top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Savaşta insan kalabilmek, ölmekten daha zor

    2022 Booker Ödülü adayı Koloni'nin yazarı Audrey Magee'nin kaleminden çıkan Yüzleşme, II. Dünya Savaşı'nın göbeğinde aşka ve aile olma olasılığına tutunan iki yalnız kalbi mektuplarla birbirine mühürleyen epik bir roman. On dilde yayımlanan, ayrıca beyazperdeye de uyarlanmakta olan bu güçlü roman, okuru iktidar-halk kesişiminde ve ilişkisinde süregelen ikiyüzlülüğün altını eşelemeye ve ''Sen olsan ne yapardın?'' sorusunun peşinden dürüst ve sahici yüzleşmelere davet ediyor. İnsan eliyle yaşanan kıyımlara karşı topyekûn sergilenen hissizleşmenin köklerine inmemizi sağlayan kitap, başkasının felaketine susmanın ya da ondan yararlanmanın açtığı onulmaz yaraları deşiyor. Dünyadaki en güçlü ülke olacağız. Babasız çocuklarla, kocasız karılarla dolu bir dünya. Bu mu büyük plan? İnsanlık tarihinde yıkıcı bir dönüm noktası: II. Dünya Savaşı... Bir yanda Almanya'nın Rusya cephesinde görevli Alman askeri Peter, öteki yanda ailesiyle birlikte Berlin'de yaşayan Katharina. Birbirlerini daha önce hiç görmeyen bu iki insanın kaderi, gıyaben kıyılan bir nikâhla birleşir. Apayrı çıkarlar gözeterek imzaladıkları akit, tanışmalarından sonra verdikleri bağlılık sözüyle bambaşka bir dönemece evrilir. Savaşın zorlu koşulları altında günden güne ezilen Katharina ağır bedeller öderken cephedeki Peter'ı hayata bağlayan yegâne şey bir an önce yeni eşine geri dönmek olur. Mektup satırlarında akıp giden ilişkileri zamanla kök salmaya başladıkça değişimin ve dönüşümün ayak sesleri şiddetlenir. İkili önce adım adım kendi içlerinde, sonra ise birbirleriyle bir yüzleşme yaşayacaktır. Audrey Magee, savaşın sıcak nefesiyle uyutulan ve uyuşturulan bir toplumun bıçak sırtı hikâyesini anlattığı Yüzleşme'de, savaşın acımasız yüzüne sırt çevirenlerin bilinçle ya da bilinçsizce sebep oldukları felaketin izini sürüyor. Attığımız ya da atmaktan çekindiğimiz her adımın bir bedeli olduğu gerçeği üstüne okuru sorgulamaya iten bu çarpıcı roman, zihinlerde bıraktığı duygusal yankıyla etkisini uzun süre hissettirecek bir anlatı sunuyor. Her şeye tahammül edilmesi gerekiyordu. Ama her şeye tahammül edilemezdi. YÜZLEŞME Audrey Magee Delidolu Yayınları, 2024 Çeviri: Niran Elçi 272 s.

  • “Grafik romanların tüm unsurlarını kullanarak herkesin okuyabileceği ilginç hikâyeler anlatmaya çalışıyorum.”

