Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Tahta Bacaklı At: Zamana yenik düşmeyen oyuncak
Umut Kaygısız, Zeliha Tamer Uçar'ın kitabı, Tahta Bacaklı At üzerine yazdı: “Özellikle teşbih sanatındaki ustalığıyla dikkat çeken yazarın, betimlemelerle yoğurduğu öykülerinde tempoyu yukarda tutmayı başarabilmesi, bir koltukta birden fazla karpuz taşıyabildiğinin en güzel ispatı.” Üstüme üstüme geliyor duvarlar, diyor. Bilmiyormuş ne olduğunu. Tarifi zormuş. Aralıklı olarak pencereyi açmasını ve aldığı derin nefesleri gürültülü biçimde bırakmasını böyle açıklıyor. Aynalarla zaten küs, kapılaraysa oldum olası düşman. Bazı bazı bütün vücudunu gömüyor örtünün altına. Daha başka nesi var, derseniz… Bunların dışındakileri keşfedemedim henüz. Hoş. Onu hepiniz tanıyorsunuz ya, ille de konuşturacaksınız beni. Geriye gitmeli biraz. Geriye. Evvel zamana. Evvel zaman içinde varmış bir tahta bacaklı at… Hayır, hayır. Böyle başlamıyor hikâye. Ama pekâlâ bununla alakalı pek çok şey hissettirebilir. Hayatlarının bir noktasında kalplerine yumruk yiyenlerin dile düşürmediği sayısız duyguya ev sahipliği yapıyor Tahta Bacaklı At. İyi ki göğüs kafesi diye bir şey var. Ve iyi ki unutmak, insanlar için en güzel merhem. Zeliha Tamer Uçar, dramatik yapının yoğunluk ilkesini etkili biçimde kullanarak her defasında köşeye sıkıştırıyor okurlarını. Travma fotoğraflarından oluşan bir albümle süslüyor zihin duvarlarımızı. Sonra bugünün hezeyanlarını pencere arkalarında gizliyor. Seyretmek elbette mümkün. Ama kafayı başka yöne çevirmek ve her şeyi zamanın insafına bırakmak da öyle. Özellikle teşbih sanatındaki ustalığıyla dikkat çeken yazarın, betimlemelerle yoğurduğu öykülerinde tempoyu yukarda tutmayı başarabilmesi, bir koltukta birden fazla karpuz taşıyabildiğinin en güzel ispatı. Yer yer süslü anlatımı seçse de tasvirlerle ördüğü cümleleri kalabalıklaştırmaktan özellikle kaçındığını belirtmekte fayda var. Yani tam bir denge kitabı olan Tahta Bacaklı At, eşeledikçe içinden bambaşka yaşanmışlıklar fışkırtan yeraltı suyu kıvamında. O halde kitabı daha iyi anlamak için, öyküleri daha fazla eşelemeli, zenginlikleri gün yüzüne çıkarmalı. Ağızım Ben, güçlü göstergeleri ve sembolleriyle klâsik dramatik yapıyla olan uyumunu, bir basamak daha yukarı taşıyor. Bir annenin, annesinin anneliğini samimi biçimde, sessizce ve yer yer ezilerek eleştirmesi kesinlikle sıradan bir konu olarak görülemez. Ağız, meme, süt imgeleri o kadar doğru ve etkili biçimde kullanılıyor ki, ana karakterin psikolojik derinliklerini anlamakta zorlanmıyoruz. Kıymeti yazar, kısmen ucu kesilmiş diyaloglarıyla, bazen de bir imgenin beyindeki iz düşümünü görselleştirerek adeta empati meydan muharebesine çağırıyor bizleri. Boyumuzun ölçüsünü almamız bu noktadan sonra artık sürpriz sayılmaz. Sağır Boşluk ise birden fazla çatışma unsurunu, öykünün kısa mesafesinde ustalıkla eritmeyi başarma şekliyle dikkat çekiyor. Bir tarafta aldatma hikâyesinin perçinlediği günah kavramı ve sonrasında bir annenin yavrusu karşısında verdiği imtihan öylece duruyor. Diğer taraftaysa kadınlık, geniş bir başlık altında dallanıp budaklanmakta. Bölünmelerin her biri biçimsel olarak organik bağ kurma detayıyla doyuma ulaşıyor tabii. Annelik, kardeşlik, eş olma durumu ve akrabaların psikolojik şiddet eğilimine karşı cesur kalabilmek ile toplumdan gelen yumruklara da dayanma hali ana meseleler arasında. Hepsi ve daha fazlası… Taze annenin, küçücük yavrusuyla baş başa kalma anında kurulan bağ ile farklı bir boyut kazanıyor. The Substance (Cevher) filmini akla getiren Hocamın Ellerine Sağlık, estetik kaygısına elini vermiş, kolunu kaptırmış bir kadının özüyle mücadelesini anlatmakla yetinmeyip adeta yaşatıyor. Şaşkınlık verecek ironik durumları seyretmekse bizlere düşen asli görev. O Makine Senden Kıymetli adlı öyküyü okurken de tepemizde uğuldayan çağrışımlara kulak tıkamak neredeyse imkânsız. Morris Panych’in Bulaşıkçılar adlı eserinden kuvvetli bir esinti hissedebilirsiniz. Zira üniversite mezunu, işsizlik ve parasızlıkla defalarca sınanmış, ailesi için bir şeyler yapmak zorunda olan ana karakterin duyguları karşısında hikâyenin gücünü ölçecek bir tartı üretilmedi henüz. Karanlığa mahkûm olmayacağım, diyenler için bir tiyatro sahnesi kadar görsel bir öykü. Aynadaki Çatlaklar ile geçmişe ait büyük bir travmanın tekrarını yaşarken de kendini kaybeden bir kadınla hemhal oluyoruz. Nostaljik argümanları ıskalamadan, toplumsal belleğin geçmişindeki güvenli sulara sağ salim ulaşabilmek mümkün. Berberlerin dişçilik yaptığı köyler, çocukların zihninde korku tüneli misali devleşen gölgeler gibi pek çok detay, film karelerine nazire yaparcasına gözlerinizin önünde dolaşacaktır. Anlatıcı gücü ve tasvirlerindeki zenginliğiyle kitabın içinde apayrı bir yere sahip olan Tahta Bacaklı At, ismiyle bile bizi bekleyen sürprize dair kocaman bir ipucu taşıyor gövdesinde. Çocukluk ile yetişkin olma arasındaki his ve algı yoğunluğu farkından yola çıkarken, yarattığı atmosfer çevresel değil, tamamen zamanla el ele. Kıymetli yazarın “Herkesin yas tutma biçimi farklıdır,” düşüncesinin altını çizme biçimi iyi hissettiriyor. Bir nesnenin evvela imgeye, sonra da güçlü bir ruhani varlığa dönüşme biçimiyse apayrı bir edebi lezzet. Yine çocukluk travmalarıyla yüzleşmenin yüklü faturasını gözümüze sokarak karşımıza çıkan Destur De! sayesinde nefeslenemeyeceğimizi anlıyoruz. Zira çoğumuzun bildiği batıl inançlardan bir tanesinin kuvvetli metafor olarak öykünün merkezinde tutulması ve mistik hava yaratılıp korku unsularından ufak bir demet sunulması, okuru diken üstünde tutmakta. Merkezdeki güçlü dramatik meselenin varlığı elbette gözden kaçacak gibi değil. Çocuk yaşlarda kulaklarımızdan içeri girdikçe beynimize nakşedilen, ruhumuza etiket olan bazı inançların yıllar sonra, yani yetişkinlikte bile tesiri altında kalışımızla başa çıkmak hayli zor. Vişne Çekirdeği, evlilik hayatının ilerleyen yıllarında rastlanan kadın ile erkeğin olağan hallerini görünür kılışıyla farkındalık yaratırken, kıymetli yazarın hepimizin hafızasındaki görselleri tazeleme biçimi yalnızca edebi zevkimizi ayağa kaldırmakla yetinmiyor. Aynı zamanda emekli olduktan sonra değişen ev içi dengelerinin esprili ve oldukça renkli biçimde sunumuyla kışkırtıcı bir düşünsel kaçamak kıvamında. Uslu Bir Karakter Olun Lütfen! de sıra dışı kurgusu ve ters köşeleriyle kitabın sonuna saklanmış, parlak zekâlı bir çocuk haşarılığında. Düşündürüyor, şaşırtıyor ve illa ki “Geçti,” demeniz için ön ayak oluyor. “Hepsi geçti. Artık gülümseyebilirsiniz.” Elbette sürpriz sonlu. Kitabın sonuna gelinceye kadar hiç açık vermeyen Zeliha Tamer Uçar, Gölgenin Gölgesi ile polisiye türe olan yatkınlığını ispatlayarak okurlarına Ce-e yapıyor bir bakıma. İç içe geçen kurgusu ve dinamik tuttuğu merak duygusu sayesinde kendini soluksuz okutan öykü, elbette kitabın sonuna saklanmış olmasıyla, yazarı hatırlama şeklimiz açısından da oldukça manidar. Rüzgârın hızına yetişebilmek ya da sadece gerçek bir oyuncağa sahip olabilmek için benim de tahta bacaklı bir atım olsun, diyorsanız… Belki de hiç geç kalmadınız. Zamana yenik düşmeyen oyuncak çok uzaklarda değil. Çocukluk ile yetişkin olmak arasında ufacık bir fark var. Onun da cevabı bu öykülerde gizli. Keyifli okumalar dilerim. TAHTA BACAKLI AT Zeliha Tamer Uçar Metinlerarası Kitap, 2025 Tür: Öykü 116 s.
- İnsan kendini neden doğanın merkezine koyuyor? Christine Webb’den kibirli maymun
Primatolog Christine Webb, Kibirli Maymun: İnsan İstisnacılığına Eleştirel Bir Bakış adlı kitabında insanın kendisini diğer canlılardan üstün görme alışkanlığını sorguluyor. Babunlardan şempanzelere, kuşlardan mantarlara uzanan örneklerle insan zekâsı ve doğadaki yerimiz üzerine yerleşik kabulleri yeniden düşünmeye çağırıyor. İnsan, kendisini uzun zamandır gezegenin en zeki, en gelişmiş ve en özel canlısı olarak tanımlıyor. Peki, diğer canlıları anlamaya çalışırken onları sürekli kendi ölçütlerimize göre değerlendirmemiz, doğadaki yerimizi kavramamızı zorlaştırıyor olabilir mi? Primatolog Christine Webb, Kibirli Maymun: İnsan İstisnacılığına Eleştirel Bir Bakış adlı kitabında bu sorudan yola çıkarak insanın kendisini yaşamın geri kalanından ayrı ve üstün görme düşüncesini ele alıyor. Diplomat Yayınları tarafından yayımlanan kitapta Webb, insan istisnacılığı olarak adlandırılan yaklaşımı bilimsel araştırmalar, saha gözlemleri ve farklı bilgi gelenekleri üzerinden inceliyor. Namib Çölü’ndeki babunlardan şempanzelere, kuşlardan mantarlara uzanan örneklerle zekâ, bilinç ve yaşam kavramlarının yalnızca insanı temel alan ölçütlerle değerlendirilemeyeceğini ortaya koyuyor. Webb’e göre insanın diğer türlerden üstün olduğu düşüncesi, yalnızca biyolojik özelliklerimizle açıklanabilecek bir kabul değil; kültürün ve yerleşik inançların da biçimlendirdiği bir bakış açısı. Kitap, insan zekâsını ve yeteneklerini değerlendirirken diğer canlıların farklı becerilerini göz ardı etmenin doğayı anlama biçimimizi nasıl sınırlayabileceğini tartışıyor. Ekolojik krizlerin, pandemilerin ve türlerin yok oluşunun gündemde olduğu bir dünyada Kibirli Maymun, insanın doğayla kurduğu ilişkiyi yeniden değerlendirmeye davet ediyor. İnsan türünü yaşamın geri kalanından ayrı bir konuma yerleştirmek yerine, onu birbirine bağlı büyük bir ekosistemin parçası olarak düşünmenin önemini vurguluyor. Mehmet Arif Taşkıran’ın Türkçeye çevirdiği, 330 sayfalık kitap; insanın doğa üzerindeki konumunu, diğer canlılarla ilişkisini ve üstünlük düşüncesinin sınırlarını merak eden okurlara hitap ediyor. Kibirli Maymun, insanın kendisi hakkında anlattığı hikâyeyi yeniden düşünmek için bir fırsat sunuyor. KİBİRLİ MAYMUN Christine Webb Diplomat Yayınları, 2026 Çeviri: Mehmet Arif Taşkıran Tür: Kurgudışı 330 s.
