Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Öykü: Mavi Eşofman
"Belki bir tanıdığa rastlardım kırk yılın başı. İki muhabbet, ömür geçerdi. Canım kimseye telefon etmek istemiyor. Altı yer, bir karanlık. Fazlasını umamam, başka türlüsünü de bilmem. Başıma iş gelir, neyime gerek." Ayşegül Özaydemir Boğazımda pandemiden beri bir yumruk var. Hani insanın sevdiği ölür de yasını tutamaz, burun direği sızlar, geçmez de büyür. Doktora sordum; egzersiz yap, temiz hava al, dedi. Egzersiz neyime. Yolda penguenler gibi yuvarlanarak yürüyorum. İçime oturan öküz de cabası. Eskiden içimde bir kuş vardı. Kanatlarını çırpınca dans ederdim. Sanıyorum katil öküz kuşun üzerine oturdu. Işıltılı caddede ellerim cebimde yürüyorum. Sokak lambalarından, havadaki elektrik tellerinden coşkulu şekiller sarkıyor. Kar tanesinin ağzı yüzü dağılmış. “Yeni Yıl” kutlanmıyor. Kirli sarı yanıp sönüyor. Hava almaya dışarı çıkmıştım, soğuk hava yüzüme çarptı. Başımı eğdim. Kentlerde yabancı insanların yüzlerine bakmak hoş karşılanmaz. Bir işiniz yoksa kimseler seslenmez. Akşamın bu saatinde kestaneciler de olmasa… Belki bir tanıdığa rastlardım kırk yılın başı. İki muhabbet, ömür geçerdi. Canım kimseye telefon etmek istemiyor. Altı yer, bir karanlık. Fazlasını umamam, başka türlüsünü de bilmem. Başıma iş gelir, neyime gerek. Vitrinlerdeki büyük indirim vaatleri boş. Yapay bodur çamlar, kışa inat yeşil ve parlak. Yılın ilk ayı bitiyor. Maaşa bir hafta kala, cüzdanım havalandığı gibi iniveriyor. Kızgın bir taş var çantamda. Dükkânlar kış ortası indirimlerine rağmen kalabalık değil. İçeriden çıkan insanların elinde genelde torba yok. Veri girişleri evde beklesin. Satış analiz raporu yarın yetişir. Üç kuruş veriyorlar. Birikmiyor. Niye bu iş? Başka iş mi var? Temel, kriptoya gir, dedi. Dinlemedim. Saadet zinciri gibi. Sermaye düşmanı güya ama parayı götürdü, uyanık. Başka iş bulurum. İş ilanları. İki yıllık Adalet Bölümü mezunu, 26 yaşında, üç yıllık veri analizi tecrübesi… Eski fotoğrafımı koyayım. Kazak güzelmiş. Kaç para ki? Kapıdan girer girmez klimaların sıcağı, biri tepemden diğeri sağımdan üflüyor. Atkımı fırlatarak çıkarıyorum. Montumun fermuarını sonuna kadar indiriyorum. Yuttuğum tozları öksürüyorum. Bakmayın bana, hasta değilim, desem grip mevsiminde kim inanır. Maske takmayı unuttum. Zincir mağazaların havada asılı görünmez toz tabakaları. Pandemide AVM’ler yeni açılmıştı. Beyaz kullan-at eldivenim, dört mağaza gezdikten sonra simsiyah olmuştu. Bir daha plastik eldivenle alışverişe çıkmamıştım. Pis eldivenler. Dünyanın dörtte üçü artık su değil, giysi ve aksesuar denizi oldu. Bir gün boğulacağım. Askıdaki ceket güzelmiş. Etiketi kesik. Markayı bilmiyorum. İhraç fazlası. İhraç zinciri. Bedeni var mıdır? Ya da boş ver. Evden çalışıyorum, ne gereği var. Koca kışı siyah eşofman, kadife tayt, iki penye kazakla geçiriyorum. Dolabımsa pantolonlar, etekler, ceketler, kazaklarla dolu. Zayıflayınca tekrar giyerim. Zayıf, uzun boylu, yirmilerinde iki kadın eşofmanları inceliyor. Uzun siyah saçlılar. Aralarındaki tek fark, birinin başında kova tipi balıkçı şapkası var. Topaç yüzüme yakışsa hemen alırdım böyle bir şapka. Dolabım şapka dolu olsa da alırdım. İki yıldır moda bunlar. Saçlarım uzun olsa yanlardan sarkıtırdım. Eşofman reyonunun önünde duvar olmuşlar. Baskın sesli olan, daha sakin gördüğüm diğerine mavi bir eşofman altı gösteriyor. “Malı çok kaliteliymiş, hemen ayırttır, sonra kalmaz!” Eşofman zorla kasaya ayırttırılıyor. Saçları kaynak olabilir. Önüm açılıyor. Eşofmanlara bakabileceğim için mutluyum. “Bütün eşofmanlar indirimde mi?” diyorum elimdeki mavi eşofmanı göstererek. “Evet,” diyor gülümseyen sarışın, ellilerin başlarındaki tezgâhtar hanım. Yeni ve çok genç satış elemanları bir şey oldu mu ona danışıyorlar. Sakince cevaplıyor. Gülüşüyorlar. Kızlar denenmiş kıyafetleri düzeltip askıdaki yerlerine yerleştiriyor. Müşterilerin sorularını cevaplamaktan yılmış görünen de var. Yardımcı olmak için can atan da. Aynı soru, farklı insanlar, ayakta on saat mesai ve asgari ücret. Evet, işimden memnun olmam gerek. Bebek mavisi eşofman altıyla deneme kabinine giriyorum. Kadının baskın sesi yan kabinden kulağıma çalınıyor. “Bunu alırsan yeşil eteğinle de giyebilirsin. Hem daha uzun boylu gösterir.” Neyin uzun boylu gösterdiğini anlamak için kafamı perdeden uzatıyorum. Arkadaşıyla konuşuyor. “Şu mavi gömleğe bak! Bunu da mutlaka almalısın.” Altımda mavi eşofman, kabin dışındaki boy aynasına bakma bahanesiyle perdenin önüne geliyorum. Arkadaşıysa onu onaylamak dışında pek konuşmuyor. Sarışın tezgâhtar hanım yanıma geliyor. “Yakışmış mı?” “Çok güzel.” Önümü arkamı inceliyorum inanabilmek için. Rengine, duruşuna içim açılıyor. “Çok affedersiniz,” diye devam ediyor, “o eşofman indirimde değilmiş.” Yüzüm düşüyor. Bütün mağaza ve diğer iki kadın arasında buz gibi bir rüzgâr esiyor. Zoraki gülümsüyorum. “İndirim zamanı alırım ben de.” “Ama bedeni kalmayabilir.” “Kısmet,” kelimesini top gibi yuvarlıyorum. Siz bilirsiniz, diyerek boynunu eğip uzaklaşıyor. Kabine giriyorum. Demin buraların hâkimi, arkadaşına fısıldıyor. “Görüyor musun bak. Şu bayan da bizden gördü, beğendi. Almaya karar verince fiyatı yükselttiler.” Bana hiç mantıklı gelmeyen bu cümleye içimden gülüyorum. Kadının sessiz arkadaşıyla aynı zamanda kabinlerimizden çıkıyoruz. Köşedeki başka bir klimanın sıcak tozları yüzümü yalıyor. Önümüzdeki reyonlardan kırmızı indirim etiketleri sarkıyor. Elimdeki mavi eşofmanı gözümle süzüyorum. Kıyafet kutusuna bırakıyorum. Kadın ve arkadaşıysa kabinin önündeler. “Bütün ürünlerde indirim yok muydu? Bu eşofmanda indirim yapmak zorundasınız!” Sarışın tecrübeli satıcı hanım dönüp geliyor. “Maalesef, ürün yeni sezon olduğu için indirime girmemiş.” “Müşteri her zaman haklıdır, ” diyen kadına bakış atıyorum. Kocaman dudakları kıpkırmızı boyalı. Sesi her cevaptan sonra yükseliyor. Ortada bir yanlışlık var ama ne olduğu hakkında fikrim yok. Aşırı aşırı haklı müşteriyle mağazanın emir kulu tezgâhtarın münakaşasını öylece seyrediyorum. İkisi de birbirini ikna edemiyor. Kulaklarımı tıkıyorum. Alışverişin eski tadı tuzu yok. İndirim yazan askıdaki eşofmanları inceliyorum. Hiç biri mavi eşofman kadar hoşuma gitmiyor. Ya bedeni dar ya rengini beğenmiyorum ya da modelini. Kadın ise tartışmayı uzattıkça uzatıyor. Görme, duyma, bakma, ses çıkarma. Bana salça olmasın. Çok genç bir satış elemanının atkuyruğu saçları konuşurken sallanıyor. Makyajsız yüzünde çilleri gülümsüyor. Arkadaşıyla kıyafetleri katlıyor veya askılara takıyor. Denenmiş kıyafetler kutusu ağzına kadar dolu. Ne konuştukları duyulmuyor. Kıkırdıyorlar. “Siz niye gülüyorsunuz orada?” Ah o siyah saçlar bende olsaydı, sesim bu kadar gür çıkar mıydı? “Size gülmüyoruz, her şey sizinle ilgili olmak zorunda değil,” diyor çilli kız benzer oktavdan. “Şikâyet edeceğim sizi, terbiyesizler! Mağaza müdürünüz nerede?” diyor kasaya yürürken. Tezgâhtarların yapmayın, demesi kadını hırslandırıyor. Mağaza müdürü ortalıkta yok. Kızın yeşil gözleri dolmuş, yanımdan geçiyor. Çilleri büzüşmüş. Mağazanın arkasına doğru yürüyor. “Üzülme,” diyorum, “olay çıkarmaya gelmiş, bir şey olmaz.” Daha beter hıçkırıyor. Arkadaşı ona sarılıyor. Kabinlere doğru uzaklaşıyorlar. Reyondaki mavi eşofmanlar gözden uzakta, kasanın arkasına çoktan kaldırılmış. Kasa görevlisi şikâyet dilekçesi doldurulmasına yardım etmekle meşgul, uzun süre işlem yapamıyor. “Yazık oldu Şermin Hanım’a. İşe yeni girmişti,” diyor mağaza gediklisi sarışın tezgâhtar. Herkes işinin başına dönüyor. Ellerim boş. Sıcak toz üfleyen klimaların arasından geçiyorum. Cam kapının topuzunu ittiriyorum, açılmıyor. Kendime çekiyorum. Büyük, hantal kapı hareket ediyor. Kabarık montumun fermuarı inik, boynumdaki atkı bağlı değil. Karanlık gökyüzü, soğukla ve kükürt kokusuyla birleşince yoğunlaşmış. Derin bir nefes alıyorum kesif havadan. Verirken kalbim hafifleyeceğine ağırlaşıyor. Müşteri her zaman nah haklıdır, diyorum içimden. Ağlayan kızın gözleri aklımda kalıyor.
