top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Ötekileştirilen Karga’nın gerçek hikâyesi

    Nefise Abalı’nın şiirsel dili, Eren Erdoğan’ın ilgi çekici görselleriyle buluşan Gak Gak Gaaak adlı kitapta, sesinden ve renginden dolayı uğursuz görülen, ötekileştirilen Karga’nın gerçek hikâyesi yer alıyor. Kargi’nin güzel sesini duyacak, dede ve torun ilişkisine tanık olacak, onların yumuşacık kalplerine dokunarak Kargi’yle birlikte gaklayacaksınız: Gak Gak Gaaak! “Duydunuz mu ‘Tilki ile Karga’ masalını? Hani birinin diğerinden peyniri kaptığı. İşte o masaldaki Karga Efendi Benim büyük dedem olur, kendileri. Ben de onun afacan torunu Kargi. Tilki, dedemi nasıl kandırdığını, Yıllarca ballandıra ballandıra anlattı. Oysa dedemin yapmak istediği, Bundan çok çok başkaydı, Merak etmeyin, anlatacağım şimdi.” Nefesi Abalı 1985 yılında İzmir’de doğdu. Lisans eğitimini Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde, yüksek lisans eğitimini ise Bilkent Üniversitesi Türk Edebiyatı Bölümü’nde tamamladı. Şu an Ankara Üniversitesi Güzel Sanatlar Eğitimi’nde doktorasını sürdürmektedir. Sabahattin Eyüboğlu Öykü Yarışması’nda 2004’te üçüncülük, 2005’te ise birincilik ödülü aldı. 2006 yılında Ankara Üniversitesi 60. Yıl Yazı ve Şiir Yarışması’nın kısa öykü dalında birincilik ödülüne layık görüldü. Yazıları ve öyküleri çeşitli dergilerde yayımlandı. 2008-2011 yılları arasında yayınevlerinde ve dergilerde editörlük yaptı. 2011-2018 yıllarında da TRT Çocuk’ta yayınlanan Keloğlan, Rafadan Tayfa ve Aslan gibi sevilen çizgi filmlerin senaryo ekibinde yer aldı. 2018’den beri de Bilkent Üniversitesi öğretim görevlisi olarak çalışmakta, yaratıcı yazma dersleri vermektedir. GAK GAK GAAAK Yazar: Nefise Abalı Çizer: Eren Erdoğan Nar Çocuk, 2022 16 s.

  • Diyalog ustası Hemingway

    Ömür Bayramoğlu, Ernest Hemingway’in “Yağmur’daki Kedi” isimli öyküsü üzerine yazdı: "Temassızlık üzerine kurulan hikâye, ilk defa yapılan tam bir temasla son bulur." Ömür Bayramoğlu Ernest Hemingway’in “Yağmur’daki Kedi” isimli öyküsü Mayıs 1923’te Rapollo’da yazılır ve 1925 yılında yayımlanır. İlgi çekici konusu ve bazı belirsizliklerin bulunması üzerine en çok tartışılan metinlerin başında gelir. Öykü tatillerini İtalya'da geçirmek için gelen Amerikalı evli çiftin aralarındaki ilişkiyi konu alır. Çift otel odasındadır. Kocasının kitap okuduğu odanın penceresinden genç eş dışarıdaki yağmurda bir kedi görür. Kadının kediye ulaşma isteği karşısında erkeğin umursamaz tutumu ile ilerleyen öykünün sonunda kadına, genç kocasından daha yaşlı nazik otelci tarafından saygı göstergesi olarak daha büyük bir kedi gönderilir. Aslında kadının istediği zavallı, yardıma muhtaç bir kediciktir. Geçmişlerinden habersiz olduğumuz çifti Hemingway hayatlarının belirli bir döneminde gösterir ve kişilerine isim vermeden onların bazı özelliklerini ortaya çıkarır. Böylece okuyucunun dikkatini o kişinin sözüyle davranışına dikkat çeker. Diyaloglar sayesinde kişiler ve sorunlar hakkındaki belirsizlikler ortadan kalkar. Temassızlık üzerine kurulan hikâye, ilk defa yapılan tam bir temasla son bulur. Kelime oyunlarıyla ilerleyen hikâyenin bir bölümünde içeriden dışarıya bakıyoruz, sonrasında gerçek dışarı hikâyenin içine katılıyor. Hizmetçi, yeşil renk masa, yağmur, çakıl taşı; pencereden gördüğümüz yerin tam içine beş duyumuzla açık alana giriyoruz. Hikâyede gerçekler (yağan yağmur, can sıkıntısı, meşgul bir koca ve gerçek olmayan arzular) ve olasılar (gümüş şeyler, bahar, eğlence, yeni bir saç modeli ve yeni elbiseler), bir de gerçek ile olası arasında ise bir kedi vardır. Hikâyenin ilerleyişinde bir şeyin varlığı kadar yokluğu da olabilir hareketine en güzel örnek, yeşil masanın olması ama altında kedinin olmamasıdır. Amerikalı eş ve Amerikalı kız iki farklı kişilik olarak kurgulanır. Odasından çıkan eş, dışarıda kızdır. Karmaşık yapıya sahip bu öyküdeki (iki farklı kedi olup olmadığı sorunu), her şeyin belli bir düzende (yağmur, seçilen karakterler, otel, lobi, odanın konumu, otelci ile koca, kedicik ile kedi gibi) simetrik bir düzlemde yerleştirildiğini görürüz. Kediyi bebek olarak okumak, kadın ve kız ayırımı, iki farklı kedi olup olmadığı gibi belirsizlikleriyle beraber Hemingway’in gerçek ve sembolik öğelerle ördüğü hikâye can sıkıntısı, yalnızlık, evlilik, hayal kırıklığı, özlemek gibi pek çok duygu ve temaya işaret ediyor. İlk kez 1925'te Boni & Liveright'tan Richard Hadley tarafından In Our Time adlı kısa öykü koleksiyonunda yayımlanmıştır. ERNEST HEMİNGWAY, ÖYKÜLER Epsilon Yayınları, 1998 Çeviren: Mehmet Harmancı

  • Beni tanımıyorsunuz ama yüzümü görmüşsünüzdür

    Tacizci ebeveynlerinden ve onların “korku evi”nden kaçan kardeşlerin hikâyesini anlatan Kız A, yıkıcı bir geçmişin yarattığı dehşetin izini sürüyor. The Independent gazetesinin “yılın en iyi gerilim romanı” olarak gösterdiği, Abigail Dean’in ilk romanı Kız A, Mehmet Gürsel’in çevirisiyle Türkiye’deki okurlarla buluşuyor. Bir kaçış hikâyesi olarak başlayan roman, okuru tamamen saran psikolojik bir gerilime dönüşüyor. Çocukluğun kanayan yaraları yeniden açılıyor, geçmiş ve şimdi birleşiyor, sadakat ve ihanet sorgulanıyor ve bir ailenin dramı gözler önüne seriliyor. “Beni tanımıyorsunuz ama yüzümü görmüşsünüzdür. Önceki fotoğraflarda belimize kadar hatlarımızı minik piksellerle anlaşılmaz hâle getirdiler; saçlarımız bile ifşa edilemeyecek kadar farklıydı. Fakat hikâyenin bıkkınlık vermesi ve bizi koruyanların da usanmasıyla birlikte internetin rutubetli köşelerinde bizi bulmak kolaylaştı.” Ben Alexandra Gracie ama beni Kız A olarak bilirler. Kardeşlerimle birlikte Korku Evi’nde büyüdüm. Ve on beş yaşındayken kaçmayı başardım. Yeni bir hayatın beni beklediğini düşünüyordum. Şimdi ise bir şey beni o eve geri çağırıyor. Abigail Dean Manchester’da doğdu, Peak District’te büyüdü. Cambridge’den, İngilizce Bölümü’nden iki farklı dalda birincilikle mezun oldu. Eskiden bir Waterstones kitapçısı olan Dean, beş yılını Londra’da avukat olarak geçirdi ve otuzuncu doğum gününden önce Kız A’yı yazmak için 2018 yazında işten ayrıldı. Şimdi Google’da avukat olarak çalışıyor ve ikinci romanını yazıyor. KIZ A Abigail Dean Epsilon Yayınları, 2022 Çeviri: Mehmet Gürsel Editör: Nimet Kirşan Tür: Roman 346 s.

