı zamanda Michel Foucault’nun teorilerinden yola çıkarak üstopya ile birleşmiş bir “Heterotopya” anlatır bizlere. Esasen bir tıbbi (anatomi) terim olan heterotopya, bir organın ya da dokunun bulunması gereken yerde bulunmaması ya da farklı bir yerde bulunması anlamına gelmektedir. Foucault’nun heterotopyası ise iktidarın boyun eğdirilmiş popülasyon oluşturmak ve kendi sürekliliğini sağlamak için ya da kendi biyopolitikası için bireyler yetiştirdiği daha doğru terimle “Ürettiği” mekanlara verdiği isimdir. Kitap tüm bunların ışığında biyopolitika kapsamında okunabilecek en iyi örneklerden birisidir kanımca. Herta Müller’in Siren yayınlarından çıkan ve M. Tüzel’in çevirmenliğini yaptığı “ Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım” adlı kitabı. Yazarın daha önce Tek Bacaklı Yolcu isimli romanını okuyup hayran olmuştum. Müthiş bir dili var. Benim için kısa cümlelerin ecesi Müller. Fakat o kısa cümleler, sayfalarca açıklanabilir yoğunlukta ve güzelliktedir. Aslında bir edebiyat eleştirmeni olan yazar, Gilles Deleuze ve Pierre-Félix Guattari’nin tarif ettikleri yersizyurtsuzluk üzerine kalem oynatır kitaplarında. Babasının bir S.S.subayı ve annesinin de Sovyetler tarafından Gulag adalarında köle olarak çalıştırılmasından dolayı hem anti-komünist ve hem de anti-faşist olarak anılır. Savaş karşıtlığı kalemine sonuna kadar yansır. Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım kitabı aynı zamanda bilinç akışı tekniğine nefis bir örnek teşkil etmektedir. Yaklaşık bir saat süren tren yolculuğunda geçen roman, bir albay tarafından sorgulanmaya giden kadın karakterinin zihnindekilerle anılarında ve duygularında yaşadıklarıyla biz okuyucularını faşizmle hemhal eder. Mısırlı feminist ve aktivist yazar Neval El Seddavi’nin, Metis yayınlarından çıkan ve S. Demiröz’ün çevirisini yaptığı “ Sıfır Noktasındaki Kadın ” adlı gerçek bir hayat hikâyesine dayalı romanı beni etkileyen bir diğer metin oldu. Yazar için çok şey yazılıp söylenebilir ama kadın sünneti için mücadelesi kesinlikle en öne çıkanıdır. Belirtmem gerek hem kadın hem de erkek sünnetine karşıdır. Bir fahişenin yaşamını anlattığı romanda karakterinin yaşamıyla yazarın kendi yaşamı birbiriyle örtüşür. O nedenle metin otobiyografik nitelik de taşımaktadır. Gyno-eleştiri sınıfına alabileceğimiz roman bu tekniğin ya da sınıfın en iyi örneklerinden biridir. Fahişe Firdevs tıpkı bir Janus gibi geçmişini ve geleceğini gören bir noktaya yani “Sıfır” noktasına yükselir. Çevirisini D. Körpe’nin yaptığı, Can yayınlarından çıkan ve J. M. Coetzee’ nin kaleme aldığı “ Barbarları Beklerken ” romanını daha önce okumuştum ama yine kitap kulübümüzle tekrar okuduk. Postkolonyal edebiyatın en iyi örneklerinden diyebileceğimiz roman, Kavafis’in aynı adlı o çok sevdiğim şiirinden menşei alır. Postkolonyal edebiyat demişken, Herta Müller’in –Romanya’nın Sovyetler Birliği dönemindeki kolonyalizmi- yazdıklarını da bu kapsamda değerlendirebiliriz kanımca. Kavafis’in Barbarları Beklerken şiiri edebiyat dünyasında doğrudan iki, dolaylı olarak da üç büyük esere esin olmuş dizelerden oluşur. İlki J. M. Coetzee’nin Barbarları Beklerken romanı, ikincisi D. Buzzati’nin Tatar Çölü ve Tatar Çölü’ndeki yüz yıllık yalnızlık betimlemesinden yola çıkan Gabriel García Márquez'in “Yüz Yıllık Yalnızlık” romanı. Romanın içine çok güzel yerleştirilmiş “Yersizyurtsuzluk” kavramını belirtmeden geçmek yazara ve eserine büyük haksızlık olur. G. Deleuze ve F. Guatari'nin postmodern çağ için geliştirdikleri bu kavram, roman da barbarlar ve barbarların topraklarına gelmiş evsiz uygarlar olarak tamamen karakterlere bürünüyor. Albay Joll, yargıç, tüm diğer polisler ve hatta uygarların temas ettiği barbarlar, birbirlerine ve kendilerine yabancılaşıyorlar. 