top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Aşk kavramı temelinde kadın ve erkek

    İlişkilerin Günlük Hayatı’nın ele aldığı başlıca konular; aşk kavramı temelinde kadın ve erkek, depresyon ile hayatın ilişkisi, narsist erkek ve kadının ruh hali bağıntısı ve nihayet psikoterapinin hayatımıza olumlu etkileri. Alper Hasanoğlu İstanbul’da doğdu. İstanbul Erkek Lisesi’nin ardından psikiyatr olmak için Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’ne girdi. Ama Freud’un “Fizyolog olunmadan psikolog olunmaz” sözüne inandığı için önce Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde fizyoloji ihtisası yaptı ve özellikle sinir bilim üzerine çalıştı. Ardından İsviçre / Basel’de psikiyatri ihtisası yaptı. Yayımlanmış beş kitabı var: Bir Terapistin Arka Bahçesi, İlişkilerin Günlük Hayatı, Hayat ve Diğer Hastalıklar ve Çocukta Rezilyans (Dr. Şirin Seçkin’le birlikte). Son yıllarda psikiyatrinin felsefesi ve nörobiyolojisi özellikle ilgilendiği alanlar olduğu için Maltepe Üniversitesi Felsefe Bölümünde felsefe doktorası yapıyor. Rumeli Üniversitesi Psikoloji Bölümünde öğretim üyesi olarak da görev yapan Hasanoğlu aynı bölümde felsefe yönelimli - özellikle Husserl’in fenomenolojisi ve Heideggerci Daseinsanalyse zemininde - bir klinik psikoloji doktorası yönetiyor. Yine Rumeli Üniversitesi Psikoloji Bölümü bünyesindeki Psikolojik Danışmanlık Merkezi’nin tıbbi koordinatörlüğünü üstlendi. Ayrıca kendi ofisinde psikiyatri ve psikoterapi çalışmalarını sürdürüyor. İLİŞKİLERİN GÜNLÜK HAYATI Alper Hasanoğlu Pinhan Yayıncılık, 2022 Tür: Psikoloji 240 s.

  • Ayfer Tunç'tan yenilikçi, ezber bozan bir roman

    Ayfer Tunç'un yeni romanı, tek başına bir kadının tüm dayatmalara başkaldırısı. Kuru Kız, toplumsal baskılardan özgürlüğe kaçış üzerine bir roman. "Ushuaia, Arjantin'in Tierra Del Fiego - Ateş Toprakları eyaletinin başkentidir. Dünyanın sonundaki şehirdir. Ushuaia'nın güneyinde sadece askerî üslerde insan varlığı bulunur. Antarktika'ya yakınlığı nedeniyle iklimi bir hayli serttir. 2013 sayımına göre nüfusu 60 bin olan Ushuaia'da bugün 70 bin kişinin yaşadığı tahmin edilmektedir. Son yıllarda turizmin gözde yerlerinden biri haline gelen şehirde, Dünyanın Sonu Müzesi, Dünyanın Sonu Deniz Feneri, Dünyanın Sonu Postanesi ve Dünyanın Sonu adını taşıyan pek çok otel, motel, restoran, kafe gibi çeşitli işletmeler bulunur. Antarktika yolculuklarının çıkış noktasıdır. Ushuaia'da isteyenlerin pasaportlarına "Fin Del Mundo - Dünyanın Sonu" damgası vurulur. Kimi turistler buna beş peso kimileri de on beş dolar ödediklerini söylerler. İkisi de doğrudur, damganın gerçek fiyatı belirsizdir. Dünya bir şaka olmalıdır ayrıca." Ayfer Tunç 1964'te Adapazarı'nda doğdu. Erenköy Kız Lisesi'ni ve İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ni bitirdi. İlk öykü kitabı 1989'da yayımlanan Saklı'dır. Yazar bu kitabını daha sonra Evvelotel adlı öykü kitabıyla birleştirerek Evvelotel-Saklı adıyla yayımladı. Diğer öykü kitapları Mağara Arkadaşları, Aziz Bey Hadisesi ve Taş-Kâğıt-Makas'tır. Taş-Kâğıt-Makas'ın içinde yer alan kısa romanı Suzan Defter'i 2013'te; Aziz Bey Hadisesi'ndeki kitaba adını veren eseri 2014'te bağımsız olarak yayımladı. Bu iki kitapta yer alan diğer kısa öyküleri Kırmızı Azap ismiyle kitaplaştırdı. Sait Faik'in öykülerinden hareketle TRT için yazdığı Havada Bulut adlı senaryosu 2002'de, Orhan Kemal'in aynı adlı romanından uyarladığı 72. Koğuş adlı senaryosu 2010'da çekildi. Mezun olduğu Erenköy Kız Lisesi'nin kütüphanesine 3 Aralık 2021'de Ayfer Tunç'un adı verildi. Ancak Mayıs 2022'de hiçbir gerekçe gösterilmeden kaldırıldı ve yerine Erenköy Kız Lisesi mezunu olmayan bir yazarın adı konuldu. Ayfer Tunç'un Kapak Kızı (1992), Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi (2009), Yeşil Peri Gecesi (2010), Dünya Ağrısı (2014), Âşıklar Delidir ya da Yazı Tura (2018) ve Osman (2020) adlı romanlarının yanı sıra Memleket Hikâyeleri (İletişim Yayınları, 2012) adlı anı-öykü kitabı, Bir Mâniniz Yoksa Annemler Size Gelecek (2001), "Ömür Diyorlar Buna" (2007) adlı yaşantı kitapları, Oya Ayman'la birlikte yazdığı İkiyüzlü Cinsellik (1994) adlı bir inceleme kitabı ve adlı bir e-kitabı vardır. KURU KIZ Ayfer Tunç Can Yayınları, 2023 Dizi: Çağdaş Tür: Roman 216 s.

  • “Sanatla uğraşmanın en güzel yanı kendinizde bilmediğinizi keşfetmek”