  • Öykü: Hayat Ne İşe Yarar

    "Oğlan zıplayıp çıkıvermiş dama. Kedi usul usul güvercinin dibine gelmiş. Pençesini kaldırmış. Bakışlarını dikmiş. Patisiyle pıt pıt güvercinin başını okşamış. Öpmüş onu. Adam keyiflenmiş." Bülent Ayyıldız Vakit ikindi vaktini biraz geçmiş. Güneş portakal gibi kızararak denize doğru batmaya başlamış. Kagir evin ahşap damında bir kadın güneşi seyrediyormuş. Turuncu, kızıl, kırmızı, buğday sarısı ve turkuaz mavisinin dalga dalga karışmasını ve koyulaşmasını seyrediyormuş. Yanına bir güvercin konmuş. Gerdanından huşu dolu gelen sesiyle bir şeyler mırıldanmış. Kadın başını okşamış güvercinin. Damın üstündeki kalastan ayaklarını sallandırmış bir ileri bir geri. Ayakkabılarını da çıkarmış. Parmak araları serinlesin diye. Hafif esen bir meltem de eteğini ara ara fırfırlamış. Tekir bir kedi görmüş bunları. Tabii onun kadınla pek işi yokmuş ama avına yaklaşan temkinli adımlarla pürdikkat ilerlemiş. O sırada sokaktan geçen genç adam görmüş kediyi, kadını ve güvercini. Seslenecek olmuş ama vazgeçmiş. Kedi usta bir sanatçı gibi pozlar vermekteymiş zira. Avına yaklaşma şekli hoşuna gitmiş. Güvercinin boynunu büküp durması, güvercin sesleri çıkarması hoşuna gitmiş. Hem kadın da neşeliymiş. Güvercine bir şeyler anlatıp duruyormuş. Kedi avına yaklaşana kadar ben yetişirim diye düşünmüş. Kadın da tıpkı güvercin gibi boynunu kısa kısa çevirip, bir şeyler anlatırken başını aşağı yukarı oynatıyormuş. Oğlan zıplayıp çıkıvermiş dama. Kedi usul usul güvercinin dibine gelmiş. Pençesini kaldırmış. Bakışlarını dikmiş. Patisiyle pıt pıt güvercinin başını okşamış. Öpmüş onu. Adam keyiflenmiş. Eteği fırfırlanan kadının yanına oturmuş. Kadın da başını çevirip şöyle bir bakmış. Tebessüm etmiş adam. Güvercin yanında oturan kedinin üstüne kanadını germiş. Kedi de kuyruğuyla sarmış güvercinin kabaran kursağını. Kadının tebessümü çok güzelmiş. Adam mayışıp kalmış. Esen rüzgârda kadının saçları savrulup ona kadının kokusunu getirebilirmiş ama kadının saçları kısaymış. Adam da kadının kokusunu merak ettiğinden biraz daha sokulmuş izin isteyip. İkisi şimdi omuz omuza temas etmek üzerelermiş. Aralarında bir kâğıt mesafesi ya varmış ya yokmuş. Kadın ayaklarını sallandırmaya devam ederken ellerini arkaya yaslamış. Adam kadının ışıl ışıl parlayan kısa saçlarını, dallanıp budaklanan vanilyalı boynunu pek sevmiş. Beraberce güneşi seyretmeye devam etmişler. Martıların ciyaklaması, denizin tuzlu kokusu da bedavaymış. Sonra adam kafasını kurcalayıp duran bir soruyu kadına sormak istemiş. Hayat ne işe yarar diye sormuş. Kadın muzip bakışlarını adamın gözlerine dikmiş. Adamın ayaklarının altından zemin çekilmiş gibi bir hisle karşılık vermiş, ama zaten ayaklarının altında bir zemin yokmuş. Babaannem erkekler aptaldır derdi demiş kadın. Gel demiş sana göstereyim. Adamın elini tutmuş kız. Aşağı doğru çekivermiş. Adamın aklı başından gitmiş ama kız gülüyormuş. Eteği balon gibi olup havada süzülmüşler. Kedi ve güvercin kediye ve güvercine has bakışlarıyla bakakalmışlar. Kadın adamın elinden tutup sokaklarda koşmaya başlamış. Adam da ona eşlik etmek için kan ter içinde kalmış. Sonra bir sokağın önüne gelmişler. Evlerin kırmızı, turuncu, mavi, yeşil olduğu. Kapılarının ağaç gövdesi gibi kahverengi, pencerelerinin beyaz, saksıların kiremit rengi olduğu evlerin etekleri kireç beyazmış. Koşturmayı bırakıp yürümeye başlamışlar. Elele yürüyorlarmış hem de. İkisinin de içinde hızlı çiçekler açıyormuş. Tohumdan başlarını çıkarıp yapraklarını sere serpe yayıp kokularını üfüren çiçeklermiş bunlar. Kaldırımlar darmış. Önlerine karabaş bir köpek katılmış. Sokaktan ne zaman bir motor geçse, bu vasıtalara alışık olmayan köpek geri geri gidiyor adamla kadının ayaklarına dolanıyormuş. Kadın köpeğin çenesini avuçlarına almış. Adam köpeğin siyah tüylerinin arasındaki kahverengileri seviyormuş. Bisküvinin kremini yiyip pişmiş ununu kenarda bırakması gibi kahverengisini sevip siyahını dışarıda bırakmış. Yürümeye devam etmişler. Kadının bazen iki topuğu birden yerden kesilip havada süzülüyormuş. Adam da aynısını yapmış ama o tam dengesini sağlayamıyormuş. Havada durmak için kollarını çırpmak zorunda kalıyormuş. Biraz soluklanalım demiş. Asma yapraklarının gölgelediği küçücük bir çay bahçesi görmüşler. O kadar küçükmüş ki bu çay bahçesi, girişte başlarını eğip bellerini bükmek zorunda kalmışlar. Onları uzun silindir şapkalı bir tırtıl karşılamış. Bedeninin yarısını dik tutan papyonlu bir tırtılmış bu. Ağzını yaya yaya asma yapraklarından yiyormuş. Kırmızı tabureli mavi masalara sığışmaya çalışmışlar. Dizleri birbirlerine değiyormuş. Bize çay demişler. Tırtıl bizde çay yok demiş. O zaman bize kahve demişler. Tırtıl bizde kahve yok demiş. Adamla kadın birbirine bakıp şaşırmışlar. Sizde ne varsa ondan getir bize demişler. Tırtıl tepsi tepsi salkım salkım üzüm getirmiş. İlk önce kadın tatmış üzümü. Ardından da adam. Üzüm katı gibi görünse de pek bir yumuşakmış. Sanki hepsi birer baldan baloncukmuş. Ağızlarına atar atmaz şekilleri bozulup sıvıya dönüşüyormuş. Yedikçe yemişler. Kadının yanakları al al olmuş. Adam kaşları havada izler olmuş kızı. Basma eteğinin desenlerini o zaman fark etmiş. Desenlerin altındaki pamuk dizlerini de. Adamın içinden sıcak çikolatalar akmış. Hatta damarlarında çikolata gezmeye başlamış. Ben çok çikolata oldum demiş adam. Kadın gülmüş. Gülmesi bitince kısık gözleri aralandığında adam kadının kocaman yeşil gözlerinin tabaktaki üzümün yeşiline ne kadar benzediğini fark etmiş. Gözlerinin içine gittikçe de taze zeytin yeşiline dönüşüyormuş. Adam dudaklarına kadar çikolata olmuş. Kadın da bu hoş kokuyu almış. Biraz daha yüzünü yaklaştırmış adama. Adam bu kadar çikolata içinde kendini çileğe batırmak istemiş. Böylece öpmüş kadını. Dudaklarında eriyen çikolata vanilyaya karışmış. Vanilya çileğe. Çilek muza. Gölgelerin iyice uzadığı esnada düşmüşler yola. Bir sağa gidiyorlarmış düz yolda, bir sola. Zigzaglarla giderken önlerinden geçen renkli kuşların kuyruklarını yakalama yarışı oynamışlar. Bir tane bile kuşu kuyruğundan yakalayamamışlar. Beceriksizliklerine katıla katıla gülmüşler. Belki de ona gülmemişler. Ama ortada başka gülünecek bir şey yokmuş. Belki de becerikli olsalar da böyle katıla katıla güleceklermiş. Satıcıların seslerini, evlerin sahile bakan yüzüne vuran dalgaları, yaprakların hışırtılarını dinleyerek yürümüşler. Renkli dükkanlar çıkmış karşılarına. Eski eşyalar dükkanların kapılarından pencerelerinden taşıyormuş. Bir gramafona dayamış adam kulağını. Kadın da sallanan sandalyeye yanlamış. Sayfaları ellerinde dökülecek kadar eskimiş kitapları kurcalayıp koklamışlar. Kırkyama çantalara, dokuma kilimlere, bakır ibriklere bakmışlar. Eşyaları kurcaladıkça aralardan tozlar kalkıyormuş. İrice tozlar yıldız tozu gibi parlıyormuş. Tozlar yukarı doğru çıkıyormuş yalpalayarak. Denizde kuyruklarını sallayan balıklar gibi dolanıyorlarmış. Kuyrukları yakalayamadık ama bunları yakalarız diye tozların peşine düşmüşler. Her hamle ettiklerinde savruluyormuş tozlar. İşte yakaladım deyip avuçlarını sımsıkı kapatıyorlarmış. Ama avuçlarını açtıklarında hiçbir şey kalmıyormuş. Epey gıcık olmuşlar. Bu işi ciddiye almışlar. Başlamışlar yıldız tozlarını kovalamaya. Tozlar kaçıyor onlar kovalıyormuş. Pazarcıların bağırdığı çarşıya kadar gitmişler. Kalabalığın arasına dalmışlar. Görünürde tek bir toz kalmayana kadar kovalamışlar. Ah ben bir tane bile yakalayamadım demiş adam gülerek. Ama sağına soluna baktığında kadının olmadığını görmüş. Etrafına bakınıp durmuş. İçinde bir şeyler kayıp durmuş midesine. Bütün çarşıyı aramaya başlamış. İnsanların altından geçip şapkalarının içlerine kadar bakmış. Kumaşçıların kumaşlarına, aktarların baharatlarına, kuyumcuların bileziklerinin altlarına, tatlıcıların lokumlarına kadar bakmış ama bulamamış. Omuzları düşmüş vaziyette çarşının çıkışına doğru yürümüş. Ayaklarının çok acıdığını fark edince eski çeşmenin dibine çökmüş. Küfürler etmiş kendine. Çeşmenin sesi iyi gelmiş. Gözlerinin sesini bastırmış. Çok susamış ama şırıl şırıl akan çeşmeden de hiç içesi yokmuş. Bu hayat ne işe yarar diye sormuş. Bir gölge durmuş üzerinde. Yumuşak bir şey dolanmış boynuna. Bir ses, babaannem erkekler aptaldır derdi demiş. Adam kendisine dolananın o kadın olduğunu anlayınca onu sımsıkı sarmış. Onu bir daha kaybetmeyeceğine dair yeminler etmiş kendine. Kadının elinden tutup koşmaya başlamış. Dolambaçlı merdivenlerden damlara çıkmışlar. Damdan dama zıplayalım derken araya karışan bir bulutun üstünde buluvermişler kendilerini. Bulutlar yüzlerini gözlerini bedenlerini sarmış. Birbirlerine daha sıkı dolanmışlar. Birbirlerine dolandıkça da damarlarında harlanan ateşle ısınmışlar. Dudakları birbirlerini bulmuş. Dilleri birbirlerini okşamış. Parmak uçları karıncalanmış. Göbekleri birbirlerine değmiş. Elleri birbirlerinin kollarında bacaklarında gezmiş. Kadın dolanıp dururken adamdaki sertliğe denk gelmiş. Bulutlardan ne olduğunu görememiş ama avucunu dolduran şeye dokunmak daha da kaynatmış kadını. Adam bulutları savururken yumuşak göğüslerini tutmuş kadının. Daha da kanlanmış damarları. Bulutların içinde yuvarlanmaya başlamışlar. Başları havaya dikilmiş, nefesleri sıklaşmış, martıların seslerine karışmış çığlıkları. İkisi de iyice gevşemiş en sonunda. O kadar çok gevşemişler ki bulutlar onları tutamaz olmuş akıp gitmişler aşağı. Kendilerini birbirlerine sarılan kediyle güvercinin yanında buluvermişler. Adam kadına bakıp dalmış. Kalasın üstüne oturup ayaklarını sallandırmışlar. Kolları üzere yaslanıp başlarını gökyüzüne çevirmişler. Yıldızları seyretmişler. Adam bir aya bir de kadına bakmış. Tebessüm edip şöyle demiş: artık biliyorum.