2024 yılı içerisinde yerli yazarlardan okuduklarım da var elbette. Önce büyük usta Yaşar Kemal’i analım. Yapı Kredi yayınlarından çıkan “ Ağrıdağı Efsanesi ” romanı, yazarın İnce Memed’ten sonra yazın serüveninin doruklarında yer alan bir metin kanımca. Yazar, şair ve filozof Ahmed-i Xani’den yola çıkan kitap, satırlarında bizleri İshakpaşa Sarayı’ında dolaştırır. Kitabı okurken zihnimizde canlandırdığımız bazı sahneleri ise Abidin Dino tarafından resmedilmiştir. Cümlelerdeki ustalık, Zerdüşt anlatısından ötürü ateşe verilen kıymet, ağaca-yaprağa, göle-balığa, toprağa-çimene ve karıncadan ata kadar uzanan türler arası bir metni okuruz kitapta. Aynı zamanda güçlü kadın karakterleri nedeniyle “Ekofeminist” bir nitelik taşır roman. Daha önce okumadığım için hayıflandım doğrusu. Bilimin ışığında bizlerin zihnini aydınlatan sevgili Hocam Prof. Dr. Esin Şenol, bilimsel kitaplarının yanında nefis bir romanla bizleri kucakladı. SRC yayınlarından çıkan “ Ay Işığında Yıkanan Kadınlar ” romanı üç modern Hekate Cadısı’nı konu eder. C.G. Jung temelli ilerleyen satırlarda kadını daha doğrusu Anne arketipini gezegenlerden “Ay” ile anlatan Jung’a çok zarif bir selam verilir. Bildiğiniz gibi Jung, ayın dünya etrafında dönüşü olan yirmi sekiz günlük periyodu kadının üreme döngüsüyle özdeşleştirir. Baba ya da erkek arketipi ise Satürn-çocuklarını yiyen- ile örtüştürülür. Romanın ismi, bu metaforu ya da göndermeyi pekiştirmesiyle ve üstüne basmasıyla pek güzel belirlenmiş kanımca. Ayrıca gyno-eleştiri türünde bir eser olduğunu ve kanatları kırılınca süpürgelerine binen kadınları konu ettiğini belirtmeliyim. Küllerinden doğan bir Zümrüd-ü Anka gibi yeniden doğuşların hikâyesidir. Edisyon yayınlarından çıkan yazar Nilüfer Benal’ın ikinci romanı “Oyunbozan” bu yıl içerisinde severek okuduğum kitaplar arasında. Yannis Ritsos’un İsmene dizelerinden yoluna başlayan roman, bir gün bile sürmeyen zaman diliminde geri dönüşlerle Hatay Meyhanesi’nde başlayıp Kalamış’ta son buluyor. Oyunbozan, yakından tanıklık ettiğimiz doksanların karanlıklarına bizleri ışınlayıp, Pandora’nın Kutusu’nu açarak umut arayan, umuda tutunmak isteyen, gelecekleri çalınmış gençlerin hikâyesiyle buluşturuyor okuyucusunu. Gençlerin ya da karakterlerin hepsi kutudan umudu alarak yaşama tutunma peşinde olsalar da henüz bilmiyorlar ki umut; ihtirasla, ikiyüzlülükle ve bilumum kötülükle komşuluk ediyordu orada. Oyunbozan, hepimizin içine gömdüğü derin iç çekişleri satırlara taşırken dostlukların ince çizgilerinde özneyi ip üzerinde yürütüyor. İp üzerinde yaşam cambazlığına soyunan toy gençlerin düşmemek için birbirlerine sarılmalarını anlatıyor kitap. Can yayınlarından çıkan Fatma Nur Kaptanoğlu’nun ilk romanı “ Babam Ev ve Yumurta Kabukları ” çok severek okuduğum metinlerden birisi oldu bu yıl. Zamanı dondurmayı başarmış bir Araf öyküsü Babam Ev ve Yumurta Kabukları romanı. Kitaptaki “Özgürlüğün, çevremizdeki insanlarla anlam kazanması ne tuhaf,” cümlesi ve özgürlük üzerine yazılmış diğer satırlar beni üzerinde hayli kafa yorduğum özgürlük kavramıyla hemhal etti doğrusu. Romanın cümleleri çok öz! Nektar. İnanın bir fazla sözcük bulamazsınız metinde. Kalemini hayli sevdiğimi söylemeliyim Fatma Nur Kaptanoğlu’nun. Yumurta kabuğuyla oluşturulan metaforun çok hoş olduğunu da eklemeliyim.
- Yapay zekânın ne olduğunu hiç merak ettin mi?
Meraklı Genç Zihinler için Çok Kısa Giriş Kitapları serisinin kitabı, Robotlar, Teknolojik Cihazlar Ve Yapay Zekâ Ve Bunlar Dünyamızı Nasıl Değiştiriyor , hem yapay zekânın sırlarını hem de geçmiş ve gelecek robotlara dair gerçekleri açığa çıkarıyor. Yapay zekânın ne olduğunu hiç merak ettin mi? Peki robotların nasıl çalıştığını öğrenmek istemez misin? Meraklı Genç Zihinler için Çok Kısa Giriş Kitapları serisinin bu kitabı, sana bilmen gereken her şeyi anlatacak. Bu kitap hem yapay zekânın sırlarını hem de geçmiş ve gelecek robotlara dair gerçekleri açığa çıkarıyor. Bilim insanları gibi konuşman için gereken bilgi, rakam ve kelimeleri önüne seriyor fotoğraflar, görseller, eğlenceli çizgi roman kesitleri ve robot dünyası kahramanlarının hikâyeleriyle sana ilham veriyor. Tom Jackson Bristol , İngiltere'de yaşayan bir bilim yazarıdır. Tom, bilim ve teknolojiyi canlı tarihsel anlatılara dönüştürme konusunda uzmanlaşmıştır. Neredeyse 20 yıllık yazarlık hayatının ardından Tom, teknik içeriği canlandırmaya ve bilim hakkında öğrenmekten keyif almanın yeni yollarını yaratmaya yardımcı olan zengin hikayeler ortaya çıkarmıştır. Zamanında hayvanat bahçesi bekçiliği, seyahat yazarlığı, bufalo yakalayıcılığı ve dosyalama memurluğu yapan Tom, şimdi yetişkinler ve çocuklar için kitaplar, dergiler ve TV için yazıyor. ROBOTLAR, TEKNOLOJİK CİHAZLAR VE YAPAY ZEKÂ VE BUNLAR DÜNYAMIZI NASIL DEĞİŞTİRİYOR? Tom Jackson Yapıkredi Yayınları, 2024 Resimleyen: Ekaterina Gorelova, Ana Seixas Çevirmen: Ata Türkoğlu Editör: Darmin Hadzibegoviç 96 s.