    Aynur Kulak yazdı: "Paco Roca, İspanyol ve uluslararası grafik romanlarının çağdaş kategorisindeki en iyi yazarlarından. Bizde Desen Yayınları etiketi ile yayınlanan tüm kitapları okurlardan büyük ilgi gördü ve bu ilgi kapsamında 28 Şubat’ta bir söyleşi vermek üzere “Çok seviyorum.” dediği İstanbul’a geldi. Hayata dair gündelik temaları aile, ilişkiler, ev, yaşlılık, unutma, hatırlama gibi kavramlar üzerinden sepya rengi, naif ve bir o kadar da etkili çizimlerle bizlerle paylaşan Paco Roca ile detaylı bir söyleşi gerçekleştirdik." Grafik roman yazarı olmak yönünde sizi en çok motive eden konu neydi? Aileniz, okuduğunuz okullar, arkadaş çevreniz ya da okuduğunuz kitaplar bile olabilir. Ya da bu yazdıklarımın hepsi sizi grafik romana yönlendirmiş olabilir. Çizmek ve hikâyeler anlatmak her zaman için hoşuma giderdi. Küçükken, filmlerin ve oyunların uyarlamalarını içeren küçük çizgi romanlar yapardım. Sayfaları zımbalayıp kardeşlerime hediye ederdim. Yani on yaşındayken, kendi kendime yayıncılık yapan bir yazardım. Evet, animasyon da ilgimi çekiyordu ve Walt Disney gibi olmayı çok isterdim ama 70'lerin orta sınıf bir çocuğu için sinema bir hayaldi. Küçük yaştan itibaren çok fazla çizgi roman okudum: İspanyol çocuk çizgi romanları, Fransız-Belçika çizgi romanları, Marvel... Çizgi romanları çok seviyordum. Onları kopyalardım ve değiştirirdim. Ve aslında, baktığınızda gerçekten de çizgi roman çizmek, kâğıt kalemi olan herkesin yapabileceği bir şeydi. Bu yüzden çocukluğumda çokça şey çizdim. Sonra sanat okudum, bu kolay bir karar değildi çünkü ebeveynlerimin sanatla hiç ilgisi ve kültürel olarak da bilgileri yoktu, bu yüzden bu kararımı hoş karşılamadılar. Sanat okulunda illüstrasyon ve grafik tasarım öğrendim. Ama çizgi romana olan ilgim asla azalmadı. Çok sayıda çizgi roman okuyan arkadaş edindim. 80’lerin tüm çizgi romanlarını keşfettim: Moebius, Giardino, Liberatore, Corben, Otomo... Aynı zamanda fanzinlere de katkıda bulundum... Çalışma hayatınızda reklam sektörü ve illüstrasyona yönelmişsiniz. Nasıl bir deneyim süreciydi sizin için? Romanlarınıza ne yönde katkısı oldu edindiğiniz tecrübelerin? Bir reklam ajansında TV spotları için storyboard çizeceğim bir iş buldum. Bir çizgi roman okuru ve çizeri olarak, bu dil benim için çok tanıdıktı ve ajansa hemen uyum sağladım. Yirmi yıl boyunca her türlü illüstrasyonu yaparak reklamcılıkla uğraştım. 80'ler ve 90'larda müşteriler reklam kampanyalarına büyük paralar harcıyorlardı ve bu benim için geçim kaynağı olabilecek iyi bir yoldu. Hiç çizgi roman çizmeyi bırakmadım ancak uzun süre bir hobi olarak uğraştım diyebilirim. Ancak bu kadar uzun süre sonra reklamcılık artık beni yormaya başladı ve mesleğimi değiştirebilmek için çizgi romanlarımı yayımlamaya başladım. Kuşkusuz, yirmi yıl boyunca reklamcılıkla uğraşmam, çalışma şeklimi ve çizgi romanlarımdaki konuları ve anlatışım etkiledi. Bu cevabınızın hemen ardından şunu sormak istiyorum: Bu kadar uluslararası bir üne kavuşacağınızı hayal etmiş miydiniz ilk grafik romanınızı bitirip, yayınladığınızda? Reklamcılıktan geçimimi sağladığım o zamanlarda, bir gün çizgi romanlardan geçineceğimi ve işimin bu kadar büyük etki yaratacağını hayal bile edemezdim. O zamanlarda yayımladığım ilk şeyler erotik hikâyelerdi; bir çizgi roman dergisinde yayımlanıyordu. Sonra yeraltı bir dergi olan El Víbora'ya geçtim. Bundan sonra bazı çizgi romanlarım yayımlansa da hiçbir etkisini görmedim. Bu çizgi romanları yapmak büyük bir çaba gerektiriyordu, reklamcılık yapmadığım zamanlarda, geceleri, tatillerde... Zorlu bir çaba karşılığında çok az bir ödül alıyordum. Sonuç olarak, ne yazık ki sanat alanında çalıştığınızda bu normaldir. Birçok kez bırakmayı düşündüm, çizgi romanları unutmak istedim. Ancak Kırışıklıklar çizgi romanıyla her şey değişti. İspanya'da ve tüm dünyada büyük başarı sağladı. Bu da hayatımı değiştirdi. Bu sayede sonunda reklamcılığı bırakıp çizgi romanlara odaklanabildim. Size uluslararası başarı getiren, sinemaya da uyarlanan Kırışıklıklar  olmak üzere, Ev ve Kumdan Sokaklar çizgi romanlarınızın tematik özelliklerinden bahsetmek istiyorum. Ve aslında tematik özellikleriyle beraber (Ev, yaşlılık, ilişkiler, arayışlar, macera) bu grafik romanların birbirinden farkının ne olmasını istediğinizi konuşmak istiyorum sizinle Kırışıklıklar’ı çizmemin nedeni yaşlılık hakkında konuşmaktı. Ailem yaşlanıyordu ve sağlık sorunları yaşamaya başlamışlardı. Çizgi romanlarda, romanlarda veya sinemada -ilginç bir şekilde- pek yer almayan bu yaşam evresi üzerine düşünmek istedim. Çizgi roman dünyası 90'larda çok değişmişti, Persépolis gibi eserler sayesinde grafik roman kavramı popüler hâle gelmişti. Bu farklı format, daha "karmaşık" konulara dokunmayı mümkün kılıyordu. Bu yüzden Kırışıklıklar, bu formata Fransız bir yayıncıda uyum sağladı. Ne onlar ne de ben, böyle bir hikâyenin işe yarayabileceğini düşünmedik, bizim için de bir sürprizdi. Bu alışılmamış konudaki başarı, çizgi romanlarımda ele almak istediğim konuları seçme özgürlüğüne sahip olmamı sağladı. Kırışıklıklar’da yaptığım gibi, onları ilgi duyduğum için seçiyorum, yaşlılık ve huzurevleri, değişim umudu olmayan günlük yaşam, sevilen birinin kaybı ve anılar... Zamanla, tekrarlayan bir tema hâline geldi bellek. Bunun arkasında ise dünyayı ve kendimi daha iyi tanıma isteği olduğuna inanıyorum. Genellikle otobiyografik malzemeye, yaşamıma, anılarıma, etrafımdaki insanlara başvururum... Hatta fantastik bir hikâye olan Kumdan Sokaklar’da bile gerçek hayata dair çok şey var. Grafik romanların tüm unsurlarını kullanarak herkesin okuyabileceği ilginç hikâyeler anlatmaya çalışıyorum. Hikâyelerimin dramatik olduğunu ama umutlu bir yönü olduğunu düşünüyorum. Rides kitabınızı özellikle konuşmak istiyorum. En öne çıkan kitaplarınızdan. Uluslararası ödüller almış ve animasyon türünde sinemaya da uyarlanmış. Doğu Ekspresi ile İstanbul'a yolculuk yaptığını zanneden Rosairo'nun hikayesi çok etkileyici gerçekten. Böyle bir hikayeyi yazmak ve çizmek nereden aklınıza geldi? Önceki kitaplarınızda sabit mekanlar varken burada bir tren macerası var. Kırışıklıklar’ın amacı ebeveynlerimin yaşlılıklarını anlatmaktı. Ancak süreçte, konuyu daha geniş bir açıdan ele almanın daha iyi olacağını düşündüm. Bir yaşlı bakımevinde yaşlılığı anlatmaya karar verdim. Birkaçını ziyaret ettim ve çok etkilendim. Farklı kişilerin, farklı nedenlerle bir arada oldukları , temel birleştirici unsurun ise yaşlılık olduğu yerlerdi. Zihinsel olarak iyi olanlarla demansı olanların bir arada yaşadığını görebiliyordunuz. Neredeyse bir gemi enkazının hayatta kalanları tarafından işgal edilmiş kaybolmuş bir adaya benziyordu. Ve bazı durumlarda, aralarında çok güçlü dostluk bağları olduğunu görüyorsunuz. Sonrasında bu yaşlı bakımevlerinde karşılaştığım her şeyi anlatmaya karar verdim. Bu zor bir hikâyeydi ve tonunu hafifletmek için, daha sonra bazı hikâyelerde yaptığım gibi, hayal dünyamdan bazı eklemeler yapmaya karar verdim. Örneğin, Orient Express'le yapılan yolculuk gibi. Ben İstanbul'a hayranım. Birçok klasik hikâyede adı geçer. Edebiyattan romantik bir hava alır. İlk kez ziyaret ettiğimde şehir beni büyülemişti. Bu yüzden, bu fantastik trenin İstanbul'a gelmesinin iyi bir gönderme olacağını düşündüm ve Kırışıklıklar’ın içine minik bir hikâye olarak ekledim. Kumdan Sokaklar romanınızda metinlerarası bağlantılar kuruyorsunuz. Bir edebiyatsever olarak bu çok ilgi çekici bir durum benim için. Boges, Kafka, Melville. Çok güçlü yazarlar bunlar ve grafik romanların içinde de çok etkili oluyorlar, öyle değil mi? ayrıca bu yazarları çok sevdiğiniz izlenimine de kapıldım. Edebiyat ve grafik roman bağını konuşabilir miyiz? Kumdan Sokaklar, benim için stediğim her şeyi çizme fırsatıydı. Kırışıklıklar çizmesi zor bir hikâyeydi ve bir çizer olarak anlatmak istediğiniz gerçekliğe çok bağlısınız: sürekli oturan yaşlı insanlar… Kumdan Sokaklar, rüya gibi bir dünya çizmekten zevk almamı sağladı. Kafka, Borges, Cortazar, Garcia Marquez gibi yazarların atmosferini çok seviyorum. Bu, bozulmuş bir gerçeklik. Bu çizgi romanla amaçladığım şey buydu, gerçeküstü bir dünya yaratmak ama günlük konular üzerine düşünmemizi sağlayacak bir dünya. Animasyon dünyasını da biraz konuşabilir miyiz? Animasyonlar grafik romanların en önemli destekleyicileri oldular desem, ne söylemek isterseniz. Yanı sıra bir de bilgisayar oyunlarının uyarlamaları, metavers dünyası gibi yüksek teknolojili işler animasyon sinemasının önüne geçti gibi. Bu konulardaki düşünceleriniz neler? Benim için heyecan verici oldu, çizgi romanlarımın bazılarının sinemaya, özellikle de animasyona uyarlanması. Daha önce de belirttiğim gibi, ben animasyon sanatçısı olmak istiyordum, bu yüzden bu projelerde yer almak benim için  hep bir dileğin gerçekleşmesi gibi oldu. Son yıllarda animasyon dünyası, çocuk veya aile izleyicisinin ötesinde kendine bir yer bulmaya çalıştı. Aynı şey çizgi roman dünyasında da yaşandı. Yeni görsel anlatım formlarına ihtiyaç duyan yeni konular arıyoruz. Bu yüzden son yıllarda animasyon ve çizgi romanın bir arada gitmesinin nedeni bu olabilir. Sizi etkileyen grafik roman ustaları kimlerdi merak ediyorum ve aynı zamanda çağdaş grafik romancılardan takip ettikleriniz var mı? Ülke olarak da sorsam, en çok hangi ülkelerin grafik romancıları sizi etkiliyor? Tabii ki çalışmalarında Hergé'den Tezuka'ya kadar pek çok kişiden etkiyi görebilirsiniz. Bu çok doğal. Pek çok kaynaktan besleniyorum. Grafik olarak ise Fransız-Belçika ekolünün net çizgi tarzından çok şey aldığımı düşünüyorum. Bu tarz, çizimin ön planda olmadan her türlü hikâyeyi anlatmasına izin veren bir tarz olarak tanımlanabilir. Satrapi, Camille Jourdy, Seth, Ware, Jaime Hernández, Miguelanxo Prado, Taniguchi gibi yazarlar... Liste uzayıp gider…

  • Okuduğunuz kitaptaki kahramanlarla konuşursanız ne olur?

    Gaye Dinçel kalemi ile Özlem Arslanoğlu Sağol'un resimlerinin buluştuğu Kim Bu Konuşan, çıktı. Zeynep, çocuk kitapları yazan dayısının kitap kahramanlarıyla konuştuğunda onların çok farklı yönlerini keşfedecektir. Peki, bunu sevgili dayısına anlatmanın bir yolu var mıdır ki? Kim Bu Konuşan, yazarların bakış açılarını sorgulamaya dönük oyunlu kurgusuyla denizlerin, dinozorların, ejderhaların dünyasında şaşırtıcı bir yolculuğa çıkarıyor çocukları. Gaye Dinçel, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunuyu. Öğrenciliği sırasında çeşitli dergilerde çalıştıktan sonra serbest avukatlık yaptı. Biriktirdiği tecrübe yeter, diyerek sevdiği işe döndü. Editör olarak başladığı Elma Yayınevi’nde Genel Yayın Yönetmeni olarak çalıştı. Bu dönemde pek çok yazarın kitaplarını yayıma hazırladı, yazar adaylarının çalışmalarını değerlendirdi. Eğitmenlik eğitimi aldıktan sonra yazma becerileri konusunda eğitimler verdi. 2011 yılında bağımsız çalışmaya başladı. Blog, web sitesi, kitap editörlüğü ile uğraşıyor. Ayrıca çocuklarla kitap kapağı tasarlama atölyeleri yürütüyor. Daha önceleri Cumhuriyet Kitap’ta (“Konuk Harfler”) ve Checkin dergisinde yazdı. Halen Edebiyat Haber’de ve yazı çizi’de kitaplar ve yazma ipuçlarına dair yazıyor. En önemlisi çocuklara öyküler yazıyor. Çocuk kitabı “Kim Bu Konuşan?” Haziran 2018’de yayımlandı, Şubat 2019’da 2. baskısı yapıldı. Ayrıca Arnavutça olarak da yayımlandı. İkinci kitabı “Öykü Kahramanları Ülkesi’nde” Şubat 2021’de yayımlandı. Ayrıca KE Çocuk dergisinde düzenli olarak öyküleri yayımlanıyor. KİM BU KONUŞAN Gaye Dinçel Bilgi Çocuk Yayınları, 2024 Resimleyen: Özlem Arslanoğlu Sağol Türü: Resimli Öykü 4+ yaş 36 s.