    Doğuş Sarpkaya, edebiyatımızın üretken isimlerinden Murat Gülsoy ile yirminci kitabı Ressam Vasıf’ın Gizli Aşklar Tarihi odağında söyleşti: "Vasıf ve ailesi dışındaki bütün karakterler, resim tarihimize girmiş olan ressamlar ve onlarla ilgili olaylar gerçek." Ressam Vasıf’ın Gizli Aşklar Tarihi, yazarın yirminci kitabı. Resim tarihimiz üstüne düşünürken, Türkiye’deki toplumsal-kültürel dönüşümü de merkeze alan çok katmanlı bir eser yazan Gülsoy ile romanını, Türk resim tarihini, edebiyatı konuştuk. İlk sorum kitabın ismi üzerinden olacak: Vasıf’ın gizli aşklar tarihi değil de gizli resim tarihi okuyoruz sanki. Türk resim sanatının tüm gelişimini takip edebiliyoruz roman boyunca. Derli toplu resim tarihi kitabı sayısının az olduğunu düşünürsek, eserinizin bir kaynak kitaba dönüşeceğini söyleyebiliriz. Bu konu hakkında ne düşünüyorsunuz? Tabii öncelikle bu bir roman. Bunu özellikle vurgulamalıyım. Bir tarafıyla da gerçeklere dayanıyor. İnsan gerçek kavramını sakınımlı kullanma gereğini duyuyor ama burada sonda söyleyeceğimi baştan söyleyeyim: Vasıf ve ailesi dışındaki bütün karakterler, resim tarihimize girmiş olan ressamlar ve onlarla ilgili olaylar gerçek. Mesela akademi yandı deniyor romanda, gerçekten akademi yandı ya da İvi Stangali deport edildi deniyor Yunanistan'a; evet edildi. Resimleri kayboldu. Feyhaman Duran’ın bir resmi çok beğenilip Habeşistan'dan teklif aldığı doğru. Vasıf kurmaca bir karakter ve bizi belirli bir tarih diliminde dolaştırıyor. Sonuçta amacım Türk resim tarihi yazmak değil tabi. Sanat tarihi yazımı önermek de değil. Böyle bir yazıcılığa girişsem başka türlü yazardım muhtemelen sanat tarihini. Ama benim oradaki derdim şuydu, karakterim nasıl bir hayat yolculuğu izliyor? Ben hep onun takipçisi oldum, Galatasaray’da okuyorsa, evet o zaman Feyhaman Duran'la da karşılaşacak, Viçen Arslanyan’dan ders alacak, asker kökenli amcasından da feyiz alacak. Bunların hepsi bir döneme denk gelecek. Dolayısıyla da tarihi gerçekliğe yaslanan, onları çarpıtmadan anlatmaya çalışan bir tarzım oldu ve çok büyük bir malzeme vardı aslında ve bunun içinden belli bir hat izledim. Elbette anlatının dışında kalmış birçok ressam vardır. Değinemediğim dediklerim Vasıf’la temas halinde olmayanlar. Teması olabileceğini düşündüğüm kişiler romanda yer aldılar. Bazıları da büyük figürler. İbrahim Çallı’nın olmadığı bir Türk resim tarihi ya da akademi tarihi yazılamaz herhalde. Ya da Nazmi Ziya’nın, Bedri Rahmi’nin olmadığı bir tarih söz konusu olamaz. Bütün bunları Vasıf’la ilişkisi bağlamında ele aldım. Türkiye’de sanat piyasası çok geç oluşuyor ve resim, hep devlet desteğiyle gelişmiş bir sanat dalı. Devletin ideolojik yönelimleri değiştiği zamanlarda da kırılmalar yaşanıyor. Bunların da izlerini romanda görebiliyoruz. Türkiye tarihindeki değişimleri de takip ediyoruz bu esnada ama o konuya girmeden önce sanat piyasasının oluşamaması kısmı ilginç. Nazmi Ziya’nın ilk sergisi 1937’de ölümünden hemen önce açılıyordu değil mi? 1937’de açıldı. Ağustos'ta kuruyorlar sergiyi ama sergi sürerken kitap yazıyor Bedri Rahmi, Nazmi Ziya hakkında. Herhalde bir ressam üzerine bir başka ressamın yazdığı kapsamlı sayılabilecek ilk monografilerden. Fakat kitap matbaadan gelmeden ölüyor Nazmi Ziya. Akademi şemsiyesi altında yapılıyor sergiler, özel galeri falan yok, daha o dönem. Olması da çok mümkün değil. Çeşitli yerlerde özel sergiler oluyor başka amaçlarla kullanılan salonlarda ama bugün anladığımız manada özel galerilerin başlaması için 1950 beklenecek: Adalet Cimcoz'un Maya Sanat Galerisi. Ondan sonra da daha çok 70’lere kadar piyasa hareketsiz durmaya devam ediyor. Bu konuların beni ilgilendiren kısmı ise ana karakterimin sanatçı olması. Sanatla edebiyat üstünden ilgilendim. Edebiyatla sanatın diğer dalları arasında kopmaz bir bağ var diyebilir miyiz? Bütün sanatların bence birbiriyle teması vardır ama resimle edebiyatın özellikle bir yakınlığı olduğunu düşünüyorum. Hatta bütün büyük edebiyatçılara baktığımız zaman resimle hep ilişkileri olduğunu görüyoruz. Nazım Hikmet resim yapıyor mesela, hatta bir yazısı var, ressam olmak isterdim diye bitiyor. Orhan Selim imzalı çok şahane kısa bir metni var. İstanbul’a bakar. Galata'daki böyle bir yere taşınmıştır. Tavan arası arasında İstanbul ne kadar tuhaf. Hani şairanelikten hoşlanmam ama İstanbul her dakika başka. Bir gün karakalem bir gün yağlı boya bir gün pastel… diyor. Başka yazarların da dünyayı resmetme arzusu var. Tevfik Fikret örneğin… Orhan Pamuk da ressam olmak istiyordu mesela. Evet. Bütün bunların arkasında bir şekilde dünyanın temsilini kurmak meselesi var. Edebiyatta onu yapıyoruz tabii. O yüzden de ben bir sanatçı romanı olarak da düşündüğüm için, Vasıf’ın yaşamını, sanatı ile kurduğu ilişkiye odaklandım. Diğer her şey, toplumsal tarihsel olan her şey Vasıf’ın sanatla ilişkisini etkileyen faktörler. Çünkü biz toplumsal ve tarihsel olanın dışında değiliz, kimse değildir. Tarihsel, toplumsal her şey aslında karakteri anlamak, onun dünyasını kavrayabilmek için önemli. Akademi 19.yy’ın sonunda kuruluyor, ayrıca asker ressamlar var, Osmanlı Ressamlar Cemiyeti var, Şişli ressamları var, 14 kuşağı var. Şimdi bunlar hep belirli çevreler ve bu çevrelerin bir noktadan sonra mevcut iktidarla hep bir ilişkileri olmak durumunda. Korunmak, kollanmak, geliştirilmek anlamında. Cumhuriyetten sonra doğal olarak Cumhuriyet Halk Partisi devlet desteğini verecek. Demokrat Parti gelince kendi üslubunca sürdürmeye çalışıyor tabii. Yani oradaki zihniyet değişimi bana çok çarpıcı gelmişti doğrusu. Cumhuriyetin ilk dönemlerindeki idealizm benim çok hoşuma gidiyor. Yani memleket resimleri yapılsın diye ülkenin dört bir yanına ressamlar gönderiliyor. 30’lu yılların başında Sovyetik rüzgarların bu dönemin yelkenlerini epeyce şişirdiği bir ruh durumu da var. Kültürel alışveriş söz konusu. İşte Muhsin Ertuğrul: Türk sinemasının tiyatrosunun en önemli figürlerinden biri. Sovyetlerde altyapısını alacak, orada film çekecek. Nâzım Hikmet’in Sovyetlere gidip gelmeleri. İbrahim Çallı Moskova’da sergilere katılıyor. Sovyetlerle cumhuriyetin kültürel alışverişi çok yüksek düzeyde. Hatta en son Cumhuriyetin 10. yılı üzerine iki Rus yönetmenin çektiği bir saatlik bir belgesel izledim, arşivlerde var, çok çarpıcı. Yani o kameradan yansıyan kayıt edilen Türkiye bambaşka. Ankara'nın nasıl yapıldığı Cumhuriyet’in nasıl kurulduğunu belgeliyor. İlginçtir 1950’de yasaklanıyor. Diğer taraftan 30’ların sonunda, 40’ların başında bu sefer faşizm rüzgarını hissediyoruz. Tüm bu etkileri resim sanatının gelişiminde de görebiliyoruz. Bu tarihsel perspektif sürekli yeniden üretildiği için politik ortama göre tarih sürekli baştan yazılıyor. Bu yazılırken birçok şeyi, kıvrımlarda kalan, ayrıntıymış gibi gözüken noktaları kaçırıyoruz. Tabii bu tür romanlar yazmanın belki de en güzel tarafı benim için gidip bunları ince ince okuma araştırma izleme şansı edinmek oldu. Bu bir süre sonra tutkuya dönüşüyor. Bu araştırma süreci de çok keyifliydi. Daha önce Gölgeler ve Hayaller Şehrinde’de başlayan süreç devam etti. Gölgeler ve Hayaller Şehrinde ile konuşuyor bu romanınız zaten. Tabii, ortak kahramanlarımız da var. Bu süreç beni çok heyecanlandırıyor. Belki bu malzemeden ve dönemden başka bir hikâye de çıkabilir. Tam bu noktada araya gireyim. Çok fazla malzeme, çok fazla malumat biriktiği kesin araştırmalar esnasında. Ama kurgu için neyi ne kadar kullandığınız önemli olan. Bu kadar bol malzemeyi yansıtırken sürekli o bilgilere yaslanmak zorunda da kalmışsınız. Bazı bölümlerde malumat aktarıcılığı baskın gibi. İbrahim Çallı, Nazmi Ziya ile ilgili bölümler mesela. Vasıf’ı merkeze alarak anlatırken bu hikâyeyi, neleri aldınız, neleri dışarıda bıraktınız? Neyi dışarda bıraktığınız için üzüldünüz ya da sizi bu seçim sürecinde ne zorladı? Çok anlatılacak malzeme vardı ama bunları çok fazla arka arkaya yığsaydım Vasıf’ın romanı yerine tarih yazımına dümen kıracaktım. O yüzden kendime engel oldum. Önemli olan Vasıf’ın o durumlar karşısındaki tepkisi, duygusu, kurmaya çalıştığı özdeşlik veya kendini nasıl konumlandırdığı… Büyük bir seçme yaptım. Malzemenin büyüsüne kapılıp kendi roman kahramanınızın asıl hayatını unutmak ya da geride kalmasına neden olmak tehlikesi vardı. Hep Vasıf’ı, hatta Vasıf’ın 1967’de “Halit Beyciğine” verdiği mülakat sırasındaki halini takip etmeye çalıştım. Yani ağrılarla, hastalıklarla cebelleşen, ölüme doğru yaklaşan yaşlı bir Vasıf var ama bir yanıyla da içinde hiç ölmeyen, aşk arzusu duyan her zaman genç kalmış bir Vasıf var. Bu adamın perspektifinden geçmişi görüyoruz. Bir cenazeye katılıyor, tabii bütün ruh durumu değişiyor. O esnada mesela Ali Sami Boyar’ın cenazesine katıldığı için onun hayatından bahsediyor ama sonuçta kendisinin marjda kalmasının nedenlerini de anlıyoruz. Vasıf karakteri çok canlı çizilmiş. Yaratıcı yazarlık derslerinde sürekli anlatılır: karakter kriz anlarında oluşur diye. Bu tarz olayların içinde gördüğümüz için kanlı canlı biri Vasıf. Romanla ilgili eleştiri yazsam, tabii bunun nedeni üzerine de düşünerek, vurgulayacağım nokta diğer karakterlerin yeterince derinleşmediği olurdu. Fakat şunun da farkındayım: Sonuçta Vasıf’ın ağzından dinliyoruz bu kişileri. Bu karakterleri derinlemesine anlayabilecek kadar algıları açık olsa zaten sanatçı olarak da daha başarılı olabilirdi. Vasıf’ın gözünden ancak bu kadar görebiliriz. Dolayısıyla anlatı içerisinde bir paradoksla karşı karşıya kalındığını gözlemlediğimi belirtmeliyim. Vasıf’ı ve diğer karakterleri çizerken bu eksikleri göze almış, bir tercih yapmışsınız. Tercihiniz esnasında hangi parametreleri belirlediniz? Vasıf’ın kiminle kriz yaşayacağı önemli ama genelde kaçan bir karakter, kimseyle yüzleşmeyi göze alan biri değil. Dayak yediği zamanlar oluyor falan ama o da bambaşka bir nedenden. Sonuçta İbrahim Çallı’yla ya da diğer ressamlarla öyle doğrudan bir çatışmaya girmiyor. Ta ki İstihsal sergisi dolayımında Aliye Berger'in yarışmayı kazanması ve ardından Bedri Rahmi’nin çok sert yazılar yazması karşısında tepki gösterene kadar. Ama o sahne de kendi başarısızlığının yüzüne vurulması olarak da okunabiliyor. Sonuçta o sahnenin kazananı kim bilmiyoruz… Evet dediğin doğru, tek bir bakış açısından kendi hayatını anlatmaya çalışıyor. Bir de tabii kendi hayatını anlatırken aslında anlatamadıkları var. Bir türlü anlatılamayan, dile dökülemeyen, imalarla aktarılanlar var. Cinsel yönelimi, farklı arzuları, röportaj esnasındaki gizli gündemi, gerilimi birçok şeyi belirliyor. Diğer her şey tali tabii. Bir de Vasıf’ın derdi Fatma Belkıs. Fakat onun karakterini daha canlı çizmekten çok kendi hatıralarının içerisindeki imgeyi, Fatma Belkıs ile arasındaki ilişkiyi analiz etmek istiyor. Yani kendisiyle meşgul bir karakter aslında. Şimdi bakış açısını çoğaltıp başkalarını da odaklamaya başlasaydım o zaman tek kanaldan giden kayıt olmayacaktı. Yeni kanallar açmamız gerekecekti. Kurguda alan yaratan sıçramaları, zaman yönetimini Vasıf’ın zihniyle ilişkilendiremeyecektim. Tümüyle kronolojik bir anlatım, bloklaşmış bir akış yok kitapta biliyorsunuz. Zaman içinde sürekli geri dönmeler ileri sıçramalarla sarmal bir yapı kurmaya çalıştım. Tabii her yapının bir avantajı var bir de bir sürü dezavantajı oluyor. O yüzden söylediklerinizde tabii ki doğru noktalar var. Ama ben şunu yapmaya çalışıyorum: Bir yapıyı tercih ederken her şeyi kapsamaktan çok benim o anda merkeze aldığım duygu durumuna en iyi hizmet edecek hangisi sorusunu takip ediyorum. Ben o yüzden Vasıf karakterinin yarattığı olanaklar için diğer karakterlerin daha soluk olmasını göze aldım biraz da. Zaman yönetimi konusunda çok mahir olduğunuzu söyleyebilirim. Uzun bir tarihsel dönemi ele almış, güçlü bir çatı oluşturmuşsunuz. Büyük bir emek var romanda. Açıkçası bu süreçte nasıl sorunlarla karşılaştığınız konusu, romanın içeriğinden daha çok ilgimi çekiyor. Oradaki denge en çok sıkıntı yaşanan konulardan biri. Sahne içerisinde devamlılık sorunları ya da bütünde sarkmalar yaşanır, metne yük biner vs... Bütün bir yapıyı oluştururken en çok hangi noktalarda zorlandınız? Yaratım sürecinde ne gibi zorluklar yaşandı, nasıl aşıldı? Biçimde sizi zorlayan kavşaklar nelerdi? Bu tür bir şey yazmanın en zor kısmını söyleyeyim. Normalde herhangi bir roman yazarken, karakterlerin ya da karakterin bir hayat hikayesini oluşturuyorum önce. Hayatının bütün aşamalarını bilmek istiyorum. Dolayısıyla Vasıf için de Çamlıca’daki çocukluk yıllarından Paris yıllarına, akıp giden bir hayat kuruyorum. Tamam, bunda bir zorluk yok. Çünkü belli başlı olaylar da var. Ve şunu da kendinize soruyorsunuz: Birinci Dünya Savaşı’nda nerede bu adam? İstanbul işgal edilmiş. Ne yapıyor o sırada? 