- 2024'de Demet Eker’in en sevdiği kitaplar
Demet Eker, 2024'de okuyup sevdiği ve yazarken ilham aldığı kitapları Literaedebiyat için paylaştı. 2024 yılı, okuma davranışlarım açısından değerlendirdiğimde benim için çok da hayalimdeki gibi bir yıl olmadı. Yine de ikinci öykü kitabımın yayımlanmasının ardından, yazacağım öykülerde farklı bir alana geçebilmek yahut hikâyeyi farklı odaklardan yakalayabilmek adına sevdiğim alan ve konular dışına da çıkmaya çalıştığımı söyleyebilirim. Bir taraftan bana uzak gelen yaklaşımları okumaya çalışırken bir taraftan da sevdiğim sularda bulunmaya çalıştım. Kurmaca alanındaki eserler yanında kurmaca dışını da ihmal etmemeye gayret gösterdim. 2024’te okuduklarım içinde etkilendiğim ve benim için ilham kaynağı teşkil eden kitapların başında Ayla Kutlu’nun “ Zehir Zıkkım Hikâyeler”i geliyor. Kutlu, kadın cinayetleri, şiddet, istismar ve kadercilik gibi toplumsal travmaların en derinlerinde yatan acıları, kelimelerin sınırlarını zorlayarak ve anlamlarını adeta yeniden şekillendirerek anlatmış. Hikâyeler, şiddetin gündelik yaşamlarımızın bir parçası haline geldiği günümüz gerçekliğini, olağanın büyüsüyle örerek okuyucuyla buluşturuyor. Ayla Kutlu’nun kaleminde, sıradan görünen bir detay, birdenbire insan ruhunun en karmaşık köşelerine dokunan bir anlam kazanıyor. Bu, sadece bir okuma deneyimi değil aynı zamanda duygusal bir sınavdı. Her hikâye, yüreği dayanabilenler için bir meydan okumaydı diyebilirim. Bunun yanında Uğraş Abanoz'un Zango'su, farklı disiplinleri bir araya getiren, hayal gerçek arasında salınan, gizem ve gerilim yaratan öyküleriyle benim için dikkate değerdi. Son günlerde elimde olan ve anmadan geçemeyeceğim kitaplardan biri Dazai’den “Pandora’nın Kutusu.” Pandora’nın Kutusu’nda, genç bir adamın sağlığına kavuşmak için gittiği sanatoryumda kaleme aldığı mektuplarla oluşturulan, ironik, melankolik hatta depresif bir roman. Umut ve umutsuzluk konusunun nasıl da renk değiştirerek karşımıza çıktığını görmek, yazarının biyografisini öğrenince daha anlamlı hale geldi. Eylem Ata’nın “Yanımda Kal”ı, özellikle ilk öyküsüyle beni çok etkilemişti. Karakterlerin ince ince birbirine teğellendiği hikayeler, istismardan cinayete kadar pek çok gerçekle yüzleşmemizi sağlıyor. Ahmet Karadağ’dan “Dirlik Düzenlik Apartmanı” dilinin sadeliğinden kaynaklanan güzelliği, karakterlerinin gerçekliği ve ayrı hikayeleri olan insanların roman gibi de okunabilecek bütünlüğüyle dikkat çekiciydi. Ümit Aykut Aktaş’ın “Kaplumbağa Ayaklanması” da kendi içimize bakarken bazen kaplumbağa hızında yaşamanın gerektiğini ve isyanı, zıtlıklarla ve metinler arası göndermelerle anlatabilmesi bakımından aklımda kalan eserlerden biriydi. Nilgün Çelik’in “Üze”, Kâmil Erdem’in “Bir Kırık Segah”, Pelin Buzluk’un “Yer Değitiren Sular”, Rıdvan Hatun’un “Billur Örüntüler”, Dilvin Gerçek’in “Leyla Geçidi” adlı kitaplarını gerek dil açısından gerekse kurgu ve anlam açısından anmadan geçemem. Tüm bunların yanında, edebiyatın kavramsal alanını da okumayı sevdiğimden, Terry Eagleton’dan “Edebiyat Nasıl Okunur?” baş ucu kitaplarımdan biri oldu. Okuduğum edebi eserleri çözümleme, edebi biçim ve tekniklere eğilme konusunda rehber niteliği taşıması hususunda bu senenin unutulmazları arasına girerken bundan sonra da kullanabileceğim bakış açısı ve yaklaşımlar ortaya koyması çok etkileyiciydi. Fatma Balcı’nın “Konuşan Yapraklar”ı, içindeki denemelerle, günlük yaşamda karşılaştığımız, aklımıza gelen ya da yüzleşmek durumunda kaldığımız pek çok konunun edebi dille aktarımını görmek ve dil açısından verdiği zevkle atlayamayacağım kitaplardan biri oldu. Tüm saydıklarım ve burada sayamadığım pek çok kitap, hayatımın imkân alanının dışına çıkabilmek adına sunduğu deneyimlerle okuryazarlık evrenim açısından birikimlere dahil oldular. Çok daha fazla okumayı elbette isterdim, sanırım hiçbir zaman hayalimdeki okuma kapasitesine ulaşamayacağım. Yine de gayretim, hayalime ulaşmak adına benimle. Tüm okurlara mutlu, sağlıklı, bol okumalı bir yıl diliyorum.