- Ay'dan Daha Uzakta
Lindsay Lackey'nin son zamanların gündemdeki konularından uzay ve uzay yolculuğu hakkındaki romanı, Ay'dan Daha Uzakta, Türkçede. Astronot olmak on üç yaşındaki Houston Stewart’ın en büyük hayali. Genç Astronot Yetiştirme Programı’na kabul edildiğini öğrendiği zaman bu hayalini gerçekleştirmeye çok yakın olduğunu düşünen Houston program için ayrılırken erkek kardeşi Robbie’yi geriden bırakmanın üzüntüsünü yaşar. Babaları onları terk ettiğinden beri birbirlerine daha sıkı sarılan erkek kardeşlerin birlikte uzayı keşfetme hayali Robbie’nin serebral palsi ve epilepsi hastalıkları nedeniyle imkansızdır. Bu yüzden Houston programa tek başına katılır. Genç Astronot Yetiştirme Programı, Houston’ın tahmin ettiğinden daha zor bir program olarak karşısına çıkar. Yeni konular, dersler, insanlar derken Houston kendisini adeta yörüngesinden sapmış hisseder ve bu programın kardeşi Robbie için uygun olmayabileceğini düşünür. Houston ise her astronotun yapacağı gibi gerçekleşmesi imkansız olduğu düşünülen hayali gerçekleştirmek işe koyulur. Lindsay Lackey, New York Halk Kütüphanesi, Denver Halk Kütüphanesi ve Children's Book Review tarafından 2019'un En İyi Kitabı seçilen ödüllü orta sınıf romanı All the Impossible Things'in (Roaring Brook Press) yazarıdır. Lindsay, yazar olmadan önce opera sanatçısı olarak eğitim almış, bir halk kütüphanesinde çocuk ve gençlik hizmetlerinde çalışmış ve büyük bir yayınevinde pazarlama ve tanıtım koordinatörü olarak görev yapmıştır. Colorado'da doğup büyüyen Lindsay, şimdi kocası ve şımarık köpekleriyle birlikte San Francisco Körfez Bölgesi'nde yaşıyor. AY'DAN DAHA UZAKTA Lindsay Lackey Genç Timaş, 2024 Çeviri: Dilruba Aydın Tür: Roman 384 s.
- Mitos’tan Logos’a bir düşün yolculuğu
Zeynep Tandoğan, Fuat Sevimay’ın Aziz ile Nikola romanı üzerine yazdı: "Romanın kurgu teknikleriyle girizgah yapması, okura, ‘roman nasıl yazılır? bilgisini vermek değil elbette, “yazar nasıl düşünür”e okuru biraz yaklaştırıp, Brechtian bir bakışla adeta ‘bu bir roman sayın okur, hikayeye çok kaptırma kendini, meselemiz başka’ diyerek, okuru mesafelendirip, eleştirel okuma alanına davet etme marifeti." Zeynep Tandoğan “Belirli bir destan biçimi üzerine yapılacak her inceleme, bu türün tarih yazımıyla ilişkisini ele alır.” Walter Benjamin Hayal, bizi gerçeğe yaklaştırır mı? Düş-düşme-düşünme kelimelerini romanın bir çok yerinde ardı ardına kullanan Fuat Sevimay, belki de hayalin hiç de pasif bir eylem olmadığını fısıldıyordur bize. Tarihi yeniden kurgulayan romanın, bir karakterinin kurmaca kişilik Aziz, diğer karakterin de tarihi bir kişilik Aziz Nikola üzerinden nefes bulması, hayal ile gerçek geçişkenliğinde ilerlemesi tesadüf olmasa gerek. Sevimay’ın ‘üst kurmaca’ olarak nitelenecek Aziz ile Nikola romanı, çağlar arası koşturduğu karakterlerini destan, masal, mesel, roman formlarında dolaştırması, metinler arası göndermelerin bolluğu, ‘yol macerası’ boyu birçok tarihi karakterle karşılaşılması, macera boyutunu genişletmek değil, romanın asıl meselesi olan ‘kimlik’ nedir?’ sorusunun peşine günden-düne düşme çabası olsa gerek. Yazar romanında, ‘zaman’ sorunsalını mesele olmaktan çıkarıp, edebiyatın en güzel olanaklarından ‘hayal gücü’yle birleştirip, geçmiş-şimdi-gelecek handikapını, tarihi olanla, olacak döngüsünden de çıkarıp araya sızıntılarla, anlatılmış olanla, yazılmış olana edebi müdahalelerde bulunarak bizi çağlar içi bir yolculuğa götürüyor. Hikâyesini, bir popüler kültür ‘Noel Baba’ figüründen soyundurup, üçüncü yüzyılda yaşamış figüratif kimlik öncesi Aziz Nikola ve günümüz yüzyılından arkeolog Aziz’le tarihi ‘adeta inşanın yıkımı’ mümkünlüğüne vardırıyor. “Biraz hayal gücü, biraz rüzgar gücü” diyerek, “rüzgar gücü”nün roman boyunca yazarın meselelerinin ağırlığına koşut, kaleminin gücüyle yol aldığı gerçeğini adım adım karşımıza çıkarıyor. İlk dört bölümü günümüz Demre’sinde, bir roman yazma arifesindeki yazar Arif ile Aziz’in meyhane masasındaki ‘birbirini pek de anlamayan iki kişinin sohbeti’ üzerinden ilerler. Roman yazma tekniklerine, yazar Arif’in masada aldığı notlardan ulaşıyoruz. Bu notlar, çerçeve kurma, olay örgüsü, karakter seçimi, edebi tür, zaman-mekan, imge, dil ve büyük harflerle not ettiği ÇATIŞMA. Yazar, kimlik meselesinde neden Noel Baba/Aziz Nikola’yı seçtiğini, kurgu-yazar Arif’in, romanın unsurlarını belirlerken, karakter seçimi kısmında ön bilgi olarak sunuyor. “Seçtiğin kişinin de aktaracağın derde uygun hikayesi olmalı. Aziz Nikola da önemli bir kimliği temsil ediyor. Hem de üzerine iliştirilmiş o janjanlı kimlikle.” (s.67) tam da romanın meselesine burdan itibaren başlamış oluyoruz. “janjanlı” kimliği kazımaya başladığımızda karşımıza kim çıkıyor?... Romanın kurgu teknikleriyle girizgah yapması, okura, ‘roman nasıl yazılır? bilgisini vermek değil elbette, “yazar nasıl düşünür”e okuru biraz yaklaştırıp, Brechtian bir bakışla adeta ‘bu bir roman sayın okur, hikayeye çok kaptırma kendini, meselemiz başka’ diyerek, okuru mesafelendirip, eleştirel okuma alanına davet etme marifeti. Hikaye, yazar Arif’in, yazmakta olduğu romanının, karakteri-kahramanı olması için, ‘silik bulduğu” (belki de tam da bu yüzden) Aziz’i davet-ikna bölümünde de karakter kimdir, kahraman nerede? gibi soruların eşliğinde ilerlerken aynı zamanda yazar kimdir, yazı yazarın özgürlük alanı mıdır, karakter yazara kafa tutabilir mi? gibi sorular eşliğiyle Sevimay’ın ironik anlatımıyla ilerliyor. Roman yapıtlarında genellikle yol, inşa, arayış temaları, iki karakterli yol arkadaşlığı anlatımı sıkça karşımıza çıkar. Roman kahramanına ikinci bir karakter eşlik eder ve kahramanın davasına hizmet için vardır (Don Kişot-Sancho Panza, Robinson Crusoe-Cuma, Sherlock Holmes-Dr.Watson, Huck-Köle Jim gibi.) Sevimay ise farklı bir yol izlemiş. Aziz Nikola ve arkeolog Aziz, hayalde ve roman gerçekliğinde birbirleriyle sürekli yarışıyorlar. Kimse kimsenin davasına da hizmet etmeye