1937’de ne durumda, kaç yaşında? Bunların hepsini halletmek mümkün. Fakat zor olan kısım gerçek tarihsel kişilerle karşılaşacak olması. Şimdi gerçek tarihsel kişilerle karşılaştırdığınızda, hikâyeyi o insanların hayatlarıyla örmeye başladığınız anda bu sefer gidip o insanların o tarihlerde nerede olduklarını buluyorsunuz. Benim gibi takıntılı bir insan için zorluk burada başlıyor. Kimi postmodern yazarlar gibi tarihi istediği gibi yorumlayan, çarpıtan bir yazı anlayışım yok. Tam tersine kendimi hiper realist buluyorum. Yani aşırı derecede tarihe bağlı kalmayı isterim. Tarihi keyfi olarak ele almayı sevmiyorum. Zaten bunun ideolojik olarak sürekli yapıldığı bir ortam var. Onun için mesela İbrahim Çallı ile karşılaşacaksa Vasıf, Çallı’nın tam olarak koordinatlarını da bilmem lazımdı. Beni zorlayan buydu işte. Çünkü, tam tersi düşünülse de bu şahsiyetler hakkında yeterince bilgi yok, gündelik hayatta neler yapar bu insanlar bilmiyoruz aslında. Nereden öğreniriz bunları? İnsanların mektuplarına, anılarına, özel defterlerine, onlar hakkında yazılmış öykülere, romanlara, filmlere ihtiyacımız var. Fakat bu tür kaynaklar pek yok. Arada bir şeyler bulunuyor, yayımlanıyor, hemen edinip okuyorum ama asla yeterli değil. Tüm bunları iğneyle kuyu kazar gibi bir araya getirmeye çalışıyorsun. Mesela akademi yangınını çok araştırdım, niye yanıyor diye. Şüpheli bir yangın ve koca bir arşiv yok oluyor. Büyük bir olay, büyük bir kayıp söz konusu. Ama konuyla ilgili bir kaynağa ulaşmak neredeyse imkânsız. Dönem ressamları hakkında da bir şeyler öğrenemiyoruz. Bedri Rahmi, Nazmi Ziya üstüne yazmasa bir sürü şeyi bilemeyecektim. Benzer şekilde İbrahim Çallı ile ilgili, yakın zamanda yayınlanan bir sergi kitabı haricinde kapsamlı bir kaynak yok. Orijinal anıların derlendiği dönemi yansıtan bir rehberim olabilseydi, daha rahat çalışabilirdim. Böyle yokluklar içerisinde romanı yazmak çok zor çünkü bu bilgi yokluğunu kurmacanızla doldurduğunuz zaman çok vahim hatalar da yapabilirsiniz. Karakter acaba ne düşünüyor, ne yapıyor? Belli bir olaydaki tavrı neydi? Bedri Rahmi, İstihsal Yarışması’nı Berger kazandıktan sonra sert yazılar yazıyor mesela ama İbrahim Çallı bu konu hakkında basına konuştu mu bilmiyorum? Öyle bir kayda ulaşamadım, ne düşündüğünü merak ederdim doğrusu. Belki yerel gazetelerde vardır beyanatları. Neyse ki gazete arşivleri var erişebildiğimiz. Onlar da çok ilginç oluyor ama sınırlı bir alan içerisinde koşturuyoruz. Dolayısıyla gündelik hayata dair detayların eksikliği elimizi zorlaştırıyor. Yine de şanslı sayılırdım. 1900’lerin başından itibaren daha çok kaynak var çünkü. Fakat 200 sene öncesine gittiğimiz zaman gündelik hayata dair çok az şey biliyoruz. Hele ki gerçekçi resim sanatının olmadığı bu topraklarda ev içini, çarşı yerini ya da toplumsal hayatı hiç göremiyorsunuz. Roman sanatı da çok yeni. Tarihsel bir şey yazmak o yüzden zor. Postmodernistlerden bahsedince siz araya girecektim ama bölmek istemedim. Şu geldi aklıma: Postmodern olamamışsınız. (Karşılıklı gülüşmeler) Çünkü bu tarihsellik konusunda çok da dikkatli olmayı dert etmiyorlar. Kurmacanın gerçeğini merkeze alıp tarihi yeniden yazmayı seçebiliyorlar. Şöyle bir alışkanlık oldu. Bir bilgi lise kitaplarına girdiği anda hap şeklini alıyor. Yani nedir postmodern edebiyatın özellikleri? İlk sırada üst kurmaca diye başlıyorlar. Sonra da şablona oturup oturmadığına bakmaya başlıyor insanlar. Sonra maddelere böyle tik atarak ilerliyoruz. Bence mesele o kadar basit değil. Bir kopuş var tabii. Realist edebiyattan bir kopuş var ama ben bu durumun daha çok modernist edebiyat üzerinden, temsilin krizi bağlamında çıktığını düşünüyorum. Yani dünyayı nasıl temsil edeceğiz? Bizi sorgulayan bir edebiyat geliyor. Ben de o modernistlerin başlattığı bu sorgulama geleneğinin takipçisi olarak görüyorum kendimi. Çünkü biliyorum ki bir şey yazmaya başladığım an, ben ben olduğum için sınıfsal konumum, cinsiyetim, etnik kimliğim vesairenin dolayımıyla yorumlayacağım olayları. Dolayısıyla bu filtreler acaba gerçeği nasıl çarpıtıyor? Bütün bunları sorgulayarak yazmak modernist bir tavrın içerisinde kendini konumlandırmak aslında. Modernistlerin açtığı yolda neler vardı? Deneysel edebiyat var, bilinç akışı var, çok zor anlaşılan metinler var. Ben yaptım oldular, var tabii. Dadaist bir tavır da var yani. Evet, bütün bu arayışları kıymetli buluyorum ama ne oluyor? Belirli bir noktadan sonra geri çekiliyor, yani o kanaldan akmayı sürdürmüyor da şekil değiştirerek birazcık daha anlaşılır bir hale dönüşüyor. Ama yine bu asıl tavır, yani dünyayı sorgulayan, temsili sorgulayan tavır devam ediyor. Bizim edebiyatımızın da benim çok önemsediğim kanalı işte bu: Bilge Karasu, Leyla Erbil, Sevim Burak, Oğuz Atay, Adalet Ağaoğlu gibi yazarların ortak özelliği, o verili realist edebiyatın huzurlu, sorunsuz temsil alanını terk edip, bu konforu terk etmeyi göze alıp yepyeni yapılar kurmaya çalışmak yepyeni dil arayışlarına girmek, o riski almak, zor olanı seçmek. Politik olarak da bu yazarların hepsi muhaliftir, muktedir olana karşıdırlar tabii ama öte yandan diğer muhalif söylemleri de sorgularlar. İdeolojik alanı temsil krizini düşünmeden sorgulayamayız. İdeolojik alan zaten sorunsuz bir dille geliyor. Benim dediğim her şey gerçek diyor, bunun dışında söz alanlar vatan haini hatta terörist diye yaftalıyor. Modernist tavır tam da bunu sorguluyor. Postmodern edebiyatın ise 1960 sonrasında bu modern kanalın daha anlaşılır ve daha belki biraz eğlenceli ama yine de asıl meselesinden çok uzaklaşmayan bir edebiyat olduğunu düşünüyorum. Örneğin John Fowles’un dünyaya karşı tavrını çok doğru buluyorum ve yazdığı Fransız Teğmenin Kadını romanı Postmodern edebiyatın ders kitabı örneğidir. Bir de eğlence endüstrisine hizmet eden, kültür endüstrisine sürekli ürün sağlayan, içi boşaltılmış bir postmodern tavır var. O yüzden bu kavram kimi zaman küfür gibi kullanılır, kimi zaman bir övgü gibi. Ama bu işlerin birbirine karıştığı nokta altmış seksen arası veya Türkiye'de belki iki binlere kadar gelecek ama o da geride kaldı. Muhtemelen artık başka edebi arayışlar içinde yazarlar. Fakat sizin kuşak, 90’lar diyeyim, neredeyse tam da bu tartışmaların ortasında kaldı. Hatta gerçekçi yazmanın, sıradan bir hikâye anlatmanın günah gibi görüldüğü zamanlardı. Yeni bir dil aranıyordu ama bu yeni edebi anlayışta gündelik hayattaki gerçekler, yani içerik çok da önemli değil gibiydi. Biçimsel olarak kendimi nasıl farklılaştıracağım sorusu baskındı sanki. Siz de bu ortamın içinde yolunuzu bulmaya çalışıyordunuz, sizin kuşağınız diyebileceğimiz isimleri homojen bir toplam olarak görmesem de, bu tartışmalar sizi de içine alıyordu diyebilir miyiz? Tabi bizim kuşak bu ortamda başladı yazmaya ama 70’li yılların rüzgarını da hissetmiş bir kuşaktık. Ben ortaokuldayken 12 Eylül oldu ve sonuçta o yaşlarda aklım epeyce eriyordu. Lise yılları tamamen Kenan Evren döneminde geçti. Çok korkunç bir dönemdi ama bir yandan da bir şeylerin dönüştüğünü, değiştiğini hissediyorsunuz. Ama bir de eski dünya var. 70’li yılların dünyası var halen kitaplıklarımızda. Mesela Bulgar yazar Gospodinov diyor ki: Her kuşak kendinden önceki kuşakların korkularıyla büyüyor. Çünkü önceki kuşakların kitaplarını okuyarak kendimizi yetiştiriyoruz. Sonuçta benim ruh dünyamı, edebiyat dünyamı etkileyen yazarların hemen hemen hepsi 1980 öncesinde eserlerini vermiş yazarlardı. Eski yazarları da okuyordum, Hüseyin Rahmi gibi Halit Ziya gibi ama asıl belirleyici olan o dönemin tartışmalarıydı. O dergilerdeki polemikler, kullandıkları jargon, yaşlı başlı yazarların birbirleriyle girdikleri tartışmalar 70’li yılların ruh durumunu yansıtıyordu. Olumlu, olumsuz anlamda onlardan çok şey öğrendiğimi düşünüyorum. Olumsuz anlamda da şöyle: sen öyle olma, sen onlara benzeme mümkünse. Yani edebiyat için kurulan sözün toplumsal, kamusal aydın olarak sizin sözünüze dönüşmesi ve sizin kendi karakterinizle özdeşleşmesi durumu vardı. Mesela Attila İlhan öyle bir karakterdi, epeyce görüşürdük gençlerle buluşmayı severdi. Tüm soruların cevaplarını bilen bir adamdı, öyle bir imaj çizerdi, kısa süre içinde bunda bir sorun olduğunu düşünmeye başlamıştım. 90’lara geldiğimizde aslında arkamızda 70’lerin ve daha öncenin bir birikimi de var. Onlardan çok şey öğrendik. Biz de dergi çıkaralım dedik. Çünkü internet yok, hiçbir şey yok. Tıpkı bizden önceki kuşakların yaptığı gibi edebiyata girmeye çalışan insanlar dergi çıkarırlardı. Biz de Hayalet Gemi’yi çıkardık. Ne yapmayalım dedik: Başına bir manifesto koymayalım artık komik olmayalım. Hep öyle bir tavır vardı. Açarsınız sayfayı karşınızda tüm dünyayı yerinden oynatacak bir manifesto, o kadar büyük laflar ki. Bu tür dergiler böyle bir-iki sayı çıkıyor ve batıyorlardı. Başka ne yapmayalım dedik: Karizmatik birtakım “abilerin” arkasına gitmeyelim. Ne yapalım? Kendi yayın kurulumuz olsun, herkesin eşit sözü olsun, yayın kurulundan geçsin her şey, kapanmayalım kendi içimize, dışarıdan yazı da kabul edelim. Bu üçünü yaptığımız için on yıl yaşatabildik. O dönemin olumlu anlamda postmodern belki bakışı şuydu: Disiplinlerin birbiriyle konuşması. Aynı derginin içinde fizik yazısı da oluyordu, edebiyat yazısı da, müzik, mimarlık, felsefe de. Kuşak olarak kendimizi bulmamızı, kendimizi diğerlerinden ayrıştırmamızı bir ölçüde sağladı tüm bunlar. Ama geçmişi bilmeden veya geçmişle bir teması olmadan kopmak mümkün değil. Neden koptuğunuzu bilmeniz lazım çünkü. 90’larda politik olan her şey öcüleşmeye başladı. 