- “Ben ne yazıyorsam oyum”
Mahmut Yıldırım, İlay Bilgili ile üçüncü öykü kitabı Onca Günah Varken üzerine söyleşti: " Onca Günah Varken, doğanın ya da dünya dengelerinin acımadan sarstığı insanın, en basit yanlarına tutunarak bu karmaşaya galip gelebileceğini anlatan, temelimize tutunan bir kitaptır." İlay Bilgili, diğer öykü kitaplarına kıyasla daha sakin ve durgun bir pencereden baktığını belirtiyor ve “Ben ne yazıyorsam oyum,” diyerek giriş yapıyor söyleşimize. Onca Günah Varken adlı öykü kitabınızdan ve kendinizden bahseder misiniz? Okurlarınızı neler bekliyor? Yirmi üç yıldır İngilizce öğretmeniyim ve Ayşe adında on üç yaşında bir kızım var. Aslen Antakyalıyım, üniversite için İstanbul’a gelene kadar Adana’da yaşadım ve o şehir hemen her şeyime nüfuz etti. Bunu sıkça belirttiğim için beni genelde Adanalı sanırlar. İlk öykü kitabım Talan , 2019 yılında Monokl Yayınları tarafından yayımlandı. Yaklaşık üç yıl sonra İthaki Yayınları tarafından yayımlanan ikinci öykü kitabım Leyla, Mektubum Eline Ulaştı mı? okurla buluştu. Üçüncü ve son öykü kitabım Onca Günah Varken 2024’ün sonuna yetişti ve Metinlerarası Kitap tarafından yayımlandı. Onca Günah Varken , aslında daha önce yaptığım her şeyi kapsamakla beraber, edebiyatıma daha sakin ve durgun bir yerden baktığım bir öykü toplamı. Her ne kadar savaş, deprem, kadın cinayetleri gibi derin ve yorucu konuları işlemiş olsam da aslında hemen her öyküde tüm bu karanlığa rağmen hayatın devam ettiğini, etmesi gerektiğini vurgulamaya çalıştığım ince detayları işlemeye çalıştım. Ağlamak ya da isyan etmek veya sürekli yargılamak yerine kolektif bir bakış açısına sahip olmamız gerektiğini, o bakış açısının hepimizin hikâyesinde iyileştirici bir unsur olduğunu kendimce göstermeye çabaladım. Onca Günah Varken, doğanın ya da dünya dengelerinin acımadan sarstığı insanın, en basit yanlarına tutunarak bu karmaşaya galip gelebileceğini anlatan, temelimize tutunan bir kitaptır. Savaşın, depremin, şiddetin yıktığı hayatları, var olma mücadelesini, günahlarla dolu bu dünyada insan olmanın anlamını ve dahasını dile getiriyorsunuz bu üçüncü öykü kitabınızda. Osho, “Tek günah, farkında olmamaktır. Ve tek erdem farkındalıktır,” der. Buradan hareketle, onca günah gerçekten varken, bunları yapayalnız sırtlayan kişilerin azlığını, yazarak, onlara dokunarak çoğaltabilir miyiz? Yazar olarak bir nevi bu durumları görev bilinciyle mi düşünüyorsunuz? Yıllardır süregelen sanat, kimin içindir sorusuna hiçbir zaman net bir cevap alamadık. Sanatın, kendini açıklamak gibi bir zorunluğu yok elbette. Çok güzel anlatıldığında duvarda asılı bir tabloyu sayfalarca anlatmak nasıl iyi sanat olabilirse toplumsal bir konuyu ele almak da iyi yapıldığında nitelikli edebiyata dönüşür. Her sanatçı öyle ya da böyle icra ettiği sanata kendi bakış açısının gölgesini düşürür. Ben ne yazıyorsam oyum. İzlemeyi sevdiğim filmlerin, okumayı sevdiğim kitapların ya da dinlemeyi tercih ettiğim müziklerin bir toplamıyım. Dünyayı kurtarmak politikacıların görevi, sanatıma böyle bir görev atfetmiyorum fakat ben, sanatın bana dokunan her dalından beslendim ve bu yol ile dönüştüm, olduğum kişi hâline geldim. Demem o ki, iyi yazılmış birkaç satırın dünyaya nasıl tesir edebileceğine bazen şaşırıp kalırız. “Dilin senin atındır. Sen ona iyi bakarsan o da sana iyi bakar, gideceğin yere götürür,” atasözünden yola çıkarak, kitaptaki dilinizin gücüne yaslanalım. Dil hassasiyetinden ve dilin sonsuz olanaklarından konuşalım isterim. Son kitabımdan daha sakin, daha olgun bir öykü toplamı derken aslında dil kullanımının daha oturaklı olmasını kastetmiştim. Bunu sağlayabilmek benim için her yazar için olduğu gibi oldukça önemli. Kendimi bu anlamda geliştirebilmek için yaptığım en önemli şey çok ve nitelikli okumaktır. Okuma yaparken farklı tür, yazar ve coğrafyaları tercih eder; satırlar, cümleler arasında gezinirken okuduğum ve beğendiğim yazarların metinlerinin röntgenini çekmeye çalışırım. Tarık Dursun K. ve Salinger benim için diyalog yazma ustalarıdır. Güncel edebiyatı ise çağın sesini elden bırakmamak ve bunu kendi öz dilimden kopmadan çağa monte edebilmek için özellikle takip ederim. Han Kang sadeliğinden çok şey öğrenebiliriz örneğin. Özetle, dilin olanakları ile iç içe olmanın bana göre en iyi yolu çok okumaktır, ben de elimden geldiğince bunu yapmaya çalışıyorum. Günümüzde fazlasıyla öykü kitabı yayımlanıyor fakat çoğu öykü girişlerinde şuna denk geliyoruz; herkes güneşi bir başka doğuruyor ya da yağmurun yağışını bir başka klişe şekilde anlatıyor vs. Hâliyle bu da bizi sıkıyor. Bu