  • Dikenli tel üstünde yürüyen bir jonglör titizliğiyle kurulmuş öyküler

    Uğur Uçkıran'ın ilk kitabı Düşmenin Sınırı Yok çıktı. Dikenli tel üstünde yürüyen bir jonglör titizliğiyle kurulmuş öyküler, okura heyecanlı bir gösteri vadediyor. "Kasaba meydanının en kalabalık saatlerinden birinde, bir masal yaratığı gibi hantal adımlarla geldi kafile. En öndeki minibüsün üstüne raptedilmiş koltukta, kendinden geçmişçesine keman çalan gölge, kemanın yayını eski öykülerden çaldığı büyülü bir asa gibi topluluğun üzerine tuttuğunda meydandaki kalabalık kendini pür dikkat o yöne doğru bakarken buldu." Kitapta, İntihar Limited Şirketi, Üstkurmaca A.Ş. gibi kurumlarla tanışıyor, kalifiye bulunmayan dertlerin ortağı oluyoruz. Tüm hikayeler bir noktada birbirine bağlanıyor. O noktada ise kendimizi buluyoruz. Uğur Uçkıran, 1991 yılında Manisa'da doğdu, Ege Üniversitesi'nde Türk Dili ve Edebiyatı okudu. Halen orada yüksek lisans yapıyor. Öyküler yazdı, öyküler yayınladı. Bilgisayarında iki öykü kitabı dosyası var. Bir ayağı Arthur C. Clarke'ta bir ayağı Ahmet H. Tanpınar'da. Bir gözü Tarkovski'de Bergman'da bir gözü Christopher Nolan'da. DÜŞMENİN SINIRI YOK Uğur Uçkıran Epona Kitap, 2022 Editör: Onurhan Ersoy 144 s.

  • Mantarlar yaşamı, zihnimizi ve geleceğimizi nasıl değiştirir?