70’lerin sıklıkla tartışılan kavramları da hızla terk edildi. Bu apolitikleşmenin etkileri sizin edebiyatınıza da sirayet etmiş olabilir mi? Bu etkiler 2000’li yıllarda da sürdü aslında. Sizden sonraki kuşak bu etkilerden adım adım sıyrıldı. Gölgeler ve Hayaller Şehri’ni apolitikliği anlamında değil ama eleştirel duruşunu çok hızlı terk ettiği için eleştirmiştim bir yazıda mesela. Bir de romanın eleştirdiği oryantalist tınıyı taşımaya devam ettiğini söylemiştim aynı makalede. Biraz da doksanların etkilerinin sürdüğünü düşünüyordum açıkçası. Sonuç olarak edebiyatın büyüyen, gelişen, değişen bir organizma olduğunu düşünürsek, Türkiye edebiyatındaki bu geçişlerin nasıl etkileri oldu hem edebiyatımıza hem sizin yazarlık yolculuğunuza? Gölgeler ve Hayaller Şehri’ndeki oryantalist temler ile 90'larda sosyalist terminolojinin terk edilmesi arasında çok fazla bir bağ kuramadım açıkçası. Bu konuda yazdığım roman üzerinden bir şeyler söyleyebilirim belki. Gölgeler ve Hayaller Şehrinde’de 1908 yılında İstanbul’a gelmiş yarı Fransız yarı Türk bir karakter kurmaya çalıştım ve o karakterin kişisel tarihine, kendisinin bile bilmediği bir arka plan ekledim. Beşir Fuat gibi babası var ana karakterin. Pozitivist, ateist, intihar eden bir kişiydi bu baba. Açıkçası onun varlığı bile politik bir tutum içeriyordu. Bu adamın 18-19 yaşındaki oğlu Fuat’ın gerçekliğini de doğru bir şekilde yansıtma derdi de edindiğinizde, baskın olabilecek baba figürünün tümüyle anlatıyı ele geçirme tehlikesini savuşturmak istiyorsunuz. Zaten gemide başlıyor hikâye ve ilk karşılaşmalar da gemide gerçekleşiyor. Sonrasında Fuat’ın oryantalizmle de karşılaştığını görürüz bir ressamla tanışarak. Fakat burada şunu da vurgulamak lazım. Fuat da o dilin içinde büyümüş zaten. Madunun aslında dili yok çünkü siz sürekli ötekinin dilinin içindesiniz denir ya... Orada naçizane yapmaya çalıştığım şey Fuat’ın o dilin içinden çıkamaması ve o dille dünyayı kavramaya çalışması ile çok büyük bir baba keşfi arasında sıkışmasıydı. Ama bu baba keşfi aynı zamanda çok büyük bir yük çünkü bir deliliğin de keşfi. Benim oradaki kurgum tamamen bu bilgi üstünden gidiyordu. Ama tabii ki koskoca bir tarih var orada, bir sınıf mücadelesi var. Başka bir şekilde de anlatılabilir, başka bir hikâyenin üzerinden anlatılabilirdi ama beni çeken noktaları bulmaya çalıştım. Bir yandan da tarih yazmıyorum. Sonuçta edebiyatla uğraşıyorum ve hikayemden ayrılmamaya çalışıyorum. Bu esnada benim meselem nedir, beni sınırlayan şey nedir? Beni en çok ilgilendiren sinirimi bozan şey nedir? Takıntılarım nedir? Bunları da soruyorum tabi. Ölüm korkusudur, delilik korkusudur, kurgunun büyüleyiciliğidir, hikâyenin yarattığı illüzyondur… Hepsi üzerine düşünüyorum. Postmodern konularla ne güzel çakışıyor, evet olabilir. Evet dönemsel bir etki de olabilir. Sonuçta hangimiz dönemimizin dışında var olabiliriz ki? Elbette dönemimizle de sınırlıyız. Tabi sosyalist literatürün terk edilmesi konusu ayrı. Şunu vurgulamakta fayda var: Sosyalist literatürü tümüyle terk etmiş bir kuşak da değildik. Okuma gruplarımızda Marksizm’e dair çok sıkı okumalar, tartışmalar da yapardık. Sovyetlerin yıkılması konusunda da karmaşık duygular içindeydik. Bizim anladığımız manada sosyalist değildi Sovyet Rusya çünkü. Sonuçta sosyalizm bize göre özgürlük demek doğrudan demokrasi demekti, oysa orada totaliter bir yapı vardı. Kendimi yetiştirirken felsefi bir noktadan hareket ettim: Hakikati nerede arayacağım? Hakikati bana ne verir? Evet, bilim verir. Evet, felsefe verir ve bunu da araştırdıkça daha materyalist, Marksist bir bakış açısına kendiliğinden varıyorsun zaten. Ve onun üzerine de bu sefer oradan tarih okumaya başlıyorsun. Önce sınıf bilincine sahip olayım, tarihi bu bakışla okuyayım diye düşünmedim ama. Felsefi bir başlangıç noktasından hareket ettim. Tabii dediğiniz doğru, gözden düşen kavramlar vardı ve ideolojik bombardımanla gerçekleşiyordu bu. Türk İslam sentezi olarak adı konmuş bir ideolojiyi benimsemişti darbeciler mesela. Bunun dilini de dayatmak için tüm araçları kullanıyorlardı. Karşısında ne vardı? Sivil olarak karşısında yeni yeni palazlanan kültür endüstrisi vardı işte. Ama o dönemin eller havaya tarzındaki kültürel ortamı o dönemin korkunç olaylarının üstünü örtüyordu ve başka bir dil başka bir dünyanın mümkün olduğunu en baştan anlatmamız gerekiyordu. O dönem çok şahaneymiş gibi hatırlanıyor ama ben öyle hatırlamıyorum. O dünyanın içinde değildik. Sonuçta kenarındaydık ama bu kenarda olma, marjinallik meselesi önemli bence. Kenarda olan o günkü düşünceler bugün merkeze geldi mesela. Ekoloji mevzusu tüm çelişkilerden daha önemli şu an mesela. Kolektif bir davranış tarzı gelişmeye başladı. Dayanışma ağlarına üye olmak için sosyalist olmanız gerekmiyor. Yani çok daha başka bir dil kuruldu aslında. Hani zamanında çok yumuşak ve çok küçük burjuva bulunan kavramlar şimdi bir anda önemli kavramlara dönüştü. Tabi elimde bir metreyle bunları ölçüp biçip yargılayacak birisi olarak görmüyorum kendimi. Ama temel birtakım kavramlara sadık kalmak ve şunları sormak önemli benim için: özgürleştirici mi yaptığımız şey yoksa hâkim ideolojiye ya da mevcut müesses nizama hizmet mi ediyor, iktidarı yeniden mi üretiyor, yoksa öteki tarafında kalabiliyor mu? Tarihin doğru tarafında mı? Böyle basit bir bakış açım var o konuda. Edebiyatı nefes alıp veren bir varlık olarak tanımlamaya çalıştım kendimce az önce. Sizin edebiyatınızın da böyle bir organizma olduğunu düşünürsek, ilk kitaptan bu yana nasıl bir gelişim yaşandığını düşünüyorsunuz? Sonuçta yirminci kitabınızı yayımladınız ve elinizde bir veri vardır diye düşünüyorum. Bu arada erken Murat Gülsoy, geç Murat Gülsoy gibi bir değerlendirme beklemiyorum. Sizin kendinize özgü bir bakışınız ilk kitabınızdan beri vardı. Merak ettiğim şey bu bakışı ifade etme biçimleriniz nasıl değişti, bütün edebiyat yolculuğunuzu düşündüğünüzde kırılma, yoğunlaşma, aydınlanma anları oluştu mu? Ressam Vasıf sizin edebiyatınızda nerede duruyor? Zor soru. İnsanın kendini retrospektif değerlendirmesi de zor. Şu tarz bir hattan cevap vermek mümkün olabilir. Sonuçta “sanatın kaynağında ne var” sorusuna ben, sanatın asıl kaynağı bilinçdışı süreçler, diye yanıt veriyorum. Bilinçdışı süreçlerde bir zaman yok, zamansız bir hal var. Onun içerisinde bizim temel çalışmalarımızın tohumları duruyor ve zaman zaman davranışlarımıza yansıyabiliyor ve sanatsal süreçler de aslında bu bilinçdışındaki meselelerin ne kadar iyi yüzeye çıkarılabildiği ile bağlantılı. Bizi yakalayan şey aslında yazarın kendi bilinçdışı süreçlerini ne kadar özgürleştirebildiğidir. Konular hep aynıdır bende. Hep aynı meseleler dönüp durur aklımda. Farklı bir konudan hareket ettiğimi düşündüğüm zamanlarda bile döner döner o konularda bulurum kendimi. Nedir mesela? Delilik. Nedir mesela? Yaratıcılık. Böyle birtakım noktalar var. Bunlar hep vardı da çok doğru. Mesela hep örnek verdiğim şeylerden bir tanesini anlatayım: 90’lı yıllarda bir ara aklıma bir hikâye geldi. Çok kötü bir kitap okuyordum. Her şey birbirine karıştırmış yazan kişi, isimleri birbirine karıştırmış falan. Gözden de kaçmış, kötü bir yayınevinden çıkmış dedim. Fakat böyle bir roman yazsam bir gün diye düşündüm. Nasıl bir roman? Aslında adam çok iyi bir yazarmış ama bunamış. Bu halde son romanını yazıyor. Her şeyi birbirine karıştırıyor ama hâlâ sağlam bir dil kurabiliyor. Kısacası “bunak yazar” projesi. Şimdi bu benim 90'larda aklıma geldiğinde daha bir tane bile kitabım yok. Hep yazmak istediğim, notlarını aldığım, komik ilginç olacağını düşündüğüm o romanı hiç yazamadım. Ama 20 yıl sonra, ailede yaşlıların ölüme yolculuklarından sarsıldığım bir zamanda kısa, anlaşılması zor bir roman çıktı ortaya: Nisyan. Ya da işte çocuk yaştan beri Beşir Fuat okurum. Ama bir gün Beşir Fuat üzerine bir şey yazmam için yıllar geçecek. Birkaç tane roman yazacağım ve birkaç romandan sonra ben böyle bir hikâye anlatayım diye cesaret bulduğum anda yüzeye çıkacak o ilk fikir. Yani tohumlar hep benimle beraberdiler ama yazma tekniği ve edebi birikimim yoktu. Başlangıç noktasıyla şimdi arasında çok şey çalıştım, çok şey okudum, çok şey yazdım. Dolayısıyla yaza yaza, okuya okuya, kendimi geliştirdim. İşte o zamanki konuları şimdi bu şekilde ele alabilir hale geldim. Gölgeler ve Hayaller Şehrinde’yi 1980’lerde yazamazdım, öyle bir yazma deneyimim, birikimim yoktu. O zamandan şimdiye değişen teknik yeterliliktir belki. Ama asıl meseleleri hep oralarda benimle beraber, asıl meselem değişmiyor. Ancak bunlar dile dökebildiklerim. Artık bilince çıkmış olanlar… Bir de çıkamamış olanlar var. Gizemli olan, yazmanın, çizmenin en güzel tarafı yani sanatla uğraşmanın en güzel yanı kendinizdeki bilmediğiniz şeyin keşif yolculuğu. Peki kitap bitince keşfediyor musunuz? Hayır. Ama içinizde bir yere yaklaştığınız hissi oluşuyor. Romanı yazdıktan sonra artık başka biriyiz. Nasıl diyelim bir merdivenden bir yere çıkmış gibi. Ressam Vasıf’ın sergi kataloğunu hazırlamışsınız bu arada. Oldukça güzel bir fikir. Bundan sonra yazarlar bu fikri kullanacaktır sanırım. Fikir nasıl ortaya çıktı? Tepkiler nasıldı? Güzel oldu sanırım, en azından şu ana kadar iyi tepkiler aldı. Sonuçta herkesin çok ilgisini çekti. Zaten söylemediğimiz zaman büyük bir yanılsama yaratıyor. Yani şu anda kimse söyleşileri okumasa, kitap ve katalog eline geçse gerçekten böyle bir ressamla ilgili bir kitap herhalde, bu da resimleri işte diyebilir. Ama ben bunu kandırmaca olsun diye düşünmedim. Şu bana çok çekici gelen bir şey tabii. Bir yazar romanın içerisinde çeşitli karakterler yaratabilir. Mesela çok zor olan şeyler vardır. Roman kahramanı olarak çok iyi bir şair yarattım dediğiniz noktada göster şiirleri demezler mi? Derler. Şiirleri romana koymazsanız biraz kaçak güreşmiş olursunuz. Yani bütün bir romanı bir şair üzerine kurup da bir dizesini bile yazamıyorsanız o zaman okur biraz dudak bükebilir. Ana karakter ressam olunca kimse sizden beklemiyor resim yapmanızı, en fazla sözcüklerle tarif etmeniz beklenir. Fakat burada bir şans oluştu. 1990’lı yıllardan beri yapay zekâ ile ilgilenen birisiyim. Aslında elektronik mühendisliğinden sonra psikolojide yüksek lisans çalışması yapmamın en büyük nedeni yapay zekaydı. Bunlarla ilgili bir akademik kariyer düşünüyordum. O zamanlar altın çağıydı yapay zekanın ve çok büyük ümitler vardı. Yapay zeka çalışmalarından çok büyük bir beklenti oluşmuştu fakat dönemin teknolojik altyapısı o beklentileri karşılayamayınca gözden düştü. Birinci kışına girdi bu çalışmalar. Sonra internet girdi hayatlarımıza ve büyük veriler üzerinde çalışabilen algoritmalar, bunları kaldırabilecek donanımlar gelişti. Dolayısıyla yapay zekâ tekrar yeni numaralarıyla karşımıza çıktı. Bunlardan en önemlisi müzik besteleyebilmesi, metin yazabilmesi ve resim çizebilmesi. Resim çizen algoritmalar da roman bittikten sonra, bu yaz, erişilebilir oldu benim için. Öncesinde biliyordum aslında, hatta iki üç sene önce bir yandan da bunları yapabilsek diye birkaç programcı arkadaşla da konuşmuştum. Ama o zaman kolay değildi maalesef. Yazın kullanıma sunulur sunulmaz çalışmaya başladım. Vasıf’ın yaşam eğrisine göre bir çizim şekli belirlemem gerekiyordu. Mesela Paris’e gidecek, oradaki sanat ortamından etkilenecek. Gelecek buraya, işgal altındaki İstanbul’da oryantalist resimler çizip yabancı komutanlara, elçilik görevlilerine satacak. Yıllarca defterine Fatma Belkıs'ın yaşlı halini çizecek kara kalemle ya da işte defteri ile İstanbul'da dolaşacak, sokağın kaydını tutacak. Bütün bunlar kafamda vardı. Romanda da var zaten. Tüm bunları veriler halinde girerek, yapay zekaya çizdirdim. Sonuçlar beni memnun etmişti ama nasıl karşılanacağını kestiremiyordum. İnsanlar da çok sevdiler açıkçası. Kataloğa okurlar da ulaşabilecek mi? Sınırlı sayıda bastırdığımız bir çalışma oldu. Meraklıları koleksiyonlarına katmışlardır basılı halini ama ben internette paylaşmayı planlıyorum. Vasıf da böylelikle resimleriyle de var olmuş oldu. Romanla birlikte resimlere de bakmak keyifli olabilir. Ben hiçbir zaman düz bir roman yapısı kurmayı sevmiyorum. İlla farklı bir yapısal özelliği olsun. Parçalı yapı benim diğer romanlarımda da vardır zaten. Resimle de ilk kez ilgilenmiyorum aslında. İstanbul’da Bir Merhamet Haftası da yedi resim üzerine kurulu bir romandı. Yani resim okumayı, resme bakmayı çok ilham verici buluyorum. Sanatların birbiriyle konuşması bana çok verimli sonuçlar doğuruyor gibi geliyor. RESSAM VASIF’IN GİZLİ AŞKLAR TARİHİ Murat Gülsoy Can Yayınları, 2023 320 s.