  • Hafızanın da kendi içinde bir mücadelesi var

    Neslihan Önderoğlu'nun üçüncü öykü kitabı Filler ve Balıklar, kimi zaman örtük göndermelerle, ince oyunlarla ve küçük eslerle anlatımın katman katman derinleştiği bir kitap. Hafızanın da kendi içinde bir mücadelesi var: Unutuş, hatırlayış, kabulleniş, direniş, bazen de kaçışla süren… Filler ve Balıklar’da da her öykünün böyle bir derdi var: Dili, konusu ve karakterlerinin benzersizliğiyle dökülen. Neslihan Önderoğlu, ilk öykü kitabı İçeri Girmez miydiniz? ile 2013 Haldun Taner Öykü Ödülü’nü kazanmış, edebiyat yolculuğunun sonrası için merak uyandırmıştı. Üçüncü öykü kitabı olan Filler ve Balıklar bu yolculuğun çok verimli geçtiğini gösteren; kimi zaman örtük göndermelerle, ince oyunlarla ve küçük eslerle anlatımın katman katman derinleştiği bir eser. Umudu ve tedirginliği aynı anda veren, her biri sıradışı birer atmosfer kuran; yaşamın en beklenmedik anlarını, gücünü iyi edebiyattan alarak sezdiren etkileyici öyküler bunlar. Hiç unutmak istemediklerimiz kadar, hatırlamaktan korktuklarımızı da anımsatan. Peki ya bu kokular, bu renkler, bu eşyalar Gülizar Abla... Onları ne yapacağız ha? Bütün o camgöbeklerini, ekşi maya kokularını, sallanan, eğreti sandalyeleri, bıyıklı adamları, dev parmakları da toprağa gömebilecek miyiz? Onunla birlikte. Bir demet sümbül kokusu ne kadar zaman sonra sadece bir demet sümbülü hatırlatacak mesela? FİLLER VE BALIKLAR Neslihan Önderoğlu Everest Yayınları, 2024 Tür: Öykü 168 s.

  • Yaptıklarımızın üstünü çizerken

    Ayşen Somunkıran Özagar, ilk öykü kitabı Naif’in Listesi’nde bazen dayanılabileni bazen de vazgeçileni anlatıyor. “Sözcüklere yapılabilecek en büyük kötülük onlara taşıyabileceklerinden çok daha fazla anlam yüklemek olur. Bazen onlara nefes aldırıp tekil anlamlarından bile arındırabilirsek büyük iyilik yapmış oluruz.” “Nasıl becerebilecekmişiz bunu?” Basit. Susacağız ve yapacağız.” Tekrar dudaklarına uzandım. “Burada değil” dedi. “Gidelim.” Ayşen Somunkıran Özagar ilk öykü kitabı Naif’in Listesi’nde bazen dayanılabileni bazen de vazgeçileni anlatıyor. Tıpkı hayat gibi, naif bir listede yaptıklarımızın üstünü çizerken, diğer yandan yapılacakları eklediğimizi vurguluyor. Bir aile hikayesindeki boşlukları tek bir fotoğrafla doldururken, geleneğin kurbanı bireylerin çaresizliğini tuhaf bir takıntıyla anlatıyor. Her geçen gün elimizden parça parça alınan özgürlüklerimizi renklerimizin kaybıyla açıklarken, yaşanamayan aşklar için yine de bir umut ifadesiyle “Sonuncusu Değil!” diyor. Ağırlıklı olarak kadınlar üzerinden anlatılan öykülerde, aslında ne cinsiyet ne yaş ne de coğrafyanın insanın en temel duygusal ihtiyaçları açısından bir fark yaratmadığını görüyoruz. Yazar ilk kitabında dokuz kısa öyküyle okuyucusuna “merhaba” derken, bundan sonra da onu yarı yolda bırakmamaya söz veriyor. NAİF'İN LİSTESİ Ayşen Somunkıran Özagar Kayıp Zaman Yayınları, 2024 Tür: Öykü 120 s.

  • Yaratıcılık Ritüelleri 11 / Fuat Sevimay: "Yazmanın önündeki en büyük engelin edebiyat ortamları olduğunu düşünüyorum"

    "Yazmanın önündeki en büyük engelin edebiyat ortamları olduğunu düşünüyorum. Çünkü tartılıp değer biçilecek bir üründen bahsetmiyoruz ve bir edebiyat eserinin, gerçekten değerliyse, edebiyat ortamlarının sahte iktidarlarını da aşması gerekiyor ve bu çok zaman alan, yıpratıcı bir süreç." Yazarların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin bu hafta Fuat Sevimay'ı ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Açıkçası ben bu ritüel, totem gibi konuların bizi, sanatın ana işlevinden uzaklaştırdığını düşünüyorum. Genelde sanat, özelde edebiyat, öncelikle topluma dair sorunları ele almak ve ayrıca dili lezzetli kılmak içindir. Yazan kişinin nasıl yazdığı, ritüelleri, anda nasıl kaldığı ise temel sorun değildir. Ya da şöyle demeli; yazarın kişisel sorunudur ve ne metne ne de sanatın işlevine dair bir veri değildir. Madencilere, işçilere, memurlara, kamyonculara ritüel sormazken, yazarlarda ritüel aranması bana bu nedenle tuhaf geliyor. Yazmak eylemini putlaştıran bir mesele sanki. Dolayısıyla ne ritüelim var ne de özel bir alışkanlığım. Beni heyecanlandıran, topluma dair sözü olan bir sorunu işleme şekli yakalamışsam peşine takılıp gidiyorum. Hepsi bu. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Doktor Bey komik bir adammış. Şapkadan tavşan çıkarmanın edebiyatla ilgisi olduğunu düşünmüyorum. Az önce andığım gibi, beni heyecanlandıran bir konu yakalamışsam asla tıkanmam. Velev ki tıkandım veya tıkandık, benim veya bir başka yazarın tıkanmasının, sanatın gerçek işleviyle hiçbir ilgisi yok bence. Yazılmış binlerce harika eser var. Halihazırda yazanlar tıkanmışsa, dönüp o eserler okunur, onlar konuşulur. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Yazmanın önündeki en büyük engelin edebiyat ortamları olduğunu düşünüyorum. Çünkü tartılıp değer biçilecek bir üründen bahsetmiyoruz ve bir edebiyat eserinin, gerçekten değerliyse, edebiyat ortamlarının sahte iktidarlarını da aşması gerekiyor ve bu çok zaman alan, yıpratıcı bir süreç. Bu zorlu süreçte elbette eşimin desteğini anmalıyım. Her şeyi geride bırakıp edebiyatla uğraşacağım diyen birinin yanında durabilmek takdire şayan. Bir de edebiyatla ilgilenmeye başladığım günden bu yana, farklı aşamalarda yolumun kesişmesinden çok mutlu olduğum dört kişiyi anmak isterim; Çok erken evremde, edebiyat ortamında böyle naif insanlar da varmış dedirttiği için Jale Sancak; edebiyat vahası Gergedan’ı biz okurlar için dirençle ayakta tutan Rüyam Yılmaz; zamanında Kapalıçarşı ve Anarşık’a inandığı ve güler yüzünü hep hissettirdiği için Deniz Yüce Başarır; dik durmanın ve koşturmanın en güzel örneklerinden Nermin Mollaoğlu. Ve elbette, belki de en çok, tanısam da tanımasam da dostluklarını hep hissettiğim okurlar. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Yazmaya dair duygularım dalgalı deniz gibi. Ne başında ne ortasında ne de şu an aynı olduğunu sanmıyorum. Hayat gibi. Ama o dalgaların dön dolaş sakince bir kumsala vurmalarını ve orada iz bırakmalarını seviyorum. Yazarlıkta yol aldım mı bilmiyorum ki bunun yanıtını ancak okur verebilir, ama şu kadarını söyleyebilirim; birkaç kitabım, birkaç çevirim, birkaç ödülüm varken, yine de “yazarım” demeye utanıyordum çünkü yol almam gerektiğini düşünüyordum. Bugün artık ben değil, okurlar “yazar” olduğumu hissettiriyor, belki de hikayenin, yol almanın en güzel tarafı bu. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Yine bir rutinden bahsedemem çünkü benim yazıyla ilişkim daha ziyade gelişine. Ama yaş itibariyle, başka bir dolu konuda olduğu gibi, yazmakla ilgili zihinsel gücün ve berraklığın sabah daha yoğun olduğunu söyleyebilirim. Yine de şunu da eklemeli; yazmak sadece klavye veya kağıt başındaki eylem değil. Aslolan aklımızda gezdirdiklerimiz ve orada da gecenin büyülü dünyası devreye girebiliyor. Son olarak; yazmaya ara verdiğim zamanlarda şiir okumayı seviyorum. Zihin açıcı olabiliyor. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…)  var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Benim için klasik cevap olacak ama Ulysses’i yazmış olmayı isterdim. Ya da Terra Nostra’yı. Bunların edebiyattaki oyunu değiştiren eserler olduğunu düşünüyorum. Bir de Neşet Ertaş’ın Gönül Dağı türküsünü yazan ben olsaydım, of, neler vermezdim. Çünkü “Gönülden gönüle giden yolun gizi” olağanüstü.