- Ekim 2026’da Litera Edebiyat’ın en çok okunanları
Ekim 2026'da Litera Edebiyat’ta en çok neler okundu? Okurların favorisi olan içerikleri listeledik! Ekim 2026'da en çok okunan öykü Öykü: Mesafe "Adımları, düşürmekten korktuğu bir tepsiyi taşıyor gibiydi; ölçülü ve kederli." Zeliha Yeşim Günay'ın öyküsünün tamamı için tıklayın. Ekim 2026'da en çok okunan inceleme Tepegöz’ler her yerde ama neden? Şule Tüzül, Çağan Irmak'ın Artuçkule’nin Tepegöz’ü adlı romanı üzerine yazdı: "Artuçkule’nin Tepegöz’ü zamansız bir insan hikâyesi, hiç değişmeyen, yaşadıklarından tarih boyunca ders almayan, tarihi sürekli ve sürekli tekerrür ettiren insanın hikâyesi." Yazının tamamı için tıklayın. Ekim 2026'da en çok okunan haberi Japon edebiyatının aykırı ve karanlık sesi Ryu Murakami 74 yaşında hayatını kaybetti Japon edebiyatının "enfant terrible"ı (yaramaz çocuğu) olarak anılan, yeraltı kültürünü, toplumsal tabuları ve insan psikolojisinin karanlık noktalarını cesurca kaleme alan usta yazar ve yönetmen Ryu Murakami, 17 Ekim 2026'da 74 yaşında yaşamını yitirdi. Haberin tamamı için tıklayın. Ekim 2026'da en çok okunan röportaj "Yeterince iyi anlatabilirsem içimde beliren soruları okurun zihninde de uyandırabileceğimi düşünüyorum" Litera Edebiyat’ın kurulduğu günden bugüne en çok okunan bölümü hep sizden gelen öyküler oldu. Okurlarla yeni yazarları buluşturmaya aracı olduğumuz bu kıymetli bölümü bir adım daha ileri taşıyoruz artık. Sizden gelen öykülerden her ay en çok okunanı seçip yazarlarıyla kısa birer söyleşi yapıyoruz. Yeni yazarlarla okurlarımız arasındaki bağı güçlendireceğini düşündüğümüz bu söyleşi serisinin sıradaki konuğu ise "Tek Bir Damla Bile" adlı öyküsü çok dikkat çeken Nurhan Şahinkaya ile öykü serüvenini, edebiyatla kurduğu ilişkiyi konuştuk. Herkese iyi okumalar. Röportajın tamamı için tıklayın. Ekim 2026'da en çok okunan yeni kitap haberi Figen Şakacı’dan yeni roman: Tımbıllı Alınganlıkla duyarlılık arasındaki sınır nerede başlar? Figen Şakacı, Tımbıllı’da çocukluk duygularını, geride bırakmanın zorluğunu ve değişen bir dünyada kendine yer açma çabasını mizahı ve içten bir anlatımla buluşturuyor. Kitabın detayları için tıklayın.
- Elif Şafak lehine karar: Yargıtay, Bit Palas davasındaki hükmü bozdu
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Elif Şafak’ın Bit Palas romanının Mine Kırıkkanat’ın Sinek Sarayı adlı eserinden intihal edildiği iddiasıyla açılan davada, Şafak ve Doğan Kitap aleyhine verilen mahkeme kararlarını oy birliğiyle bozdu. Kararda, davanın romanın yayımlanmasından 19 yıl sonra açılması ve sessiz kalma yoluyla hak kaybı ilkesi üzerinde duruldu. Hukuki süreç ise yeniden değerlendirilmek üzere devam ediyor. Yazar Elif Şafak’ın 2002 yılında yayımlanan Bit Palas romanıyla ilgili intihal davasında yeni bir gelişme yaşandı. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Mine Kırıkkanat’ın 1990 tarihli Sinek Sarayı adlı eserinden intihal yapıldığı iddiasıyla açtığı davada, Elif Şafak ve yayınevi Doğan Kitap aleyhine verilen mahkeme kararlarını oy birliğiyle bozdu. Karar, Türk edebiyatında eser sahipliği, telif hakları ve edebî benzerlikler üzerine yürütülen tartışmaları yeniden gündeme getirdi. Dava nasıl başlamıştı? Mine Kırıkkanat, kendi romanı Sinek Sarayı ile Elif Şafak’ın Bit Palas adlı eseri arasında benzerlikler bulunduğunu ileri sürerek 2021 yılında dava açmıştı. Kırıkkanat, iki romanın adları, kurguları, karakterleri, mekânları ve anlatım özellikleri arasındaki benzerliklerin intihal oluşturduğunu savunmuştu. İlk derece mahkemesi, bilirkişi raporunu esas alarak Bit Palas romanında yüzde 5 oranında intihal bulunduğu sonucuna ulaşmış; Elif Şafak ve Doğan Kitap aleyhine maddi ve manevi tazminata hükmetmişti. Davalıların istinaf başvuruları da reddedilince dosya Yargıtay’a taşınmıştı. Yargıtay kararında hangi noktaya dikkat çekildi? Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, incelemesinde davanın açılma zamanını ve sessiz kalma yoluyla hak kaybı ilkesini gündeme aldı. Daire, Bit Palas romanının 2002 yılında yayımlanmasına karşın davanın 2021 yılında açılmış olmasının, dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğine işaret etti. Bu ilke, bir kişinin bildiği veya bilmesi gereken bir hak ihlaline uzun süre sessiz kalmasının, koşullara göre daha sonra aynı hakka dayanarak talepte bulunmasını sınırlayabilmesini ifade ediyor. Ancak bu durum, tek başına her davada hak kaybı doğduğu anlamına gelmiyor; somut olayın koşullarının değerlendirilmesi gerekiyor. Yargıtay, söz konusu ilke çerçevesinde tarafların iddia ve savunmalarının değerlendirilmesi gerektiği hâlde bu inceleme yapılmadan karar verilmesini hukuka aykırı buldu. Böylece Elif Şafak ve Doğan Kitap aleyhine verilen önceki kararlar bozuldu. Hukuki süreç yeniden değerlendirilecek Yargıtay’ın bozma kararı, ilk derece mahkemesinin daha önce verdiği hükmün geçerliliğini ortadan kaldırırken dosyanın yeniden değerlendirilmesinin önünü açtı. Dolayısıyla karar, intihal iddiasının esası hakkında verilmiş kesin bir hüküm olarak değerlendirilmemeli. Yargıtay ayrıca Mine Kırıkkanat’ın, Elif Şafak ve Doğan Kitap’a 40 bin TL duruşma vekâlet ücreti ödemesine hükmetti. Doğan Kitap, kararın ardından yaptığı açıklamada gelişmeyi edebiyat ve yayıncılık dünyası açısından önemli ve sevindirici olarak değerlendirdi. Yayınevi, hukuki sürecin bundan sonraki aşamalarını takip edeceğini ve Elif Şafak’ın haklarını savunmayı sürdüreceğini bildirdi. Yargıtay’ın bozma kararı, yalnızca iki yazar arasındaki hukuki anlaşmazlık bakımından değil, edebî eserlerde benzerliklerin nasıl değerlendirileceği ve telif haklarının hangi koşullarda ileri sürülebileceği açısından da önem taşıyor. Dosyanın yeniden görülecek aşamalarında verilecek karar, edebiyat ve yayıncılık dünyası tarafından yakından izlenecek.
- Öykü: Sahneler
"Kaynağa ulaşmak için basamakları tek tek inmeliyiz. Ve uygun bir zamanda başlarsak bu inişe, çıkış yolunu da vaktimiz dolmadan bulabiliriz." Burcu Aydoğan Bambu dallarından biri “İhtiyacımız olan, su,” diyor. “Bu vazoda olduğumuz sürece, güneş gördüğümüz mü var, salonun kuytusu burası. Işık, isterse gelebilir buraya.” “Hava?” diyor diğeri. “O bizimle zaten, nerede olursak olalım.” “Evet. Fazlasıyla sahibiz ona. İhtiyaçmış gibi görmüyoruz o yüzden. Bak, gövdemizi birbirimize yaslamışız. Bir araya geldiğimizden beri böyle değil mi? Büyüdükçe köklerimiz de karıştı. Biliyor musun, aslında ev sahibimiz bu cam vazo değil, su. Bizi hayatta tutan da köklerimiz.” “Esas birbirimize muhtaç değil miyiz? Benim ev sahibim belki de sensin.” “Aslında burada, ikimiz de birbirimizi ağırlıyoruz.” Kapı eşiğinde görüyorsun onu. Elinde ufak bir tepsiyle beliriyor. Bambuların sesini duymuyorsun artık. Kahvenin baskın kokusunu alıyorsun, odayı hatta zamanı saran yapısını. Pencereden vuran akşamüstü güneşinin içinden geçerek yaklaşıyor sana. “Nereye daldın yahu?” “Bambular, daha önce orada mıydı?” Tepsiyi sehpaya bırakırken gülümsüyor. “Çok dikkatlisin. Çalışma odasında mutsuzdular, birkaç gün önce aldım buraya. Beğendin mi?” “Burayı sevmiş gibi görünüyorlar. Kahveler nefis koktu, eline sağlık.” “Senin şu keskin burnuna ve kulağına hayranım. Benimki iyice köreldi. Kulağını bir kez kapatınca bütün sesler aynı geliyor insana. Onlardan da sadece işine geleni duyuyorsun.” İşte başlıyoruz, diyorsun içinden. Dikkatin tepsideki tabakta görünen iki çikolata parçasına kayıyor. Getirdiği çikolatası bile acı, diye düşüneceksin sonradan. Oysa, daha iyi hissetmek, kendini bütünüyle bırakmak için gelmiştin buraya. Odanın seni kendine çağıran havası, içine doğuveren sesler, huzur dedikleri o hafif bulutun çevreni hep saracağını hissettirmişti. Onun karşısındayken konuşmaya başlamadan huzursuz olurdun. Hatta önceleri ne söyleyeceğini de kafanda sıraya koyar, notlar alır, tekrar tekrar bakar, aklında tutmaya çalışırdın, sanki bu, senin işindi. Oysa ki o, daima sohbeti nasıl yöneteceğini ve seni nasıl konuşturacağını iyi bilirdi. Hadi başla, diye fısıldadığını duyuyorsun ancak dudakları kıpırdamıyor. "Annem beni koruyamadı. Aslında kendini de koruyamadı. Yedi yaşlarında olmam lazım. Babamla yine bir sebepten kavga etmişler. Annemle kendimi mutfağa kilitlemişim ve renkli cam kapının hemen arkasında dikiliyorum, babamın kapının diğer tarafında yaklaştıkça büyüyen silüetinden ürküyorum. Ama geri çekilmiyorum. Babamın küfürleri arasında tekrarladığı 'Kapıyı aç!' talimatını da yok sayıyorum. Annem beni geçip dışarı çıkmak isterken bağırıyorum, 'Hayır gitmeyeceksin o adamın yanına, burada güvendeyiz!' Sonrasına