gönüllü değil. Birbirlerinden pek de hoşlanmıyorlar. yazar Arif de çok yerde araya girip müdahalede bulunuyor. Fuat Sevimay’da ha keza! Bu durum, romanı kahraman üzerinden inşa etmemesini, karakterlerin sürekli birbirleriyle çatışmasına yer vermek suretiyle de, romanın unsurlarından ‘çatışmayı’ insan ilişkileri üzerinden de okumamızı sağlıyor. Roman kimin? yazarın mı, Aziz’in mi, Nikola’nın mı, okurun mu? sorusu eşliğinde. “Edebiyat dediğin bir güzel hayal.” romanın ilk cümlesi. Bir ‘Apriori’ kavram önermesi olarak algılanabilecek bu cümle, düş, düşme, düşünce deneyimleriyle ‘Aposteriori’ algı alanına yolculanarak bir sorgulama metnine dönüşüyor. Bildiğimiz, bildiğimizi sandığımız “tarih, mit, mitoloji, destan, hikaye” anlatı ve yazı yeniden sorgulanmaya muhtaç kalıyor ki yazarın ‘hayal’i referans alıp akla yolculuğu tam da bu sebeple. Zamanda salınan karakterler yazarla yarış içerisinde olup, kendi hayallerine sızmaya çalışarak, çoklu anlatıcı türüne de dolaylı geçiş yapmış oluyor. Sevimay’ın “gayriciddi tarihimtırak” yol anlatısı olarak nitelediği kendi romanı, kimlik sorunsalını baş mesele kıldığı anlatıda din, devlet, siyaset, kuram, edebiyat, yaşantı olgularına, günceli es geçmeden yer vermesiyle, “gayri”den sıyrılarak, ‘ciddi’ insanlık tarihi eleştirisiyle anlatısını harmanlamayı başarıyor. İronik dil anlatımı meselelerin ciddiyetini bilakis örtmüyor, bunun bilincindeki Sevimay farklı bir algının kapılarını okura açıyor. Metinler arası göndermede maharetini bildiğimiz yazarın, mizâhi anlatımına ilişkin yine bir üst kurmaca eser Umberto Eco’nun Gülün Adı romanından bir hatırlamayla; “gülme”nin yasaklanması bölümünde, romanın baş karakteri Wiliam’ın şiire ve gülmeye karşı insanı maymuna benzettiğini dile getiren rahibe yanıt olarak “maymunlar gülmez, gülmek insana özgüdür, insanın ussallığının belirtisidir” dediği bölümü anımsayarak yazara gülümseyelim. Yazarın mizahi dilini, ‘gülme’ ediminin algıyı kapamayacağı, bilakis zihnin mutlak karabasanından çıkararak sorgulama yetimizi serbestliğe ulaştıracağı bilinciyle kurup yazdığını düşünüyorum. Edebiyatın kimi asık yüzlü konumundan, çoğun ‘dertli edebiyat’ alanından çıkarıp, farklı bakış açılarıyla, sorunsalı mesele edinip, zihin algısını genişleten bir alana dönüştürüyor yazar. Bir edebiyat türü olarak da romanın steril bir alan olmadığını, romantik bakışı gerçeğe ulaştırma çabası kadar kurduğu dil ile de oldurmuş. Roman öğelerini belirlediği notlarda “dilin karakter ve olayla örtüşmesi gerekiyor” (s.444) imlemesi, karakterlerin sarf ettiği “argo deyimler” dudağımızı ısırarak gülmemizi sağlayan dil zenginliği örneklemeleri… ‘Kimlik arayışı çağ serüveni’nde karşımıza çıkan, düşünür, yazar, ressam kişilikler (Dante, Umberto Eco, Cervantes, Dali, James Joyce v.b.) içinde bulundukları dönem ile konumu temsilen kimlik oluşumundaki unsurları dile getiriyorlar. Bir ‘yıldızlar geçidi’ olarak algılamanın çok ötesinde. Yazarın, Antonio Gramsci’yi seçerek sistem-din-devlet-yapı eleştirisini daha bilindik siyasi bir kimlik üzerinden değil de “kuramcı”dan yana yapması, sıkı sıkıya bağlandığımız ideolojilerde ‘kuram’ın ne kadar eksik olduğu vurgusuyla düşündürüyor. Yazarın çağlar arası yolculukta zamanı uzamsal bir akış algısıyla değil, içine düş-düşünce-rüya alanlarını eklemleyerek, düzenli düzensiz geri-ileri salınımla aktarmasıyla da, edebiyatın bu güzel imkanının icrasıyla, ‘bir hoş hayale’e ortak oluyoruz. Edebiyatın nasıl da ‘kayıp zamanın muhafaza alanı’ olduğu, yazar-okur işbirliğiyle kurulduğunun bir güzel cümlesi ise: “Hani rüyayı uyanınca yarım yamalak hatırlarız ya. Aziz de gördüğü rüyanın çoğunu unuttu ama siz okudunuz.” (s.373) Romanda yolculuk, destan klasiği, serüvenle başlayıp mitos’tan haraketle modern yapının gereği logos’a ulaşıp, postmodern romanın tüm imkanlarıyla çoklu algıya, antik çağ eleştirisiyle günümüz eleştirisinin aynı düzlemden yapılabileceği gerçekliğini, yeniden muhakeme cesaretini kafa karışıklığıyla beraber vermiş oluyor diye düşünüyorum. “Modern çağda insanın yapacağı en iyi şey belki de sürekli sorgulamak” (s.432) Devlet-din eleştirisinde, “toprağımızı aldılar, İncil verdiler” mitoloji-din geçişkenliğinde, “Meryem Ana-Artemis”, “Zeusun oğlu Appollon, Tanrının oğlu İsa” benzetmeleriyle düşünce duvarlarını çatlatarak,”‘insanın mitosa neden ihtiyaç duyduğu karışık mesele” (s.192) diyerek, mit mi insanlığı, insanlık mı miti belirliyor sorusuna kapıyı aralıyor roman. Tarihin, Batı medeniyetinden yazılması, mitoloji ve felsefenin Antik Yunan’dan başlatılması eleştirisiyle Antik Çağ bölümü kadar, edebiyatımızda yer alan Doğu-Batı sorunsalına, Likya, İlyada topaklarından, İtalya-Venedik-Roma, Kuzey Avrupa-Finlandiya topraklarına vardıklarında, “..asıl kimlik sorununu, Avrupa’ya geçtiğimizden beri yaşıyorum, kendimi hem buralı hem yabancı hissediyorum. Dahil miyim dışında mı?” (s.307) diyen Aziz ile kültür hegemonyasının kimlik oluşumu ve karmaşasını da oluşturduğunu, hayali-deneysellikle ele alıyor yazar. Romanın iki başkarakterinin ilk karşılaşması, birbirlerine “kimsin?” sorusuyla başlıyor. Asıl meselesi de kim olduğumuz, nasıl olduğumuz üzerinden kimlik meselesi… “İnsanın kimliğini oluşturan biraz da belleği. Geçmişten bu güne aktardıkları.” (s.119) diyen Nikola ile kimlikte belleği, “bu erkeklik diye dayatılan şeyler de insanın kimliğini bozuyor. Cinsiyet, kimliğimizi nasıl da etkiliyor.” (s.151) diye düşünen Aziz ile kimlikte cinsiyeti, “bilinçaltımıza sinenler, bir şarkı sözü, bazen bir anı, bir görüntü yahut kimi zaman farkında olmadığımız bir ses, bir dokunuş, kimliğimizi, kişiliğimizi anlık davranışlarımızı nasıl da etkiliyor.”