  • Tristan koymuşlar adımı. Tam üç yüz yaşındayım.

    Tabiatı, dünyayı ve insanları bambaşka bir perspektiften, dokunaklı bir dille ele alan, Bir Ağacın Günlüğü, Türkçede. Baştan sona bir ağacın dilinden aktarılan bu satırlar, okuyan herkesi değiştirip doğaya yeni bir gözle bakmayı öğreten bir tılsım. “Tristan koymuşlar adımı. Tam üç yüz yaşındayım. İnsan duygularının her çeşidini tanıdım ve bir şafak vakti yere yığıldım. Köklerimin arasına süzülen ışığın ve toprağa değen dallarımın haberini postacıdan aldım. Onun gözlerinden, kendimi yolun karşısında, yere yıkılmış bir hâlde gördüm. Doktor Lannes’in iki armut ağacından biriydim. Ben onun en değerli varlığı, bir hatıranın canlı anıtıydım. Aramızdaki bu bağ ve dostluk yeniden var olabilir mi, bilmiyorum. Ölümden sonraki yaşamda ağaçlar ve insanlar da birbirine kavuşur mu?” Üç yüz yaşındaki Tristan, insanlarla iç içe geçirdiği uzun yıllar süresince onların tüm duygularını deneyimlemiş bir armut ağacıdır. Sert bir fırtınanın ardından devrildiğinde bilinci, onu toprakla buluşturan köklerinden kurtulup küçük bir kızın kendi kütüğüne oyduğu heykele geçer. Bu süreçte Tristan, geçmişinin gölgeleriyle yüzleşmeye başlar; kurumuş dallarıyla yakılan bir cadı, yanı başında intihar eden genç bir şair ve küçük bir çocuğun ölümüne sebep olan kurşun... Ölümünün ardından, var oluşunun en yakın şahidi iki âşığın beraberliklerine eşlik ederken zihninin derinliklerine doğru bir yolculuğa çıkar ve o kaçınılmaz sorunun yanıtını arar: “Neden hâlâ hayattayım?” Didier van Cauwelaert, 1960 yılında Nice'de doğdu. Fransız Akademisi ödüllü bir tiyatro yazarı ve dramaturgdur. Sekiz yaşında bir polisiye roman yazdı. Gallimard Yayınevi'nin yayımladığı bu roman Fransa'da büyük yankı uyandırdı. 1994'te Un Aller Simple romanıyla Goncourt Ödülü kazandı. Klon İsa, on sekizinci romanıdır. Romanları yirminin üzerinde dile çevrildi. MIRAMAX film şirketi Education d'une fée adlı romanının film hakları için rekor düzeyde bir para ödedi. Film yakında Hollywood'da çekim aşamasındadır. BİR AĞACIN GÜNLÜĞÜ Didier Van Cauwelaert Kafka Kitap, 2023 Çeviri: Gürkan Çimen 168 s.