  • Kitaplardan daha hüzünlü hayatlar...

    Şule Tüzül, Agota Kristof'un, savaşı bizzat yaşayıp savaşın içinden bir gözle savaşın ne olduğunu anlatan üçlemesi Büyük Defter - Kanıt - Üçüncü Yalan üzerine yazdı: "Agota Kristof'un, Büyük Defter'de yeni okuma yazma öğrenen bir çocuğunki kadar basit cümleleri, üzerine binlerce eser yazılmış savaş meselesini, savaşın kendisi kadar şiddetli bir biçimde yüzümüze çarparak, bir kez daha okutmayı başarıyor." Savaşı başlatanlar politikacılar olduğuna ve yaşamlarımızın şekillenmesinde en çok onlar rol aldığına göre, keşke bir yolunu bulabilsek de o koltuklara oturmadan önce bazı kitapları okumaları zorunlu olsa. Böylece belki o kitapların yazarları ve okurları tarafından görülenleri onlar da görebilir ve anlayabilirler, belki o zaman hepimizin ortak hayali olan daha iyi bir dünyada yaşanabilir. Macaristan doğumlu Agota Kristof'un, savaşı bizzat yaşayıp savaşın içinden bir gözle savaşın ne olduğunu anlatan üçlemesi Büyük Defter - Kanıt - Üçüncü Yalan işte o kitaplardan. 1935 doğumlu yazar 1956'da eşi ve dört aylık bebeğiyle Sovyet ordusunun diktasından kaçarak İsviçre'ye sığınıyor, İsviçre'nin Fransızca konuşulan Neuchâtel bölgesine yerleştiriliyorlar. Kristof bir yandan fabrika işçisi olarak çalışıp diğer yandan Fransızca öğreniyor. 1970'lerde tiyatro oyunları yazıyor. 1986 üçlemenin ilk romanı Büyük Defter yayınlanıyor. 1988'de Kanıt ve 1991'de Üçüncü Yalan yayınlanıyor. 90'lı yıllarda Büyük Defter Türkçe'de yayınlanmış ama nedense pek ses getirmemiş. 2010 yılında üçleme Yapı Kredi Yayınları tarafından tek kitapta toplanarak yayınlanmış. O günden beri hem üçleme hem de Kristof'un Türkçeye çevrilen diğer kitaplarının okur sayısı hızla artıyor. Ben üçlemenin onuncu baskısını okudum. Bu başarıda iyi çevirinin çok önemli bir etken olduğunu düşünüyorum. Bu muazzam eserin dilini ve duygusunu bize ulaştıran çevirmen Ayşe İnce Kurşunlu'ya teşekkürü borç bilirim. Bu üçleme, savaşın tam merkezinde yaşama tutunmaya çalışan ikizler Lucas ve Claus'un büyüme hikâyesi. Diğer yandan göçmenlik, aidiyet, kimlik ve aile kavramlarını sorgulayan üçleme, dayanılmaz bir acıyı seslendirerek sağaltmaya çalışan bir ağıta dönüşüyor. Agota Kristof'un, Büyük Defter'de yeni okuma yazma öğrenen bir çocuğunki kadar basit cümleleri, üzerine binlerce eser yazılmış savaş meselesini, savaşın kendisi kadar şiddetli bir biçimde yüzümüze çarparak, bir kez daha okutmayı başarıyor. Agota Kristof, sonradan öğrendiği ve "düşmanım" dediği Fransızca ile bir başyapıta imza atıyor. Kristof için dil yaşamın en önemli meselelerinden biri. Nasıl olmasın ki. Ana dilini kullanarak yaşamasına bir türlü izin verilmiyor. Önce Nazilerin işgalinde Almanca konuşmak ve yazmak zorunda. Daha sonra Stalin'in komutasında Rusça'ya zorlanıyor. İsviçre'ye yerleştiğinde ise Fransızca konuşmaktan başka seçeneği yok. Fransızcayı düşman dil olarak tanımlamasının nedeni Kristof'un Macarcasını günbegün öldürüyor olması. Romanlarını Macarca yazabilirdi elbet ancak bu durumda tüm dünyanın konuştuğu bu muhteşem eserler bize ulaşır mıydı, hiç sanmıyorum. Dil meselesi, bu nedenle olsa gerek, tüm eserlerinde gündeme geliyor. Kristof'un kahramanları çoğunlukla ana dillerinden farklı bir dilde yaşamlarını sürdürmek zorunda kalıyorlar. Üçlemenin kahramanları Lucas ve Claus da yaşamlarının bazı dönemlerinde bu kaderi paylaşıyorlar. Kristof feminist bir yazar; hem üçlemesinde hem de diğer eserlerinde, göçmen kadın kahramanlarına ait hikâyelerle, kadın meselesini kurgunun ana damarlarından biri olarak kullanıyor. Üçlemesinde ve Dün isimli romanında ana kahramanlar erkek; savaşın vahşetine aynı şiddette bir vahşilikle karşı durabilmek için bu tercihi yapıyor olabilir. Ancak bu romanlarında, savaşın da ana nedeni olan erkek egemen dünyanın kadınlara reva gördüğü yaşamları anlatıyor. Üçlemenin en önemli kadın karakterlerinden biri Lucas ve Claus'a bakmak zorunda bırakılan anneanne. İkizlerle arasına koyduğu mesafe, sevgisizliği, acımasız tavır ve davranışları her ne kadar ona cadı dememize neden olsa da savaşın ve dolayısıyla devasa bir yokluğun ortasında ancak bu şekilde kendini ve ikizleri hayatta tutabildiğini anlıyoruz. Büyük Defter'de "Sen kapa çeneni. Kadınlar savaşta bir şey görmediler," diyen bir adama bir kadın şöyle haykırıyor: "Görmediler mi? Salak! Bütün yük, keder bizde: Çocukların beslenmesi, yaralıların bakımı. Savaş bitince siz hepiniz kahraman oluyorsunuz. Ölünce kahraman, gazi olunca kahraman, malûl olunca kahraman. Bu yüzden savaşı siz erkekler yarattınız. Sizin savaşınız bu. Siz istediniz, dövüşün öyleyse, kıçımın kahramanları!" Büyük Defter, 'biz' anlatıcı tarafından anlatılıyor ve bu romanda ne ikizlerin ne de diğer kahramanların isimleri var.  Biz anlatıcı tüm karakterleri anne, baba, anneanne, kız kardeş, zengin, yoksul, papaz, hizmetçi, posta, yabancı subay vb. isimlerle ifade ediyor ve metinde bu isimler sanki özel isimmiş gibi ilk harfleri büyük yazılıyor. Kanıt ve Üçüncü Yalan romanlarında hem Lucas ve Claus hem de diğer kahramanlar isimlerine kavuşuyor. Üç romanda da mekanların isimleri yok. Mekanlar büyük şehir, küçük şehir, büyük meydan, komşu ülke gibi isimlerle ifade ediliyor. Karakter ve mekân isimlerinin olmayışı bir yandan anlatımı güçlendiren bir muğlaklık sağlarken, romanları evrensel bir düzeye taşıyor. Ayrıca yazar bu tercihiyle anlatımda kendine bir özgürlük alanı sağlıyor; savaşın ve yaşamın karanlığını mekân tasvirleri ile güçlendiriyor. Hem iç hem de dış mekânlar son derece kasvetli anlatılıyor; çamur ve balçıklı yollar, kuru otlarla kaplı alanlar, ışıktan yoksun ve kirli yollar sokaklar, virane kir pas içinde binalar. Yazarın kısa özgeçmişini okuduğumuzda üçlemede geçen mekânların Macaristan ya da Avusturya'da olduğunu, askerlerin Alman ya da Rus askeri olduğunu tahmin edebiliyoruz elbette. Ama yaşananların tam olarak nerede geçtiğini bilen okur yaşananları o mekânlar üzerinden okuyabilirdi. Okur sadece Kristof'un kurguladığı tasvirler üzerinden Kristof'un yüklediği duygularla mekânları gözünde canlandırabiliyor. Üçlemenin iki ana karakteri Lucas ve Claus, çocukluklarında da yetişkin olduklarında da okuru sarsan özelliklere sahip çok zeki ve çok güçlü karakterler. Slavoj Žižek'in dediği gibi: "Genç ikizler tümüyle ahlaksız —yalan söylüyorlar, şantaj yapıyorlar, öldürüyorlar— yine de hakiki etik saflığın en yalın halini yansıtıyorlar."* Adaletin, merhametin ve sevginin olmadığı bir dünyada iki çocuktan nasıl bir ahlak bekleyebiliriz? Herhangi bir beklentiye hakkımız var mı? Lucas ve Claus onlardan esirgenen dünyayı kendileri yaratıyor: adaleti kendileri sağlıyorlar, merhamet ve sevgi beklemiyorlar. Hayatla, hayattaki her şeyle aralarına bir mesafe koyuyorlar. Yeri geldiğinde kendi aralarına da... Kanıt'da Parti sekreteri Peter genç Lucas'a soruyor: "Onu seviyor musunuz?" Lucas'ın cevabı: "Bu sözcüğün anlamını bilmiyorum. Kimse de bilmiyor." Lucas ve Claus, Agota Kristof'un söyleşilerini okuduktan sonra, beni daha çok etkiledi ve acıttı. Bir söyleşide diyor ki; "Büyük Defter’de anlatmak istediğim benim çocukluğumdu, kardeşim Jeno ile birlikte gördüklerim. Tamamen biyografik." Kanıt'da yer alan Clara'nın da annesi olduğunu, tıpkı Clara gibi bir günde saçlarının beyazladığını söylüyor. Söyleşilerinden anlıyoruz ki romanlarında geçen karakterlerin büyük bölümü Kristof'un tanıdığı ya da yaşamlarına tanık olduğu insanlar.** Kanıt Lucas'ın, Üçüncü Yalan Claus'un ağzından 'ben' anlatıcı ile anlatılıyor. Kanıt ve Üçüncü Yalan romanlarını okumaya başladığımızda iki şeyi fark ediyoruz. Birincisi, Kristof'un dili gelişmeye başlıyor. Büyük Defter'in kısa ve basit cümleleri sadeliklerini korurken daha derin anlamlar içeren, ayakları yere daha sağlam basan cümlelere dönüşüyorlar. Büyük Defter, ana dilinde değil de başka bir dilde derdini anlatmaya çalışan birinin sesi ile ulaşıyor okura. O anlatma çabasını, anlatırken yaşanan zorlanmayı, baskıyı, çaresizliği ve çıkışsızlığı anlatan bir ses. Üstelik biz tüm bunları Türkçe metinde anlayabiliyoruz. Bu noktada Ayşe İnce Kurşunlu'yu tekrar anayım ve tekrar çok teşekkür ederim bir okur olarak. İkinci fark ettiğimiz şey ise Agota Kristof'un nasıl muhteşem bir kurguya imza atmış olması. Büyük Defter'de anlatılanlar Kanıt'ta Lucas'ın penceresinden başka türlü görünüyor ve farklı şekilde anlatıyor. Benzer şekilde Üçüncü Yalan'da Claus da geçmişe dair bambaşka hikâyeler anlatıyor. Hangi hikâye gerçek hangisi yalan, Lucas ve Claus gerçekten ikizler mi, iki kişiler mi, yoksa aslında ikisi tek bir kişi mi? Anlatılan her hikâye o kadar gerçek ve o kadar güçlü ki her biri bizi kendi tarafına çekiyor. Üçlemenin sonuna geldiğimizde bu soruların bir önemi kalmıyor. Kristof aynı yumurta ikizi Lucas ve Claus'u yaratarak romanın ana izleğini oluşturan savaş, göçmenlik, aile, aidiyet ve kimlik meselelerine üç farklı hikâye üzerinden, üç farklı pencereden bakma şansını hem kendine hem okuruna sağlıyor. Bu açıdan da kendine bir özgürlük alanı yarattığını söyleyebiliriz. Agota Kristof hayatı boyunca yazmış. Yazı ile olan ilişkisini üçlemenin birçok yerinde kahramanları üzerinden okuruna aktarıyor. Lucas ve Claus ölene kadar yaşadıklarını defterlere, kağıtlara yazarlar. Kanıt'ta Lucas diyor ki; "Bir kitap ne kadar hüzünlü olursa olsun bir hayat kadar hüzünlü olamaz." Agota Kristof'un ve çevresindeki onlarca insanın -bir kitapta asla tam olarak yansıtılamayacak- hüzünlü yaşamları Büyük Defter - Kanıt - Üçüncü Yalan ile edebi bir başyapıta dönüşüyor. * https://yersizseyler.wordpress.com/2013/09/13/agota-kristofun-buyuk-defteri-icimde-soguk-ve-acimasiz-bir-tutku-uyandirdi-slavoj-zizek/ **https://sanatkritik.com/yazilar/agota-kristof-ile-bir-soylesi/ BÜYÜK DEFTER - KANIT - ÜÇÜNCÜ YALAN Agota Kristof Yapikredi Yayınları, 2010 Çeviri: Ayşe İnce Kurşunlu 376 s.