(s.238) bir ayrılık anında “ayrılık da sevdaya dahil” dizesinin de anımsatmasıyla, Aziz’in, kimlikte bilinçaltının önemini hikayeler boyu adım adım deneyimliyoruz. Karakterlerin Antikçağ ile başlayan yolculuğu, Homeros’un Odysseia destanındaki İthaka, hayali Miri Adası, Aziz Nikola’nın Demre’den kemiklerinin çalınarak götürüldüğü İtalya Bari, muhatap bulma peşinde Venedik, veba-covid benzetmesi, Vatikan-Roma’ya piskopos ile görüşme hayaliyle Roma yolculuğunda yoksul halkın üzerinde yükselen dinsel yapıların görkemli mimarisinin tanıklığındaki Orta Çağ karanlığı, Konstantin hayranlığındaki Aziz Nikola’nın Konstantinopol’ün düşüşü dönemi şaşkınlığı, İslamiyet’in üçüncü din olarak yayılımına “Hiristiyanlık varken, neden yeni bir din geldi” sorusuna, “Yahudilik varken de Hiristiyanlık geldi” cevabıyla sus kalması, Rönesans ile Yeni Çağ’ın yeniliklerinin nicelik-nitelikleri, sanatçının yaratımı, kimliği, Fransız devrimi, ikinci dünya savaşı çılgınlığı ile olay ve olgularla, yazarın “plastik çağ” olarak adlandırdığı günümüze dek tarihin girdaplarında bata çıka devam ediyor. James Joyce’un roman boyu karşımıza çıkan “tarih uyanmak istediğim bir karabasandır” sözü, yazarda “tarih günü anlamak rehberi”ne dönüşüyor ki anlamak mutlak bir algıyı değil, genişleyerek soran, sorgulayan gerçeğe ulaşma çabasını işaret ediyor. Fuat Sevimay’ın soru işarati üzre “..soru işareti dediğin gizemli nokta. Cümle bitmiş bitmesine ama belli ki konu daha kapanmamış”(s.73) göndermesini, ‘roman bitmiş bitmesine de mevzu okurda devam ediyor sayın yazar’ diyerek ‘düşünce ummanına’ üç noktayla yolculanaduralım… AZİZ İLE NİKOLA Fuat Sevimay İthaki Yayınları, 2023
- Buru Dörtlemesi'nden ilk kitap
Endonezya’nın ve Asya edebiyatının tanınmış yazarlarından Pramoedya Ananta Toer’un Buru Adası’ndaki gözaltı kampında kaleme aldığı “Buru Dörtlemesi”'nin ilk kitabı edebiyatseverlerle buluştu! İfade özgürlüğü için zulüm, hapis ve sansürle mücadele eden, yetişkinlik yaşamının çoğunu hapiste geçiren yazarın dünyaca ünlü roman serisinin ilk kitabı İnsanların Bu Dünyası, raflarda yerini aldı. 1898 yılında bir Hollanda sömürgesi olan “Hollanda Doğu Hint Adaları”nda başlayan roman, yerli Cavalı Minke’nin hikâyesi üzerinden bir özgürlük mücadelesini anlatıyor. Ayrıntı Yayınları, dünya edebiyatının en iyi örneklerini okurlarıyla buluşturmaya, Asya edebiyatının en güçlü kalemlerinden Pramoedya Ananta Toer’un, General Suharto'nun diktatörlüğü altında mahkum edildiği Buru Adası’nda yazdığı dörtlemeyle devam ediyor. “Buru Dörtlemesi”, milliyetçi harekete katılan aristokrat bir kadının öyküsü üzerinden, Endonezya’nın Hollandalı sömürgeci efendilerine karşı verdiği özgürlük ve bağımsız bir ulus inşa etme mücadelesini anlatıyor. Toer’un, bir yazı materyali olmaksızın, mahkum arkadaşlarına ezberleterek yazmaya başladığı İnsanların Bu Dünyası ile başlayan dörtlemenin diğer kitapları da önümüzdeki aylarda okurlarla buluşacak. 1898 yılında günümüzün Endonezya’sı, o zamanların Hollanda sömürgesi “Hollanda Doğu Hint Adaları”nda başlayan bu roman, bir özgürlük savaşını genç ve zeki bir soylu olan Minke üzerinden ele alıyor. Avrupa eğitimiyle kendi kültürü arasında kalan Minke, yerli Cavalı bir kadın olan, küçük yaşta bir Hollandalıya cariye olarak satıldığı için kendisine ömür boyu Nyai diye hitap edilen güçlü, çalışkan Nyai Ontosoroh’un kızı Annelies’e âşık olunca, adaletsizliğe ve önyargılara karşı savaşı daha da derinleşir. PRAMOEDYA ANANTA TOER 6 Şubat 1925 yılında günümüz Endonezya’sı, o zamanların Hollanda sömürgesi Hollanda Doğu Hint Adaları’nda doğdu. Soylu bir aileden gelen Pramoedya, Surabaya’daki okulundan mezun olmak üzereyken II. Dünya Savaşı güçlerinden Japonya, Surabaya’yı işgal etti. II. Dünya Savaşı’nda Müttefik Devletler blokunun Japonya’ya karşı kazandığı galibiyetin ardından Endonezya bağımsızlığını ilan etti ve Endonezya Ulusal Devrimi başlamış oldu. Batı Cava’da bir milis kuvvete dahil olan ve Jakarta’da konumlandırılan Pramoedya, kitaplarının yanı sıra Bağımsızlık hareketi için propaganda yazıları da kaleme aldı ve 1947 yılında Hollanda tarafından Jakarta’da tutuklanarak Hollanda’nın Endonezya’nın bağımsızlığını kabul ettiği 1949 yılına kadar hapis yattı. 1965 darbesinde Endonezya Komünist Partisi’yle bağlantıları olan bir edebiyat grubuna dahil olduğu için tutuklanan Pramoedya, Suharto hükümeti tarafından siyasi mahkûm olarak adlandırıldı ve tüm kitapları yasaklandı. Buru adasındaki tutukluluğu süresince yazması da yasaklanan Pramoedya, kitaplarını mahkûm arkadaşlarına sözel olarak aktararak üretimini sürdürdü. 1979 yılında hapisten çıkan Pramoedya, 1992 yılına kadar Jakarta’da ev hapsinde kaldı. Kitaplarını nihayet yazıya döken Pramoedya, bu kitaplarını da Buru Dörtlemesi adı altında topladı. Pramoedya Ananta Toer, 30 Nisan 2006’da diyabet ve kalp hastalıklarının, uzun süreli Kretek sigarası tüketiminin ve tutuklu yıllarında göğüs gerdiği istismarların nihayetinde, kızının evinde hayata gözlerini yumdu. İNSANLARIN BU DÜNYASI Pramoedya Ananta Toer Ayrıntı Yayınları, 2024 Çeviri: Sevda Deniz Karali 416 s.
- Yükselip alçalarak dalgalanan bir ses
Dilek Yılmaz ilk öykü kitabında ahenksiz bir koro içindeki farklı seslere kulak kabartıyor. Okurun karakterler arasında gezinirken yakınında duyabileceği, yükselip alçalarak dalgalanan bir ses bu. Kentten kasabaya kendini bulmaya çalışan kişilerin yaşadığı ağrıların, ritmi bozuk ilişkilerin, evden fabrikaya kuşatılanların, gidenlerin ve kalanların hikâyeleri. Yalın ama düşünerek, hiçbir konuşma cümlesinin atlanmadan okunması gerektiği, hikâyenin yazınsal bir metne katacağı değeri çarpıcı biçimde gösteren öyküler. Yeniden okuma isteği uyandıracak. Dilek Yılmaz 1974’te İstanbul’da doğdu. İstanbul Üniversitesi’nde tamamladığı lisans öğreniminden sonra Maltepe Üniversitesi Endüstri ve Örgüt Psikolojisi tezli yüksek lisans programını bitirdi. Öyküleri Notos, Pathos, Gamlı Baykuş, Edebiyatist dergileri ile Oggito’da, kitap incelemeleri ve söyleşileri bazı edebiyat ve haber sitelerinde yayımlandı. Adil ve özgür düşlere kum tanesi taşımaya devam ediyor. VALERIA BUNU ANLAYAMAZ Dilek Yılmaz Notos Kitap, 2024 Tür: Öykü Kapak tasarımı: Virginia Elena Patrone Editör: Semih Gümüş 144 s.
