Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Yaratıcılık Ritüelleri 69 / Özgür Mumcu: "İnsan 'ben oldum' dediği anda tökezliyor"
"İlhama çok inanmıyorum. Belki en başta bir temaya bir hikâyeye insanı yönlendiren bir kıvılcım ilham. O da zaten o güne kadar biriktirdiklerinizin birbiriyle etkileşime geçmesiyle yanıyor. Sonrasının çalışma ve araştırmadan geçtiğine inanıyorum." Yazarların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu Özgür Mumcu . Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Her zaman mümkün olmasa da bir açıklığa bakıp bir süre bir şey düşünmeden durmanın faydasını görüyorum. Bunun illa güzel bir manzara olmasına gerek yok. Gökyüzünü, bulutları izlemek de işe yarıyor. Yazacağım her neyse o kendi müziğini de çağırıyor. Müzikle yazma ritmimi bulduğumu söyleyebilirim. Odaklanmama da yardımcı oluyor. Bir defa odaklandığımdaysa dikkatim kolay kolay dağılmıyor. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Elbette tıkanma yaşadığım oluyor. O zaman da yürüyüşe çıkıyorum. Şayet bulunduğum ortam ya da mevsim buna uygun değilse evin içinde dolaşıyorum. Çoğu zaman bu yeterli oluyor. Kimi zaman da yazdığım konuyla ilgisiz şeyler okuyup izliyorum. Beklenmedik çağrışımlar ve bağlantılar ortaya çıkabiliyor. İlhama çok inanmıyorum. Belki en başta bir temaya bir hikâyeye insanı yönlendiren bir kıvılcım ilham. O da zaten o güne kadar biriktirdiklerinizin birbiriyle etkileşime geçmesiyle yanıyor. Sonrasının çalışma ve araştırmadan geçtiğine inanıyorum. Oturup ilham gelmesini beklemek yerine yazmayı tercih ediyorum. Beğenmediğim ve sonra sildiğim bir metni yazmayı kös kös ilham gelmesini beklemeye tercih ediyorum sanırım. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Geçimini sadece yazarlıktan kazanan şanslı azınlıkta değilseniz elbette özellikle zaman önemli bir sorun. Başta başka bir şeyle ilgilenmeyeceğim bir zamana ihtiyacım oluyor. Hikâye kendine bir yol bulmaya başladıktan sonraysa uykudan, sosyal hayattan feragat ederek yazmaya devam ediyorum. Destek olan ve yolumu açan kişiler konusunda çok şanslıyım. Kafasında sürekli bir hikâyeler dolanıp zamanın çoğunu bir ekran başında geçiren biri çok da çekilecek biri değil. Beraber olduğunuz kişinin, arkadaşlarınızın desteği çok kıymetli. Ben o konuda talihliyim. Hem fikirlerimi paylaşıp üzerine tartışabildiğim insanlarla çevriliyim yetmez gibi bu çekilmez dönemde bana katlanma nezaketini gösteriyorlar. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Farklı alanlarda yazdığım için bu konuda hislerim biraz karışık. Başlarda ne hissettiğimi pek de hatırlamıyorum açıkçası. Her iş gibi insan yaptıkça iyileşiyor zannederim. Ama yine her işteki gibi “ben oldum” dediği anda tökezliyor. Hala öğrenecek çok şey olduğuna inanıyorum. Yazma süreci sonsuz bir kıtayı sürekli keşfetmek gibi. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? İmkân varsa sabah yazmayı tercih ediyorum. Ama gece el ayak çekilince yazmayı da seviyorum doğrusu. Asıl olan dış uyaranların en az olduğu zaman dilimlerinde yazabilmek. Üzerinde çalıştığım metnin gerektirdiği araştırma kaynakları elimin altında oluyor. Ancak kurgu yazarken başka kurgu eserleri okumuyorum hatta dizi ve filmden de genelde uzak duruyorum. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Hayran olduğum çok yapıt var ama hiç keşke ben yaratmış olsaydım diye bir hisse kapılmadım. İnsan başkasının çocuğuna bakınca maşallah der bence, keşke benim çocuğum olsaydı derse biraz tuhaf olur gibi geliyor bana.