anlamda öykü anlayışınız üzerine neler söylersiniz? Açıkçası ben okurken de çok seçiciyim. Maalesef öyle kolay kolay beğenemiyorum. Sevgili dostum Polat Özlüoğlu’nun çok güzel bir cümlesi var. “Okumak istediğim gibi şeyler yazıyorum,” diyor. Harika bir anlatım. Sıradan ve konfor alanında olmaktansa kendi delilik bahçemde gezinmeyi severim. Yazdığım şeyi yayımlatmak için ilk kriterim önce benim beğenmemdir. Üslubunuzu belirlerken nasıl bir okur profili hedeflediniz ya da bunu dikkate aldınız mı? Hayır, böyle bir şeyi asla planlamadım. Okur, her zaman beni şaşırtmıştır bu anlamda kiminle ya da neyle karşılaşacağımı bilmemek oldukça heyecan verici açıkçası. Son olarak onca günah üzerine düşünen bir yazarın aklından neler geçiyor? Yazmak istediğiniz konular, teknikler, okuma listeniz vs. bahseder misiniz? Ben, dünyanın ve kolektifin çoğu zaman popüler olanın sağanağında ıslandığını, onunla beraber aktığını düşünür ve buna üzülürüm. Oysa, insan olmak pratikte hemen hepimizin aynı şeyleri yaşama ihtimali üzerine şekillenir o sebeple de yargılamayı ve yargılayanı hiç sevmem. Yarın kendini aynı hikâyede bulma ihtimalin çok yüksekken, insan başka taraflara bakarak değil tüm enerjisini kendine vererek yaşamalı sanki. Herkes önce kendi bahçesini temizlese zaten her yer temiz olur hesabı diyelim. Bir roman yazma planım var çünkü roman yazmam konusunda ısrarcı olan bir okur kitlesi var. Zaten ikinci öykü kitabıma adını veren Leyla, Mektubum Eline ulaştı mı? öyküsü de bir novella mıdır, bir uzun öykü müdür tartışmaları hala devam etmekte… Elbette bunu benim içimde de isteyen bir taraf var o sebeple en kısa zamanda roman fikri üzerine yoğunlaşacağım. Bir de neden bilmem kafamda hep bir polisiye yazma fikri var. Enteresandır ki bir öykü yazarı olmama rağmen neredeyse son iki yıldır yüksek oranda roman okuyorum, okumalarıma bakınca okuduğum öykü kitabı sayısı roman sayısının neredeyse beşte biri diyebilirim. Şu an elimde Coetzee’nin Demir Çağı kitabı var, ne şans ki çevirmeni İlknur Özdemir ile de son Tüyap Kitap Fuarı’nda yüz yüze tanışma şansım oldu. Bu sebeple özel bir ilgi de göstererek okuyacağım. Onun yanında henüz okumadığım birkaç Ayla Kutlu kitabı da listemde, ilk hedeflerim bu şekilde.
- 2024'de Fatmagül Berktay’ın en sevdiği kitaplar
Fatmagül Berktay , 2024'de okuyup sevdiği ve yazarken ilham aldığı kitapları Literaedebiyat için paylaştı. Bu yıl okuduklarımdan bende kalanlar... 2024 benim için Simone Weil yılı oldu. Hemen bütün yapıtlarını ve hakkında yazılan birçok kitabı okudum ve Arendt’le birlikte ele aldığım bir makale yazdım. Weil çok etkileyici ve sarsıcı bir yazar ve kişilik, tüm paradokslarıyla. Ama beni en çok etkileyen yanı, düşünme cesaretinin uçsuz bucaksızlığı oldu. Özellikle “On the Abolition of All Political Parties”i okuyanlar ne demek istediğimi anlarlar ama ilginç olan, başka birçok yapıtı Türkçe’ye çevrilmişken bunun henüz çevrilmemiş olması. Önümüzdeki yıl, hatta bir sonraki de benim için Weil yılı olacak anlaşılan, çünkü bir kitap hazırlığındayım. 2024’ün en etkileyici edebiyat okuması ise Murathan Mungan’ın 995 km (Metis) kitabıydı. Mungan’ın siyaset, psikoloji ve sosyolojiyi hemhal edip edebiyata aktarış biçimine her zaman hayran olmuşumdur ama bu yapıtın “içeriden” okuma başarısı olağanüstü. Bir diğer “içeriden” okuma/araştırma kitabı ise Filiz Gazi’nin Görünmeyen Cemaat, Mürideler 'i (Tekin yayınevi). Cemaatler, tarikatlar içindeki kadınların ihmal edilmiş öz deneyimlerini, öznelliklerini sağlam bir toplumsal cinsiyet analizi ve sosyolojik çerçeveyle birleştiriyor. Okunmaya fazlasıyla değer. Toplumsal cinsiyet demişken, Tarih Vakfı Yurt Yayınları'ndan çıkan ve Nacide Berber’in derlediği Bir Toplumsal Cinsiyet Muhasebesi , 100. Yıl meyanında Cumhuriyet’in gerçek bir muhasebesini sunuyor konuyla ilgili olarak. Kitap, yüz yıllık birikime bakıldığında, kadınların, feministlerin ve LBGT+’lerin verdiği mücadelelerin Cumhuriyet’in çehresini, dokusunu en çok değiştiren mücadeleler olduğunu bir kere daha ortaya koyuyor; aynı zamanda neden bugün bu değişimin durdurulmasına hatta geri götürülmesine çalışıldığını anlamayı da kolaylaştırıyor. “Türkiye’de Cinsel Ahlak Üzerine Bir Deneme” olan “Ahlakı Giyinmek” (Hilal Özçetin. Metis) kitabı maalesef 2016’da kaybettiğimiz değerli yazarın doktora çalışması ve Simten Coşar tarafından çevrilip yayıma hazırlanmış. Araştırma, patriyarkanın kamusal alandaki cinsel ahlak düzeninin sürekliliğini sağlayan kıyafet kodlarının rolüne odaklanarak kadın bedeninin hizaya sokulmasının eril “ahlak” tahakkümünün payandası