  • Çevbir'in kolektif çevirisi “Perili Ev” yayımlandı

    Çevbir'in telif geliri çevirmenleri tarafından birliğe bağışlanan kolektif çevirisi Perisi Ev çıktı. "Birliğimize mali kaynak yaratmak amacıyla giriştiğimiz kolektif çeviri Perili Ev İş Bankası Kültür Yayınları’ndan çıktı. Kitaptan elde edilecek telif geliri çevirmenleri tarafından birliğimize bağışlandı. “Perili Ev”, birliğimizin “Yastıkname” ve “Dile Kolay” ile birlikte yayımladığı üçüncü kolektif çeviri niteliğini taşıyor. Birliğimizin gelirlerine katkı sağlamak üzere gelecekte de kolektif çeviriler yapacağımızı duyurmak isteriz. Charles Dickens’ın derlemiş olduğu kitabın çevirisine aşağıdaki üyelerimiz katkıda bulundu: Didar Zeynep Batumlu Bülent O. Doğan Elif Ersavcı Roza Hakmen Savaş Kılıç Zarife Biliz Deniz Keskin Yunus Çetin Kitabın çevirisine ve yayına hazırlanmasına katkıda bulunan bütün üyelerimize ve kitabın editörü Deniz Resul’a çok teşekkür ediyoruz." PERİLİ EV Derleyen: Charles Dickens Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2024 Çeviri: Kolektif

  • Evden çalışırken tek başına olabilirsiniz ama yalnız değilsiniz!

    Yıllar önce geleneksel tam zamanlı çalışma hayatına son verip kendi kendinin patronu olan gazeteci ve editör Rebecca Seal’in 10 dile çevrilen kitabı Tek Başına, çıktı! Tek Başına, kendi işinin patronu olanlara ve uzaktan çalışanlara bir rehber. Kendi işinin patronu olan, evden/uzaktan ya da hibrit çalışanların, tek başına çalışmanın gerektirdikleriyle mücadelesine katkı sağlamayı, keyifle çalışıp iyi yaşamalarına ve iyi bir yaşam sürmelerine yardımcı olmayı hedefleyen Seal, kitabında hem psikolojik hem de fizyolojik öneriler sunuyor. Tek başına çalışmanın olumlu ve olumsuz yanlarını analiz ederken “anlamlı iş” kavramı, esnek çalışma saatleri, erteleme sorunu gibi birçok konuyu odağına alan Tek Başına, bu sistemde çalışan tanınmış isimlerden örnekler ve alıntılarla daha da renkli hale geliyor. Rebecca Seal’in dünyada çok ilgi gören çalışması Tek Başına, Gökçe Çalışkan’ın çevirisiyle okurla buluştu. Seal, yıllar önce üzerinde çalışmaya başladığı ancak koronavirüs pandemisiyle birlikte yepyeni bir şekil alan Tek Başına’da, psikoloji, ekonomi, işletme ve sosyal bilimler alanlarındaki en iyi ve yeni fikirleri kullanarak, tek başına çalışmanın getirdikleriyle başa çıkmanın yeni ve dayanıklı bir yolunu yaratmayı hedefliyor. Koronavirüs pandemisinin kökten değiştirdiği dünyamızda iş arayanların ilanlarda belki de maaştan bile daha çok odaklandığı bir madde var artık: uzaktan çalışma. Patronların hoşuna gitsin ya da gitmesin, haftanın beş (çoğu işyerinde altı!) günü ofise gitmek istememek çalışma hayatının yeni normallerinden biri. Siz de tercihini bu yönde kullanan hatta kendi kendinin CEO’su olup ofis ortamına elveda diyenlerdenseniz tam kitabına geldiniz. Ancak baştan söyleyelim; bu kitapta “Nasıl sıfırdan iş kurarım?”, “Nasıl oturduğum yerden döviz kazanırım?” ya da “Hobimi nasıl işe dönüştürürüm?” gibi soruların yanıtı yok. Yıllar önce geleneksel tam zamanlı çalışma hayatına son verip kendi kendinin patronu olan gazeteci ve editör Rebecca Seal, bu kitapta çok daha insana dair meselelerin peşine düşüyor: Düzenli gelirden vazgeçip kurduğumuz iş, hayalimizdeki iş olmak zorunda mı? Anlamlı iş diye bir şey var mı? Evden çalışırken yalnızlık duygusuyla nasıl başa çıkılır? Bizi denetleyen kimse yokken mesai saatlerimizi, yemek aralarımızı neye göre belirleyeceğiz? Gece gündüz e-posta kutusunu kontrol etmek normal mi? Her an ulaşılabilir olmak zorunda mıyız? Erteleme sorunuyla nasıl başa çıkarız? Çok çalışmak maharet mi? Evden çalışırken tek başına olabilirsiniz ama yalnız değilsiniz! REBECCA SEAL İngiliz gazeteci, yazar ve editör Rebecca Seal, Londra’da Uluslararası Barış ve Güvenlik ile Uluslararası İlişkiler eğitimi aldı. Ancak kariyerini başka bir yönde geliştirmeyi tercih eden Seal, gazeteciliğe Observer gazetesinde başladı. On iki yıl önce kendi işinin patronu olup serbest çalışma kararı alan Seal hâlâ Observer, Guardian, Financial Times, Telegraph gibi önde gelen gazete ve dergilerde yazılar yazıyor. 2020’de yayımlanan Solo (Tek Başına) kitabı şu âna dek on dile çevrildi. Tek Başına’yı yazarken tecrübe ettiklerini “Solo Collective” adını verdiği podcast serisinde de paylaşan yazar, kendi tabiriyle “bize kötü olarak öğretilen ama aslında her zaman için öyle olmayan” duygularla ilgili yazdığı Be Bad, Better-How Not Trying So Hard Will Set You Free adlı kitabını Aralık 2023’te yayımlandı. Bunların haricinde on iki yemek kitabı yazan, sunuculuk deneyimi de bulunan Seal’ın, fotoğrafçı eşi Steven Joyce ile işlettiği bir fotoğraf stüdyosu da var. TEK BAŞINA Rebecca Seal Düşbaz Kitap, 2024 Çeviri: Gökçe Çalışkan