    Merlin Sheldrake, 23 dile çevrilip kısa sürede bir doğabilim klasiğine dönüşen kitabı Saklı Dünya’da, neredeyse bütün canlı sistemleri destekleyen mantarların yaşamlarına büyüleyici bir yolculuğa çıkarıyor bizleri. Canlılar dünyasındaki yaşam formlarından biri öyle garip ve muhteşemdir ki bizi yaşamın işleyişi üzerine yeniden düşünmeye zorlar. Ne bitki ne de hayvanlar. Yerde, havada, vücudumuzda yaşıyorlar. Kimisi mikroskobik boyutlarda, kimisi şimdiye dek kaydedilmiş en büyük organizma. Karasal yaşam, bu canlıların kayaları parçalamasıyla başladı. Ekmek, alkol ve bazı ilaçları bahşederek insanlık tarihini şekillendirdiler. Uzayda yaşayabilecek ya da nükleer radyasyonun ortasında serpilebilecek kadar dayanıklı, davranış manipülasyonuyla bazı hayvanları felakete sürükleyebilecek kadar becerikli, atmosferin içeriğini –ve belki de geleceğimizi– değiştirebilecek kadar kudretliler. “Wood Wide Web” denen ağlar sayesinde bitkileri birbirine bağladıklarının keşfedilmesiyle ekosistemleri anlama biçimimizi, beyinleri olmadığı halde problem çözebildiklerinin anlaşılmasıyla da geleneksel “zekâ” tanımlarını değiştiren mantarların, gerek yaşadığımız gezegeni gerekse zihin ve davranışlarımızı anlamanın anahtarı olduğunu gösteriyor. Mantarları daha yakından tanıdıkça pek çok şeyin ancak onlarla anlam kazandığını fark ediyoruz. Merlin Sheldrake, bitki bilimleri, mikrobiyoloji, ekoloji ve bilim tarihi ve felsefesi alanlarında geçmişi olan bir biyolog ve yazardır. Doktora derecesi aldı. Smithsonian Tropikal Araştırma Enstitüsü'nde doktora öncesi araştırma görevlisi olduğu Panama'daki tropik ormanlardaki yeraltı mantar ağları üzerindeki çalışmaları nedeniyle Cambridge Üniversitesi'nden tropikal ekoloji bölümünden Dr. Amsterdam Vrije Üniversitesi'nin araştırma görevlisidir, Yeraltı Ağlarını Koruma Derneği (SPUN) ile birlikte çalışır ve Mantar Vakfı'nın danışma kurulunda yer alır. Merlin'in araştırmaları, mantar biyolojisinden Amazon etnobotaniğinin tarihine, rezonans sistemlerinde ses ve biçim arasındaki ilişkiye kadar uzanmaktadır. Hevesli bir bira üreticisi ve mayalayıcı, insanlarla insandan daha fazlası organizmalar arasında ortaya çıkan ilişkilerden etkileniyor. Müzisyen olup piyano ve akordeon çalmaktadır. SAKLI DÜNYA Merlin Sheldrake Domingo Yayınevi, 2022 Çeviri: Şiirsel Taş Tür: Popüler Bilim 384 s.

  • Müziğin kültürel devinimi

    Derya Çakır, yayına Ulaş Özdemir, Mehtap Demir ve Evrim Hikmet Öğüt’ün hazırladığı Etnomüzikoloji: Kültürler ve Müzikler başlıklı kitap üzerine yazdı. Derya Çakır Pek çok bilim dalı ve disiplin, yerel ile evrenseli beraber inceleyip ikisi arasındaki bağlantıları ya da benzemezlikleri ortaya koyuyor. Bu bağlamda araştırmalar için kapı aralıyor. Etnomüzikoloji de bunlardan biri. Müziğin tarihsel evrelerini, kültürel farklılıkların onu nasıl şekillendirdiğini sosyolojiyle, felsefeyle, antropolojiyle ve başka bilim dallarıyla beraber inceleyen etnomüzikoloji, özellikle 1945 sonrası popülerleşen bir disiplin. Müzik folkloru ve etnografisiyle birlikte ilerleyen; bunların da gelişiminin araştırıldığı bir disiplin olan etnomüzikoloji alanında uzmanlaşanlar, hem müziğin yerel ve evrensel tarihini hem de çeşitli teknikleri anlatan eserler üretiyor. Bu uzmanlardan bazılarının metinlerinin toplandığı; Ulaş Özdemir, Mehtap Demir ve Evrim Hikmet Öğüt’ün yayına hazırladığı Etnomüzikoloji: Kültürler ve Müzikler başlıklı çalışma, disipline dair bilgiler vermekle kalmıyor, aynı zamanda müziğin kültürel devinimine ilişkin örneklerle buluşturuyor okuru. Müziğin tarihi ve etnomüzikoloji Çalışmaya eserleriyle katkı verenler, müziğin hem dünyada hem de Türkiye’deki gelişimi üzerine bilgiler sunuyor. Örneğin, etnomüzikolojinin bir tarihi ve başlı başına bir tarihyazımı olduğunu, bunun yanında tarihyazımı eleştirisinde önemli bir payı bulunduğunu anlatıyorlar. Beri yandan, etnografik araştırmalarda etiğin öneminden ve etnografik yöntem çeşitliliğinden, etnomüzikoloji tarihindeki notasyon sisteminden bahsediyorlar. Müziğin din ve ritüellerle bağlantısı, etnomüzikolojinin performans ve dansla ilintisi, popüler müziğin etnomüzikoloji araştırmalarındaki yeri de kitaptaki konulardan bazıları. Yaprak Melike Uyar, popüler müzik-etnomüzikoloji bağlantısına dair şunları söylemiş: “Teknolojinin yaygın kullanımı, sosyal medya ve göç dolayısıyla dünya hızla homojenleşirken yerel kimliklerin belirginleşmesi ve popüler müzik dünyasında bir farklılaşma unsuruna dönüşmesi kaçınılmazdır. Küresel homojenleşmeye rağmen kültürel ve yerel kimlikler oluşturan, bir parçanın hedef kitlesinin sınıfsal yapısına dair önemli veriler taşıyan, ekonomi pratiklerinin müzik üzerinden nasıl tezahür ettiğine dair ipuçları veren ise yine popüler müziktir. Teorisyenlerin popüler müziği nasıl yorumladıkları ise nereye baktıkları ile ilgilidir. Bu bakımdan literatüre, belki yarın geçerliliğini yitirecek bir tanım daha eklemek istiyorum: Popüler müzik, içerisinde bulunduğu toplumun kültürünü, sınıfsal pratiklerini, değer yargılarını, küreselleşen dünyada ‘hip’ olarak tabir edilen unsurlarla harmanlayarak kendine has sentezler yaratan, enformasyon çağında kitle iletişim araçları ile ya da bazen kulaktan kulağa sözlü gelenekle aktarılan, bir sosyo-kültürel grubun pratiklerini ve anlam dünyasını yansıtması açısından üst-alt gibi tepeden dayatılan değer biçme yargılarına tabi tutulamayacak, bir değer üretmekten ziyade bir toplumun kültürünü olduğu gibi aynalayan bir olgudur. Bir müzik parçasının onu üreten kişiden çıktıktan sonra nasıl anlamlandırmalara maruz kalacağı, popüler müziğin karşıt uçları bir araya getiren, geniş ve yoğun anlamlar barındıran yapısında ve günümüz dünyasının akışkan pratiklerinde muğlaklığını korur.” Türkiye’de etnomüzikoloji Kitapta, müziğin kültürel kimliklerle ilişkisi ve bunların birer ifade aracına nasıl dönüştüğü, seslerin ve ses alanı çalışmalarının etnomüzikolojideki önemi, etnomüzikoloji-göç bağlantısı, disiplinin feminizmle nasıl bir araya getirilebileceği de inceleniyor. Ulaş Özdemir ise Türkiye’de etnomizikolojinin gelişimini anlatan makalesinde tarihsel bir pencereden bakıyor meseleye: “Osmanlı’dan Türkiye’ye devrolan müziğin eğitimi, incelenmesi ve içeriğine dair tartışmalar, özellikle erken Cumhuriyet döneminin diğer ideolojik ve sosyo-kültürel dinamiklerine paralel olarak çeşitlenmiş ve büyümüştür. Bunların sonucunda bir yanda Batı ve Türk müziği kamplaşması, diğer yanda ise halk müziği ve Osmanlı-Türk musikisi kamplaşması ortaya çıkmıştır. Geç Osmanlı döneminden itibaren çeşitli yayınlardan takip edebildiğimiz müzikoloji, müzik etnografisi ve daha sonra etnomüzikolojiye dair tartışmalar da bu kamplaşmalarla ilişkili pozisyonlara göre şekillenmiştir. Dolayısıyla Türkiye’de müzikoloji ve etnomüzikolojinin ortaya çıkışı ve gelişmesi, -bu disiplinlerden ne anlaşılırsa anlaşılsın- öncelikle ideolojik bir konu olmuştur. (...) Diğer yandan, erken Cumhuriyet döneminden itibaren Türkiye’de üniversite düzeyinde müzik eğitiminin temel olarak konservatuvar bünyesinde kurumsallaşması, müzikoloji ve daha sonra etnomüzikoloji disiplinlerinin bu çatılar altında çok geç yapılanmasına neden olmuştur. Günümüze kadar temel müzikoloji ve etnomüzikoloji literatürünün ülkede eğitimde yeterince yer al(a)maması, dünyada bu alanlardaki güncel çalışmaların yeterince takip edil(e)meyip bu disiplinlerin ülkedeki bazı öncülerin kişisel çabalarıyla gelişmesine ve bu disiplinlere dair algıların da bu kişilerin yaklaşımlarına göre karmaşıklaşmasına neden olmuştur. Bunun bir başka nedeni, müzikoloji ve etnomüzikoloji disiplinlerinin temel kavramsal ve yöntemsel literatürünün ele alınması yerine bunların hangi konuları çalışması gerektiğine dair tartışmaların çokluğudur. Ayrıca, özellikle sosyal bilimlerin antropoloji ve sosyoloji gibi disiplinlerinden kavramsal çalışmaların Türkiye’deki müzik araştırmalarına yansımasının oldukça geç gerçekleşmesi de bu karmaşanın bir başka nedenidir.” Özdemir, Demir ve Öğüt’ün yayına hazırladığı çalışmada uzmanlar; İkinci Dünya Savaşı sonrası gelişen etnomüzikolojinin, hem Türkiye’de hem de dünyada geçmişten bugüne hangi aşamaları geride bıraktığını anlatırken kültürel, sosyal, ekonomik ve siyasal atılımların ya da çöküşlerin disiplini nasıl etkilediğini gösteriyor okura. ETNOMÜZİKOLOJİ: KÜLTÜRLER VE MÜZİKLER Yayına Hazırlayan: Ulaş Özdemir, Mehtap Demir ve Evrim Hikmet Öğüt İthaki Yayınları, 2022 422 s.