  • Farklılık cebinde “eksiklik” mi taşır?

    Burcu Karakoç, Daniel Keyes'in kaleme aldığı, Algernon’a Çiçekler adlı kitabı üzerine yazdı: "Algernon’a Çiçekler, ele aldığım tüm yönleriyle hem psikiyatri alanında hem de felsefi düzlemde pek çok konuyu tartışmaya açarken sevgisizlik, çaresizlik, merhamet ve aile bağlarıyla ilgili ince bir sızı yaratıyor." İlk kez 1959 yılında hikâye olarak yayımlanan Algernon’a Çiçekler, 1966 yılında roman olarak basılır. Çarpıcı içeriğiyle dikkat çekmesinin yanı sıra Hugo ve Nebula gibi ödüllerine de layık görülür. Daniel Keyes, Algernon’a Çiçekler’de zekâ geriliğiyle ilgili yapılan bir deneyi ve deneyin sonuçlarını konu alır. Charlie adlı ana karakter üzerinde yapılan bu deney, onun bizzat tuttuğu günlüklerle kayıt altına alınıyor. Roman, bütünüyle bir günlük şeklinde kurgulanmış. Belirli bir tarihte başlayıp belirli bir tarihte son buluyor. Kurgunun odağında Charlie yer alır. Roman boyunca anlatılanları Charlie’nin gözünden okuruz. Bu yönüyle bir “ben” anlatısıyla karşı karşıyayız. Yazar, Charlie’nin günlüğünü sahiden elimize tutuşturmuş gibidir. Onun duygularına, deneyimlerine kimi zaman çaresizliğine ve çıkmazlarına tanıklık ederiz hatta ortak oluruz. Danile Keyes, öylesine içten ve dokunaklı bir dil ve yol bulmuş ki romanın kurgu olduğunu unuturuz. Charlie’nin varlığından bir an bile şüphe etmeyiz. Hikâyeye müdahale edip yaşananları değiştirebilme kudretine sahip olmak isteriz. Yazar, bilinçli bir tercihle okuru empatiye yönlendirmiyor belki ama kitap boyunca ister istemez kendimizi Charlie’nin yerinde düşünüyoruz. Romanın bana göre duygusal açıdan en zorlayıcı yönü de buydu. Çocuksu bir hayalperestlikle kurguyu altüst etmek istedim. Böyle ifade edince kitap, duyguların aşırılığa kaçtığı yoğun bir romantizm barındırıyor fikri oluştursa da durum pek de öyle değil. Tam aksine kurgu öylesine başarılı ki eylemler, konuşmalar ve olaylar dozunda bir duygusallıkla birbirini tamamlıyor. Didaktik bir üslup ve ayakları yere basan bir gerçeklikle örülmüyor. Sürükleyici ve kimi duygular üzerinde düşünmeyi sağlayan etkili bir kurguya sahip. Yazarın zaman mefhumunu ele alışı da romanın güçlü niteliklerinden bir diğeri. Charlie’nin hatırlamalarıyla geriye döneriz; onun yaşamı, ailesi ve çevresi hakkında bilgi sahibi oluruz. Bu durum şimdiye tanıklık ederken geçmiş ve gelecekle bağlantı kurmamızı sağlıyor. Algernon’a Çiçekler, sözünü ettiğim yönlerinin dışında zekâ geriliği üzerinden bir yandan bilimsel deneylerle akademiyi sorgulatırken diğer yandan ahlaki değerler üzerinde düşündürüyor. Bilimsel gelişmeler için bazı alanlarda deneyler zorunlu uğraşlar olarak karşımıza çıkar. Peki, durum böyleyken insanın deney konumunda bulunması etik değerler açısından neyi ifade eder? İnsan, insan olma durumundan sıyrılıp bir deney materyali, aracı ya da nesnesine dönüşürken insanlık ne kaybediyor ya da bilim ne “kazanıyor?” Romanın fikrimce açmazlarından biri tam da bu nokta oluyor. Nitekim kitapta Charlie’nin de bu sorgulamalar içinde olduğunu görüyoruz. Akademi dünyası açısından bir deney nesnesi olarak kıymetli bir varlıkken “insan” olduğu unutulur ya da başından beri onlar için sadece bilimsel bir deneyin materyalidir. Kitapta öne çıkan bu nokta, insanın en temelde var olmasıyla zaten sahip olması gereken duygu ve durumlar olduğu üzerinde yeniden kafa yormaya davet ediyor. Bu mesele özelinde şu sorular aklıma geldi: Özel gereksinim sahibi bireylere karşı ne kadar dürüst duygular içindeyiz? Onlarla sokağı, sınıfı ve belli yaşam alanlarını paylaşmaya sahiden gönüllü müyüz? Roman boyunca normal, normal dışı ve zekâ gibi kavramların sosyal yaşamdaki karşılıklarını ve bu karşılıkların psikolojik uzantılarını görüyoruz. Toplumun yaşamı “normal” tanımı üzerinden şekillendirmesi bir başka tartışma alanı oluşturur. Belirlenen “normal” kurallar dışına “normal olmadığı” için itilen bireyler ve bu bireylerin aileleri bambaşka psikolojik yüklerle karşılaşır. Sosyal yaşamdan sessiz bir iş birliği ile ötelenir. Kitap bu meseleleri de akla getiriyor. Algernon’a Çiçekler’de sevginin değeri, anlamı ve gerekliliği ile ilgili vurgular görüyorum. Sevginin özüne dair düşünmeyi sağlıyor. İnsan sadece kendi belirlediği şartlara uygun kişileri mi sever? Ya da sevgi koşulların çok ötesinde kabullenişlerle mi var olur? Koşulsuz sevgi mümkün mü? Romanda özellikle Charlie’nin annesi üzerinden sevgi, kabulleniş, zekâ, yeterlilik ve “normal” gibi kavramları görürüz. Reddedilmenin ve utancın bilinçdışı korkuları körüklemesini izleriz. Ardından yüzleşme arzusu ve geçmişi değiştirememenin bezginliğini yaşarken bunlar üzerinde düşünürüz. Algernon’a Çiçekler, ele aldığım tüm yönleriyle hem psikiyatri alanında hem de felsefi düzlemde pek çok konuyu tartışmaya açarken sevgisizlik, çaresizlik, merhamet ve aile bağlarıyla ilgili ince bir sızı yaratıyor. ALGERNON'A ÇİÇEKLER Daniel Keyes Koridor Yayıncılık, 2015 Çeviri: Handan Ünlü Haktanır Türü: Roman 325 s.

  • “Hayatın anlamsızlığı insanı kendi anlamını yaratmaya zorlar.”

    2001: A Space Odyssey (2001: Bir Uzay Destanı), A Clockwork Orange (Otomatik Portakal), The Shining (Cinnet), Eyes Wide Shut (Gözü Tamamen Kapalı) gibi kült filmlere imza atmış, sinema tarihini değiştiren yönetmenlerden Stanley Kubrick’i, Estetiğin ve Sembollerin Gizemli Yönetmeni adlı kitabıyla Melissa Mey anlatıyor. Rönesans için Leonardo da Vinci ne ise, Stanley Kubrick de modern zamanın sineması için odur. O hem dâhi, hem deli, hem de yaratımın uç sınırlarında dolaşan cesur bir sanatçı... Fazlasıyla gizemli ve her daim çözülmeyi bekleyen bir sırlar efendisi... Her filminin içine yaşamla ve tarihle ilgili çok özel anahtarlar yerleştiren ve bu anahtarları kullanabilecek zeki izleyiciler aramış olan Stanley Kubrick, bu yönüyle sadece bir yönetmen değil, aynı zamanda felsefe alanında akla zarar sorular soran ve cevaplar bırakan bir düşünürdür. Bu kitapta Kubrick’in hayatından ziyade hâlâ cevaplar aramaya devam eden sorularını da bulacaksınız. Melissa Mey Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Ana Heykel Yan Sanatı’ndan mezun oldu. Aynı üniversitede “17. yy. Hollanda Resminde Kullanılan Semboller” teziyle yüksek lisansını tamamladı. 9 yaşında aldığı fotoğraf makinesinin de diğer sanat dalları gibi hep hayatının içinde olacağını daha o yıllarda hissetmişti. Resim disiplininde davet edildiği yurtdışı seyahatinde elinden düşmeyen fotoğraf makinesi oradaki fotoğraf grubunun dikkatini çekti ve o günlerdeki uluslararası fotoğraf yarışmasına davet edildi. Bu sürpriz davetten jürinin “Özel Göz” ödülüyle ayrıldı. Türkiye’ye döndüğünde artık profesyonel olarak fotoğrafa başladı. 2011’de resimde son, fotoğrafta ise ilk kişisel sergisini açtı. Yaptığı seyahatlerde o dönem henüz Türkiye’de örnekleri olmayan resimsel graffitilerin izlerini sürdü, geniş bir arşiv yaptı ve “Şehir İzleri” adını verdiği bu sergisini açtı. Sonrasında Mey’in fotoğrafları birçok özel koleksiyon, çağdaş sanat müzayedesi ve sergilerde yer aldı. 2010’da rekor fiyata satılan fotoğrafının tüm geliri ile Konya Ereğlisi’nde yüz kız öğrenci için “Baba Beni Okula Gönder Kız Öğrenci Yurdu” yapımına destek oldu. Mayıs 2016’da gelirini bu yurda bağışladığı “Küçük Prens Tenimde” adlı fotoğraf kitabı, İnkılâp Yayınevi’nden çıktı. Bir proje kitabı olan bu eser aynı zamanda içeriği ile bir ilkti ve sonrasında dünyada birçok “Küçük Prens Koleksiyoneri”ne ilham verdi. Aynı yıl Ekim 2016’da Küçük Prens çevirisi Sola Yayınları’ndan çıktı. Bu kitap, Türkiye’de yayımlanmış ilk ve tek farklı illüstrasyonu, çift kapağı ve en yalın çevirisiyle bir ilk olmuştur. Ekim 2019’da yine Sola Yayınları’ndan Salai adlı Türkçe & İngilizce aforizma kitabı ve İnkilap Yayınları’ndan Dil Öğreten Hikâyeler kitabı yayımlanmıştır. Mey, yoğun seyahatleri dışında yılın belli aylarında Floransa’da yaşamaktadır. Mitoloji, ikonografi ve sembol uzmanı olan sanatçı aynı zamanda Maltepe Üniversitesi Konservatuvarı’nda öğretim görevlisi olarak Büyük Besteciler ve Başyapıtları ile Sanat Tarihi dersleri vermektedir. Yine aynı üniversitede, “Sinema” dalında doktora yapmaktadır. Sanatçı, çok dilde yazdığı öykü kitaplarıyla, dil öğrenenlere yardımcı olmayı amaçlamıştır. STANLEY KUBRICK - ESTETİĞİN VE SEMBOLLERİN GİZEMLİ YÖNETMENİ Melissa Mey Destek Yayınları, 2023 Tür: Biyografi 144 s.