- Her 4 kişiden 1’inin dertleşecek arkadaşı olmadığını söylediği bir dünyadayız…
Yıllardır yüzlerce kişinin hayatına dokunmuş olan Radha Agrawal’ın yazmış olduğu Aidiyet, şimdi Türkçede! Ait olma dürtüsü insanoğlunda yüzyıllardır mevcut. “Kime, nereye, nasıl” soruları da öyle. Cevapları son derece enerjik ve güzel bir şekilde resmedilmiş bir rehber olan Aidiyet’te! Bir arkadaşta ve toplulukta ne istediğimizi ve ne sunduğumuzu belirlemeyi, ilişkilerimiz konusunda niyetli olmayı, yaydığımız ve yanıt verdiğimiz enerji türünü ölçmeyi ve başkalarına nasıl göründüğümüzü veya görünmediğimizi uygulamalı etkinliklerle içinde barındırıyor. Ruhumuzu besleyen birkaç özel arkadaş nasıl bulunur; benzer iş, sanat ve sosyal amaçlara sahip, tamamen bağlı bir grup nasıl bulunur sorularının cevaplarına hazır mısınız? Yıllardır yüzlerce kişinin hayatına dokunmuş olan Radha Agrawal’ın yazmış olduğu Aidiyet Destek Yayınları etiketiyle şimdi Türkiye’de! Arka Kapak Yazısı: SİZİ MUTLU ETMEYEN İNSANLARLA VAKİT GEÇİRMEYİ BIRAKIN. DOĞRU İNSANLARLA YAŞAYIN VE MUTLU OLUN. İnsanoğlu ilk günden bu yana birlikte yaşayarak, ortak bir dil oluşturarak, karşılıklı etkileşimde bulunarak diğer canlılardan kendini ayırmıştır. Bizler sosyal varlıklarız. Tek başımıza kendi potansiyelimizi ve yaratıcılığımızı ortaya çıkarmamız imkânsızdır. Gurur duymak, kendimizi göstermek ve paylaşmak en temel ihtiyaçlarımız arasındadır. Sosyalleşmeyle birlikte başkalarıyla bağ kurmak gelişimimiz için önemlidir. Ait olmak nefes alabildiğimiz, yargılanmadığımız yerde olmaktır. Önemsenme hissi ise tatmin duygusu sağlar. İlham verici bilgiler, grafikler, testler ve resimlerle dolu bir kitap olan Aidiyet, “İçeri Girmek” ve “Dışarı Açılmak” başlıklı iki temel noktadan size, kendinizi geliştirerek hedeflerinize ulaşmak adına yol gösteriyor. Aidiyet, bağ kurabileceğimiz ve bizi iyi hissettirecek arkadaşlar edinmemize yönelik ipuçları veriyor. “Aidiyet hissi için bu kitabı okuyun.” —Deepak Chopra, MD “İçtenlikle öneriyorum; ‘Belong’ sizi kendinizle ve çevrenizle daha derin bir bağ kurmaya davet ediyor.” —Özlem Denizmen AİDİYET Radha Agrawal Destek Yayınları, 2024 Çeviri: Cemal Can Tarımcıoğlu 240 s.
- 17. Metin Altıok Şiir Ödülü'nün sahibi belli oldu!
Bu yıl on yedincisi düzenlenen Metin Altıok Şiir Ödülü’nü Şeref Bilsel’in “Kâğıdın Ölümü” kitabı kazandı. Doğan Hızlan, Hilmi Yavuz, Eray Canberk, Şükrü Erbaş, Ali Cengizkan, Latife Tekin ve Haydar Ergülen’den oluşan seçici kurul ödülün oy çokluğuyla Şeref Bilsel’e verilmesini kararlaştırdı. Ödülün verilmesindeki gerekçede Metin Altıok Şiir Ödülü Seçici Kurulu şu ifadelere yer verdi: “Şeref Bilsel, çağın ürkütücü labirentlerinde bir başına kalmış insan tekinin, evlerden, ölümlerden, gelecek rüyalarından ve bir şiddet sarmalından geçerek toplumsal hayata karışmış yalnızlığını ve huzursuzluğunu; toplumsal hayatın evlerimizi, hayatlarımızı geleceğimizi kuşatmış büyük yabancılaşmasını, sevgisizliğini ve yıkıcılığını; aralarındaki diyalektik ilişkiyi ustalıkla göstererek; insan olma erdemini yücelten bir etik yaklaşımla, şiirin derin, çağrışımı geniş, incelikli diliyle hepimizin yüreğine ısrarla sunan bir şiire varmıştır Kâğıdın Ölümü’nde. Bu nedenle 2024 Metin Altıok Şiir Ödülü’nün Şeref Bilsel’e verilmesine oy çokluğu ile karar verilmiştir.”
- Yaratıcılık Ritüelleri 15 / Cabir Özyıldız: "Müzik, kahve, sigara. Bütün bunlar mevcutsa yazmak için başka bir şeye ihtiyaç duymuyorum."
"Bu topraklar öykü açısından o kadar çok malzemeye sahip ki, önce hangisini, nasıl yazayım noktasında kararsız kalıyorum çoğu zaman. Kararı verdikten sonra geriye sadece çalışmak, çalışmak, çalışmak kalıyor. Sonuç olarak pek tıkanma yaşamıyorum." Edebiyatçıların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri’ne Semrin Şahin bu hafta Cabir Özyıldız'ı ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Müzik, kahve, sigara. Bütün bunlar mevcutsa başka bir şeye ihtiyaç duymuyorum. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Bu topraklar öykü açısından o kadar çok malzemeye sahip ki, önce hangisini, nasıl yazayım noktasında kararsız kalıyorum çoğu zaman. Kararı verdikten sonra geriye sadece çalışmak, çalışmak, çalışmak kalıyor. Sonuç olarak pek tıkanma yaşamıyorum. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Hemen hemen günümün yarısını alan bir işte çalıştığım için en büyük sorunum zamansızlık oluyor. Fikrine başvurduğum birkaç arkadaşım var. Paylaştığım metinlere eleştirel yaklaşmayı bilen bu arkadaşlar sayesinde bugün kendimi daha iyi bir yerde hissediyorum. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Yazmaya ilk başladığımda neyi nasıl yapmam gerektiğinden emin olamama tedirginliği vardı üzerimde. Okuma, düşünme ve yazma eylemi birbirine koşut ilerleyince yavaş yavaş neyi nasıl yapacağım hususunda netleşmeye başladım. Bir de okur geri dönüşleri ve dostların yapıcı eleştirileri de bu listeye eklenince, tedirginliğimi üzerimden enikonu attım. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Genelde sabaha karşı dört gibi kalkar ve yazının başına otururum. Ancak benim sabahın köründe yazının başına geçmemin herhangi bir ritüelle alakası yoktur. Tamamen zamansızlıkla ilgilidir. Saat sekize kadar yazar sonra da kalkar işe giderim. Elimin altında her daim birkaç kitap olur ancak yazı yazarken metne odaklandığım için yazma sürecinde pek kitap okumam. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Bu hayli zor bir soru. Çünkü okudukça, öğrendikçe, bildikçe beğenilerimiz değişebiliyor. Fakat illaki bir yanıt vermem gerekiyorsa Orhan Kemal’in Bereketli Topraklar Üzerinde adlı romanını ya da o romana yaklaşabilecek bir eser yazabilmek isterdim. Bu romanın benim için anlamlı oluşu şuradan geliyor; Orhan Kemal üzerine bastığı toprağı, o topraklarda yaşayan insanları çok iyi tanıyor, biliyor. Onların yaşam koşullarını, düşünme biçimlerini, ekonomik ve sosyal durumlarını çok iyi analiz edebilen bir yeteneğe sahip. Bunları yapabiliyor oluşu, kendisinin de onlardan biri olarak, o insanlarla birlikte, benzeşen koşullarda çeşitli işlerde çalışmasına, onların oturduğu mahallelerde oturuşuna, aynı kahvehanelerde zaman geçirmesine borçlu olduğunu her fırsatta kendisi de belirtir. Eserin edebi yönünün benim nezdimde çok güçlü oluşundan başka Orhan Kemal’in bu sınıfsal tutumunun ve tercihinin katkısı da bu romanı sevmemde ve gıpta etmemde hayli etkilidir.
- Paco Roca'nın Ev'i şimdi de beyazperdede!