  • Öykü: Kara Tren

    “Aman gözünüzü dört açın Güler Hanım, kırmızı bantla işaretlenmiş tel örgülere sakın sokulmayın! Mayınlar temizlenmedi çoğu yerde.” Buket Düzgen Başucumdaki kalorifer peteği ısınmaya başlamış yavaştan. Merkezi ısıtma tüm gece kapalı. Panjur aralarından sızan şu puslu ışığı sevmiyorum; özledim memleket mavisini. Ankara’dayken bildiğimi sandığım Balkanlardan gelen soğuk neymiş, anladım. Nasıl da birbirini çağırıyor her şey; sabahın soluğuna karışan silik görüntüler, iki haftadır hep aynı sorunun çengeliyle günün nabzını yoklar gibi gözümü açışım!… Başçarşıda, bakırcıların çekiç sesleri arasında yürüyorum: “Kako si?* Böyle demiyor musunuz yoksa siz!” Bakır ustası, dizleri arasına sıkıştırdığı geniş kazanı çekiçliyor. Ter içinde, saçı sakalı birbirine karışmış; “Kimsin?” der gibi bakıyor yüzüme. İçine kaçmış, iki küçük düğme gözleri; aldırmaz! Garip bir üşüme bende. Uzaklardan geldim, tanışalım diyemiyorum. Yoldan geçen yüzler de, yakında ama öyle uzak! Her vedada, ‘Allaha emanet ol,” diyerek uğurlamışlar birbirlerini. Hızlıca geçip gidiyorlar yanımdan. Israrla aynı soru: “Kako si, kako si?” Duymuyorlar. Ufalıyorum, bir parmak boyu. Buradayım ama. Dilim dışarıda koşmaya başlıyorum. Neredeyim böyle, bu insanlar kim? Elim ayağım buz kesmiş, alnım ter içinde. Yatağın sıcağında kalsam bir süre daha. Selim’i duyacağım telsiz açık nasılsa. Ses yok şimdilik. Omuz hizama kadar iyice çekiyorum yorganı. Gece ayaza vurduğunda, ellerimi Serkan’a uzatıp, “Üşüdü, ısıtsana,” diyorum; iki avucunun arasında ovuştururken, “Kansızlık,” diyor, her zamanki sakinliğiyle. Sağlığımızı fazlasıyla düşünür Serkan; abartılmış bir sorumluluk duygusu da denilebilir. Öyle ki iki haftadır her sabah, başucumda buluyorum vitaminleri de. Evet, tam on beş gün önce, oğlumuz Selim’i özel bir çocuk doktoruna götürmüştük. Oldukça sıradan bir kontroldü bence; on dakika gibi kısa bir sürede bitmişti çünkü. Doktor Selim’in çıplak sırt ve göğsünü yalapşap dinledikten sonra bir kanıya vardı: “Kemik gelişimini desteklemek için her sabah yirmi damla D vitamini almalı oğlunuz!” Ankara’daki doktorumuz, kan seviyesine bakıp sadece beş damla vermişti; buraya gelirken de sormayı ihmal etmedim! Ne ki Serkan, sürekli başıyla onaylayarak dinledi doktoru; ben Selim’i giydirirken, “Her sabah mı,” diyerek, sadece tek bir soru sorduğunu hatırlıyorum. Konuşmasının sonunda, raşitizm tehlikesine önlem olarak kullanılacağını eklemeyi de ihmal etmedi doktor. Saçmalıktı bence; dışarı çıktığımızda, hafif çaplı bir tartışma yaşadık. Selim’in arabasını ittirerek yürüyor, bir yandan da laf anlatmaya çalışıyordum Serkan’a: “Anlamıyor musun, iki buçuk yaşında bir çocuk için yirmi damla çok yüksek bir doz!” Müstehzi gülümsemesiyle, “Doktor olan o Gülerciğim, güneş yetersiz burada, güvenmek durumundayız,” dedi. Sinirim zıplayacak diye ödüm patlıyordu. “Baştan savar gibi bir kontroldü. Böyle bir kanıya varabilmesi çok tuhaf,” diye sürdürdüm. Biliyorum şüpheciliğime veriyordu Serkan; genellikle fikir anlaşmazlığı yaşadığımız durumlarda, işin içinden bu şekilde çıkar. Arabasında kıpırdanarak ağlamaya başladı Selim; kucağına alıp, “Hadi uzatmayalım” der gibi bir bakış attı. Doğru dürüst bir anlaşma sağlayamadan kapattık konuyu. Telsizi kapatıp, Selim’in odasına geliyorum. Pembe pelüş tavşanının dik kulaklarını sıkıca tutmuş, mışıl mışıl uyuyor hâlâ. Alnına dokunuyorum kısacık. Odadan çıkmadan yatağın parmaklığını aşağıya indiriyorum. Kendime bir sabah kahvesi yapabilirim. Şehre geldiğimden beri hep küçük sevinçler; evin içinde ama hepsi. Yardımcım Enesa savaşın soğuk yüzünü görmüş, dikkatli olmam için uyarıyor beni: “Aman gözünüzü dört açın Güler Hanım, kırmızı bantla işaretlenmiş tel örgülere sakın sokulmayın! Mayınlar temizlenmedi çoğu yerde.” Saraybosna Üniversitesi’nde Türkoloji’de okuyor Enesa. Haftanın üç günü okuldan çıkınca bende olur; Selim’i Enesa’ya bırakıp, Miljacka Nehri boyunca yürürüm. Kıyıya çıkabilmek için büyük mezarlığın yanından da geçmek zorundayım ama. Geçen gün de mezar taşlarından gözümü kaçırarak, hızlı adımlarla yürüyordum. Güneşin etkisiyle zümrüt yeşiline boyanmıştı nehir. Bir süre devam ettim suyun sesiyle. Köprü başında yakınlarınca ölülere adanmış mermer levhaları görene dek, keyfim yerindeydi doğrusu!... Karşı tepelerden Sırp askerlerin sinsice avladıklarıydı isimleri yazılı bu insanlar; levhaların yanındaki çiçekler de çoktan ölüp gitmişti. Su da mı çare değil; parmak uçlarım yeniden acımaya başladı. Pazarda bulabildiğim bir kaç demet buzlu ıspanakla evin yolunu tuttum. Bir an önce kucaklamak istiyordum Selim’i. Elimdekileri yere bırakıp, kapı aralığından içeri baktım. Enesa halıda bağdaş kurmuş, oyuncak treniyle oynatıyordu Selim’i: “Gidiyor kara tren, çuf, çuf, çuf!... Karadağ’a gidiyor, oğlumu da getirecek! Hadi kara tren, çuf çuf çuf!...” Şarkı söyler gibiydi; oğlum da alkış tutuyordu karşısında. Bir keresinde, oğlu Haris’i okulunu bitirebilmek için Karadağ’da yaşayan annesine bırakmak zorunda kaldığını anlatmıştı. Üstünde durmamıştım! İçeri girdim: “Hoş geldiniz Güler Hanım, oynuyorduk biz de!” Selim’in yanağından makas alıp, mutfağa geçtim. Elimdeki ıspanağı tezgâha bıraktım hızlıca; buzu erimiş, çamura dönmüştü. Arka odaya geldim. Oyuncak sepetini, dolabın görünmez tarafına tıkıştırdım. O akşam yemeğinde bol bol ıspanak koydum Serkan’ın tabağına. Yüzü güldü: “Demir deposu Gülerciğim, lütfen bol bol ye!” Geniş salon penceresi, karşı tepeleri boylu boyunca kucaklıyor. Pencere yanındaki iskemleye ilişiyorum. İçime çekiyorum kahve kokusunu. Gökyüzünün pusu zirveye geldiğinde silip atmış tepeleri. Komünist dönemden kalma, yüksek katlı apartman bloklarının pencereleri sisin etkisiyle silikleşmiş. Camın üstü kahvenin sıcağıyla buharlaşıyor. Manzara da yok olup siliniyor. Yumruğumun yan tarafıyla bebek ayakları yapmaya başlıyorum cama; Selim’le de yaparız uyanınca. Patates baskılar, renkli el boyamalar, üfleme baloncuklar… Hepsi denendi, yeni bir günü karşılayacak ne varsa denendi! Oysa henüz hiçbir şey başlamamışken, leyleklerin göçüne benzetmiştim yolculuğumuzu. Uçak inişe geçip daraldıkça mavilik, burnumu pencereye dayamıştım iyice. Pervâneleri çıldırmış helikopter, içinden miğferli kafaların göründüğü tanklar. Aşağıdaydı hepsi. Tekerlekler asfaltı süpürdü sonra; Selim uyanınca, işaret parmağı sorar gibi havadaydı. “He-li-kop-ter,” dedim, bastıra bastıra. “Uç helikopter, uç!...” Serkan yanımdaki koltuktan, “Seni gidi,” der