  • Göç hikâyeleri, genellikle “gurbet” ve “başarı” arasında sıkışıp kalır

    İlhamını Kreuzberg’den alan Ötekilerin Başkenti, on beş farklı hikâyeyle şimdiye kadar anlatılmayanın peşine düşüyor. Göç hikâyeleri, genellikle “gurbet” ve “başarı” arasında sıkışıp kalır. Kreuzberg ise, bunun hep böyle olmadığını görmek, bu denklemi kırmak için yeryüzündeki en ideal seyir tepelerinden biri. Ötekilerin Başkenti kâh göçmenlerin Berlin Duvarı’ndaki izlerini takip ediyor, kâh Berlin’in iki meleği Damiel ve Kasiel’le birlikte şehrin üzerinde dolaşıyor. David Bowie’yle aynı şarkıyı mırıldanıp Berlin Ulusal Müzesi’nden Almanya’nın en ünlü tablosunu çalan Ulay’ın arkasından koşturuyor. Almanya’nın ilk göçmen kadın futbol takımı için tribünlerde tezahürat yaparken soluğu Tahran’da alıyor. Bazen de Kreuzberg’in göçmen sokaklarına, cadde, dükkân ve evlerine konuk olurken, günün sonunda sokaktaki çocuklarla neşeli bir oyuna dalıyor. Gökhan Duman 1983 yılında Tokat’ta doğdu. 16 yıldır Ankara’da yaşıyor. Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi bölümlerinde eğitim aldı. Diaspora, göç, göçmenlik üzerine çalışmalar yürütüyor. Fotoğrafçılık, arşivcilik ve sosyal medya konularıyla ilgileniyor. 2016 yılında yayınlanan "Göçüp Kalanlar" kitabının editörlüğünü yürüttü. ÖTEKİLERİN BAŞKENTİ Gökhan Duman Everest Yayınları, 2023 Tür: Anlatı 160 s.

  • Öykü: Baba ve kız

    "Hep yürüsek böyle keşke. Hiç bitmese yol. Buraya hep gelelim n’olur baba." Zeynep Kotan Bahar yağmurlarıyla yeşermiş çimenlere bastıkça su sıçrıyor küçük kızın ayaklarına. Damlacıklar değdikçe gıdıklanıp kıkırdıyor. Arada bir babasının elini bırakıp kendi etrafında dönüyor, mavi elbisesinin eteği rüzgârıyla dalgalanıyor. Sonra hızla koşup babasına sarılıyor. El ele yürümeye başlıyorlar. Adamın başı önde, sırtında kamburu asılı. Adımları yorgun. Bakışlarının feri kaçmış. Yine de bir süreliğine de olsa parlamaktan geri duramıyorlar kızı fır fır dönerken. Coşkusu bulaşıcı. Kızı sarıldığında bir anlığına sımsıcak oluyor bedeni. Kalbi yeniden atabiliyor sanki. “Ne güzel bir gün değil mi baba?” “Öyle mi?” “Evet, harika. Hep yürüsek böyle keşke. Hiç bitmese yol. Buraya hep gelelim n’olur baba.” Gülümsemekle yetiniyor adam. “Baba çok ama çok merak ediyorum nasıl olduğunu.” “Neyin?” “Değirmenin. Ne kadar yüksek kim bilir? Bakmıştık ya beraber fotoğrafına. Şu bulutlara kadar uzanıyor mu? Oraya çıkınca zıplasam tutabilir miyim bulutları?” Zıp zıp zıplıyor elleri havada. Adam kaçırıyor gözlerini. Baktıkça harlanıyor çünkü yangın. Nasıl da benziyor annesine. Saçları, elleri, sol kaşının üzerindeki ben… en çok da neşesi, cıvıltısı. “Tutabilirsin belki.” O an bir güç geliyor, kucağına alıyor kızını. Döndürüyor, döndürüyor. Rüzgarda uçuşan ipek saçları bal kokuyor. Şaşkınlıktan ve mutluluktan çığlıklar atıyor minik kız. Hep uçsa böyle babasının kollarında. Birden onu görüyor. Duruyor. Hayal ettiğinden daha da yüksek. Dört kollu bir dev. Kollarını açmış gülümseyerek onu çağırıyor. Çığlıklar atarak koşuyor. “Yanına geliyorum! Bekle beni, geliyorum!” Duruyor adam. Donuyor. Yıllar öncesindeki gibi karşısında bembeyaz elbisesiyle. Saçlarında sarı çiçeklerden bir taç. Gülümsüyor. Kollarını açmış, onu bekliyor. Koşuyor, koşuyor, yetişiyor kızına. Nefes nefese ikisi de şimdi. “Çok susadım.” diyor küçük kız. Çantasından su şişesini çıkarıp kızına veriyor. Kana kana içiyor kız. Susuzluğu geçince kayalıkların dibine, adamın yanına oturuyor. Dizine yatıyor. Nasıl da yumuşak saçları. Tutuşuyor yine adamın içindeki harabe. Çekiyor ellerini kızının saçlarından. Kalkıyor minik kız. “Hadi, çıkalım artık.” Basamak şeklinde yontulmuş kayalardan çıkmaya başlıyorlar. Rüzgarın serinliği yatıştırıyor güneşin yakışını. Arada bir soluklanıp birbirlerine bakıyorlar. Gözleri “hadi” diyince tekrar başlıyor tırmanış. Tepedeler. Küçük kız sessiz. Uzun uzun bakıyor değirmenin kollarına. Kendi kollarının upuzun olduğunu hayal ediyor. Artık sarılabilir bu dört kollu deve. Değirmenin kanadının üzerine oturuyor ve neşeyle cıvıldıyor kanatla beraber dönerken. “Zamanı geldi.” “Neyin baba? Neyin zamanı?” Adam çantasından bakırdan yapılmış kapaklı bir kutu çıkarıyor. Kutunun kapağındaki camın altındaki fotoğraftaki kadının gülümseyişi çerçeveden taşıyor. Küçük kızın eline veriyor kutuyu. Kapağını açıyor. Kucağına alıp kaldırabileceği en yükseğe kaldırıyor kızı. Rüzgar önce kızın saçlarını okşuyor sonra kutunun içindeki külleri havalandırıyor. Bulutlara karışıyor küller. Adam yavaşça indirip sımsıkı sarılıyor kızına. Gömleğinin hemen altında bir kıpırtı. Bu sefer yemin edebilir kalbinin attığına. Saçlarını öpüyor kızının. Bal kokusunu çekiyor ciğerlerine. “Hep gelelim” diyor. “Seninle hep buraya gelelim, var mısın?”

  • Hegel, Kant, Foucault gibi birçok önemli düşünürün rehberliğinde savaş meselesi

    Savaş Ontolojisi, sosyoloji ve felsefe literatürünün en önemli kalemlerinden Akay’ın Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde 2018-2019’da verdiği aynı başlıklı dersin notlarından oluşuyor. Teorik olarak tarihin verdiği anlatılardan yola çıkarak savaş meselesini ele alan ve günümüzdeki haliyle kıyaslayan Prof. Dr. Ali Akay, kitapta kullandığı konuşma diliyle de okurlara masalsı bir anlatı sunuyor. Savaş Ontolojisi, MSGSÜ Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Akay’ın Ayrıntı Yayınları’ndan, Foucault’nun Deliliğin Tarihi kitabının ilk bölümünden yola çıkarak kaleme aldığı Delilik Gemisi kitabının ardından çıkan ikinci kitabı. Ontolojinin, varlığın düşünülebilirliği olduğunu ifade eden Akay, Schola Ayrıntı Dizisi’den çıkan Savaş Ontolojisi’nde Hegel, Kant, Foucault gibi birçok önemli düşünürün rehberliğinde savaş meselesini ele alırken kitabın ikinci kısmında ise daha çok Carl Schmitt üzerine odaklanıyor. Bu dersleri vermeye başladığımda savaş daha ufukta yoktu. Ancak, Rusya’nın Doğu Avrupa içinde yer alan Ukrayna’ya 24 Şubat 2022’de savaş açmasıyla savaş gerçek olarak çıktı karşımıza. Sanki Nazilerden arınacaktı bu ülke. Halbuki saldırılan ülkelerde milli duygular her seferinde biraz daha yükselmekteydi. Paralı askerlere (Wagner Grubu) ihtiyaç, eski savaşlarda olduğu gibi sürmekte. İkinci Dünya Savaşı “artık savaş olmayacak” hissiyle sonlanmıştı. Ama o günden bugüne dünyada, Avrupa’da daha az görünse de, savaştan bir türlü çıkamadık. 1945’ten beri Batılı devletler, bağımsızlık mücadelesi veren ülkelere karşı hiç savaş kazanamadı. Bu bile günümüzde savaşın milli bir dava olduğunu azımsanamayacak kadar güçlü bir şekilde göstermekte. Eski Kraliyet Avrupa’sında savaşlar milli ordularla veya milislerle değil, profesyonel savaşçılarla yapılmaktaydı. Ordunun milliyeti yoktu; paralı askerler gibi savaşa giden insanlar vardı, İspanya İç Savaşı’nda olduğu gibi veya bugünkü savaşlarda göründüğü gibi. Milli nitelikli savaşlardan uzaklaşmaya başlayan dinî veya ideolojik savaşlar 1990’larda parçalanan Yugoslavya’nın içinde etnik ve dinî savaşlara dönüşmüş, 2001 sonrasındaysa, “İkiz Kuleler”in yıkılmasıyla birlikte dinî bir terim olan “kötülük ekseni”yle başka bir savaş başlamıştı. Eski Yunan’dan Kraliyet Avrupa’sına, Napoléon savaşlarıyla Hegel’den Schmitt’in “toprağın nomosu”na kadar bugün varlık sorunu olarak savaş ontolojik bir karakter taşımaktadır. 1976-1990 yılları arasında Paris VIII Üniversitesi’nde Sosyoloji, Felsefe ve Siyaset Bilimi okuyan Ali Akay, 1990 yılından beri İstanbul’da, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nde öğretim üyesidir. Aynı üniversitenin Resim Bölümü’nde 1992 yılından beri doktora dersi vermeyi sürdürmektedir. 1980’li yılların sonu ve 1990’lı yılların başlarında Deleuze ve Guattari’den çeviriler yapmıştır. Felsefe ve sosyoloji çalışmalarının yanı sıra, çağdaş sanat ortamında 1990’lı yılların başından beri sergiler düzenlemekte, yazılar yazmakta ve kitaplar yayımlamaktadır. Ali Akay, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi dışında, Berlin’de Humboldt Üniversitesi’nde, Fransa’da INHA (Sanat Tarihi Milli Enstitüsü), Paris VIII Üniversitesi, Sorbonne Üniversitesi ve Amerika’da Columbia Üniversitesi’nde çalışmıştır. Paris’te Jeu de Paume Müzesi’nde Exilocrates adı altında tüm seneyi kapsayan seminerler dizisi yapmıştır. Postmodernizmin ABC’si (Say Yay.), Birleşmeyen Sentez (Yapı Kredi Yay.), Sanat Tarihi: Sıradışı Bir Disiplin (Yapı Kredi Yay.), Sanatın Gramları (Bağlam Yay.), Siyaset Bir Düşünce Alanıdır (Dedalus Yay.), Armağan; Tekil Düşünce ve M. Foucault’da İktidar ve Direnme Odakları; Seza Paker: Refleksif Akışkanlıklar; Sanat Bizi Seviyor; Felsefe Yazıları (Doğu Batı Yay.), Félix Guattari: Öznellik Alanları; Minör Politika (Otonom Yay.), Kulakdavulunun Eğrisi; Konu-m-lar (Belge Yay.) kitaplarının yazarı ve İstanbul (Autrement Pres), Placing Turkey on the Map of Europe (Boğaziçi University Press), Postmodernisme et apres? (Editions Kimé), Model Türkei (Wallstein Verlag), Unleashed (Time and Hudson) adlı kolektif kitapların yazarlarındandır. 1992 yılında Toplumbilim dergisini kurmuş ve 2011 yılına kadar bu dergiyi yayımlamayı sürdürmüştür. 2011 yılında, şu anda devam etmekte olan Teorik Bakış dergisini kurmuştur. 2003-2005 yılları arasında da Plato adlı çağdaş sanat dergisinin ortak kuruculuğunu üstlenmiştir. Türkiye’de ve yurt dışında pek çok serginin küratörlüğünü yapmıştır. SAVAŞ ONTOLOJİSİ Ali Akay Ayrıntı Yayınları, 2023 240 s.