dair hatırladığım, annemin ertesi gün haklıya haksıza bakmaksızın babamdan özür dileyip her şeyi unutmasıydı. Ama ben unutmazdım. Sanırım o sıralar, annemi korumayı kendime bir görev olarak seçmiştim. Sonra da okulda, evde, sokakta kıymet verdiğim birini ne zaman kavga ederken görsem ayırmaya çalıştım. Onlar yardım istese de istemese de." Ellerin kenetli anlatmaya devam ederken gözlerin vazodan seni birbirine sarılmış dinler gibi duran bambulara kaydı. Ne minicik bir kıpırtı, ne bir ses. Derin susuyordunuz hepiniz. Sakince konuşmaya devam ettin. "Ahmet'e vururken de sanırım aynı duygu her yanımı sardı; annemi babamdan korumam gerekiyordu. Şebnem, Ahmet’in sevgilisi, kendimi bildim bileli en yakın kız arkadaşım. Liseyi birlikte, aynı sırada okuduğumuz. Başka üniversitelere gitsek de hiç ayrılmadığımız. Evlenip çoluğa çocuğa karışsak; aile bağlantılarının, iş yükünün görevleriyle donansak da en özel zamanları paylaştığımız arkadaşım. Birbirimizin bir uzantısı gibiydik. Biliyorsun, defalarca anlattım sana. Kimi ayrıntılar var ki şimdi sana bunları anlatırken o ayrıntıları hatta kendimi yeniden keşfediyorum. Benzer olayları sırayla yaşadık, genetik hastalıklarımız bile aynıydı ki zaten bizi kim görse, kardeş sanırdı. Bundan birkaç yıl önce o, tek kızıyla boşanmaya karar vermişti. Benim o kadar cesaretli olmadığımı biliyorsun. Hafta sonları akşam eğlenmeye gider, değişmeyen müzikleri dinleyip sabaha kadar dans etmeye bayılırdık. Hafta içi gündüz her gün telefonda konuşur havadisleşirdik." O günleri hatırladıkça istemsiz bir gülümseme dudaklarının kenarına yayıldı. O, arkasına yaslanmış dinlemeye devam ederken çikolatanın birini çoktan yemişti. Fonda ne olduğunu tam bilmediğin, sözlere gerek duymayan, piyano ve kemanın bir araya gelmesiyle ortaya çıkan müziğin, bir parça hüzünlü olsa da derin uyumu vardı. Bu da bazı melodilerin insanı konuşturmakta ve hatta ağlatmakta katkısı vardır düşünceni doğrulamaktaydı. Şimdi tüm bunları daha neşeli bir parçada düşünsem, hatırladıklarımı aktarışım da farklı olur muydu, diye düşünmektesin. Sesler bir koltuk takımı ve dört kişilik yemek masasını ancak kaldırabilen salonu doldurmuştu. Ve melodiler usulca, henüz odayı terk etmemiş akşam üstü güneşinde parlayan gözyaşlarını da okşuyordu. Müziğin anılarla uyumu duyguları coşkuyla yaşatan doğal bir atmosfer değil miydi? Kemanda da mesela, La telinde çalınan Re notası, La’nın üstündeki boş tel olan Re’yi rezone ederek minik titreşimlerini dikkatli gözlere gösterir. Enstrümandaki sesler ancak doğru notaya basıldığında yankılanır ve duyan kulaklara müziğin lezzetini sunar. "İlk gençliğini tekrar yaşayan, müthiş uyumlu iki uçarı kadındık sanki. Kimseyle konuşamadıklarımı ona anlatırdım, zaten insanların onunla konuşması hep kabul eden, kucaklayan tavrından dolayı çok kolaydı. Buna rağmen beni en başından beri bir anne gibi herkesten ayrı ve güvende tutmasına bayılırdım. Yirmi yılı aşkın zamandır birikmiş anılarımız, mimiklerimiz, kaçamaklarımız, sırlarımız, gözyaşlarımız vardı." "Sanırım onu çok özlemişsin," diyerek araya girince gülümsedin. "Aslında onu değil o zamanlardaki onu ve beni çok özlüyorum. O da özlüyor. Hatta son doğum günümde beni görmek için vakti olmadığını söylemiş, iş yerime bir çiçek yollamıştı, o gün bana gelen tek çiçeği.. Çiçekle gelen kartta seni her gün özlüyorum yazıyordu. Asıl mühimi Ahmet’le kavgamızdan ziyade, ertesi gün bana yaşananlara rağmen ondan ayrılmayacağını söylemesiydi. Bir de hazmedemediğim çapraz sorgusu. Kavganın sabahında beni arayıp Ahmet’in gittiğini ve yaşananları sanki görmemiş ya da sarhoşmuş gibi tekrar anlatmamı istemişti. Bilirsin, iki kadın ve bir erkekle bol miktarda alkol, yüksek sesli müzik birleşirse kadınlar, erkekler, bakışlar, eller, kollar karışabilir. Her neyse, ben gecenin bana göre kısmını aktardıktan sonra bombayı patlattı. Ahmet bana çok farklı anlatıyor ve şu an yanımda aslında, seni de duyuyor dediğinde, içimde kırılan başka bir ses duymuştum." O anı hatırlayınca gözlerin tekrar bambularla buluştu. Birinin boynu şimdi daha bir bükük gibi geliyordu gözüne. Notaların da titreşimi kesilmişti. Derin bir nefes alarak devam ettin. "O günden sonra hiçbir şey eskisi gibi olmadı. Nasıl anlatsam, bir katlı bir ev düşün, ben de öyle bir evde doğmuşum. Deprem olur, toprak kayar, ev hasar alsa da sapasağlam durur. Doğa değişir, ağaçlar büyür, bazısı kurur, kesilir, yenisi dikilir, onlar da büyür. Evin duvarlarında kat kat anılar birikir. Sıvaları dökülür, badana boya yapılır, yeni anılar sürülür. Evde yaşayanlar değişmese de yaşlanırlar artık. Sonra bir gün çok büyük bir deprem olur. Bir gecede sokakta yan yana dizili evlerin tamamı yerle bir olur. İçeridekiler de tabii. Yerine önce geçici evler yapılır sonra çok katlı bir bina dikilir. Hiçbir şey olmamış gibi... Duvarlar yıkılır, anılar da ama zemin bilir orada neler olduğunu. Bizimki de onun gibi oldu sanırım. O sabahki yüzleşmeden sonra bir daha aynı olamadık." Gözlerini gülümseyerek karşıladı."Bugün dünün sonucuysa şayet yarının da sebebi olacaktır. Peki şimdi ne yapmayı düşünüyorsun?" Bir süre durup başını önüne eğdin ve gözleriyle buluşmadan dökülmeye başladın. "Kendimle olmak istiyorum daha çok. Ben, kitaplarım ve yazılarım. Çoktandır kendimle kalmadım ve öyle görünüyor ki bunun zamanı geldi. Etrafımdaki herkes teker teker ya sahneden çekiliyor ya da şekil değiştiriyor. Ben de artık onları tutmayı bıraktım; rolü sona erenin sahnede işi bitince, karanlıkta yitermiş." “Sahnede tek başına kalıp tüm alkışları toplamak için onların repliklerini sen kaldırmış olmayasın,” dedi ve sorunun ortamda bıraktığı yankıyla oluşan sessizlikte büyük bir yudum aldı kahvesinden. Böyle seni kendi silahınla vurmasına önce sinir olur sonra tam da bunun için karşısında oturduğunu hatırlayıp tadına varmaya çalışırdın kaçınılmazlığın. “Çikolatanı şimdi yemek ister misin?” Sehpaya uzanıp soğumaya başlamış kahveni yudumladın. Acısı genzini yakarken gözlerini yavaşça kapatıp açtın. Bir damla, sağ gözünün pınarından kendini bırakacak oldu ki işaret parmağınla durdurdun. O seni sessizce izlerken çoktan isyankar damlayı da, onu durduruşunu da görmüş olmalı ki Ben yanındayım, dediğini sandın ama yine dudakları kıpırdamadı. "Bir zamanlar çocuksu bir hayalim vardı, yani şimdi öyle olduğunu görüyorum, insanların en azından bir tanesinin bir diğerini samimiyetle ve durduk yere, üstelik değişmeyen bir şekilde seveceğine dair." Bir tepki, bir onay, bir itiraz bekledinse de kıpırdamadan sana baktı. "Sonra bu hayalimden de, onu sorgulamaktan da, onu aramaktan da vazgeçtim. Olduğu gibi, geldiği gibi, durduğu gibi aksın geçsinler, dedim. Gidenlerin de, gelenlerin de elbet bir sebebi vardı. Sanki rolünü bitiren gidiyor ve sahneyi bir sonraki oyuncuya bırakıyordu. Bu cümleler nereye varacak bilemiyorum. Yani böyle bazen kendi kendime konuşurken sanki yürümeye başladığım bir yolu geri dönemeyip bulduğum bir kovuğa sığınır gibi düşüncelerimde kaybolup susuyorum. Ancak garip bir durum var ki, düşündüğümden daha kurnaz ve kıvrak davranabildiğim de oluyor." Araya girdi, "Evet, burada biraz duralım, çünkü bu kurnazlık ve kıvraklığı iyice dinlemeden önce bir şey sormak istiyorum; sence asıl korkun nedir?" Ve işte sen de bundan korkmuştun. Duracak duracak ve bam diye bir soru patlatacak, böyle koskoca sınıfın ortasında çalışmadığı yerden sorulmuş çocuk gibi kalacaksın. Onun o meşhur tokatlarından(!) birini yemiş olacaksın. Gözlerini kırpmadan sana bakıyordu. Sen konuştum sanıyorsun ama henüz sesin çıkmıyor. Bambularda da çıt yok. Kahven bitmiş ve saat kim bilir kaç olmuştu. Uzun kollu bluzunu bileklerinden elinin ortasına doğru çekip, "Bu konuda birkaç fikrim var ama emin değilim," dedin. "Peki, şimdi önce adım adım ilerleyelim. Kaynağa ulaşmak için basamakları tek tek inmeliyiz. Ve uygun bir zamanda başlarsak bu inişe, çıkış yolunu da vaktimiz dolmadan bulabiliriz." O an söylediklerinin bir kelimesini anlamamıştım, diyecektin yıllar sonra. Oysa ki oradaki titreşim; rezone edilenle edenin eşsiz armonisiydi ve sen onu duymuştun. Bulmaya çalıştığın gözlük aslında hep kafanda, saçlarının arasındaydı. Sadece aramaya devam ederek oyunun süresini uzatıyordun. İhtiyacın olan her şey o an için zaten mevcuttu. Onları iyi, kötü, güzel, çirkin, erken, geç, tam, eksik diye etiketleyen sendin. Albümün kapağını yavaşça kapattın. Parmaklarını kapaktaki bambularda gezdirdin, onların yanında Şebnem ve sen yanak yanağa sırıtıyordunuz.
- “Benim için fantastik edebiyat hiçbir zaman 'kuralsız bir sınırsızlık' anlamına gelmedi.”