Paco Roca'nın 2020 Eisner Ödüllü grafik romanı Ev, La Casa adıyla Álex Montoya tarafından filme çekildi. David Verdaguer, Luis Callejo, Olivia Molina gibi ünlü oyuncuların başrollerini paylaştığı yapımın çekimleri Paco Roca'nın kitabına da esin kaynağı olan evde çekildi. Geçtiğimiz ay İstanbul'da ağırlama şansına eriştiğimiz İspanyol sanatçı Paco Roca'nın beyazperdeye uyarlanan kitaplarına bir yenisi daha ekleniyor. Paco Roca'nın 2020 Eisner Ödüllü grafik romanı Ev, La Casa adıyla Álex Montoya tarafından filme çekildi. David Verdaguer, Luis Callejo, Olivia Molina gibi ünlü oyuncuların başrollerini paylaştığı yapımın çekimleri Paco Roca'nın kitabına da esin kaynağı olan evde çekildi. Prömiyerini 5 Mart günü Málaga Film Festivali'nde yapan ve En İyi Senaryo, En İyi Orijinal Film Müziği ve İzleyicilerin Seçimi - En İyi Film dallarında ödüle değer görülen La Casa, 1 Mayıs günü İspanya'da vizyona girecek. Filmin Türkiye'deki gösterim tarihi ise henüz netlik kazanmış değil. Yazarın Literaedebiyat'ta yer alan röportajı için tıklayın.
- Otelde Bulunmuş Kitap
Murathan Mungan’ın Seçtikleriyle hazırlanan, Otelde Bulunmuş Kitap, çıktı. "Otel dendiğinde edebiyat tutanaklarının kalın defterlerinden biri olanca haşmetiyle açılır önümüze... Bir mekân olarak doğrudan otelin kendisini konu alan, otelde geçen olaylar ekseninde gelişen ya da otel odalarından sokağa taşan yan hikâyelerle ilerleyen kurgusu bir otelin çevresinde örüntülenen yerli ve yabancı nice öykü, roman, tiyatro oyunu, film ve onlara ilişkin çağrışımlar hafızalarımızı karıncalandırarak ardı ardına sökün etmeye başlar." — Murathan Mungan Bir “Hafıza Mekânı” Olarak Otel Murathan Mungan İçindekiler: Odalardan Biri, Bilge Karasu Adını Funda Oteli Koy, Edip Cansever Bir Otel de Sizin Adınız, Edip Cansever Ölen Otelin Müşterileri, Tomris Uyar Bir Otelde Yedi Kişi, Kenan Hulusi Koray Otelli Bir Yazı, Füsun Akatlı Meserret Oteli, Sait Faik Otel Odaları, Necip Fazıl Kısakürek Park Otel, Vural Bahadır Bayrıl Otel, Umran Nazif Otel Faresi, Tarık Buğra Bir Otelin İki Odası, Oktay Rifat İpek Oteli, Necati Cumalı Termal Oteli, Fikret Ürgüp Otel, Fikret Ürgüp Oteldeki, Nahit Ulvi Akgün Alp Oteli, Demir Özlü Otel, Enis Batur Otel, Güven Turan Mogadon Palas, Nazlı Eray Dört Yıldızlı Otel, Cem Akaş 1Z Oteli, Mehmet Açar Otel Gecesi, Enis Batur Otel, Behçet Necatigil Otel, Salâh Birsel Otel, Alper Beşe Otel Kervansaray, Engin Barış Kalkan Kısmet Otelde Kalır, Alper Atalan Deniz Kenarında Bir Otel, Sedef Betil Van’da Bir Otel Odası, Ömer Erdem Kuzguncuk Oteli, Haydar Ergülen Fortuna ya da Kırık Kanatlı Bir Arayışın Anlatımı, Hulki Aktunç Kayalar, Cemil Kavukçu Murathan Mungan, 21 Nisan 1955 Istanbul doğumlu. Mardinli. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümü'nü bitirdi. İlkin çeşitli dergi ve gazetelerde yazıları ve şiirleriyle görünen yazarın ilk kitabı 1980'de yayımlanan Mahmud ile Yezida'dır. Daha çok şiirleri, hikâyeleri, roman ve oyunlarıyla tanınan Murathan Mungan aynı zamanda radyo oyunu, film senaryosu, şarkı sözü yazdı. Çeşitli alanlara dağılmış yirmi yıllık çalışmalarından yaptığı özel bir seçmeyi Murathan '95'te topladı. Dünya edebiyatından öyküleri, denemeleri bir araya getirdiği seçkiler hazırladı; çeşitli yazı ve denemelerini kitaplaştırdı. 2000 öncesinde çıkardığı tüm şiir kitaplarını içeren 13+1 toplamından sonra 2002 yılında yedi öykünün yedi kitapçık olarak bir kutu içinde yer aldığı 7 Mühür'ü yayımladı. 2005'te, "ellinci yaşı" için hazırlanmış özel bir basım olarak yayımlanan Elli Parça, Mungan'ın ileride kitap olarak yayımlanacak dosyalarından farklı türlerde parçalar içeriyordu. Değişik kitaplarından seçtiği şiir ve öykülerini Doğduğum Yüzyıla Veda, Doğu Sarayı gibi her biri ayrı bir bağlam gözetilerek hazırlanmış seçkilerde topladı. Kürtçeye çevrilen şiirlerini bir araya getirenLi Rojhilatê Dilê Min / Kalbimin Doğusundakitabı Türkçe-Kürtçe olarak çift dilde basıldı. Büyümenin Türkçe Tarihi, Bir Dersim Hikâyesi gibi çeşitli yazarların katkılarıyla biçimlenen bağlamsal seçkiler hazırladı. Metis Yayınları, yazarın kitaplaştırdığı bütün çalışmaları bir külliyat olarak yayımlamaktadır. Metis Yayınları'ndaki kitapları Mahmud ile Yezida, 1980 Osmanlıya dair Hikâyat, 1981 Taziye, 1982 Kum Saati, 1984 Son Istanbul, 1985 Sahtiyan, 1985 Cenk Hikâyeleri, 1986 Kırk Oda, 1987 Lal Masallar, 1989 Eski 45'likler, 1989 Yaz Sinemaları, 1989 Mırıldandıklarım, 1990 Yaz Geçer, 1992 Geyikler Lanetler, 1992 Yaz Geçer - Özel Basım, 1992 Oda, Poster ve Şeylerin Kederi, 1993 Omayra, 1993 Bir Garip Orhan Veli, 1993 Kaf Dağının Önü, 1994 Metal, 1994 Ressamın İkinci Sözleşmesi, 1996 Murathan ' 95, 1996 Li Rojhilatê Dilê Min / Kalbimin Doğusunda, 1996 Başkalarının Gecesi, 1997 Paranın Cinleri, 1997 Başkasının Hayatı, 1997 Dört Kişilik Bahçe, 1997 Mürekkep Balığı, 1997 Dağınık Yatak, 1997 Oyunlar İntiharlar Şarkılar, 1997 Metinler Kitabı, 1998 Üç Aynalı Kırk Oda, 1999 Doğduğum Yüzyıla Veda, 1999 Meskalin, 2000 13+1, 2000 Erkekler İçin Divan, 2001 Soğuk Büfe, 2001 Çocuklar ve Büyükleri, 2001 Yüksek Topuklar, 2002 7 Mühür, 2002 Timsah Sokak Şiirleri, 2003 Yazıhane, 2003 Yabancı Hayvanlar, 2003 Erkeklerin Hikâyeleri, 2004 Eteğimdeki Taşlar, 2004 Çador, 2004 Kadınlığın 21 Hikâyesi, 2004 Bir Kutu Daha, 2004 Beşpeşe, 2004 Elli Parça, 2005 Söz Vermiş Şarkılar, 2006 Büyümenin Türkçe Tarihi, 2007 Kâğıt Taş Kumaş, 2007 Yedi Kapılı Kırk Oda, 2007 Kullanılmış Biletler, 2007 Dağ, 2007 Kadından Kentler, 2008 Eldivenler, hikâyeler, 2009 Bazı Yazlar Uzaktan Geçer, 2009 Hayat Atölyesi, 2009 İkinci Hayvan, 2010 Gelecek, 2010 227 Sayfa, 2010 Stüdyo Kayıtları, 2011 Kibrit Çöpleri, 2011 Şairin Romanı, 2011 Şairin Romanı - Ciltli, 2011 Doğu Sarayı, 2012 Aşkın Cep Defteri, 2012 Bir Dersim Hikâyesi, 2012 Tuğla, 2012 Mutfak, 2013 189 Sayfa, 2014 Mezopotamya Üçlemesi, 2014 Merhaba Asker, 2014 Kadınlar Arasında, 2014 İskambil Destesi, 2014 Harita Metod Defteri, 2015 Güne Söylediklerim, 2015 Solak Defterler, 2016 Aşk İçin Ne Yazdıysam, 2016 küre, 2016 Dokuz Anahtarlı Kırk Oda , 2017 Edebiyat Seferleri İçin Vapur Tarifeleri, 2017 Tren Geçti, 2017 Çağ Geçitleri, 2019 Hamamname, 2020 Aile Albümü, 2021 Devam Ağacı, 2021 Erkekler Yalnızlıklar, 2021 Evrak Çantası, 2022 Işığına Tavşan Olduğum Filmler, 2022 995 km, 2023 Otelde Bulunmuş Kitap, 2024 OTELDE BULUNMUŞ KİTAP Murathan Mungan’ın Seçtikleriyle Kolektif Metis Kitap, 2024 200 s.