gibi bakıyordu; oyunculuğuma verdiğini düşünmüştüm yine. Hostes, “Saraybosna’ya hoş geldiniz,” dediğinde, hoş mu geldik sahiden, diye düşündüm. Uçaktan dışarı çıkınca, şaşmaz bir aralıkta ilerleyen postallar: “Rap rap rap!...” Bir savaş filminin içine tesadüfen sokulmuş gibi sıramızı bekliyorduk. Serkan, hafifçe elime dokunup, “Hadi Güler,” dedi; kucakladım Selim’i. Kontrolden geçenler birer birer şehre giriyordu. Sınır kapısında kitleniverdim; iki adım kala neydi şimdi bu? Cevapsız sorular aklımı çelip duruyordu: “Nasıl büyütebilirdim oğlumu burada, kocaman adamların kötü oyunlarını sormaz mı?” Şirketin bizim için tuttuğu eve doğru yol alırken, mermi delikleriyle dolu evleri gösterip durdu Serkan; Bleu De Chanel’in odunsu kokusu burnumu dürtüyordu. Bir ara, “Ne çok iş var,” dedi, kararlı bir ses tonuyla. “Şu yıkık dökük evlere baksana, yeniden inşa edeceğiz ama.” Sürekli kaçırıyordum gözlerimi kapısız penceresiz evlerden. Kısa bir bakıştan sonra, “İçindekiler peki?” diye sorabildim. “Neredeler şimdi?” Kahve fincanını masaya bırakırken, mırıltılı sesini duyuyorum Selim’in. Pijaması aşağı kaymış; bir eliyle gözünü ovuştururken, diğerinde de tavşanın dik kulakları. Yaklaşıp, minik burnundan öpüyorum. İki kulağı havaya kaldırıp, uzatıyor. Tavşanı alıyorum. Zıplıyor Selim: “Minik tavşanlar, bugün ne ister bakalım?” “Havuç isterr!” diyor, kıkırdayarak. İçi oyuncak dolu sepeti, salonun ortasına döküp, mutfağa yöneliyorum. Havucun yanında, beyaz peynir ve minik kiraz domatesler. Renkleri de öğretmeye başlasam ya. Onlarsız olur mu hiç; önemlidir renkler de! Mutfağın küçük penceresinden hareketsiz bulutlara dönüyorum bir an… Mavi gülleri hatırlıyorum, masmavi bir ışığın yanıp sönüşüydü sanki. Mezarlığın karşısındaki çiçekçinin önünden geçerken görmüştüm; geniş bir su kovasının içinde sahibini bekliyordu. Mezarlıktan gelen uğultular kesilmemişti yine. Yanından yürüyüp, hızlıca uzaklaştım. Pekâlâ, hediye olabilirdi mavi güller. Altı aydır, şehirde gördüğüm en güzel şey değil mi? Evet onları sadece kendim için almalıyım bugün; buzu eriyince kara bir çamura dönüşen ıspanak demetlerinden bıktım. Kahvaltı tabağını alıp, karar vermenin sevinciyle oğlumun yanına geliyorum. *** Elinde açık tuttuğu feneri, aniden yüzüne döndürüyor Enesa. Yüzündeki çiller iyice belirginleşiyor: “Geciktim Güler Hanım, kusura bakmayın!” Aldırmaz bir tonda, “Yok canım bir şey olmaz, dert etme,” diyorum. Çamura batmış botlarını çıkarıp, kapının dışına koyuyor. Feneri de masanın üstüne. Göz ucuyla bakıyorum fenere, “Hiç alışamadım şunlara,” diyorum. Dudağını hafifçe büzüyor Enesa: “Mecburuz Güler hanım, apartman aydınlatmaları onarılmadığı için kullanmak zorundayız hâlâ!” Söylemişti önceden, ellerinden hiç düşmemiş savaşta da. Selim bizi görünce paytak adımlarla yanımıza gelip, Enesa’nın kucağına atlıyor: “Tren, çufff çufff!” Neşeyle, “Oynarız tabii aslanım, oynarız,” diyor Enesa. İstediği cevabı alınca, oyuncaklarının yanına dönüyor Selim. “Bugün keyifli görünüyorsunuz Güler Hanım, gözlerinizin içi gülüyor valla!” “Geçen gün mavi güller görmüştüm de, almaya gideceğim birazdan.” Kaşlarını hafifçe yukarı kaldırıp, boynunu sağa yatırıyor. Ne demek istediğimi anlamadı sanırım. Uzatmıyorum; “Sen nasılsın, Haris’ten haber alabildin mi?” “Sormayın, mızmız telefonda bu ara. Özlüyor tabii, baba da olmayınca! İyi haberlerim var size ama.” “Müjdemi isterim diyorsun yani, merak ettim hadi söyle!” “Devlet, benim gibi çocuklu anneleri, savaşta terk edilen evlere yerleştirecekmiş. Yakın bir arkadaş söyledi dün gece. Gecikmeyim diye başvurumu yapıp geldim. Kavuşur muyum Haris’ ime bilmem?” Köpük köpük kaçışıyor bulutlar; daralıyor mavilik yeniden. Kara tren, beklenen bu ev mi oluyor şimdi?... Bir savaş filminin içinde değilim ki, düpedüz yaşam savaşı bu. Hem okuyup hem de geçici işlerde çalışmıyor mu Enesa! “Çok sevindim! Hele ev işi olsun, Serkan’la da konuşurum; kapı, pencere ne eksik varsa, çaresine bakarız.” “Sağ olun çok. İyi ki varsınız Güler Hanım!” Gözleri buğulu; burnunu çekerek, işaret parmağıyla ucuna dokunuyor. Çillerle kaplı yüzü bir çocuk kadar masum geliyor gözüme. Hafifçe omzuna dokunuyorum. Boynunu eğip, “Selim bekliyor, siz de hazırlanın,” deyip, oğlumun yanına gidiyor. Selim’i yerde oturmuş, tren raylarını birbirine eklemeye çalışırken görünce, aklıma geliyor: “Enesa, Selim’in D vitaminini, beş damla vermeni istiyorum artık!” “Tabii efendim,” diyor. *** Sis dağılmış ama soğuk ısırıyor. Bu sefer hazırlıklıyım, eldivenlerimi giyiyorum. Hızlı hızlı yürüyorum. Çiçekçinin önüne geliyorum, mavi güller saçak altında yok. Ne yapsam diye düşünürken, büyük mezarlığın yıkık duvarına kayıyor gözüm. Kızıl buklelerini görüyorum; mavi gül demetini kucaklamış bir kız çocuğu. Seke seke yürüyor karşı yolda. Ardında da ağır aksak yürüyen bir adam. Orta duvarın hemen yanındaki mezarlık kapısından içeri girip, taşlık yolda ilerliyorlar. Karşıya geçiyorum hemen. Her gün öylece, yanlarından geçip gittiğim mezarlardan hiçbir çekincesi yok küçük kızın; hatta aradığı, bulup çıkarmak istediği bir şey varmış gibi geziniyor içlerinde. Kucağındaki güllere bakıyor ara ara. Gözlerimi ayırmadan takip ediyorum: “Annem,” diyor, “en çok mavi rengi severdi, değil mi baba?” Siyah şapkasının altından bulutlara bakıyor adam. İşaret parmağıyla gösteriyor: “Maviliği!” Kucağındaki demeti babasına uzatıyor kız; adımları hızlanıyor. Ansızın duruyor sonra: “Geldik anneme, geldik!” Mezar taşına dokunuyor. Elleri okşar gibi geziniyor toprağın üstünde. Demeti çözüp, teker teker bırakıyorlar. Sonsuz mavilik! İki büklüm, bir mezar taşına yaslanıp kalıyorum öylece. Şehri boylu boyunca kuşatan tepelere bakıyorum bir süre. Yaşayan bizler, yaşamak zorunda olanlar; ne garip bir çanağın içindeyiz böyle. Çıkışa doğru ilerliyorlar şimdi, kısacık duruyorlar yanımda. Şapkasını başından çıkarıp selam veriyor adam: “İyi günler hanımefendi, Allah'a emanet olun!” “Siz de,” diyorum. “Mavi güller çok güzel!” Şapkasını tekrar başına yerleştiriyor: “Alabilirsiniz, ne kadar isterseniz.” Gülümsüyorum. Taşlık yolda büyüyen adımlarımdan başka bir ses yok. Mezarlık kapısının önündeyim, arkama dönüyorum kısacık. Sıra sıra mezar taşlarının arasında, bir yanıp bir sönüyor güllerin mavisi. Kucaklıyorum uzaktan. Şu köşedeki oyuncakçıya uğramalıyım, yeni oyuncaklar gelecekti bugün. Haris için, upuzun bir tren alabilirim! Pekâlâ, harika bir hediye olur kara tren. Taşlık yolu geçip, yeniden ana yola çıkıyorum. *Nasılsın?