  • “Kadın” temalı And Öykü Ödülü başvuruları başladı

    Aydınlık Nesiller Derneği tarafından bu yıl ilk kez düzenlenen ve teması “Kadın” olan öykü ödülüne başvurular, derneğin de kuruluş günü olan 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nde başladı. Ana temasını “Kadın”ın oluşturduğu tüm öykülere açık olan AND Öykü Ödülü’nün bundan sonra da her yıl geleneksel olarak yapılması planlanıyor. Şartnamesine info@aydinliknesiller.org adresinden ulaşılabilecek olan ve 1., 2. ve 3.’ye AND Öykü Ödülü verilecek olan organizasyonda 3 adet de “Dikkate Değer” öykü belirlenecek. Ayrıca Jüri tarafından yayımlanmaya değer görülen tüm öyküler bir seçkide toplanarak kitaplaştırılacak. AND Öykü Ödülü, her yıl Jüri’sinde bir yazarımızı “Onur Konuğu” olarak ağırlayacak. İlk yılında AND Öykü Ödülü’nün Onur Konuğu, edebiyatımızın çınarlarından biri, Nazlı Eray olacak. Jüri başkanlığını ise eleştirmen, yazar Mesut Varlık üstleniyor. Koordinasyonu Şebnem Denk’in sağladığı jüri üyeleri; Figen Yıldız, Hale Kilit Aydoğuş, Hüseyin Opruklu, Özlem Aksu Kurtoğlu, Özlem Pekcan ve Ülkü Yağmur Ural. 18 yaşını dolduran herkese açık olan yarışmaya katılmak isteyenler, 8 Mayıs saat 23:59’a kadar, info@aydinliknesiller.org adresine “Kadın” temalı “sadece 1 (bir)” öykülerini gönderebilirler. Sonuçlar 4 Haziran 2024’te açıklanacak. Ödül töreni ise 8 Haziran 2024 tarihinde yapılacak. “AND Öykü Ödülü Seçkisi” 2024 yılı içinde, Metinlerarası Yayınevi tarafından yayımlanacak. Aydınlık Nesiller Derneği Hakkında: Sosyal sorumluluk bilinciyle, topluma hizmet etmek için 2017 yılında kurulan ve şimdiye kadar yüzlerce öğrenciye burs imkanı sağlayan Aydınlık Nesiller Derneği, fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür aydınlık nesiller yetiştirmeyi hedefleyen bir sivil toplum kuruluşudur. Aydınlık Nesiller Derneği, şimdi de edebiyatımıza katkı sunmayı ve yeni kalemleri okuyucuyla buluşturmayı amaçlamaktadır.