- Sabahattin Ali'yi neden severiz
Doğuş Sarpkaya, Sabahattin Ali öykücülüğü üzerine yazdı: "Sabahattin Ali’nin bugün bile genç yazarları etkileyen, okuyucuların yüreğine dokunmasını sağlayan özellikleri nelerdir?" Sabahattin Ali öykücülüğü üzerine konuşmaya başlandığında milat kelimesini sıkça duyarız. Çünkü, birçok araştırmacı ve edebiyat eleştirmenine göre Sabahattin Ali ve Sait Faik, Türk öykücülüğünün iki temel direğidir. Buna katılmamak mümkün değil. Hatta rahatlıkla, 1950 sonrası öykücü kuşağının, Sait Faik’in Semaver’inde demlendiğini, Sabahattin Ali’nin Değirmen’inden geçtikten sonra piştiğini söyleyebiliriz. Peki, Sabahattin Ali’yi böyle bir mertebeye taşıyan ve dönemin diğer öykücülerinden ayıran özellikleri nelerdir? Daha farklı bir şekilde sormak gerekirse, Sabahattin Ali’nin bugün bile genç yazarları etkileyen, okuyucuların yüreğine dokunmasını sağlayan özellikleri nelerdir? Kısacası; Sabahattin Ali’yi neden severiz? Kestirmeden gitmeyi sevseydik, Cortazar’ın kısa öyküyle ilgili aşağıdaki yorumu sorularımıza cevap olabilirdi: Julio Cortazar’a göre “unutulamayan öyküleri[n] hepsi aynı özelliğe sahip”: [Onlar] anlatılan basit olaydan çok daha geniş, sonsuz bir gerçeklikle ilintililer, bu yüzden görünen içeriğin sadeliği ve metnin kısalığı kuşku duyulmayan bir güçle bizi etkiler. Ve belli bir zamanda bir konu seçen ve ondan bir öykü çıkaran kişinin bu seçimi—bazen o bunun bilincinde olmadan—küçük olandan büyük olana, bireysel ve dar kapsamlı olandan insan ruhunun özüne olan masalsı açılımı içeriyorsa, o büyük bir öykü yazarıdır. Ama biz yine de daha çetrefilli bir yönü tercih edip uzun yola sapalım. Sabahattin Ali’nin öykülerine dair yapılan yorumların çoğu, dilin sadeliğinden, biçimin klasikliğinden, içeriğin toplumsallığından, toplumsal içerikle birlikte Sabahattin Ali’yi toplumcu gerçekçi olarak tanımlamaktan öteye gidememiştir. Olay kişileri konusundaki yorumların, benzer şekilde yüzeysel kaldığını söyleyebiliriz. Bunu biraz da Sabahattin Ali öyküleri hakkında yaratılan önyargılar beslemiştir. Örneğin, Vedat Günyol’a göre Sabahattin Ali, öykülerini olaylar üzerine kurmuş, bu yüzden de bireylerin psikolojilerini es geçmiştir: “S. Ali ise, dış’a bakan, iç’i dışta arayan bir sanatçı. Ne var ki bu, güç bir iş. İç hayatı dışa vuran davranışlarla vereyim derken, yalnız dış’ta kalmak tehlikesi var. S. Ali bu tehlikeyi sezmiş olacak ki, her zaman ruhu yansıtmanın güçlüğünü, bizi toplum sorunları üzerinde düşündürmekle gidermeye çalışıyor” diyerek Sabahattin Ali’nin öykülerinin insan ruhuna inemediğini ima etmiştir. Bir diğer tartışmalı nokta ise Sabahattin Ali’nin toplumcu gerçekçi olduğu iddiasıdır. Bu konuya ileride döneceğimiz için burada uzun uzun irdelemeyeceğiz ama şunu rahatlıkla söyleyebiliriz: Sabahattin Ali, herhangi bir ek isme ihtiyaç duymayacak kadar gerçekçidir. Sabahattin Ali öykücülüğüne dair yazılan ve yaratılan tüm önyargılar, bu konuda yapılacak yeni tartışmaların önünü kapama eğilimindedir. Bu yazının bir amacı da Sabahattin Ali’yi neden sevdiğimiz sorusunu yanıtlarken, bu önyargılı yorumları tartışmaktır. Biçim ve Dil Sabahattin Ali öykülerinin biçim ve dili de onu sevmemizi sağlayan önemli bir köşe taşıdır. Öykülerinde sade bir dili (Asım Bezirci yaptığı bir çalışmada Türkçe sözcük kullanım oranının %82 olduğunu tespit etmiştir) ve klasik öykü biçimini koruyan Sabahattin Ali, nasıl değil neyi anlatması gerektiği üzerine kafa yormuştur. Sabahattin Ali’nin dili, sadece yabancı sözcüklere değil aynı zamanda şive ve ağızlara kapalı, herkesin anlayabileceği bir dildir. Cümleler çoğunlukla, kısa ve anlaşılırdır. Betimlemeler ve sıfat kullanımı sınırlıdır. Klasik öykü biçiminden saptığı öykülerinde ise ya politik taşlama, kara mizah örnekleri kaleme almış ya da masalsı anlatım biçimleri kullanmıştır. Sabahattin Ali’nin kurduğu sade, kısa cümleler çoğu zaman kolay anlaşılabilme kaygısına yorulmuştur. Oysa anlatılan olayların vuruculuğu ve toplumsal derinliği, öykülerin daha geniş bir bakış açısıyla yorumlamayı zorunlu kılmıştır. Olayların olduğu gibi aktarılması durumu, Sabahattin Ali’nin, insanın iç dünyasına inmesini engellediğine dair yorumların yapılmasına neden olmuştur. Oysa şaşırtıcı ve inanılmaz olayların arasında seçilen bir fragman, olay ya da durum insanın iç dünyasını anlamamızda yardımcı olabilir. Toplumsal olanın ezilenlerin ruhunda açtığı yaraları dillendirmeden de aktarılabileceğini, Apartman öyküsünün son bölümüne bakarak anlayabiliriz. Çocuğunu okuldan alıp hamallık yaptırtmak zorunda kalan inşaat işçisi, çocuğunun yaşadığı haksızlığı görür ve buna müdahale edemez. Bunun üstüne yaşama tutunmayı bile unutacağı bir üzüntü yaşar. “Çatıdaki adam gözlerinin büsbütün karardığını ve güneş vurmuş gibi beyninin içinde gürültüler olduğunu hissetti. Çatının kenarına dayanan ayakları titriyordu. Yavaş yavaş dizlerinin gevşemeye ve bükülmeye başladığını fark ederek elleriyle başının üst tarafındaki tahtalara tutunmak istedi. Fakat parmakları da gevşemişti ve hiçbir şeye sıkıca yapışamıyordu. Vücudu yaş tahtaların üstünde hafif bir gıcırtı çıkararak ağır ağır kaydı. Çatının kenarına kadar gelip orada bir an takılır gibi olduktan sonra, aşağıya, sokağın ortasına, içi toprak dolu bir çuval gibi boğuk bir ses çıkararak düştü.” Edebiyatımızda, bir insanın yaşadığı duygusal dalgalanmaların bu kadar güzel ve sade anlatılabildiği çok az öykü vardır. Sabahattin Ali ve Gerçekçilik Sabahattin Ali’ye dair peşin yargılardan biri, ilk döneminde romantik, sonraki dönemde ise toplumcu gerçekçi olduğu yönündedir. Sabahattin Ali’nin, Türk edebiyatında ilk toplumcu-gerçekçi öykücü olduğu, kendisinden sonra gelen, köy gerçekçilerini ve toplumcu-gerçekçileri derinden etkilediği de dile getirilmektedir. Böyle bir tanımlama başlı başına sorunludur. Birincisi, Sabahattin Ali’nin ilk öykülerinde (Değirmen’deki öykülerinden bahsediyoruz) gerçeküstücü ve romantik öğeler olsa da kendi kişisel gelişimi içerisinde sonraki dönemine referans olacak pek çok ayrıntı yakalanabilir. Özellikle Kanal öyküsünde daha sonraki yazın hayatının ipuçlarıyla karşılaşırız. Değirmen, Viyolonsel, Kurtarılamayan Şaheser gibi öyküleri romantik öğeler taşısa da Sabahattin Ali’nin direk romantik dönemine işaret ettiklerini iddia etmek kestirmecilik olarak görülmelidir. Sabahattin Ali’nin toplumcu-gerçekçi olduğu iddiası ise hayli tartışmalıdır. Çünkü Sabahattin Ali, eserlerini, toplumcu-gerçekçiliğin temel taşlarından olan, ideal karakter yaratma, toplum mühendisliği yapma, bağlanma gibi özelliklerden azadedir. Sabahattin Ali’nin