Umut Kaygısız, Burçin Turhan ile Kırık Zaman Rün adlı romanı odağında söyleşti: “Eğer her yazar önceden defalarca çiğnenmiş güvenli yollardan yürürse, edebiyatımızın coğrafyası genişleyemez.” Bizlere zaman kavramını yeniden sorgulatan ve fantastik dünyanın araladığı kapıdan içeri kuvvetli bir rüzgâr eşliğinde giren Kırık Zaman Rün adlı romanın hem kulisindeyiz hem de mutfağında. Romanın yazarı Burçin Turhan ile sır perdesini biraz aralayalım derken, kendimizi farklı bir zamanda bulduk. İlginçtir, bu kez geçmişi değil, geleceği hatırladık. Kırık Zaman Rün. Çok heyecan verici, kıpır kıpır bir roman. Yazar olarak, arkanıza yaslanıp “Tam da istediğim gibi bir eser oldu. İçime sindi.” diyor musunuz? Merhaba, nazik davetiniz ve güzel sözleriniz için çok teşekkür ederim. Bir yazar için arkasına yaslanıp "Tamam, oldu," demek sanırım biraz tehlikeli bir rehavet. Yazma süreci, zihninizdeki o kusursuz ihtimal ile kelimelerin kâğıda dökülmüş somut hali arasındaki bitmeyen bir savaş. Zihninizdeki evren her zaman metinden bir adım önde koşar. Dolayısıyla arkama tamamen yaslanıp mutlak bir doyum hissettiğimi söylersem gerçeği yansıtmamış olurum. Fakat şunu gönül rahatlığıyla söyleyebilirim; tam da o dönem anlatmam gereken hikâyeyi, hissettirmem gereken ritmi ve kurmak istediğim çatışmayı en dürüst haliyle yansıttığım, karakterlerin kendi sınırlarını zorladığı, rünlerin ve zamanın kırılganlığının metne sindiği bir dünya oldu. Kusursuz bir nihayet değil belki ama çıktığım yolculuğun hakkını veren, her satırında nefes alıp verdiğimi bildiğim, kesinlikle içime sinen bir kitap. Kırık Zaman fikrinin ateşleyicisi neydi? Bir bağlam mı? Yoksa kafanızda yarattığınız özel bir karakter mi? Aslında beni ilk harekete geçiren şey çok kişisel, bir o kadar da tekinsiz bir imgeydi. Boynumda bir doğum lekesi var ve bir gün, doğum lekelerinin önceki yaşamlardan kalan izler ya da yaralar olabileceğine dair bir makaleye denk geldim. Bu fikir zihnimde adeta bir kıvılcım çaktı: 'Ya tenimizdeki, ruhumuzdaki ya da dünyadaki bu izler sadece birer leke değil de geçmişin kırılma anlarından bugüne taşınan kadim birer mühürse?' Tabii bunu anlatınca hemen akıllara şu klasik soru gelecektir: 'Peki o karakter siz misiniz?' Peşinen söyleyeyim; maalesef hayır, ben o değilim. Kendi tenimdeki bir izden yola çıkmış olsam da karakterler çok geçmeden kendi bağımsız seslerini buldular. Yani kıvılcım kişisel bir merak ve bağlamdan doğdu ama hikâyeyi sırtlayıp götüren, o izlerin ağırlığını taşıyan karakterlerin kendi mücadelesi oldu. Çok ciddi araştırma gerektiren, sırtını bilime, özellikle fiziğe dayamış bir kitapla karşımızdasınız. Açıkçası Türk romancılığında çok nadir tercih edilen bir yol bu. Bu açıdan cesaretini kutlamak isteriz öncelikle. Daha güvenli alanda kalıp, okurların alışık olduğu düzlemde ilerlemeyi tercih etmemenizi sağlayan motivasyonu bizimle paylaşabilir misiniz? Bu tespitiniz ve nazik takdiriniz için içtenlikle teşekkür ederim. Benim için fantastik edebiyat hiçbir zaman 'kuralsız bir sınırsızlık' anlamına gelmedi. Aksine, kurduğunuz evren ne kadar sıra dışı olursa olsun, o dünyanın kendi içinde bir mantığa, bir fizik zeminine ve neden-sonuç ilişkisine oturması gerektiğine inanıyorum. Büyü ya da kadim güçler bile gökten zembille inmemeli bir bedeli, bir işleyiş mekanizması, doğayla ve maddeyle çatışan bir dinamiği olmalı. Fiziğin, kuantum ihtimallerinin ve zamanın sunduğu gerçeklik, hayal gücünden çok daha tekinsiz ve büyüleyici bir ilham kaynağı. Güvenli alanda kalmama meselesine gelirsek... Bilinen sularda yüzmek şüphesiz daha konforludur; fakat bir yazar olarak beni masanın başına oturtan şey zaten konfor değil, keşfetme dürtüsü. Sadece bu seri için konuşmam gerekirse ana hatlarını araştırmak tam iki buçuk yılımı aldı. Türk edebiyatında spekülatif kurgunun, sırtını bilime ve araştırmaya dayayan fantastik anlatıların hak ettiği alanı henüz tam anlamıyla bulamadığını görüyorum. 'Bizim okurumuz bunu anlamaz' ya da 'kolay olanı yazayım' tembelliğine hiçbir zaman yanaşmadım. Beni o güvenli alanı terk etmeye iten asıl motivasyon da bu güven ve kendi sınırlarımı zorlama arzusuydu. Kırık Zaman Rün, tam olarak değilse bile ucundan kıyısından Bilim Kurgu türüne de tutunan bir eser. Bu açından bakıldığında, Türk Edebiyatı için çok bakir bir alana yelken açtığınızı söylemek mümkün. Yazar olarak sizce bu bir risk mi yoksa fırsat mı? Bana göre edebiyatta risk ve fırsat madalyonun iki ayrı yüzü gibi. Biri olmadan diğerine ulaşmak pek mümkün değil. Bilim kurgu ile fantastiğin kesiştiği sınır hattı, Türk edebiyatında alışılagelmiş kalıpların epey dışında. Bu açıdan bakıldığında tabii ki ciddi bir risk taşıyor. Çünkü önünüzde takip edebileceğiniz hazır bir şablon, garanti edilmiş bir kitle yok. Okurun zihnindeki tür etiketlerini ve ezberleri kırmanız gerekiyor. Aslında beni asıl cezbeden tarafı da tam olarak bu oldu. Eğer her yazar önceden defalarca çiğnenmiş güvenli yollardan yürürse, edebiyatımızın coğrafyası genişleyemez. Bilimsel bir disiplinle harmanlanan fantastik unsurlar, hikâyeye yapay bir büyüden ziyade ayakları yere basan, rasyonel bir derinlik kazandırıyor. Bu da bana kendi kurallarımı koyabileceğim, taklit olmayan, özgün bir evren inşa etme alanı sundu. Dolayısıyla bunu bir risk değil de yerli spekülatif edebiyatın ufkuna taze bir soluk katabilmek adına üstlenilmesi gereken bir sorumluluk ve çok kıymetli bir fırsat olarak görüyorum. Kolaya alışmış okuyucu kitlesini düşünmeye ve kitabı okurken ciddi biçimde araştırmaya sevk ediyorsunuz. Aynı zamanda akan hikâyenin içinde okuyucu yorumuna bırakılan ciddi boşluklar mevcut. Bu tercihin altında, geleceğe daha yakın olma, günümüz genç okurların farklılık arayışına karşılık verebilme arzusu mu yatıyor yoksa tamamen edebiyatla bilimi harmanlama tutkusu mu? Aslında bu iki motivasyonu birbirinden ayrı görmüyorum. Edebiyatla bilimi harmanlama tutkusu, doğası gereği okuru da o arayışın içine çekmeyi zorunlu kılıyor. Günümüz dünyasında her şeyin hızla tükendiği bir çağdayız. Fakat buna tezat olarak, zekâsıyla meydan okuyan, sadece önüne konulanı hap gibi yutmak yerine parçaları kendi birleştirmekten zevk alan çok ciddi ve diri bir okur kitlesi de var. Ben okuru koltuğunda oturup sadece sahneyi izleyen pasif bir seyirci olarak değil de benimle birlikte o dünyanın içinde iz süren bir kâşif, tabiri caizse bir 'suç ortağı' olarak konumluyorum. Metinde okura alan açan o boşluklar tam da bu yüzden var; her şeyi yazarın dikte ettiği, bütün kapıların sonuna kadar açıldığı bir kurgu okurun hayal gücüne yer bırakmaz. Bilimsel ipuçları, rünlerin arkasındaki mantık ve boşluklar okurun kendi zihinsel emeğiyle birleştiğinde kitap sadece benim yazdığım bir metin olmaktan çıkıyor ve okurla birlikte tamamlanan, yaşayan bir deneyime dönüşüyor. Kırık Zaman Rün’ün içindeki malum “taşların” rolünü üstü kapalı kalacak biçimde özetler misiniz? O taşları basit birer 'güç nesnesi' ya da sıradan bir fantastik aksesuar olarak görmemek gerek. Onlar aslında kurguladığım evrenin hafızası ve birer kozmik denklem. Üstü kapalı kalacak şekilde ifade etmem gerekirse; bu taşlar sadece bir şeyleri başlatan veya bitiren anahtarlar değil, taşıyana çok ağır bir bedel yükleyen kadim aynalar. Kimin elinde olduğuna ve hangi bilgiyle bir araya geldiğine bağlı olarak hem zamanın çatlaklarını onarabilecek birer dayanak hem de o çatlakları geri dönülmez biçimde büyütebilecek birer kırılma noktası. Kısacası onlar, hikâyenin üzerinde durduğu zeminin ta kendisi. Kitabınızın en çok göze çarpan özelliği bence karakterler arasındaki güç dengelerinin sürekli değişkenlik göstermesi. Kimin ne zaman ön plana çıkacağı, diğerlerine üstünlük sağlayacağı tamamen meçhul. Bunun okurda tekinsizlik duygusu yaratma isteğinizden kaynaklandığını düşünebilir miyiz? Kesinlikle düşünebilirsiniz. Tekinsizlik bu kurgunun temel yapı taşlarından biri. Fakat bu tercihin arkasında sadece gerilim yaratma arzusu değil, hayatın ve insanın doğasına dair daha temel bir bakış açısı yatıyor. Klasik fantastik anlatılarda genellikle bir 'seçilmiş kişi' ya da güç dengesi baştan aşağıya doğru hiyerarşik olarak sabitlenmiş figürler görürüz. Kimin kimi alt edeceği veya kimin mutlak üstün olduğu bellidir. Ben bu konfor alanını bozmak istedim. Çünkü kırılmış bir zamanda ve rasyonel bir fizik zemininde hiçbir güç kalıcı, sınırsız ve bedelsiz olamaz. Karakterlerin üstünlüğü sabit bir statüden değil, o anki koşullardan, aldıkları risklerden ve ödemeyi göze aldıkları bedellerden doğuyor. Dünün zayıfı bir bilgi veya doğru bir hamleyle bugünün hâkimi olabilirken en güçlü görünen figür tek bir zaafla tepeüstü gidebiliyor. Bu dengesizlik okurda bir tekinsizlik yaratıyorsa ne mutlu bana. Çünkü okurun sayfaları çevirirken hiçbir karakter için 'nasıl olsa başına bir şey gelmez' rahatlığına sığınmasını değil, o ipin üzerinde karakterlerle birlikte yürümesini istedim. Benim her zaman çok merak ettiğim konudur. Romandaki karakterlerden