  • Öykü: Soğuk Duş

    "Farkında değilmiş gibi davranır ama aramız epeydir şeker renk. Numarasını dayım diye kaydetmek gelmedi içimden." Nurgök Özkale Ajandama baktım. Bir sonraki randevum saat 2’de. Günlerdir elimde sürünen makaleyi nihayet bitirebilirim. Nerede kalmışım? Son teknoloji ürünü olan bu lensler mikrobiyal keratite yatkın gözlerde hiçbir alerjik reaksiyona neden olmaksızın… Telefonum vınladı. Masanın sağına soluna bakındım; yok. Nereye bıraktım acaba? Ceketimin ceplerini yokladım, masanın üstünde ne varsa kaldırıp baktım. O anda fark ettim. Sesi dosyaların arasından geliyor. Elimi daldırıp çıkardım. Hilmi yazıyor ekranda. Hastalarımdan biri olmalı. Muayenehane numarasından arasın. Telefonu masaya koyup makaleye döndüm. Telefon tekrar vınladı. Gözlerimi ekranına çevirdim. Yine Hilmi. Pek ısrarcı çıktı. İyi de kim bu? Telefon sabrı taşmışçasına vınlamaya devam ediyor. Hilmi… Hilmi… Vınlamanın şiddeti arttı. O kadar ki telefon yerinden oynadı. Anlaşılan rahat vermeyecek. Açtım. “Hele şükür!” dedi asabi bir ses. Duyar duymaz tanıdım: Hilmi; annemin beş yaş küçük kardeşi. Farkında değilmiş gibi davranır ama aramız epeydir şeker renk. Numarasını dayım diye kaydetmek gelmedi içimden. Adını öyle silmişim ki kafamdan, ekranda görünce dahi hatırlayamadım. Sesini uzun zamandır duymamıştım. Memlekette tanınan bir avukattır, o kadar meşguldür ki ablasını görmeye gelemez. Ben ilkokuldayken her yaz otobüse atlayıp biz onu görmeye giderdik. Annem artık bensiz gidiyor. “Merhaba dayı!” “Neredesin sen?” “Muayenehanedeyim. Nerede olabilirim ki başka?” “Sağın solun belli olmaz senin. Telefonunu neden hemen açmıyorsun?” Şeytan lafları dilimin ucuna sıraladı ama... “Çalışıyorum dayı.” “Anladım orasını. Ee, ne numaralar peşindesin? Sıfır yirmi beş? Bir yetmiş beş? Üç?” Cevabımı beklemeden çıngıraklı bir kahkaha attı. Yüzü gözümün önüne geldi. Alnı kırış kırış, gözlerini kısmış, meraklı meraklı bakarken kıh kıh diye gülmeye devam ediyor. Dayımın esprileri üzerimde oldum olası soğuk duş etkisi yapar. Kaskatı kesilip bekledim. Neyse ki bir şey demeyişime takılmadı. Hafta sonu Buse evleniyormuş. “Sen Buse’yi de bilmezsin şimdi,” dedi. Bir şey dememe fırsat vermeden açıkladı. Büyük amcalarımızdan birinin en küçük torunuymuş. Düğün beş yıldızlı otellerden birinde, havuz başında yapılacakmış. Havuz deyince, aklım karıştı birden. “Aloo?” dedi dayım. “Duydun mu dediklerimi?” “Ha? Evet, evet. Eee, düğüne gelecek misin peki?” “Geldim bile.” Meğer uçaktan yeni inmiş. Eve gitmeden bana uğrayıp kontrolden geçeyim demiş. Biricik yeğeni dururken, başka birine muayene olmak istememiş. Dayıma bakmayacaksam, neden o kadar okumuşum? “Aşk olsun dayı,” dedim. “Başımın üstünde yerin var. Buyur, gel, bekliyorum.” Çıngıraklı bir kahkaha attı. “Yarım saate oradayım,” deyip kapadı telefonu. Derinden ya sabır çektim. Selma’dan öğleden sonraki randevuyu başka bir güne aktarmasını rica ettim; arkama yaslandım, dergiyi tekrar aldım elime. Ama sanki o beni okuyor; bir türlü toparlanamıyorum. Aklım makalenin satırlarından geçmişe kayıyor. Birinci sınıfı bitirdiğim yaz. Tatil başlar başlamaz atlamışız otobüse, dayıma gidiyoruz. Otobüsün penceresinden yeşil otlakları seyrediyorum, bugün gibi aklımda; bir süre sonra tarlaların, otların, etraftaki her şeyin rengi değişiyor, yeşil yerini parlak bir sarıya bırakıyor. Bozkır akıl almaz sonsuzluğuyla gözlerime doluyor, saatlerce sonu gelmeyen bir boşluğa bakıyorum. Kafamda tek bir düşünce var: Dayım bana ne hediye aldı? Yolculuk çok uzun sürüyor; git git bitmek bilmiyor. Uyuyor, uyuyor, uyanıyorum. Bakıyorum; hâlâ gidiyoruz. Sabırsızlıktan çatlayacağım. Bu makale bugün de bitmeyecek. Kapadım dergiyi. Sabah kahvaltı yapmamıştım. Karnım kazınıyor. Mutfağa geçip hızlıca yedim bir şeyler, üstüne bir de sade kahve içtim. Odama geçip koltuğuma oturdum. Kapı tıkladı. Selma kafasını uzattı. “Hocam, dayınız geldi.” Ben daha yerimden kalkamadan daldı içeri dayım. Beni şöyle tepeden tırnağa süzdü. Azıcık sinirlenmiş gibi bakıyor. Yaşlanmış. Kıvırcık saçları başının üstüne kondurulmuş bir pamuk topağına dönmüş. Dergiyi masaya bıraktım. “Hoş geldin dayı.” “Bozmasaydın rahatını,” dedi alaylı bir sesle. Onu ayakta karşılamadım diye bozuldu demek. Anlamazdan geldim. Elimi tutup yanaklarıma yalandan iki öpücük kondurdu. Ceketinin düğmesini çözdü, masanın önündeki koltuklardan birine oturdu. Bacaklarını aralayıp sırtını yasladı. Sağına soluna dönerek etrafta göz gezdiriyor. İlgisini çeken bir şey yok; belli. Karşısındaki koltuğa geçtim. “Nasıl geçti yolculuğun?” “İyi, rahattı,” dedi. Gözleri arkamdaki kütüphanede. “İkramı azaltmışlar yalnız. Küçücük bir sandviçle çay. Olacak iş değil.” “Hemen bir şeyler hazırlasınlar sana.” “Yok, yok, istemem,” dedi elini kaldırarak. “İçecek bir şey ikram edelim o halde?” “Sodan var mı?” “Olmaz mı?” “Soğuk isterim ama.” Telefona uzandım. “Ayşe Hanım, bir soda. Buzdolabından çıkar sana zahmet… Bana da yeşil çay…” Dayım avucunu alnına bastırıp terini siler gibi gezdirdi. Sonra parmağını bana doğrulttu. Telaşlı telaşlı salladı. “İçine de bir dilim limon!” “Ha, Ayşe Hanım… Sodaya bir dilim limon…” Ahizeyi yerine koydum. “Tüh ya!” dedi dayım elini alnına vurdu, mahcup mahcup baktı. “Aklımdaydı ama unuttum. Sana bir şey getiremedim.” Kafamda bir şimşek çaktı. Bu anı daha önce yaşadım ben sanki…Neydi? Tamam, tamam. Aldığı kitaptan bahsederken... Yazın onu görmeye gidişlerimizin birinde… Dayım duraladığımı fark etti, bozuldum mu diye merakla yüzümü inceliyor.    Toparlanmalıyım. “Aşk olsun dayı! Sen geldin ya işte!” Duvardaki tabloyu işaret etti. “Ne yazıyor şurada? Poss…unt…Kuuia? Nece bu?” “Possunt quia posse videntur. Latince…” “Manası?” “Şey demek…” Bir an durdum… Söylesem mi? “Yapabilirler, çünkü yapabileceklerini düşünüyorlar.” Dudakları alayla kıvrıldı. Yanındaki tabloya baktı. “Ya şuradaki ne diyor?” “Cave ne cadas… Onun anlamı da…” Bir uzun hava sesi geldi. Dayım elini ceketinin iç cebine attı. Telefonunu çıkardı. Ekranı çevirip gösterdi: Annem arıyor. “Alo! Ha, abla! Geldim. Senin kızın muayenehanesindeyim.” İkisi konuşmaya daldılar mı saatler geçer. Su sebilinin yanına gittim, bir bardak çekip musluğun altına yerleştirdim, mandala bastım. Gözlerimin önünde hâlâ dayımın alnına vuruşu. Eskiden de böyle yapardı; hiç değişmemiş. Dayımın evine gidişimizi hatırlıyorum. Bir faytona binmişiz, iki katlı bahçeli evlerin çevrelendiği sessiz sokaklardan geçiyoruz. Nihayet bahçe içinde, iki katlı bir evin önünde duruyoruz. Faytoncu dizginleri çekerek, “Brüüüüü!” diye bağırıyor. Fayton yavaşlayıp duruyor. Kardeşimle makaraları koyuveriyoruz. Ben arabacıyı taklit edip, ağzımı onun gibi büzerek çıkardığı sesin aynısını çıkarıyorum, annem bana kötü kötü bakıyor; “Buldun gene bir saçmalık! Yapma ağzını şöyle; arabacı mısın sen?” diyor. Somurtup aşağı atlıyorum. Nal sesleri sokağın ilerisinde kaybolurken eve giriyoruz. Salonda herkes bir koltuğa yığılıyor. Masanın yanındaki boş bir sandalyeye ilişiyorum. Dayımla annem birbirlerine hâl hatır sorarken ses çıkarmadan oturuyorum. Dayım, konuşmasını kesip beni süzüyor, kalbimden mideme doğru ılık ılık bir şeyler akıyor. Dayım anneme kafasıyla beni gösteriyor. “Aman işte bildiğin gibi,” diyor annem, “lüzumsuz işler müdürlüğüne devam.” Suyu içip bitirdim. Bardağı buruşturup çöpe attım. Ayşe Hanım, tepsiyle içeri girdi. Kupamı masama bıraktı. Teşekkür ettim. Afiyet olsun deyip soda dolu bardağı dayımın yanındaki sehpaya koydu. Dibe çökmüş limon dilimi hareketlenmişti, bir süre sodanın içinde dolanıp etrafını kaplayan kabarcıklarla birlikte bardağın üstüne uzandı. Ayşe Hanım çıktı. Yerime oturdum. Dayım telefonu cebine koydu, bardağı aldı, yerinden kalkıp kütüphanenin önüne gitti. “Bakıyorum, okumalara doymamışsın,” dedi. Kitaplara göz gezdirirken sodayı yudumladı. “Çoğu tıp kitapları onların.” “Eee, klasikler de var… Rusları tamamlamışsın.” “Ayşegül’ün eksikliğini böyle telafi ediyorum.” Şaşkın şaşkın baktı. “Ayşegül de kim?” “Hatırlamıyor musun?” “Yooo!” dedi. Gözlerini büyütüp dikkatle baktı. “Nereden hatırlayacağım?” “Boş ver, ben de unuttum zaten.” Pöf der gibi bir ses çıktı ağzından. Ellerimi birbirlerine vurdum. “Hadi sodanı bitir de muayeneye başlayalım.” Yan bölmeye geçip masayı hazırlamaya başladım. Bardağı kafasına dikti. Sehpaya bıraktı. “Önce bir lavaboya gideyim…” “Tabii. Koridorun sonunda.” Bana göz kırpıp kapıya yürüdü. Göz kırpışı, dudaklarının alayla kıvrılışı hiç