olduğunu gösteriyor. Bence bu araştırmayı Hanno Sauer’in “Ahlak, İyinin ve Kötünün İcadı” (Metis) kitabıyla eş zamanlı okumakta fayda var. Son yıllarda Suat Derviş’e olan ilginin çok artmış olması sevindirici. Bunda İthaki yayınlarının yazarın bütün eserlerini yayımlamasının büyük payı var. Yayınevi, sadece Derviş’in kitaplarını basmakla kalmıyor, hakkında yapılan incelemeleri de özendiriyor. Bunlardan beni en çok heyecanlandıranlardan biri, Seval Şahin’in derlediği ve yazarın çeşitli yönlerini ele alan değerli makalelerin yer aldığı “‘Ben Yazar Suat Derviş’, Suat Derviş Kitabı” (İthaki) oldu. Bu arada, Derviş’in kitaplarının Maureen Freely tarafından İngilizce’ye çevrilmesi ve ABD’de büyük ilgiyle karşılanması ayrı bir güzel sürpriz. Bu yıl, siyaset bilimi literatürüne önemli bir katkı niteliğindeki yerli bir eseri çok önemsedim. Cem Cemgil ve Ömer Turan, kapitalizm ile demokrasi arasındaki ilişkiyi bir zıtlık olarak yorumlayan on bir düşünürü yorumlayan makaleleri derlemişler Kapitalizm ve Demokrasi, Bir Zıtlığın Anatomisi (Metis) kitabında. Derleyenler, “demokrasiyi kapitalist çerçeveden kurtarmak” başlıklı giriş yazılarında, günümüz dünyasında demokrasinin son derece daraltılmış bir siyasal alanda deneyimlendiğine dikkat çekip siyaset ve iktisat bilimlerinin akademik disipliner organizasyonlarının da bu kısıtlı demokrasi anlayışının yerleşikleşmesine katkıda bulunduğu tespitini yapıyorlar, haklı olarak. Marx’dan Nancy Fraser’a dek uzanan bir dizi düşünürü hakkıyla inceleyen makaleleriyle bu yapıt, güncel demokrasi tartışmalarına değerli bir katkı sunuyor. Ve son olarak şiir tutkuma karşılık gelen iki kitap. Yıl sonunda Hannah Arendt’in şiirleri İngilizce’de Samantha Rose Hill’in çevirisiyle yayımlandı: “No Word Breaks Into the Dark: The Poetry of Hannah Arendt”. Arendt’in yapıtlarını okumak hiçbir zaman sadece entelektüel bir uğraş değil, başlı başına bir hayat deneyimidir. Hele onun için şiirin düşünmeye en yakın biçim olduğunu, hem dilin hem de hafızanın yükünü kendi içinde taşıdığını hatırlarsanız bu deneyim iyice yakıcılık kazanır. Şiirlerinde dünya savaşlarının izdüşümleri, yalnızlık, yabancılaşma, yersiz yurtsuzluk duygusu ve elbette aşk var. Bütün bir hayat... İkinci şiir kitabı ise, ilk kadın şair diye bildiğimiz Sappho’dan yüzlerce yıl önce yaşamış ve yazmış olan eski Mezopotamya’nın Ur kenti baş rahibesi Enheduanna’nın tanrıça İnanna’ya yakarışlarını toplayan yapıt: “Inanna, Lady of Largest Heart, Poems of the Sumerian High Priestess Enheduanna” (Betty De Shong Meador). Sappho’nun odağında Venus ya da Afrodit vardı, Enheduanna da kendi zamanında Venus yıldızıyla özdeşleştirilen Inanna’nın tilmiziydi. Meador’un yapıtı, Enheduanna’nın şiirlerinin doğadaki etkin dişil ilkenin çok yönlü niteliklerini betimleyen en eski yazılı yapıtlar olduğunu gösteriyor. İnanna, madde içindeki kutsalı, ışığı ve karanlığı, bolluğu ve yokluğu, iyiliği ve kötülüğü, ölümü ve yaşamı temsil ediyor. Onun gerçekliği öyle yumuşak değil, sert ve acımasız ama bütün yaşayan varlıkların yüzleşmesi gereken bir deneyim. Hayatın kendisi.
- Öykü: Gece Yarısını Kaçırmamalısın
“2024 yılında kalacaksınız. Ne yazık ki 2025 yılında sizi aramızda göremeyeceğiz.” Meryem Demirli Saat, akşam üzeri 17:00’ydi. Tarihler, 31 Aralık 2024’ü gösteriyordu. Yılın son günüydü. Fazlasıyla kar yağmıştı. Tatlı evlerin önündeki sokaklar ışıklarla süslenmişti. Hiç kimse yoktu ve hiçbir ses yoktu, ta ki yaklaşan bisikletlerin sesleri uzaktan duyulana kadar. Bisiklet tekerlerinin sesini, evlerin açılan kapılarının sesleri, evlerinden çıkan insanların adımlarının, konuşmalarının, neşelerinin sesleri izledi. Bir anda bütün evlerde yaşayanlar kapı önlerine çıkıp beklemeye başladılar. Ve o da oradaydı. Sade Hanım. Evinin önünde sakince bekliyordu. Beyaz saçlarının küçük dalgaları vardı. Yaşlılıkla eriyen dudaklarının üzerine kırmızı ruj sürmüştü. Paltosunun üstüne gözleri gibi menekşe rengi atkısını bağlamıştı. Dizinin altında eteği, ten rengi çorapları, alçak topuklu ayakkabıları vardı. Sakince bekliyordu, çünkü telaş yapması için hiçbir sebep yoktu. Bisikletliler sonunda sokaklarına ulaşmışlardı. Yüzlerce bisiklet kullanıcısı, senkronize bir şekilde bisikletlerini durdurup çantalarında getirdikleri davetiyeleri davetlilerine teslim ediyorlardı. Davetiyesini alanlar mutlu, henüz alamayanlarsa gergindi. Sade Hanım’sa evet, sakindi. Ona her zaman davetiye gelirdi. Bekledi. Bisikletliler yüzlerce davetiyeyi sahiplerine teslim ettiler. Başka davetiye yoktu ve Sade Hanım’a bu defa davetiye gelmemişti. Telaşa