sizi en çok zorlayan hangisiydi? Elbette nedenini de merak ediyoruz. Tersten çevirip bir soru daha üretiyorum hemen. Hiç zorlanmadan yazdığını karakter hangisiydi? Beni en çok zorlayan karakter kesinlikle Gözde oldu. Gözde’nin iç dünyasındaki çatışmalar, bastırdığı duygular ve durduğu o bıçak sırtı denge yazarken beni çok hırpaladı. Onun motivasyonunu kurgunun gerektirdiği gerçekçilikle işlerken, kararlarının ağırlığını okura hissettirmek büyük bir zihinsel mesai istedi. Kelimeleri en çok tarttığım, sahnelerinde defalarca durup düşündüğüm ve beni yazar olarak en çok sınayan karakter oydu. Hiç zorlanmadan, adeta su gibi akan karakter ise Doruk’tu. Doruk’un bu kadar zahmetsizce yazılmasının çok somut bir sebebi var. Kendisi gerçek hayatta fiziken tanıdığım birinden doğrudan esinlenerek kurguya aktardığım bir karakter. Zihnimde jestleri, mimikleri, tepkileri ve duruşu o kadar canlı ve hazırdı ki, onun olduğu sahnelerde sanki ben aradan çekiliyordum. Doruk kendi repliklerini bizzat kendisi söylüyordu. Karşımızda bilim kurguya açık, modernist bir yazar varken, biraz hayal kurma lüksümüz olmalı, diye düşünüyorum. Şimdi bir mucize olsa ve sizi yalnızca yirmi dört saatliğine romanınıza ışınlasak… Karakterlerinizden hangisinin karşısına çıkmak isterdiniz? Ve tabii kendi kurgunuzu bozmayı göze alacak bir yaramazlık yapıp romanın gidişatını değiştirir miydiniz? Röportajın en tehlikeli ve en kışkırtıcı sorusu bu olsa gerek! Yirmi dört saatliğine o tekinsiz, zamanın parçalandığı evrene adım atabilsem sanırım karşısına çıkmak isteyeceğim kişi Gözde olurdu. Yazarken beni bu kadar zorlayan, içindeki o bıçak sırtı gerilimi satır satır inşa ettiğim bir karakterle göz göze gelmek, onun o kırılgan ama sert dünyasında birkaç saat nefes almak çok sarsıcı olurdu. Kurguyu bozma ve gidişatı değiştirme meselesine gelince... İşte orada durur, elimi kolumu bağlardım. Çünkü Kırık Zaman Rün, aslında dört kitaplık bir serinin henüz ilk adımı. Önlerinde karakterleri bekleyen üç koca kitap, çözülmesi gereken sırlar ve ödenmesi gereken çok ağır bedeller var. İçimdeki korumacı taraf onların yükünü hafifletmek istese de bir yazar olarak buna asla izin veremem. Onları erken bir ferahlığa kavuşturmak, önlerindeki o üç kitaplık devasa yolculuğun ve büyümenin ruhunu zedelerdi. Yine de o yirmi dört saatlik kaçamakta küçük bir yaramazlık yapmadan duramazdım muhtemelen. Büyük bir müdahale yerine, belki köşede sessizce duran bir masanın üzerine sonraki kitaplarda anlam kazanacak küçük bir rün bırakır ya da birinin kulağına doğru zamanda yankılanacak tek bir fısıltı bırakıp sessizce geri dönerdim. Neden İtalya, diye sormazsak olmaz tabii. Hikâyenin bir bacağının İtalya’da geçmesi çok ilgi çekici gerçekten. Anladığımız kadarıyla İtalya’ya ve kültürüne de oldukça hakimsiniz. Bu, kitaba özel bir çalışmanın eseri mi acaba? İtalya tercihi kesinlikle tesadüfi ya da sadece estetik bir fon arayışı değildi. Zamanın kırıldığı, rünlerin ve kadim yasaların devrede olduğu bir anlatıda mekânın da yaşayan, katmanlı bir hafızaya sahip olması gerekiyordu. İtalya, antik Roma’dan Rönesans’a, simyadan modern bilimin ilk kıvılcımlarına kadar tarihin her çağında zamanın tortusunu sokaklarında biriktirmiş bir coğrafya. Dar taş sokakları, yüzyıllık kütüphaneleri, mimarisindeki gizemli oranlar ve sanatın içine gizlenmiş şifreler, kurguladığım atmosfer için biçilmiş kaftandı. Hikâyenin aradığı nefes tam da oradaydı. Hâkimiyet meselesine gelirsek... Evet, bu tamamen kitaba özel, çok derin ve titiz bir çalışmanın ürünü olsa da dokuz yaşımdan beri İtalyan kültürü beni hep içine çekmiştir. Kaldı ki bizim kültürümüzle de çok benzerlikler bulunuyor. Bir şehri ya da kültürü yazarken sadece haritada işaretlemek yetmez; o sokakların kokusunu, ışığın binalara vurma açısını, yerel dokunun karakterlerin psikolojisine nasıl yansıdığını hissettirmeniz gerekir. Daha önce bahsettiğim o iki buçuk yıllık araştırma sürecinin hatırı sayılır bir kısmı, İtalya’nın tarihsel dokusunu, mimarisini ve ruhunu metne en sahici şekilde sindirebilmek için harcandı. Okura o sokaklarda yürüdüğünü hissettirebildiysem, masa başında geçen o uykusuz geceler kesinlikle amacına ulaşmış demektir. Romanın finali, ağır ağır çıkılan merdivenler gibi her sayfada biraz daha artan gerilimin neticesinde okuyucuyu epey şaşırtıyor. Romana başlangıç aşamasında kafanızda belli miydi final? Yoksa hikâye ilerledikçe, siz karakterlerle sıkı fıkı oldukça mı şekillendi? Ağır ağır çıkılan merdiven benzetmeniz çok yerinde. Çünkü o gerilimi her basamakta bilinçli bir ritimle tırmandırmak istedim. Fakat finalle ilgili gerçeği samimiyetle paylaşmam gerekirse masanın başına ilk oturduğumda zihnimdeki son bambaşkaydı. Aslında hikâyenin İtalya ayağında Mussolini dönemini ve o dönemin yarattığı baskıcı atmosferi çok daha derinlemesine işleme niyetindeydim. Ancak tarihsel olarak böylesine hassas, yanlış anlaşılmaya ve ideolojik kutuplaşmalara fazlasıyla açık bir dönemi kurgunun merkezine taşımak ciddi bir riskti. Özellikle günümüzde düşününce beklenmeyeni getirecek bir fikirdi. Aynı zamanda hikâyenin odağını, vermek istediğim bilimsel ve mitolojik özden saptırma tehlikesi de taşıyordu. Bu yüzden bilinçli bir sorumluluk aldım ve o dönemin ağırlığını bir adım geride tutmayı tercih ettim. Karakterlerin kimlikleri, çatışmaları ve hikâyenin ana omurgası başladığım andaki vizyonumla neredeyse birebir ilerledi. Fakat bu tarihsel eksen kayması ve yol boyunca karakterlerle kurduğum bağın getirdiği detaylar sebebiyle, kitabın finali de kaçınılmaz olarak evrilmek ve kabuk değiştirmek zorunda kaldı. İyi ki de öyle oldu. Çünkü ortaya çıkan bu yeni son, hikâyenin kendi iç dengesine ve dört kitaplık serüvenin ruhuna çok daha güçlü, çok daha sarsıcı bir biçimde hizmet etti. Bir sonraki projeniz nedir? Yine roman mı? Aslında asıl sormak istediğimiz şu. Kırık Zaman ile bir kapıyı araladınız. Ve hikâyenin ucu açık. İlerlemeye müsait. Tamam mı? Devam mı? Hiç tereddütsüz söyleyebilirim: Kesinlikle devam! Hikâyenin ucu açık, çünkü daha önce de çıtlattığım gibi bu dört kitaplık büyük bir serüvenin ilk adımı. Dolayısıyla masadan kalkmış değilim; ikinci kitap şu an edisyon sürecinde, üçüncü ve dördüncü kitabın hazırlıkları, araştırmaları ve yazım süreci tüm hızıyla devam ediyor. Yine roman formuyla, yine aynı evrenin içinde ama bu kez çok daha genişleyen, risklerin ve kırılmaların katlanarak arttığı bir atmosferle okurun karşısına çıkmayı hedefliyorum. İlk kitapta karakterleri, rünlerin matematiğini ve çatışmanın zeminini kurup kapıyı araladım. İkinci ve sonrasında ise o kapıdan içeri tüm okurlarla birlikte adım atacağız. Karakterlerin ödeyeceği bedeller daha da ağırlaşacak, taşların fısıltısı daha çok duyulacak ve zamanın çatlakları daha da derinleşecek. Kısacası bu yolculuk yeni başlıyor. Okurun o aralanan kapıdan içeri adım atmaya hazır olmasını dilerim. Çünkü içeride onları bekleyen dünya çok daha sarsıcı olacak. Bu seriden bağımsız olarak üç kitap daha şu an kurgu ve araştırma aşamasında. Kapanışta olmazsa olmaz sorumuz: Size ilam veren yazar ya da kitap isimleri verebilir misiniz? Ve tabii son olarak okurlarınıza iletmek istediğiniz mesaj varsa, sahne sizin. İlham meselesi benim için tek bir isimden ziyade, farklı disiplinlerin ve kültürlerin birbiriyle çarpışmasından doğan bir kıvılcım gibi. Aslında bu birikimin arka planında yirmi yıla yakın bir süredir profesyonel olarak çevirmenlik yapmam yatıyor. Yıllar boyunca farklı dillerin, coğrafyaların, felsefelerin ve anlatım biçimlerinin mutfağında bulunmak, bana sadece kelimeleri değil, o kültürlerin düşünme pratiklerini ve hafızalarını da biriktirme fırsatı verdi. Edebi anlamda ise mekânı sadece bir dekor olmaktan çıkarıp nefes alan, tekinsizliği her taşında fısıldayan yaşayan bir karaktere dönüştürme konusunda Carlos Ruiz Zafón’un o puslu atmosfer ustalığı bende daima derin bir iz bıraktı. Tarihin, kadim şifrelerin ve simyanın labirentlerinde iz sürerken Umberto Eco’nun entelektüel ağırlığı; kurguyu bilimin ve kuantum fiziğinin rasyonel sınırlarıyla sınarken ise spekülatif düşüncenin matematiği masamda hep bana eşlik etti. Okurlara iletmek istediğim son mesaja gelirsek... Kırık Zaman Rün’ün sayfalarını aralayan her okura, benimle birlikte bu tekinsiz yola çıktıkları ve o kapıdan içeri adım atma cesaretini gösterdikleri için gönülden teşekkür ederim. Onlardan tek ricam, sayfaları çevirirken sadece yazılanı tüketmekle kalmasınlar, satır aralarında bıraktığım boşluklara kendi şüphelerini, sorularını ve sezgilerini koysunlar. Çünkü bu hikâye tek taraflı bir monolog değil; sizin zihninizle tamamlanan, sizinle birlikte nefes alan yaşayan bir evren. İkinci kitapta görüşmek üzere! Bu güzel söyleşi için çok teşekkür ederiz. Okuyanınız ve anlayanınız bol olsun. Türk Edebiyatı’nın sizi kadar cesur ve yenilikçi kalemlere çok ihtiyacı var. Tekrar kutlar, yazım hayatınızda başarılar dileriz. KIRIK ZAMAN: RÜN Burçin Tarhan MKB Yayınları, 2026 398 s.