  • Türkiye’de ilk kez sağır ve işitenler birlikte şiir üretmek için bir araya geldi!

    Sağır veya işitme güçlüğü bulunanlar ile işitenler Türkiye’de ilk kez birlikte şiir üretmek için, akademiyle sanatı buluşturan bir projede bir araya geldi. Türkiye’nin ilk işaret dili şiiri projesi: Şiir ve İşaret projesinin yüz yüze atölye etkinlikleri, 6-8 Ağustos tarihlerinde İstanbul Üniversitesi rektörlük binasında gerçekleştirildi. Sağır veya işitme güçlüğü bulunan 7 ve işiten 14 katılımcıyı bir araya getiren bu projeyle Türkiye’de belki de ilk kez işaret dili şiirine odaklanan kapsamlı bir çalışma gerçekleştirilmiş oldu. Etkinliğin Ramin Matin yönetmenliğinde Giyotin Film tarafından çekilen belgeseli ise festivalleri dolaşacak. İstanbul Üniversitesi Latin Dili ve Edebiyatı kürsüsünden Dr. Ekin Öyken’in ve Fransa’da yaşayan tiyatro yönetmeni, oyuncu ve şair, “sessiz sanatçı” Levent Beşkardeş’in girişimi, farklı disiplinlerden akademisyenlerin, sanatçıların katılımı ve Kültür Bakanlığı’nın desteğiyle hayata geçen bir proje POESI: Şiir ve İşaret. Logosundaki POESI kelimesi uluslararası işbirlikleriyle genişlemesi planlanan projenin İngilizce adından (Poetry and Sign) türetilmiş bir kısaltma. Yüz yüze atölye etkinliği geçen hafta İstanbul Üniversitesi Beyazıt Kampüsü’nde gerçekleşti. Etkinliğin ana eğitmeni Levent Başkardeş’ti. Onun atölyelerini çok değerli akademisyenlerin bu konu için hazırladığı sunumlar ve atölyeler destekledi. İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nden Doç. Dr. Seda Yavuz, işaretin ve imgelerin sanattaki yerini sanat eserleri üzerinden anlattı, hem sağırlara hem de işitenlere. Hacettepe Üniversitesi Fransızca Mütercim Tercümanlık Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. A. Zeynep Oral, işaret dili şiiri çevirisiyle ilgili bilgilendirdi katılımcıları. Magdeburg-Stendal Uygulamalı Bilimler Üniversitesinde İşaret Dili Çevirisi Bölümü’nde ders veren Sağır akademisyen Prof. Dr. Okan Kubuş ise “İşaret Dillerinin Şiirdeki Kullanımı” konulu bir sunum yaptı. Proje yürütücüsü, klasik filolog Dr. Ekin Öyken şiirde ikon değerli temsil, İ.Ü. Latin Dili ve Edebiyatı Anabilim dalında yüksek lisans öğrencisi olan Buse Güven Günay ise şiirde kavramsal metaforlar konusu üzerine konuştu. Türk Dil Kurumunun 11 yıl boyunca başkanlığını yürüten, Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın ise Türk işaret dilinin tarihsel gelişimini belgeler ışığında ele alan bir kapanış sunumu yaptı. Etkinlikte bir de resim sanatçısı vardı: Raziye Kubat. Özellikle “Gece Uçuşu” isimli sergisinden yola çıkarak hayal kurdurdu katılımcılara. Atölye çalışmalarında üretilen şiirlerin sergilendiği katılımcı performanslarından sonra Rektörlük bahçesinde Edip Cansever’in “Sonrası kalır” şiirinden esinle bir toplu resim performansı da gerçekleştirildi. Proje kapsamında üretilen şiir ve performanslar kaydedildi. Şimdi bir sonraki aşama bunların internet sitesine (poesi.istanbul.edu.tr) yüklenmesi ve Türk işaret dili şiirine özgü, giderek genişlemesi beklenen bir performans kütüphanesi kurulması. Ayrıca atölye süreci Ramin Matin yönetmenliğinde bir belgesel filme de konu oldu. Filmi bu yıl bitmeden izleyebileceğiz.