kapılmadı. Bir yanlışlık olduğunu düşündü. Bisikletlilerden birinin yanına gitti. Kendisine hiçbir yeni yıl partisinden davetiye gelmediğini, ama bunun mümkün olamayacağını, seksen beş yıllık hayatında her yıl yeni yıl partilerine davet edildiğini söyledi. Ancak bir yanlışlık yoktu. Sade Hanım davet edilmemişti. Artık telaşa kapılabilirdi. Peki bu durumda ne yapacaktı? “2024 yılında kalacaksınız. Ne yazık ki 2025 yılında sizi aramızda göremeyeceğiz.” dedi bisikletiçi. Sade Hanım üşümüş gibi titredi birden. Oysa yeni yıl partilerini ne de çok severdi. Hem, yeni yıla geçemeyenlere ne oluyordu? Niye davet edilmemişti ki? Bisikletiçi Sade Hanım’ın yanından ayrılmadan önce “İsterseniz davetiye kazanmak için yarışmaya isminizi yazdırabilirsiniz. Tabii kazanabilir misiniz, orasını bilemem.” dedi ve ileride hızla büyüyen kalabalığı işaret edip uzaklaştı. Sade Hanım bisikletçinin gösterdiği yere gitti. Kalabalığın içinde yerini aldı. Yarışmaya katılmak için ne yapması gerektiğini biraz sorarak, biraz el yordamıyla buldu. Gişe memurunu andıran görevliye adını söyledi ve yarışmacı listesine Sade Hanım yazıldı. Ardından başka bir görevli tarafından Sade Hanım’ın eline bir çift paten tutuşturuldu. Bunlarla ne yapacaktı Sade Hanım? Kalabalığı oluşturan insanların hepsine aynı patenlerden verilmişti. Bunlarla ne yapacaktı o insanlar? Görevli açıkladı; Bitiş çizgisine kadar patenlerle yarışacaklardı. Çizginin ötesinde yeni yıl partileri başlayacaktı. Yarışmayı ilk onda bitirenler davetiye almaya hak kazanacaklardı. Ve elbette gece yarısı olmadan çizgiye ulaşmış olmalılardı. Çünkü o saatten sonra 2025’e giriş mümkün olmayacaktı. “Ama ben bunlarla kayarım.” dedi Sade Hanım. Zaten amaç da oydu. Ben bunlarla kayarım ve duramam ve düşerim demesi gerekiyordu ama doğrusunu söylemenin de ona bir faydası olmazdı. Diğer yarışmacılar gibi o da acemi tavırlarla patenlerini ayağına giydi. Başlangıç çizgisindeki yerini aldı. Çizgi boyunca uzanan elli-altmış kişiye şöyle bir bakınca, tekerlerin üstünde sabit durmakta bile zorlanan kalabalığın umutsuzlukta ondan aşağı kalır yanları yoktu. Ki bu da Sade Hanım için bir umuttu. Sonunda yarışmanın başlangıç zamanı geldi. Patenler karların arasındaki buzlu yolda kaymaya başladı. Yarışmacılara hoparlörlerden yükselen Jingle Bells şarkısı eşlik ediyordu. Uzaktan bakılınca akşam karanlığını aydınlatan ışıkların arasında buz pateni yapmaya çalışan ama beceremeyen bir insan topluluğuna benziyorlardı. Birkaç tanesi bu işin ehli sayılabilirdi. Çocukken öğrenmişlerdi ya da doğal yeteneklerdi. Diğerleriyle aralarındaki mesafeyi hayli aşmışlardı. Sade Hanım’ın rakipleri geride kalanlardı. Ama titreyen dizleri bu rakiplerle başa çıkmasına da izin vermiyordu. Bir yerde denge kaybının yaşlılık göstergelerinden biri olduğunu okumuştu. Hiçbir zaman dengesinin kötü olduğunu düşünmemişti. Dengesiyle ilgili hiç düşünmemişti. Şimdiyse tekeri kırılasıca patenlerin üstünde dengede durmak onun için imkansıza yakın bir şeydi. O noktada başına gelecek en kötü şey tekerlerin kırılması olurdu. Sözünü geri aldı. Sokak lambalarından sarkan süslere tutunarak ilerlemeye çalışıyordu ama bu hızla gece yarısına kadar çizgiye ulaşması mümkün olmayacaktı. Cesaretini topladı ve lambadan sarkan süsü bıraktı. Kararlı bir ifadeyle öne atıldı. Sendeleyerek de olsa kayıyordu. Yaşasın! Demek ki işin sırrı buydu. Kararlılık ve kendine güven. Sade Hanım sırrı çözmüştü. Kendinden kırk, elli, hatta altmış yaş gençleri geride bırakıyordu. Kaderlerini belirleyecek bir yarış içinde olmasalardı “Size hayranız Sade Hanım!” derlerdi. Bu şartlar altında demezlerdi. Yol, aşağı doğru eğim aldı. Aşağı eğim demek, kararlılık ve kendine güven yok demekti. Sade Hanım hızını kontrol edemeyecek ve dehşet içinde yokuştan aşağı kayıp gidecek demekti. Hatta neredeyse uçup gidecekti. Yol sağa doğru dönerken Sade Hanım yolla birlikte sağa dönmeyi beceremedi ve tepesinde altın sarısı bir yıldızla süslenmiş çam ağacına çarpmak suretiyle durdu. Çarpmanın etkisiyle ağacın dallarındaki karlar üstüne döküldü. Çarpmanın etkisiyle ,galiba kolu kırılmıştı. Çarpmanın etkisiyle en beceriksiz patencilerin bile onu geçip gittiğini görmek zorunda kalmıştı. Sade Hanım oturduğu yerde derin bir nefes aldı. Acaba buraya kadar mıydı? Seksen beş yılda yeterince yeni yıla girmiş miydi? Hem yaşlı insanlardan zamanı geldiğinde bırakmayı bilmeleri beklenirdi. Sade Hanım uzaklarda görünen bitiş çizgisine baktı. Bütün dileklerini çizginin ardına atmıştı. Torununun iş bulması da oradaydı, bahçesindeki çiçeklere gelecek yaz tırtıl