- Matt Haig’in Gece Yarısı Kütüphanesi romanı sinemaya uyarlanıyor
Matt Haig’in dünya çapında çok satan romanı, Florence Pugh’nun başrolünde ve Garth Davis’in yönetmenliğinde beyaz perdeye taşınıyor. Çekimlerin 2027’nin başında başlaması planlanan filmin senaryosunu Laura Wade ve Nick Payne kaleme alıyor. Matt Haig’in 2020’de yayımlanan çok satan romanı The Midnight Library (Gece Yarısı Kütüphanesi), sinema uyarlamasıyla izleyiciyle buluşmaya hazırlanıyor. Projede başrolü üstlenecek Florence Pugh, aynı zamanda filmin yapımcıları arasında yer alıyor. Yönetmen koltuğunda Lion filmiyle tanınan Garth Davis otururken senaryo, Laura Wade ve Nick Payne’in imzasını taşıyor. Romanın yazarı Matt Haig de filmin yürütücü yapımcılığını üstleniyor. Nora Seed’in ihtimallerle dolu yolculuğu beyaz perdede Roman, yaşamla ölüm arasında bulunan gizemli bir kütüphanede kendini bulan Nora Seed’in hikâyesini anlatıyor. Kütüphanedeki her kitap, Nora’ya farklı seçimler yapmış olsaydı yaşayabileceği başka bir hayatı deneyimleme imkânı sunuyor. Nora, pişmanlıkları ve alternatif hayatları arasında ilerlerken mutluluğun, seçimlerin ve yaşamın anlamının ne olduğunu yeniden sorguluyor. Florence Pugh, filmde Nora Seed karakterini canlandıracak. Pugh’nun oyunculuğunun yanı sıra yapımcılığını da üstlendiği proje, STUDIOCANAL ve Blueprint Pictures ortaklığında geliştiriliyor. Yapımcılar arasında Graham Broadbent, Pete Czernin ve Anita Overland da bulunuyor. STUDIOCANAL ile Blueprint Pictures’ın 11 Mayıs 2026’da duyurduğu plana göre film, 2026 sonbaharında ön hazırlık aşamasına girecek; çekimler ise 2027’nin başında başlayacak. Filmin gösterim tarihi henüz açıklanmadı. Florence Pugh dışında oyuncu kadrosuna katılan isimler konusunda da yeni bir duyuru yapılmış değil. STUDIOCANAL’in mayıs ayında paylaştığı bilgilere göre Matt Haig’in romanı dünya çapında 15 milyon kopya sattı ve 56 dile çevrildi. İlk kez 2020’de Canongate tarafından yayımlanan kitap, uluslararası ölçekte geniş bir okur kitlesine ulaştı. Roman Türkiye’de Domingo Yayınevi tarafından Gece Yarısı Kütüphanesi adıyla yayımlandı. Kitabın Türkçe çevirisi Kıvanç Güney’e ait; roman, Haziran 2021’de yayımlandı. Film uyarlamasıyla birlikte Nora Seed’in farklı seçimlerin açtığı hayatlar arasında yaptığı yolculuk, bu kez sinemanın anlatım olanaklarıyla yeniden yorumlanacak.
- Japon edebiyatının aykırı ve karanlık sesi Ryu Murakami 74 yaşında hayatını kaybetti
Japon edebiyatının "enfant terrible"ı (yaramaz çocuğu) olarak anılan, yeraltı kültürünü, toplumsal tabuları ve insan psikolojisinin karanlık noktalarını cesurca kaleme alan usta yazar ve yönetmen Ryu Murakami, 17 Ekim 2026'da 74 yaşında yaşamını yitirdi. Murakami, 17 Ekim 2026’da evinde yaşamını yitirdi; cenaze töreni ailesi tarafından özel olarak gerçekleştirildi. Ölümü 23 Ekim 2026 Cuma günü yayınevi Gentosha tarafından duyuruldu. Japon edebiyatının ve sinemasının en özgün, aykırı ve sarsıcı kalemlerinden biri olan Ryu Murakami, 74 yaşında hayatını kaybetti. Yayınevi Gentosha tarafından yapılan açıklamada, usta yazarın 17 Ekim 2026 tarihinde evinde vefat ettiği ve ailesinin katıldığı özel bir törenle son yolculuğuna uğurlandığı bildirildi. Çağdaş Japon toplumunun göz ardı edilen karanlık yüzünü, yabancılaşmayı ve şiddeti cesur bir dille eserlerine taşıyan Murakami’nin vefatı, tüm dünyadaki edebiyatseverleri ve okurlarını derin bir yasa boğdu. Haruki Murakami ile Akraba mı? Edebiyat dünyasında sıkça karıştırılan ve merak edilen konulardan biri de Ryu Murakami ile Haruki Murakami arasındaki bağdır: Akrabalık Durumu: Ryu Murakami ile dünyaca ünlü diğer Japon yazar Haruki Murakami arasında herhangi bir kan bağı veya ailevi ilişki bulunmamaktadır. Soyadlarının aynı olması tamamen tesadüftür; nitekim "Murakami" Japonya'da son derece yaygın bir soyadıdır. Ortak Yönleri: Her iki isim de çağdaş Japon edebiyatının dünyaca tanınan ve aynı dönemde (1970'lerin sonlarından itibaren) öne çıkan en güçlü romancılarıdır. Edebiyat eleştirmeni David Pilling'in meşhur benzetmesiyle: "Haruki Murakami Japon edebiyatının Beatles'ı ise Ryu Murakami onun Rolling Stones'udur." Haruki daha büyülü gerçekçi ve melankolik bir tondayken, Ryu daha keskin, sert ve toplumsal eleştirisi yüksek bir hat izlemiştir. Ryu Murakami Kimdir? 19 Şubat 1952 tarihinde Japonya’nın Nagasaki eyaletinde doğan Ryu Murakami (gerçek adıyla Ryūnosuke Murakami), gençlik yıllarında rock müziğe, film yapımcılığına ve aykırı sanat akımlarına ilgi duydu. Musashino Sanat Üniversitesi'nde okurken kaleme aldığı ilk romanı Şeffaf Mavi (Almost Transparent Blue) ile 1976 yılında Japon edebiyatının en saygın ödüllerinden biri olan Akutagawa Ödülü’nü kazandı. Yazar, romanlarının yanı sıra senaristlik ve yönetmenlik de yapmış; kendi eserlerinin beyazperde uyarlamalarıyla sinema dünyasında da adından sıkça söz ettirmiştir. Özellikle Takashi Miike tarafından sinemaya uyarlanan Audition (İmtihan/Audition) filmi, dünya sinema tarihinde bir kült haline gelmiştir. Öne çıkan eserleri ve Türkçeye çevrilen kitapları Kariyeri boyunca 40’tan fazla romana, öykü derlemelerine ve sinema filmlerine imza atan yazarın eserleri insan doğasının, yalnızlığın ve modern kent yaşamının tekinsiz sınırlarını keşfeder. Türkçeye çevrilmiş başlıca eserleri: Şeffaf Mavi (Almost Transparent Blue - Doğan Kitap, 2007 / İthaki) – Yazara ün getiren ilk romanı. Miso Çorbasında (In the Miso Soup - İthaki Yayınları, 2024) Emanet Dolabı Bebekleri (Coin Locker Babies - İthaki Yayınları, 2024) Gecenin Dibi (Ot Kitap, 2017) Yok Yere (Doğan Kitap, 2007) Uluslararası alanda bilinen diğer başlıca eserleri: Audition (İmtihan) Lines (Çizgiler) From the Fatherland with Love (Anavatandan Sevgilerle) Popular Hits of the Showa Era (Showa Döneminin Popüler Şarkıları)
- Öykü: Mesafe
"Adımları, düşürmekten korktuğu bir tepsiyi taşıyor gibiydi; ölçülü ve kederli." Zeliha Yeşim Günay Mahkeme salonunda, tahta sıranın üzerinde oturan baba, mübaşirin onu çağırmasıyla ayağa kalktı. Kürsüye yürüdü. Adımları, düşürmekten korktuğu bir tepsiyi taşıyor gibiydi; ölçülü ve kederli. Tanju, babasının ensesindeki o derin çizgileri izledi; her biri birer sabır kaydı gibiydi. Hâkimin sesi, evrak hışırtılarının arasından, sanki çok uzaktan ve bir an önce bitmesi gereken bir prosedürün yorgunluğuyla geliyordu. Hâkim, dosyayı hızlıca karıştırırken kelimelerin tartıldığı o teraziden, gündelik bir sıkılmışlıkla bahsediyordu. “Davalı, o kelimeyi bizzat telaffuz etmediğini söylüyor. Zaten dosyaya bakınca… Altı üstü kaba bir hitap, gündelik dilde bir rüzgâr esintisi. Savunma makamı da hakaret kastının oluşmadığını, ortada hukuki bir ağırlık bulunmadığını belirtmiş. Savcı Bey’in de gözünden kaçmış olacak. Yani, bir kelime için bunca mesai…” Hâkim, gözlüklerinin üzerinden kürsüdeki babaya baktı. Bakışlarında bir merak değil, davanın küçüklüğüne duyulan bir küçümseme vardı. Sanki “Neden buradasınız?” diyordu sessizce. O gün, kış ışığı lokantanın camlarından içeri süzülürken, adam içeri girmişti. Kazağı, omuzlarına ağır bir sorumluluk gibi binen o pahalı ipliktendi. Adamın dünyasında nesneler, ait oldukları yerleri bilirdi. Tanju’nun babasının lokantasıysa sanayiye işi düşenlerin gidebileceği en lüks mekândı. Çorbasıyla isim yapmıştı. Adam masaya oturdu. Tanju masayı silerken adama ne istediğini sordu. Silmek için eğildiğinde adamın kazağındaki o küçük marka etiketini gördü. Sadece bir anlık bir merak, dünyalar arasındaki o uçuruma bakış. Tam o sırada arka masadaki bir müşteri, genç adamın bu dikkatini fark edip alayla bağırdı: “Ne bakıyorsun öyle çocuğum? Görmediğin şey mi?” Arka masadaki adam Tanju’nun halı saha arkadaşıydı. Aklınca ona takılıyordu. “Terbiyesiz işte!” dedi masasındaki öteki genç. Merkezdeki adam duyduğu şeyi çok doğal bir onaymış gibi, hafifçe gülümseyerek karşıladı. Tanju’nun gözlerinin içine bakıp o sessiz aşağılamayı yüzüne üfledi, bu onaylanan bir sessizlikti. Söylenmiş bin kelimeden daha ağır bir tasdikle Tanju’nun kulağına değil, doğrudan onurunun o en ince zarına çarptı; irkildi. Bakışlarını etiketten çekip adama çevirdi. “Ne oldu?” dedi adam, sesi pürüzsüz ve soğuktu. “Neden bu kadar dikkatli baktın?” Bu soru bir merak içermiyordu. Bu soru, arka masadan yükselen “terbiyesiz” sıfatının altına atılmış sessiz bir imza gibiydi. Evet, o kelimeyi telaffuz etmemişti ama bakışıyla öyle olduğunu hissettirmiş, onu o kelimenin içine hapsetmişti. “Etli çorba,” dedi adam. Dudak kenarında o küçümseyici gülümsemenin tortusu hâlâ duruyordu. “Sıcak olsun ha!” Sesinde bir emir kipi yoktu ama etrafındaki her şeyi birer hizmet birimine dönüştüren o doğal otorite vardı. Tanju’nun babası lokantanın sahibiydi. Kasanın arkasında, o yüksek taburesinde her zamanki gibi eğreti oturuyordu. Orası onun kalesi gibi görünse de aslında her an birine yol açmaya, birine “buyurun” demeye hazır o kadim nezaketiyle oradaydı. O kelimeyi o da duydu. Kasadaki bozuk paraları saymayı bıraktı; tüm dikkatini oğluna verdi. Gözlerinde ne bir öfke ne de bir itiraz vardı; sadece, bir ömür boyu biriktirdiği o büyük, sessiz kabullenişin yorgunluğuyla boğuşuyordu. Hâkim masadaki kalemi eline alıp usançla sordu: “İfadene ekleyeceğin bir şey var mı?” Babanın elleri kürsünün soğuk ahşabını sıkı sıkıya kavramıştı. O eller, yıllardır müşterilerin masalarına bırakılan tabakların, silinen tezgâhların, sayılan bozuk paraların nasırını taşıyordu. O ellerde bir itirazın izi yoktu. “İfademde yazdığım gibidir,” dedi. Hâkim o anı anlatmasını istedi. “Hâkim Bey,” dedi baba. Boğazı düğümlendi, bir an yutkundu. “Ben öyle kitaptan, hukuktan anlamam. Benim bildiğim ocaktır, müşteridir. Ama o gün… O kelime arka masadan bir taş gibi atılınca, ben kulağımla bir şey duymaktan çok, gözümle bir şey gördüm. Oğlumun omzunun nasıl bir anda aşağı düştüğünü gördüm. Sanki biri gelmiş de ensesine görünmez bir yük bırakmış gibi… Çocuğun boynu büküldü.” Bir an duraksadı. Ellerine baktı; o nasırlı, yorgun ellere. “Beyefendi o kelimeyi ağzına almadı, doğru. Ama o kelime masanın ortasına düşünce, şöyle bir güldü. Başını salladı. Tam üstüne bastın, der gibiydi. Ben o an kasadaydım. Sustum. Esnaflıktır, dedim. Ekmektir, dedim. O gün o sustuğum her saniye, o kelimeyi kendi evladıma ben söylemişim gibi oldu. Tanju’nun yüzüne bakamadım. Adamın çorbasını önüne bırakırken, o ağırlığı ben de oturduğum yerden hissettim. İnsan evladının onurunu bir tabak çorba parasına değişir mi? Ben o gün değiştim işte. Sesimi çıkarmadım ya; o günden beri o kelime benim de dilimin ucunda bir yara gibi duruyor. Yıllardır mutfakta o çorbanın terbiyesini ben verdim, tadı yerinde olsun diye ömrümü ocağın başında tükettim. Başka da bir şey demeyeceğim.” Salonda bir sessizlik oldu. “Terbiyesiz” kelimesinin masumiyetini savunan hukuk, Yargıtay kararlarının sığmadığı bir sessizlikti bu. Hâkimin elindeki kalem öylece asılı kaldı, tıpkı lokantanın camındaki o hiç geçmeyen buhar gibi. Dışarıda kar atıştırmaya başlamıştı.