gerçekçiliği, toplumdan, ezilenden yanadır. Ama bu yan tutma ezilenlerin yaşamını güzelleyen bir konumda değildir. Ezilenlerin kendi durumunu yansıtan, bu durumu değiştirmelerine yönelik adımlar atmaya yönelten bir bakış söz konusudur. Sabahattin Ali, idealize edilmiş bir toplum yaşamını, didaktik bir şekilde anlatma yanlışına düşmez. Sabahattin Ali’nin gerçekçiliğini yalın bir şekilde ifade etmesi biraz da gerçekliğin kendi anlattığından daha inanılmaz olduğunu düşünmesindendir. Bir konuşmasında: “Bazı gerçek olayları gözlediği gibi yazamadığını, gerçek yaşamın öykülerden çok daha şaşırtıcı, çok daha akıl almaz olduğunu” belirtir. Gerçekçilik, olayların olduğu gibi aktarılışı, öykülerinin içine yedirdiği eleştirileri daha etkili kılmasını sağlar. Konu ve Kişi Seçimleri Sabahattin Ali’nin öykülerinde konu ve kişi seçimleri büyük bir çeşitlilik göstermez. Aralarında kesin sınırlardan bahsedemesek de bu konu ve kişiler kabaca şu dilimlere ayrılabilir: Aşk, düşkün kadınlar, köy ve köylüler, işçiler, hastane ve doktorlar, hapishane ve mahpuslar, aydınlar, yöneticiler, çocuklar… Sabahattin Ali’nin öykülerinde aşk teması genellikle bir feda ile birlikte anılır. Âşık olan kişi yaşamının önemli bir parçasından vazgeçmeyi göze almalıdır. Böyle bir vazgeçiş ya da fedanın olmadığı durumlarda, aşk, modern insanın fotoğrafını çekmekte kullanılır. Sabahattin Ali’nin kadınları güçlü, tutarlı ve iradeli; erkekleri ise iradesiz, basiretsiz ve kolay etkilenebilen karakterlerdir. Daha sonra İçimizdeki Şeytan romanında da göreceğimiz bir durumdur bu- güçlü kadın karakterini, amaçsız, idealsiz, umutsuz ve nihilist Cumhuriyet aydınını görünür kılmakta kullanmıştır. Yazar bazı öykülerinde de dönemin Doğu ile Batı arasında sıkışmış, ideallerini yitirmiş ve kendini yozluğun içerisinden ifade eden Cumhuriyet aydınını yerer. Amacı yeni kurulmakta olan toplumsal düzenin temelini oluşturacak kesimin fotoğrafını çekmektir. Öyle ki çekilen bu fotoğraf Türkiye modernleşmesinin eksiklerini, gediklerini, yamalarını gösterir. Aydınların, kişisel arazları, kendilerine verilen erki kötüye kullanma eğilimleri, özellikle taşranın sıkıcı, boğucu ama en sonunda kapsayıcı ve içine çeken yaşamı içerisinde ideallerini unutmaları hikaye edilir. Aydınlarla, halk arasındaki kopukluk, halkın aydınları farklı bir dünyadan gelmiş gibi görmelerine neden olmaktadır. Aydın ile halk arasındaki kopukluğa bağlı olarak yaşanan başka bir sorun ise, -"taşradaki aydınların ülke dertleriyle ilgilenmek ve halkın sorunlarına çare bulmak için çalışmak yerine eğlence ve dedikodu ile vakit geçirmeleri"- dir. Yazar, Bir Skandal'da bu konuyu şöyle anlatır: "Erkekler belki mühendis, belki doktor, belki avukat veya muallim olmuşlardı. Fakat bunu bir fikir ihtiyacı olarak değil, karnını iyi doyurmak, iyi giyinmek, güzel karı alabilmek için yapmışlardı. Yani dimağ gibi en asîl uzuvlarını midelerine ve tenasül cihazlarına uşak olarak kullanıyorlardı. Yalnız ekmek parası düşünen ve asıl vazifelerini; tefekkür kabiliyetlerini tamamıyla unutarak basit birer makine hâline giren bu kafalarda akıl, saf ve maddiyatın dışına çıkabilmiş akıl, artık lüzumsuz bir şeydi. Münevverlerimizde dimağın rolü kör bağırsağın- dakinden daha fazla değildi." Sabahattin Ali öykülerinin temel konularından bir diğeri ise ezen-ezilen ilişkisidir. Yazar, devletin baskı aygıtlarının yanında, ağa-köylü, işçi-işveren ilişkilerini anlatan öyküler de kaleme almıştır. Kanal, Kağnı gibi öyküleri köydeki sınıfsal çatışmaları yansıtırken, Apartman, Isınmak İçin, Mehtaplı Bir Gece gibi öyküleri şehir yaşamını ve ezen-ezilen ilişkilerini ele alır. Özellikle taşradaki jandarma, idari amirlikler ve köyün ya da kasabanın ileri gelenlerin arasındaki ilişkiler çok çarpıcı bir şekilde anlatılır. Sabahattin Ali tüm bu iktidar ilişkilerinin ve dengelerinin arasında ezilen, horlanan, aşağılanan halkın yaşamını, işçi ya da köylü seviciliğine gönül indirmeden, yalın şekilde anlatır. Sonuç Yerine Kısa öykü, hem yazılması hem de değerinin anlaşılması zor bir tür olarak varlığını sürdürür. Ne şiirin ağırlığı vardır onda ne de romanın şımarıklığı. Ama yine de Bill Buford’un belirttiği gibi, insanı yaşadığı kaos ortamından kurtaracak olan da kısa öyküdür: “[Günümüzdeki] öyküsel anlatının beklenmedik canlanışının altında yatan neden, öykülere olan gereksinimizdir. Öykülerin, başlıca bilgi birimi, belleğin temeli, kişisel ve toplu yörüngelerimizin başı, ortası ve sonu olan yaşamımıza anlam kazandırmak için önemli bir yordam olmasıdır.” Türk edebiyatında kısa öyküye itibar kazandıran, kısa öykünün insanı, toplumu ve yaşamı anlamada bize yardımcı olabileceğine ikna eden, Sabahattin Ali’yi sevmek için sebeplerimiz o kadar çok ki. Ödün vermez entelektüel tavrı, kendini eleştirmekten çekinmediği keskin kalemi ya da insanın içini ısıtan gülümsemesi bile Sabahattin Ali’yi sevmemiz için yeterli bir sebep olabilir. Ama yine de, Sabahattin Ali’yi ezilenlerin, hor görülenlerin, paçası çamurluların, çıplak ayaklarıyla bozkırları arşınlayanların, okul sonraları “arabalar beş kuruş” diye çığırarak para kazanmak zorunda olan çocukların öykülerini yazdığı için, bizi hem kendi tarihimizle hem de bugünümüzle yüzleştirdiği için de seviyoruz.
- İçinizdeki Yoldaşı Bulmanın Yolları
Tüm dünyada çok satan Olumsuz Düşünceler Bastırınca’da terapist Diana M. Garcia içinizdeki sert eleştirmenle doğru ve esnek bir iletişim kurabilmek için Kabul ve Kararlılık Terapisi yöntemini kullanarak uygulanabilir çeşitli araçlar sunuyor. Bir arkadaşınız kişiliğiniz, görünüşünüz ve hayattaki seçimlerinizle ilgili sürekli olumsuz yargılarda bulunsa ne yapardınız? Büyük ihtimalle ondan çoktan kurtulmuş olurdunuz. Ama gelin görün ki bu kişi kendinizsiniz. İçinizde hiç susmayan acımasız bir eleştirmen var ve onu kafanızdan atamıyorsunuz. Bu nedenle kendinizle ilişkinizde bir türlü dikiş tutturamıyor, hayatınızın hakkını veremiyorsunuz. Tüm dünyada çok satan Olumsuz Düşünceler Bastırınca’da terapist Diana M. Garcia içinizdeki sert eleştirmenle doğru ve esnek bir iletişim kurabilmek için Kabul ve Kararlılık Terapisi yöntemini kullanarak uygulanabilir çeşitli araçlar sunuyor. Hayatınızı daha fazla şimdide kalarak yaşamanız, değerlerinize kulak vermeniz ve acı verici düşünceler, duygular, hatıralarla başa çıkabilmeniz için size kılavuzluk ediyor. Bu kitap kendinizin en iyi halini yaşamak için sonsuz pencereler açacak. İkinci bir hayat yok. OLUMSUZ DÜŞÜNCELER BASTIRINCA Diana M. Garcia Aganta Kitap, 2024 Çeviri: Ebru Kılıç Editör: Dilek Emir Tür: Psikoloji 160 s.