  • Hayao Miyazaki’nin çok sevilen filmi Yürüyen Şato’nun asıl hikâyesi

    Yürüyen Şato Serisi yeniden okurlarıyla buluştu. Yürüyen Şato / Yürüyen Şato Serisi 1 Sophie Hatter üç kız kardeşin en büyüğü olmak gibi kara bir talihe sahiptir, öyle ki kısmetini aramak için evinden bile ayrılamamaktadır. Ancak farkında olmadan Çöl Cadısı’nın hiddetini üstüne çektiğinde, korkunç bir büyünün etkisi altında kalır: O artık yaşlı bir kadındır. Bu berbat durumdan kurtulmanın tek yolu, tepelerde durmadan hareket eden bir şatodan, Büyücü Howl’un şatosundan geçmektedir. Sophie büyünün bozulmasını sağlamak için kalpsiz Howl’la başa çıkmaya, bir ateş ciniyle pazarlık yapmaya ve Çöl Cadısı’yla karşı karşıya gelmeye mecburdur. Bu macera sırasında Howl’un –ve kendisinin– bilinmeyen ve olağanüstü yanlarını keşfedecektir. Hayao Miyazaki’nin çok sevilen filmi Yürüyen Şato’nun asıl hikâyesi… YÜRÜYEN ŞATO Diana Wynne Jones İthaki Yayınları, 2022 Çeviri: Bülent O. Doğan Yürüyen Şato / Yürüyen Şato Serisi 2 Genç tüccar Abdullah’ın sıradan hayatı, bir yabancının kendisine sihirli bir halı satmasıyla birlikte altüst olur. Öyle ki Abdullah hayallerini kurduğu hayatın tam ortasına düşer. Muhteşem bir bahçede uyandığında hayallerinin kızı Gece Çiçeği’yle tanışır. Ancak görür görmez âşık olduğu bu güzeller güzeli prenses kötü bir cin tarafından Abdullah’ın gözleri önünde kaçırılır. Böylece kahramanımız macera dolu bir takibe başlar. Bu öyle bir maceradır ki bir sürü sıradışı karakter de işin içine girer: aksi bir sihirli halı, sinirli bir şişe cini, düzenbaz bir asker ve dik kafalı bir kara kedi. Acaba bu renkli tayfa kötü cinin gizemli şatosunu bulup prensesleri kurtarabilecek midir? YÜRÜYEN ŞATO SERİSİ 2-UÇAN ŞATO Diana Wynne Jones İthaki Yayınları, 2022 Çeviri: Cihan Karamanca 256 s. Yürüyen Şato / Yürüyen Şato Serisi 3 Charmain Baker, büyük amcası Kraliyet Büyücüsü Norland’ın evine göz kulak olmayı kabul ettiğinde, aklında tek bir şey vardır: Korumacı ailesi olmadan bol bol kitap okumak. Fakat işler istediği gibi gitmez. Zira o evin zaman ve mekânı bükebildiğinden, sihirli bir sokak köpeği olan Başıboş’tan ve genç büyücü çırağı Peter’dan haberi yoktur. Bu da yetmezmiş gibi, bir de lubok denen korkunç bir yaratık peşine düşer ve Charmain, kralın ülkeyi kurtarmaya yardımcı olacak efsanevi Elfarmağanı’nı arayışında başkahraman olur. Büyücü ailemiz Sophie, Howl ve ateş cini Calcifer da muzip ve kıvrak zekâlarıyla bu arayışı renklendirir. YÜRÜYEN ŞATO SERİSİ 2-UÇAN ŞATO Diana Wynne Jones İthaki Yayınları, 2022 Çeviri: Cihan Karamanca 294 s.

  • Charlie Brown serisi Aile, Okul ve Başarı başlıklarıyla tamamlanıyor

    Charlie Brown'un Aşk, Arkadaşlık, Hayat ile başlayan altı kitaplık dizisi, Aile, Okul ve Başarı başlıklarıyla sürüyor. Aşk acısı nasıl çekilir, dost kazığı nedir, hayatın cilvesiyle karşılaşıldığında ne yapılır? Aile gerçekten sıcak mıdır, okulda başarı şart mıdır, sahi nedir başarı? Charlie Brown, arkadaşları ve Snoopy, en dikenli konuları küçük ve komik (bazen de huysuz) birer bilge gibi ele alıyor. Charles M. Schulz, 26 Kasım 1922'de Minneapolis'te doğdu. İkinci Dünya Savaşı esnasında Amerikan ordusunda görev yaptı. 1945 yılında Minneapolis'e döndü ve 1947'den itibaren düzenli olarak karikatür çizmeye başladı. Bu yıllarda çizdiği Li'l Folks kareleri, Peanuts'ın ilk taslakları olarak görülebilir. Schulz'un 1950 yılında çizmeye başladığı Peanuts, 50 yılda 17.897 bantlık bir seriye dönüştü; dünya çapında 75 ülkede, 21 dilde, 2.600'den fazla gazetede yayımlandı ve daha sonra kitaplaştırıldı. Çizgileriyle Charlie Brown ve Snoopy başta olmak üzere unutulmaz karakterlere hayat veren Schulz, 12 Şubat 2000'de öldü. AİLE DEDİĞİN NEDİR, CHARLIE BROWN? Charles M. Schulz Mundi Kitap Çeviri: Dilara Alemdar Dizi: Dünya Edebiyatı Tür: Çizgi 128 s. BAŞARI DEDİĞİN NEDİR, CHARLIE BROWN? Charles M. Schulz Mundi Kitap Çeviri: Selim Bektaş Dizi: Dünya Edebiyatı Tür: Çizgi 128 s. OKUL DEDİĞİN NEDİR, CHARLIE BROWN? Charles M. Schulz Mundi Kitap Çeviri: Dilara Alemdar Dizi: Dünya Edebiyatı Tür: Çizgi 128 s.

  • Toplumun iliklerine işlemiş nihilizmle ahlaki çürümeye verilmiş sarsıcı bir yanıt

    Çorak Ülke ilk kez Ekim 1922’de, T. S. Eliot’ın II. Dünya Savaşı arifesine (1939) kadar çıkardığı The Criterion dergisinde yayımlandı. Bu “operatic” yapıt, insanlık ideallerine dair bütün umutları tüketen barbarca savaşa ve savaş sonrası mayalanan toplumun iliklerine işlemiş nihilizmle ahlaki çürümeye verilmiş sarsıcı bir yanıttı. Basıldığı tarihten 100 yıl sonra bile sözün çorak toprağından leylaklar bitirme kudretini koruyan bu şiir, kapsamlı çevirmen notlarını da içeren özel bir baskıyla çift dilli olarak Türkçede yeniden hayat buluyor: Hangi köklerdir yapışıp onu kavrayan, hangi dallar Uç verir şu moloz yığınından? Ey İnsanoğlu, Söyleyemezsin bunu, kestiremezsin, çünkü senin bildiğin anca Parçalanmış suretler yığınıdır, güneşin kavurduğu, Orda ne ölü ağaç sayvan olur, ne cırcır böceği teselli Ne de kupkuru taş su sesi bağışlar. Bir tek Bu kızıl kayanın altı gölgelik, (Gel sığın bu kızıl kayanın gölgesine), Sana başka, sabahları peşin sıra seğirten Ya da akşam vakti seni karşılamaya duran gölgenden Bambaşka bir şey göstereceğim; Sana korkuyu göstereceğim bir avuç tozda. Thomas Stearns Eliot, ABD doğumlu İngiliz şair, oyun yazarı ve edebiyat eleştirmenidir. Ekspresyonisttir. The Love Song of J. Alfred Prufrock, The Waste Land ve Four Quartets adlı şiirleri 20. yüzyıl modernist şiirinin en başarılı örneklerindendir. ÇORAK ÜLKE T. S. Eliot Everest Yayınları, 2022 Çeviri: Cem Yavuz Tür: Şiir 86 s.

bottom of page