- Tepegöz’ler her yerde ama neden?
Şule Tüzül, Çağan Irmak'ın Artuçkule’nin Tepegöz’ü adlı romanı üzerine yazdı: "Artuçkule’nin Tepegöz’ü zamansız bir insan hikâyesi, hiç değişmeyen, yaşadıklarından tarih boyunca ders almayan, tarihi sürekli ve sürekli tekerrür ettiren insanın hikâyesi." Tam bu yazıya hazırlanırken karşıma bir sözcük çıktı: Moledro. Yazar John Koenig, henüz adı olmayan duygular için sözcükler yaratıyor ve bu sözcükleri The Dictionary of Obscure Sorrows (Gizemli Hüzünler Sözlüğü olarak çevirebiliriz) ile kitaplaştırıyor. Moledro o sözcüklerden biri: Hiç tanışmadığın, hatta belki hiç tanışamayacağın bir yazar, sanatçı ya da düşünürle, eserleri aracılığıyla olağanüstü güçlü bir bağ hissetme hali. Sözcük Portekizcede “büyük taş” ya da “taş yığını” anlamına geliyormuş. Koenig bu taş yığınını, bilinmeyen bir yolda bizden önce yürüyenlerin bıraktığı işaretler olarak düşünüyormuş. Çağan Irmak benim moledrolarımdan biri. Ne tesadüf; başka bir moledrom olan Sema Kaygusuz son romanı Saf Canavar’a sözcüklerle ifade edemediğimiz duygulardan bahsederek başlıyor. Bazen duygularla sözcüklerin uyuşmadığını, dilin yetmediği bu gibi durumlarda art arda akın eden duygular seyrini, notalar arasındaki yarım sesleri duyuran belli bir makam gibi tanımlamak gerektiğini, duygudan öte olan bu hale duygu makamı diyordu. Roman boyunca o da çok eski uygarlıkların sözlüklerinden bu duygu makamlarına adlar buluyordu. İki romanı arka arkaya okumam ise şahane bir şeye tanık olmamı sağlıyor; dili, kurgusu, anlatımı, karakterleri, her şeyiyle birbirinden çok farklı olan iki romanın masaya yatırdığı meselelerin ortak olduğunu, bu meselelere yaklaşımlarının birbirine çok yakın olduğunu fark ediyorum. Saf Canavar yıllar sonra dünyanın geldiği noktayı anlatan bir distopya; doğasından uzaklaşan insanın nasıl bir dünyada yaşayacağını anlatmış; iyilik, kötülük, iktidar, sevgi, nefret, yaşam ve ölüm, insan, doğa, ağaçlar, ormanlar, hayvanları masaya yatırmış. Çağan Irmak ise Artuçkule’nin Tepegöz’ü romanıyla tüm bunları, baştan sona her şeyiyle kurguladığı yıllar öncesine ait bir dünyada bir masalın içinde anlatıyor. Artuçkule’nin Tepegöz’ü, hatıralarımızda ve yüreğimizde özel bir yer edinen filmlerin yazarı ve yönetmeni Çağan Irmak’ın yazar kimliğiyle yayınladığı üçüncü kitabı. İlk kitabı Gözümden Deliler Taştı, bir Ege kasabasında geçen öykülerden oluşuyor. İlk romanı Ayrılış, gerçekle fantastik ögelerin sarmaş dolaş olduğu bir hikâyede eski İstanbul’da bir köşkte iki kardeşin olağanüstü yaşamlarını anlatıyor. Artuçkule’nin Tepegöz’ü romanında ise Çağan Irmak, Dokuz Kıta On Okyanus adında bir dünya yaratıyor, hem hiç bilmediğimiz hem de sanki çok iyi bildiğimiz distopik bir dünya burası da. Bilmiyoruz çünkü teknolojinin emeklemeye bile başlamadığı bir geçmişte var olan bu dünyaya ait her şey Çağan Irmak tarafından kurgulanıyor. Çok iyi biliyoruz çünkü bu dünyada yaşanan ve var olan her şeyin bugünün dünyasında bir karşılığı var. Roman ana kahramanlarımızdan Tepegöz’ün doğumunun hikâyesi ile başlıyor. Daha doğduğu andan itibaren kötülüğün vücut bulmuş hali Tepegöz. Bebekler kötü olabilir mi? Kötülük ve iyilik genlerle aktarılabilir mi? İyilikten bir gram nasibini almamış Altamış Köyü’nde doğan bir bebek iyi olabilir mi? Köyden uzaklaştırılan ve ölüme terkedilen bebek Tepegöz’ün şansına karşısına başka bir köyün ücra bir kesiminde yaşayan iyiliğin vücut bulmuş hali Hekim Aytar çıkıyor. Peki bu karşılaşma Aytar’ın şansı mı olacak belası mı? İyilik kötülüğü yok edebilir mi? İyilik ve kötülük nerede başlar nerede biter? Roman, okurunu iyi ile kötü arasında dolaştırırken onlarca soruyla baş başa bırakıyor. Sürekli Neden diyoruz. Neden Aytar gibi iyi insanlar kötülükle mücadele etmek yerine insanlardan uzaklaşır, yalnızlığına sığınarak kendine konfor alanı yaratır, meydanı kötülere bırakır? Nasıl olup da kötüler hep aramızda var olmaya devam edebilirler ve neden kalabalıklar kötülüğe karşı sessizliği tercih eder. İktidar koltuğu neden hep kötülere tahsis edilir? İktidar ve kötülük hep birlikte mi var olurlar? “Nihayetinde hükmetmek demek, bir yalanı canla, başla, kanla söylemek demekti.” “İyiliği kalpten bilen, kötülüğü ancak ve ancak mealen bilir. Kötülük sırf bir kelamdır onun için. İşte bu da en büyük cürmü, en büyük hatasıdır iyiliğin.” “İyilik kör eder insanı.” Tepegöz’ün yaptıklarını ve yoluna çıkan insanların ona karşı çaresizliklerini okurken tüm hikâyeler çok tanıdıktı. Bugün hepsini her gün yaşıyoruz. Artuçkule’nin Tepegöz’ü zamansız bir insan hikâyesi, hiç değişmeyen, yaşadıklarından tarih boyunca ders almayan, tarihi sürekli ve sürekli tekerrür ettiren insanın hikâyesi. Karanlık elbette insanın doğasında var, yok etmek mümkün değil, aydınlık o karanlık olmadan var olmayacak elbette. Ama o karanlığa rağmen, o karanlığın hep var olacağını bilerek, o karanlığı yönetmek mümkün değil mi? Umut koca bir hayal mi? “İnsanı, seni, beni var eden, mutlu eden tek şey arayıştır.” İkibinli yıllar, insanın doğa ve kendi doğası üzerine daha çok düşünmeye başladığı yıllar oldu. Teknolojide eriştiğimiz doruğa insanlık, vicdan ve ahlak meselelerinde erişemedik, hatta tam tersi oldu, teknoloji ve bilim ilerledikçe insan doğasına daha çok uzaklaştı, hızla uzaklaşmaya devam ediyor. Artuçkule’nin Tepegöz’ü, kötülüğü, vicdanımızı ve ikiyüzlü ahlak anlayışımızı sorguluyor. Bu sorgulamaya roman boyunca ıslık ağaçları eşlik ediyor. Doğa insanlığın turnusol kâğıdı: İnsanlık ağaçlara, hayvanlara, denize, toprağa, gökyüzüne yaptıklarıyla bir sınav veriyor. Artuçkule’nin Tepegöz’ü bu sınavın hikâyesi. Çağan Irmak, romanında koca bir dünya yarattığı gibi, romana özel bir dil yaratmış. Okuma sürecini bir şölene dönüştüren bir dil. Artuçkule’nin Tepegöz’ü bir masal, masal diliyle yazılmış ancak kahramanların isimlerinden coğrafi isimlere, aylara, günlere, yaşananlara verilen isimler pek duymadığımız sözcükler, oysa sözlük ihtiyacı duymuyoruz ve bu sözcüklerden büyüleniyoruz. Romanın dili büyüleyen bir masal dili. Bu özel sözcükler bağlamına uygun biçimde çok yerinde kullanılıyor. Tepegöz’ün doğduğu köy Altamış, hileli, aldatıcı anlamına geliyor. Köy anlatılırken “Köy ismiyle müsemma, uzaktan aldatır ama yakından ağlatırdı,” cümlesi yer alıyor mesela. Tepegöz’ün annesi köyün yarım akıllı kızı Künney’in adı eski Türkçede bir kadın ismi ve güneşli anlamına geliyor. Altamış Köyü, Tepegöz’ün büyüyüp iktidarını ilan edeceği Artuçkule, Dokuz Kıta On Okyanus dünya nasıl da tanıdık; insan aynı insan çünkü; yarım akıllı bir kadının, babası bilinmeyen bir çocuk doğurmasının bedelini failler değil, kadın ödüyor bu dünyada da: “Temaşa bitmişti. Çünkü temaşanın güzel kısmı mazlumun taşlanmasıydı. Kabahatlinin sorulması eğlenceden sayılmazdı. Buna vicdan ve cesaret gerekirdi. Bu ikisi ise uzun zaman evvel, ‘Buralardan ekmek çıkmaz,’ deyip, kol kola girip köyü terk etmişlerdi.” Artuçkule’nin Tepegöz’ü, dünyayı kadınların güzelleştirdiğine dair hikâyelerle dolu bir roman. Artuçkule’nin Tepegöz’ü, evrendeki her şeyin birbiriyle muazzam bir bağlantı içinde olduğunu anlatıyor. Zamana ve yaşananlara müdahale etmek mümkün değil. Hepimiz seçimlerimizden sorumluyuz ve seçimlerimizin sonuçlarını yaşıyoruz. Bugün yaşadığımız her şey bizim tercihlerimizle belirlendi. Kötülüğün kaynağını yok etmediğimiz için kötülük var. Savaşlar hep olacak. Bir çocuğu kötülüklerden koruyamayan bir dünyaya iyi insanlar yetiştiremeyiz. Kötülüğün kaynağını yok edemiyorsak kötülük sürecek. Bugün iyi ya da kötü yaşananlar teknoloji ve bilimsel gelişmeler nedeniyle değil, onları kötü amaçlar için kullanan insan nedeniyle. Fotoğraf yalan söylemez, insan söyler. Silahlar insan öldürmez, insan insanı öldürür. Denizleri, toprağı ve gökyüzünü kimyasal atıklar zehirlemiyor, o atıkları üreten ve kullanan insan zehirliyor. Bugün yaşadığımız her şeyden sorumlu olduğumuz gibi gelecekte yaşanacaklardan da biz sorumluyuz, bizim seçimlerimiz, bizim kararlarımız belirliyor hepsini. “Belki de tek bir akıldı, tek bir vücuttu bütün insanlar. Ayrı gayrı değil, bir bütündü hepsi. Onlar birbirlerinden ve bu hakikatten habersiz olsa da. Belki de ‘kötü insan’ bu büyük ve tek bedende çürüyen bir organ, tedavi edilmesi lazım gelen habis bir ur idi.” Umut, tek başına anlamına kavuşamayan bir sözcük. Umut etmek için çalışmak gerekiyor. Hiçbir şey yapmayarak