değişmemiş. Göz torbalarını unutsak, saçları da eskisi gibi olsa, bana yine aynı şeyleri söyleyecek sanacağım. Dayımla annem, tatlı tatlı sohbet ediyorlar. Kimse benimle ilgilenmiyor. Bir kenarda, süklüm püklüm oturuyorum. Dayım anneme kaş göz işareti yapıp bana dönüyor. “Öğrendin mi okumayı?” Yaşasın! Dayım bana bir şey sordu. Sırtımı dikleştirip sandalyeye dayanıyorum. “Hı hı!” “İyi okuyabiliyor musun her şeyi?” “Okuyabiliyorum,” diyorum bir nefeste. “Ayşegül kitaplarının hepsini su gibi okudum.” “Çok mu seviyorsun Ayşegülleri?” “Eveet! Çok!” diye zıplıyorum yerimde. Dayım gülümsüyor, sonra yüzü değişiyor; o anda hatırlamış gibi elini alnına vuruyor. “Az kalsın unutuyordum,” diyor. “Şimdi aklıma geldi.” Aklına ne geldiğini söylesin diye bekliyorum. Yüzü zevkten dört köşe; her anın keyfini çıkarıyor. “Şu tesadüfe bak!” diyor. “Ben de sana Ayşegül kitabı aldım.” Sevinçten başım dönüyor. Sanırım bayılacağım. “Ayşegül mü aldın? Bana mı?” “Evet, sana!” diyor dayım. “Adı da… Dur neydi, şimdi bulacağım. Hah! Adı: Ayşegül Nasıl Havuza Düştü?” Havaya zıplıyorum. Neredeyse sandalyeden düşüyordum ama katıksız bir sevinçle gülüyorum. O anda bir şeyi fark ediyorum. Dayım gülmüyor. Kalbim buz gibi soğuyuveriyor. Korkarak dayıma bakıyorum. Elini birden alnına vuruyor. “Ama büroda kaldı,” diyor. Üzgün görünüyor. Sandalyeye çöküyorum. Annem kahkahalarla gülüyor. Dayım da ona katılıyor. Beni hemen unutuyorlar. Tatil bitince geri dönüyoruz. Dayımın büroda unuttuğu kitap gözlerimin önünden gitmiyor. Kapağı, resimleri, içindeki yazılar bile canlanıyor hayalimde. Bir şeyler sezinliyor gibiyim, kalbimde telaşlı bir merak büyüyor. Ayşegül’ün o macerasında bana denk düşen şeyler var. Kapı açıldı. Dayım ellerini ovuşturarak içeri girdi. “Gel dayı. Otur şuraya.” Dayım gösterdiğim koltuğa oturdu. Elimdeki aletin ışığını açtım. “Kıpırdama, kendini serbest bırak.” Bir çocuk gibi uysallaştı. Her dediğimi yapıyor. Sol gözüne tuttum ışığı. İçi açık pembe. Diğeri hafif kanlanmış. “Gözlerin gayet iyi.” Gülümsedi. Kalkmaya davrandı. “Dur, bitmedi. Bir işlem daha var. Onun için ilaç damlatacağım. Görmen bulanıklaşacak, korkma.” Sağ gözünü iki parmağımla aralayıp ilacı damlattım. Sıra ötekinde. “Gözlerini kapat, beş dakika dur öyle. İlaç etkisini göstersin. Sonra devam ederiz.” Kafasını sallayıp arkasına yaslandı. Eldivenleri çıkarıp koltuğuma oturdum. Yüzünü seyrettim bir süre. Ne kadar sakin görünüyor. Ala dağdan serin. Sağa sola oynatıyor vücudunu. Rahatsız buldu yerini galiba. Sanırsın muayenehanede değil de Nuh Nebi’den kalma külüstür bir otobüsün daracık koltuğunda oturuyor. Tatil gelmiş, biz yine kenarları yuvarlak bir otobüse binmişiz, dayıma gidiyoruz. Aklım otobüsün önünden koşturuyor. Pencereye yapışmış ellerim, Ayşegül kitaplarındaki çocukların ellerine benziyor. Dağları aşınca yine ağaçlar seyrekleşiyor. Bozkır sapsarı seriliyor önümüze. Yüzleri güneşten kararmış çocuklar eşek sırtında giderlerken durup bize el sallıyor, otobüs kaybolana kadar arkamızdan bakıyorlar. Bana öyle geliyor ki o çocuklar da benim gibi... Ayşegül kitaplarındaki çocuklara ben nasıl bakıyorsam, o çocuklar da bana aynı iştahla; ama o kitaplardaki çocuklardan daha uzak bir mesafeden bakıyor. Otobüsün durmak bilmeyen sarsıntısı beni uykuya çekiyor, ağırlaşan başımı nereye koyduğumu bilemeden dalıyorum. Uykunun en tatlı yerinde annem kardeşimle beni uyandırıyor. Sonra faytona binerek, daha önce geçtiğimiz yollardan geçerek dayımın evine geliyoruz. Kalbim hop oturup hop kalkıyor. Dayım geçen yılki unutkanlığından dolayı mahcup bir halde olacak. Beni görür görmez kucaklayacak, sonra Ayşegül kitabını verecek. Evin önüne geldiğimizde, annemin, sakın ha, diye bağırmasına aldırmadan sevinçle aşağı atlıyorum. Dayım bu sefer fazla bekletmiyor. Beni görür görmez elini alnına vuruyor. Geçen yılki gibi inanmaya hazır, karşısında duruyorum. “Sana aldığım kitap büroda kaldı yaaa!” diyor. Sonra kahkahalar atarak anneme sarılıyor. Annem de kriz geçiriyormuş gibi gülüyor. Eve döndüğümüzde, kütüphanenin rafına göz gezdiriyorum; içim biraz daha eziliyor. Ayşegül kitaplarım yan yaba dizili. İçlerinde sadece biri eksik. Dayımın boğazından bir tıslama sesi geldi, uyudu mu yoksa? Ne çabuk! Hah, kafası da düştü. Vallahi gitti. Ne güzel ya! İçi bu kadar rahat demek. Gerçekten de hatırlamıyor mu acaba? Yıllar yılı üst üste tekrarlanan şeyleri insan böyle kolay unutulabilir mi? Bir sonraki bayram tatilinde de hiç vazgeçmemişim, aynı hayalin ateşiyle tutuşuyorum. Dayıma giderken yol boyunca rastladığım ağaçlara otobüsün camından kalbimdeki gizli isteği fısıldıyorum. Bizi dayımın evine taşıyan fayton sallanarak ilerlerken aynı duayı ediyorum. “Dayım bu sefer Ayşegül’ü bürosunda unutmamış olsun, bana kitabımı versin. Lütfen!” Dayım bizi kapının önünde karşılıyor yine, gülerek eğilip yanaklarımı sıkıyor. O anda aklına gelmiş gibi birden gözleri parlıyor. Bir umutla havalanıyorum. Dayıma taptaze gözlerle bakıyor, yeniden, yeniden, inanıyorum. Elini alnına vuruyor. Artık başka bir şey demesini bekliyorum. Ama o, hep, o anda hatırlamış gibi, diline pelesenk ettiği cümleyi tekrar ediyor.  Elim ayağım titremeye başladı. Kalbime kötü bir his doluyor. “Kalkabilirsin dayı! Beş dakika doldu!” Sesimi ayarlayamadım ama. O kadar yüksek çıktı ki dayım irkilip gözlerini açtı. Aptallaşmış. Neden öfkelendin, der gibi bakıyor yüzüme. Masamdan kalkıp yanına gittim. “Nasıl durum?” Gözlerini kıstı. Etrafına baktı. “Hiçbir şey göremiyorum.” “Tamam, yavaşça kalk… Tut elimi, şimdi cihazın önündeki koltuğa oturacaksın. Çok güzel… Şimdi çeneni şuraya daya…” Annem çok ısrar edince akrabamızın düğününe ben de katıldım. Bahçede gözlerden ırak bir köşede, bir masaya oturdum. Orkestranın çaldığı enstrümantal şarkıları dinleyerek ikram edilen içkilerden içtim. Nihayet orkestra düğün marşını çalmaya başladı, davetlilerin mırıltıları çığlıklara döndü, yükselen alkışlarla kıyamet koptu. Üç metre kuyruklu gelinliğiyle gelin ve açık mavi takımıyla damat bahçeden içeri girdi. Davetlilerin arasından geçerek havuz başındaki dans pistine ilerlediler, orkestranın çaktırmadan çalmaya başladığı tangoyla ilk danslarına başladılar. Misafirler de onlara katıldı, pist bir anda doldu. Birbirlerinden şık kadınlar bir elleri eşlerinin avucunda, diğer elleriyle uçuşan eteklerini zapt etmeye çalışıyorlardı. Havuz başında durmuş, içkisini yudumlayan dayıma baktım uzaktan. Yeni lenslerinden olacak, etrafını pek iyi göremiyor gibi. “Alışman zaman alır dayı,” demiştim ilk kez denerken. “Rahat etmediysen gözlük vereyim.” “Yok, yok, gayet iyi,” deyince fazla ısrar edememiştim. Havuzun kenarından çıkışa doğru yürüdüm. Kapının yanında, dayımı görebileceğim bir yerde durdum. Saçları körfezden esen rüzgârla karışmıştı. Elindeki bardağı masanın üzerine bıraktı, parmaklarını saçlarının arasından geçirerek geriye doğru yatırdı, sonra bardağı almak için elini uzattı. Ama bardak eline gelmeyince afalladı, parmaklarıyla havayı avuçladı. Avucu açılıp kapandı. Bakışlarımız buluştu. Gözleriyle bana bardağı nasıl olup da tutamadığını soruyordu sanki. Ne bileyim der gibi dudaklarımı büzdüm. Birden aklıma geldi. Annem arayınca, o Latince cümlenin anlamını dayıma söyleyememiştim. Cave ne cadas… Yani: Düşüşe hazırlıklı ol… Dayıma baktım. Eyvah! Elimi gayriihtiyari alnıma vurdum. Dayım bana bakarken ileri doğru atıldı, birden tepetaklak oldu ve yüz üstü havuza devriliverdi. Her şey birdenbire oldu. Dayım nasıl havuza düştü, tam olarak izleyemedim bile. İçinden çıkması ne kadar zaman alacak, doğrusu bilemiyorum ama havuzun buz gibi, idrak açan klorlu suyunu yutarken; o kafa karışıklığıyla şimdi onun da boğuştuğundan adım kadar eminim.

  • Alice Briére-Haquet'in sıcacık öyküsü Memo ve Ay raflarda!

    Alice Briére-Haquet'in kitabı Memo ve Ay, paylaşmak ve yardımlaşmak gibi kavramlardan destek alarak sevgiyi ve onu gösterme biçimlerimizi odağına alıyor. Memo'nun, annesine en güzel hediyeyi verme mücadelesinde hem onun duygusal anlarına şahit olacaksınız hem de şefkat dolu bir yolculuğa çıkacaksınız. Memo ufacık tefecik bir çocuk. Tüm isteği, annesine onun kadar güzel bir hediye verebilmek: Gökteki Ay'ı... Ama Ay öyle yüksekte ki... O halde bizim Memo birilerinden yardım isteyecek. Üstelik karşılığında hepsine Ay'dan bir parça verecek... Ama ya annesine kalmazsa, küçük Memo ne yapacak? MEMO VE AY Alice Brière-Haquet Mundi Çocuk, 2024 Çeviri: Sumru Ağıryürüyen 4 yaş+ 40 s.

bottom of page