dadanmaması da oradaydı, yürüyüşlerinde gördüğü tekneye benzer bir tekneyle denize açılma hayali de oradaydı. Öylece bakarken eldiveninin üstüne irice bir kar tanesi düştü. Kar tanesine değil, eldivenine baktı. İnsan evrenden mesaj almaya hevesli olmayagörsün. Sade Hanım, milyarlarca kar tanesinden birinin eldivenine düşmesini, devam etmesi yönünde bir işaret olarak kabul etti. Yine aynı kendine güven, yine aynı kararlılık. Hayır. Buraya kadar değildi. Dirseğine kadar uzanan eldivenlerini elinden çıkardı ve patenlerinin üstüne geçirdi. Ayağa kalktı. Yarışa devam edecekti. Paten kayan kalabalıktan yola devam edebilen yedi sekiz kişi kalmıştı. Diğerlerinin çoğunluğu yolda elenmişti. Dokuz kişiyse bitiş çizgisine ulaşmayı başarmıştı. Partiler için bir kişilik kontenjan kalmıştı. Sade Hanım gerilerden koşarak yedi sekiz kişinin arasına katıldı. Patenlerinin üstüne giydiği çoraplar buzun üstünde kaymasını engelliyordu. Rahatlıkla koşabiliyordu. Yaşı ve kırık kolu müsaade etse çok daha hızlı da koşardı. Zamanı da azdı. Gece yarısına iki dakika kalmıştı. Kalan yarışmacıları teker teker geçiyordu. Yalnızca bir tanesini geçmek zordu. Komşularından hafif göbekli orta yaşlı Hasan Bey. Aslında oldukça göbekliydi ama böyle söylemek kabalık olurdu. Sevimsiz bir kopyacı olduğunu söylemekse hiç kabalık olmazdı. Sade Hanım’dan görüp patenlerinin üstüne çorap geçirmişti. Koşuyordu. Herkesin kendi yaratıcı çözümünü kendisinin bulması da bu gecenin kurallarında olmalıydı ama ne yazık ki öyle değildi. Nazik Sade Hanım ve sevimsiz Hasan Bey son kulvarda yarışıyorlardı. Belki de bu kadar sevimsiz biri olduğu için hiçbir partiye davet edilmemişti. O halde Sade Hanım da mı sevimsizdi? Bunları düşünmenin zamanı değildi. Çan sesleri duyulmaya başlanmıştı. Çeşitli boy ve ebatlarda noel babalar bitiş çizgisinin ötesinden el sallıyorlardı. Sade Hanım Hasan Bey’in gerisinde kalmıştı. Zikzak çizen yolun sonuna Hasan’dan önce varması mümkün değildi. Ancak yoldan çıkarsa kazanması için küçük bir şansı olabilirdi. Yoldan çıkması demek, bitiş çizgisine ulaşmak için hayli yüksekten atlaması demekti. Sade Hanım düşünmeye vakti olmayan biri olarak ani bir kararla yüksekten aşağı atladı. Atlarken fark etti ki yükseklik düşündüğünden çok daha fazlaydı. Yere düştüğünde bir dizi, bir ayak bileği kırılmıştı. Yine de yürümeye devam etti. Çizginin önündeydi. Çizginin ötesinde parti kalabalığı onu bekliyordu. Yeni yıla saniyeler kalmıştı. Sade Hanım’ın saniyeler içinde çizgiyi geçmesi gerekiyordu. Ve bunu arkasından gelen diğer yarışmacılara yenilmeden yapması gerekiyordu. Kalabalık ondan geriye doğru saymaya başladı. Dokuz... Sekiz... Sade Hanım sol ayağının üstüne basamıyor, sağ dizine ağırlık veremiyordu. Yedi... Altı... Diz çöküp ellerinin üzerinde ilerlemeye başladı. Beş... Dört... Bitiş çizgisinin tam önündeydi. Diğer yarışmacılar hemen arkasındaydı. Üç... Sade Hanım son bir gayretle kendini bitiş çizgisinden öteye atmayı başardı. İki... Sade Hanım artık partinin davetlilerindendi. Peki davetli olamayanlara ne olacaktı? Ve bir... Geride kalan yarışmacılar halen içeri girebilmek için koşuyorlardı. Işıltılı puntolarla yazılmış bir 2025 yazısı, 2024’te kalan herkesin üstüne gürültülü bir şekilde oturdu. Altında kalanları iki boyutluya çevirecek şekilde oturdu. Altta kalanlardan fışkıran kan, konfetiler gibi parti kalabalığının üstüne yağdı. Yeni yıla kırmızıyla girmenin uğur getireceği söylenirdi. Hissediyordu Sade Hanım. Güzel bir yıl olacaktı. YENİ YIL AKŞAMI SICAKLIĞINDA HUZURLU BİR SON...
- Bir şeylerin ters gittiğini nasıl anlarsınız?
Ünver Alibey'in romanı, Londra - İstanbul ekseninde soluk soluğa bir casusluk macerası... Londra’da karısıyla yaşamakta olan Haluk sakin bir hayat sürmektedir. Sıradan bir adamdır ancak rüyalarında kendini bir ajan olarak görür. İstanbul’dan gelen Müjgan Haluk’u hafızasına kavuşturacak ve gerçekleri görmeye başlamasını sağlayacaktır. Zihni silinmiş olan Haluk bu sefer düşmanlarının planlarını etkisiz hale getirmek ve adını temize çıkarmak için çalışacaktır. Serseri Mayın , zekice tasarlanmış, ince ince işlenmiş ayrıntılarıyla zihninize kazınacak bir roman. Ünver Alibey Limasol , Kıbrıs doğumludur. İstanbul Üniversitesi İngilizce Eğitim Bölümü’nden mezun olduk- tan sonra bir süre lise ve üniversitelerde öğretmenlik yaptı. Derken editör ve çevirmen olarak yayıncılık dün- yasına girdi. Ardından yazmaya başladı. Yazarın çeşitli ülkelerde yayımlanmış çocuk ve gençlik kitapları bulunuyor. SERSERİ MAYIN Ünver Alibey Paris Yayıncılık, 2024 Tür: Polisiye 246 s.