yarınların güzel olacağını düşünmek ve hayal etmek… Ne hoş bir aptallık, içi boş bir umut. “Bu dünyadan kaçmak için yazdım bu kitabı,” diyor Çağan Irmak. Keşke herkes Çağan Irmak gibi kaçsa. Hekim Aytar’a kızgınım sanırım biraz. Pek çoğumuz onun gibi insanlardan kaçıp bir yerlere sığınıyoruz, sanata, edebiyata, bir sahil kasabasına, evimize, bir insana ya da bir hayvana. Meydanı hep kötülere bırakıyoruz. Romanın buna cevabı var; iyiliğin insanı kör ettiği, iyiliğin kötülüğü bilemeyeceği söyleniyor. Çağan Irmak gibi yazarlar ve sanatçılar hepimizin yerine sesleniyor dünyaya, filmleriyle, müzikleriyle, resimleriyle, kitaplarıyla. İyiliğin çoğalması, kötülüğe yer kalmaması için üretimin çoğalması gerek. Okumak, izlemek ve dinlemek de bir üretim. Islık ağaçlarını, denizi, rüzgârı dinlemek de. Çağan Irmak, sadece bizim değil, ağaçların sesi ve dili olmuş Artuçkule’nin Tepegöz’ü romanında. Oylum Yılmaz’ın Ağaçların Rüyası’nda olduğu gibi. Sema Kaygusuz’un bir hayvanın sesi ve dili olan romanı Saf Canavar’da olduğu gibi. “Ağaçlar birbirinden haberdardır. Ağaçlar birbirini görür, birbirini bilir. Ağaçlar yas tutarlar ama ölülerini taşıyamazlar. Gücendirme öbürlerini. Yeni fideler dik ki unutuşun kolları hepsini kucaklasın ve yaşamayı hatırlatsın. Unutma, biri hepsi için yaşar ve hepsi biri için ölebilir. İnsanların ağaçları kıskanmasının sebebi, işte bu muhteşem kavilleşme, bu sessiz anlaşmada gizlidir.” Artuçkule’nin Tepegöz’ü için ıslık ağaçlarının romanı da diyebiliriz, ıslık ağaçları özelinde tüm ağaçlara, ormanlara bir saygı duruşu. Ingeborg Bachmann diyor ya: “faşizm, iki insan arasındaki ilişkide başlar.” Faşizm sadece toplumları yönetmiyor, faşizm aramızda. İkili ilişkilerde birbirimize yaptıklarımızla iktidara getiriyoruz kötülüğü, böyle öldürüyoruz dünyayı. Herkes önce kapısının önünü süpürmeli. Çağan Irmak, bu dünyadan kaçmak için filmler yapıyor, kitaplar yazıyor, benim gibi okurlar da bu filmlere bu kitaplara sığınıyoruz, rotamızı böyle belirliyoruz. Aramızda kol gezen faşizm böyle böyle yok olur gider diye içimde yine de bir umut. Çağan Irmak ARTUÇKULE'NİN TEPEGÖZ'Ü Everest Yayınları, 2026 248 s.
- Yapay Zekâ çağında kitaplara "İnsan Yazar" etiketi
Yapay zekâ tarafından üretilen metinlerin edebiyat dünyasındaki yeri tartışılırken, insan yazarlığını belgelemeyi amaçlayan sertifika sistemleri yaygınlaşıyor. Fransa’da yaklaşık 200 eser “insan yaratımı” etiketi alırken İngiltere’de “Organik Edebiyat” uygulaması devreye girdi. ABD’de ise binlerce kitap “Human Authored” sertifikasıyla kayıt altına alındı. Yapay zekâ araçlarının yazım sürecinde giderek daha fazla kullanılması, kitapların nasıl üretildiği ve okurların bir eserin arkasındaki insan emeğini nasıl tanıyabileceği sorularını gündeme taşıyor. Yayıncılık sektöründe bu tartışmaya yanıt olarak geliştirilen insan yazarlığı sertifikaları, okurların insan tarafından yazılmış eserleri ayırt edebilmesini amaçlıyor. Fransa, İngiltere ve ABD’de farklı yöntemlerle uygulanan sistemler, 2026’da Frankfurt Kitap Fuarı’nda da öne çıkan başlıklardan biri oldu. Fransa’da “insan yaratımı” etiketi Fransa merkezli yayımlama platformu ve edebiyat ajansı Librinova, kitapların insan tarafından yazıldığını belgelemeyi amaçlayan bir sertifika sistemi yürütüyor. Ekim 2026 itibarıyla yaklaşık 200 eser bu etiketi aldı. Başvurularda yapay zekâ tespit yazılımlarından yararlanılıyor; ayrıca bir denetçi yazarla görüşüyor ve kitabı inceliyor. Bu yöntem, yalnızca otomatik tespit araçlarına dayanmaması bakımından dikkat çekiyor. Fransa’da tartışmaların büyümesinde, Haitili-Kanadalı yazar Thélyson Orélien’in C’était Ça ou Mourir adlı romanı etrafında gelişen olaylar da etkili oldu. Eserin yapay zekâyla yazıldığı iddiası, anonim bir sosyal medya hesabının tespit aracı sonuçlarını paylaşmasının ardından gündeme geldi. Orélien iddiaları reddetti; yayınevi Grasset de yazara yönelik suçlamalara karşı çıktı. Tartışmanın ardından yazar, Fransa’nın önemli edebiyat ödüllerinden Goncourt’un aday listesinden çıkarıldı. Ancak yapay zekâ tespit araçlarının sonuçları, tek başına bir eserin nasıl yazıldığını kesin biçimde kanıtlamıyor. İngiltere’de “Organik Edebiyat” dönemi İngiltere merkezli Books By People girişimi, insan tarafından yazılan kitapları tanımlamak için “Organic Literature” (Organik Edebiyat) sertifikasını geliştirdi. Ekim 2026’da girişim, sertifika işaretinin İngiltere Fikri Mülkiyet Ofisi tarafından tescil edildiğini duyurdu. Uygulama, kitabın yazımının yazara ait olmasını esas alırken yazım ve dil bilgisi denetimi gibi sınırlı yapay zekâ kullanımlarına izin veriyor. Sertifika sürecinde eserin oluşturulma öyküsü, el yazmasının farklı aşamaları ve yazım sürecine ilişkin belgeler değerlendiriliyor. Girişim, bu yaklaşımı yalnızca metni yapay zekâyla yazılmış olarak sınıflandırmaya çalışan otomatik araçlardan ayırıyor. Sistem, başlangıçta beş bağımsız yayıneviyle uygulamaya konuldu. ABD’de binlerce kitap sertifikalandırıldı ABD’deki Authors Guild (Yazarlar Birliği), “Human Authored” adıyla insan tarafından yazılmış eserleri işaretleyen bir sertifika programı yürütüyor. Mart 2026’da tüm ABD’de yayımlanan kitapların yazarlarına açılan program kapsamında, Ekim 2026 itibarıyla yaklaşık 6.500 kitap sertifika aldı. Sistem, yazarların eserlerinin insan tarafından yazıldığını beyan etmesine dayanıyor; başvurulan kitaplar için bir sertifika işareti ve kayıt olanağı sunuluyor. Sertifikalar tartışmayı bitiriyor mu? İnsan yazarlığını belgeleyen uygulamalar, okurlara daha fazla şeffaflık sunmayı hedeflese de henüz ortak ve uluslararası geçerliliği olan tek bir standart bulunmuyor. Üstelik sertifikaların denetim yöntemleri birbirinden farklı. Yazar beyanına dayanan bir sistemle yazım sürecini belge ve görüşmeler üzerinden inceleyen bir sistemin sunduğu güvenceler aynı değil. Yapay zekâ tespit araçlarının yanlış sonuç verme ihtimali de tartışmanın önemli bir parçası. Bir metnin yapay zekâ tarafından yazıldığına ilişkin yazılım çıktısı, tek başına kesin kanıt olarak değerlendirilemiyor. Nitekim son dönemde yapay zekâ kullanımı şüphesiyle kitapların yayımının iptal edilmesi veya satıştan çekilmesi gibi gelişmeler, suçlamaların yazarların kariyerleri üzerindeki etkisini de gündeme getirdi. ABD’de Mia Ballard’ın Shy Girl adlı korku romanının yayımı, yapay zekâ kullanımı iddialarının ardından iptal edildi; yazar, kendisinin doğrudan yapay zekâ kullanmadığını, kitabın düzenlenmesi için yardım aldığı bir kişinin bu araçlardan yararlandığını belirtti. Edebiyat dünyası için asıl mesele böylece yalnızca bir kitabın insan tarafından yazılıp yazılmadığını belirlemekten çıkıyor. Yapay zekânın hangi aşamalarda kullanılabileceği, bu kullanımın okura nasıl açıklanacağı ve insan emeğinin nasıl korunacağı da tartışmanın merkezine yerleşiyor. Yeni sertifika sistemlerinin önümüzdeki dönemde yaygınlaşıp yaygınlaşmayacağı kadar, okurlar ve yayıncılar açısından ne ölçüde güvenilir bir ölçüt oluşturacağı da önem taşıyor.
- Gevenli’de geçmişle yüzleşme: Öyle Uzak ki Evim ikinci baskısını yaptı
Ömür İsfendiyaroğlu Balkanlı’nın Şubat 2026’da yayımlanan ilk romanı Öyle Uzak ki Evim, ikinci baskısını geçtiğimiz günlerde yaptı. Aile sırları, aidiyet, bellek ve kadınların üzerindeki toplumsal baskıları odağına alan roman, okuru Gevenli’ye geçmişle yüzleşmeye çağırıyor. Dedesinin ölümünün ardından Gevenli’ye giden Aslı için miras işlemleriyle başlayan yolculuk, zamanla ailesine ve kendi hayatına ilişkin bir sorgulamaya dönüşüyor. Karşılaştığı insanlar, eski fotoğraflar ve saklı günlükler, tanıdığını düşündüğü kişilere dair bildiklerini değiştirirken kayıp Çiçek’in hikâyesi anlatının merkezine yerleşiyor. Roman, “Bir insan hakkında her şeyi bilmek mümkün mü?” sorusunun izini sürüyor. Adanın gündelik hayatına karışan suskunlukları, önyargıları ve kayıpları görünür kılan Balkanlı, evin her zaman güvenli bir sığınak olup olmadığını da sorguluyor. Gizemle ilerleyen anlatı, kadınların aile ve toplum içindeki konumunu, görünmeyen baskıları ve ait olma arzusunu birlikte ele alıyor. Uzun yıllar reklamcılık sektöründe metin yazarlığı yapan Balkanlı, ilk romanından önce çeşitli mecralarda yayımlanan öykü ve inceleme yazılarıyla edebiyat çalışmalarını sürdürmeye devam ediyor. Öyle Uzak ki Evim Ömür İsfendiyaroğlu Balkanlı Edisyon Kitap, 2026 200 s.