  • Yayıncılar Birliği 2022 kitap raporu: Kitap üretimi 7 yıl öncesine geriledi

    “Türkiye Yayıncılar Birliği 2022 yılı kitap pazarı raporu” yayımlandı. Rapora göre yayımcılık sektörü kitap üretiminde 7 yıl öncesine geriledi. “Türkiye Yayıncılar Birliği 2022 yılı kitap pazarı raporu” yayımlandı. Rapora göre yayımcılık sektörü kitap üretiminde 7 yıl öncesine geriledi. Türkiye Yayıncılar Birliği Genel Başkanı Kenan Kocatürk, rapordan öne çıkanları Gündem Özel'de anlattı. Raporda “2020’den bu yana pandemiyle birlikte oluşan zorlu koşullar, 2022 yılında da devam ederek ülkemizde yayımcılık sektörünü ve diğer sektörleri etkiledi” denildi. Dünyada yaşanan kağıt krizi ve ülkede yaşanan döviz kurunun sektörü darboğaza soktuğuna dikkat çekilen raporda, “Küresel selüloz fiyatlarının ve ithal edilen kağıdın navlun bedelinin artması, kağıtta dışa bağımlı oluşumuzu bize bir kez daha hatırlatmıştır. İthal edilen birinci hamur ve kitap kapağı kağıtlarında yüzde 200’lere, kitap kağıdında yüzde 30-35’e varan, kuşe kağıtlarda yüzde 100’ü aşan döviz bazında yaşanan fiyat artışları sektörümüzü büyük bir krize sokmuştur” ifadelerine yer verildi. Rapora göre, bağımsız yayımcılık sektörü 2021 yılını 438 milyon 679 bin 864 adet kitap üretimi ile tamamlamıştı. 2022 yılını ise 380 milyon 296 bin 402 adet ile tamamladı. 2022 yılında bir önceki yıla göre 58.3 milyon adet, oransal olarak yüzde 13.3 küçülme gerçekleşti. Sektörün son on yılında ilk kez yaşadığı bu küçülme ile kitap üretimi 2015 yılı seviyesine gerilemiş oldu. Sonuçlar sektörün 7 yıl geriye gittiğini gösteriyor. 2022 yılında yayımlanan kitapların yüzde 19.4’ünü yetişkin araştırma, inceleme kitapları, yaklaşık yüzde 9’unu yetişkin edebiyat sanat kitapları, yüzde 12.1’ini çocuk ve gençlik kitapları, yaklaşık yüzde 8.7’sini inanç kitapları, yaklaşık yüzde 1.4’ünü akademik yayımlar, yüzde 1.5’ini ithal yayımlar ve yüzde 47.9’unu eğitim alanındaki kitaplar oluşturdu. Araştırma-inceleme alanı 73 milyon 844 bin 863, edebiyat-sanat kitapları 34 milyon 299 bin 328, çocuk ve ilk gençlik kitapları 46 milyon 048 bin 282 adet üretildi. Kültür yayımcılığının toplam üretimi 154 milyon 192 bin 473 adet oldu. Kültür yayımlarının toplam oranı ise tüm sektörde yüzde 40.55. 2022 yılı çevrim içi satış rakamlarına göre, toplam satışların yüzde 23’ü çevrim içinde gerçekleşti. Bu oran 2021 yılında yüzde 21.7 olarak gerçekleşmişti. Türlere göre kırılımlarına bakıldığında ise en yüksek oranın kültür yayımlarında olduğu görülmekte. Kültür yayımlarının yüzde 49.95’i çevrim içi satışlarda yapıldı. Neredeyse iki kültür kitabından biri çevrim içinde satılıyor. Ayrıca 2022 yılında sesli kitap satışları ve dijital veri tabanı aboneliklerinde 2021 yılına göre yüzde 55.63 oranında artış yaşandı. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı ISBN Ajansından alınan bilgilere göre, 2022 yılında toplam 83 bin 653 eser ISBN aldı. Bunların içerisinde 69 bin 211’i basılı kitap, 559’u sesli kitap (çevrim içi/çevrim dışı) ve 13 bin 623’ü e-kitap (çevrim içi/çevrim dışı) oldu. Son 10 yıl incelendiğinde ise, ISBN alımında 2022’ye kadar seyreden artış, düşüşe geçtiği görüldü. Ayrıca 2022 yılında Türkiye yayımcılık perakende pazarının büyüklüğü 17 milyon 742 TL oldu. 2022 yılında, 2021 yılına göre enflasyondan arındırılmamış cari fiyatlarla yüzde 83.68 artış yaşandı. Döviz bazında değerlendirildiğinde ise, sektörde 2021 yılına göre yüzde 17.57’lik bir gerileme yaşandı.

  • Yapay zekâ çağında insan olmanın anlamına dair çarpıcı ve derin bir sorgulama

    Believer Kitap Ödüllü Meghan O’Gieblyn, Los Angeles Times Bilim ve Teknoloji Kitap Ödülü Finalisti Tanrı, İnsan, Hayvan, Makine adlı kitabında, felsefi bir titizlik, entelektüel kavrayış, özgünlük ve ironiyle hayatın anlamını yeni baştan sorguluyor. Yazıları üç ayrı Pushcart Ödülü’ne layık görülen ve The Best American Essays antolojisinde yer alan Meghan O’Gieblyn’in, tüm dünyada ses getiren bilim kitabı Tanrı, İnsan, Hayvan, Makine Altın Kitaplar etiketiyle okurlarla buluştu. Tanrı, İnsan, Hayvan, Makine dini imgeleri bir refleks olarak “çevrimiçi” yaşama uygulama biçimlerimizi ele alıyor. Sürekli ve takıntılı olarak dünyayı aslında sahip olmadığı bir yaşamla “efsunlamamızı” anlatıyor. İnsanlık tarihinin büyük bir bölümünde dünya, bizim kavrayışımızın çok ötesindeki güçler tarafından yönetilen tılsımlı bir yerdi. Ancak bilimin yükselişinden ve Descartes’ın zihin ve fiziksel dünyayı birbirinden ayıran felsefesinden sonra bu gizemin yerini materyalizm aldı. Bu noktada kendi bilincimizin, yani “ruhumuzun” aslında bir yanılsama olup olmadığını sorgulayan bir sürece girdik. Şimdiyse idrakimizin, kontrolümüzün, hayal gücümüzün sınırlarını zorlayan teknolojinin ve özellikle yapay zekânın hayatımıza girmesiyle varoluşun temel sorularını anlamlandırmak için yeni dijital metaforlar kullanmaya başladık. Ama kimlik, bilgi, yaşamın amacı gibi temel felsefe problemleri merkeze alan bu metaforlar yeni bir perspektif ışığında tekrar ele alınmaya muhtaç. Meghan O’Gieblyn bu zor iş için kolları sıvayarak felsefe bir titizlik, sağlam bir entelektüel kavrayış, özgünlük ve ironiyle hayatın anlamını yeni bastan sorguluyor. Hâlâ inançla ilgili soruların peşini bırakmayan eski bir dindar olarak, kendi kişisel deneyiminin derinliğini ve yer yer de mizah anlayışını essiz üslubuna katıyor. Tanrı, İnsan, Hayvan, Makine modern çağın çılgınlığıyla koyulduğumuz bu yolda kaybolmamamız için kaleme alınmış ufuk açıcı bir rehber. TANRI, İNSAN, HAYVAN, MAKİNE Meghan O'Gieblyn Altın Kitap, 2023 Çeviri: Filiz Sarıalioğlu Tür: Bilim / Popüler Bilim

  • İnsandan ilahi olana doğru

    İspanyol Edebiyatının önemli yazarlarından Benito Perez Galdos'un romanı Tristana, Banu Karakaş çevirisi ile Türkçede! Erkek egemen bir toplumda, Tristana’nın bir erkeğe bağımlı olmadan kendi ayakları üzerinde durma çabası ve hep “erkeklere göre işler”e heves etmesi ancak talihsiz bir şekilde bir bacağının kesilmesiyle, hiç istemediği bir evlilik yapmak zorunda kalmasını etkileyici bir üslupla kaleme alan Galdós’un, bu romanda kadının duygu ve düşüncelerine yaklaşımı, günümüzle kıyaslandığında dahi hayli dikkate değerdir. Benito Pérez Galdós 1843'te Las Palmas de Gran Canaria'da doğdu ve 1920'de Madrid'de öldü. Kendini edebiyata adamak için hukuk kariyerini bıraktı. Romantik tarzda yazdığı 'La sombra' adlı ilk romanı enstalasyonlarda 1870'te çıktı. O yıl, 'Episodios Nacionales'e (1873) bir tür giriş görevi gören 'La fontana de oro'yu yayınladı. Çağdaş romanlarının ilki olan ve 'Lo prohibido'da (1884-85) mükemmelleştirdiği bir üslup olan 'La desheredada' (1881) ile natüralizmi denemeye başladı. 'Fortunata y Jacinta' (1886-87) adlı çalışması, aynı adama âşık iki genç kadının hikayesine zemin oluşturan geniş bir tarihsel ve toplumsal duvar resmidir. Dramatik eseri, bir romancı olarak çalışmasından türemiştir ve 1891'de María Guerrero, 'Realidad'ın tiyatro uyarlamasını sahneledi. Özel hayatında gayri meşru bir kızı olduğu ve yazar Emilia Pardo Bazán ile ilişkisi olduğu biliniyor. TRİSTANA Benito Pérez Galdós Opera Kitap, 2019 Çeviri: Banu Karakaş Editör: Mustafa Çaldak 246 s.

bottom of page