- Neslihan Önderoğlu’ndan yeni kitap: Bağışlama Mesafesi
Ödüllü yazar Neslihan Önderoğlu’nun yeni kitabı Bağışlama Mesafesi , insan ilişkilerinin kırılganlığına, ayrılıklara ve kabullenişlere on bir öykü üzerinden yakından bakıyor. Öykücülüğümüzde özgün sesi ve derinlikli anlatımıyla dikkat çeken Neslihan Önderoğlu, yeni kitabı Bağışlama Mesafesi ile okurla buluşuyor. Daha önce Haldun Taner Öykü Ödülü, Melih Cevdet Anday Edebiyat Ödülü ve Duygu Asena Roman Ödülü gibi prestijli ödüllere layık görülen yazar, bu kez insan ilişkilerinin en kırılgan eşiklerinden birine odaklanıyor. Bağışlama Mesafesi , ilişkiler, ayrılıklar ve kabullenişler ekseninde şekillenen on bir öyküden oluşuyor. Önderoğlu, gündelik hayatın içinden süzülen ayrıntıları, sahici karakterlerle ve çok katmanlı bir kurgu anlayışıyla bir araya getirerek okuru duygusal ve zihinsel bir yolculuğa davet ediyor. Her öykü, bağışlamanın mümkün olduğu ya da imkânsızlaştığı o ince mesafede duruyor. Yazar, bireylerin kendileriyle ve başkalarıyla kurdukları bağları, sessizlikleri, kırgınlıkları ve yüzleşmeleri sade ama güçlü bir dille ele alırken; okura da kendi hayatına dönüp bakma alanı açıyor. Bağışlama Mesafesi, insan olmanın çelişkilerini ve duygusal yüklerini öykünün imkânlarıyla görünür kılan bir kitap olarak öne çıkıyor. Neslihan Önderoğlu’nun yeni öykü kitabı Bağışlama Mesafesi , raflardaki yerini aldı. BAĞIŞLAMA MESAFESİ Neslihan Önderoğlu Everest Yayınları, 2026 Tür: Öykü 160 s.
- "Neyi nasıl hatırlıyoruz, nasıl oluyor da bazı yaşanmışlıkları yanlış anımsıyoruz?"
Aynur Kulak, N. Ahmet Erözenci ile yeni romanı İçimde Kırık Zaman odağında, hafıza, bellek, geçmiş, şimdiki zaman sarkacında yaşlılık ile Alzheimer hastalığının ağır gölgesinin benliğimize neler yaptığına dair kapsamlı bir söyleşi gerçekleştirdi. “Kavramların yazarıyım. Son birkaç yıldır, belki yaşım da ilerlediği için anı ve bellek kavramları çok ilgimi çekiyor; neyi nasıl hatırlıyoruz, nasıl oluyor da bazı yaşanmışlıkları yanlış anımsıyoruz, ne oluyor da bazı kişileri, bazı olayları düşünürken buluyoruz kendimizi, bir koku, bir melodi bir görüntü nasıl oluyor da hatırladığımızın farkında bile olmadığımız yaşanmışlığı gözlerimizin önüne getiriyor?..” Sohbetimize biyografinizden başlamak istiyorum, zira İ.Ü Çerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde Üroloji Profesörü olarak çalışmaya devam ediyorsunuz ve edebiyat içerisinde kurgu dışı kitaplarınız da var elbet ama özellikle kurgu kitaplarda önemli bir üretim içerisinde yazıyorsunuz. Yoğun çalışma temponuz içerisinde bir külliyat oluşturmuşsunuz diyebiliriz. Edebiyatla olan güçlü bağınızı, yazarak anlatmanın size neler kattığını, okumanın gündelik yaşamınızdaki yerini konuşarak başlasak sohbetimize neler söylemek istersiniz? Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nden 2023 yılında emekli oldum. Aktif doktorluk ve öğretim üyeliği yaptığım yıllarda, on iki kitabım yayımlandı. O yıllarda yazmaya daha fazla odaklanır, daha çok vakit ayırırsam daha verimli, daha edebi, daha derin kitaplar yazabileceğimi söylerdim kendime. Emekli olduktan sonra bir yazı evi oluşturma şansım oldu ve 2023’den bu yana, aktif çalışma yıllarımda bitirdiğim de dahil olmak üzere iki kitabım yayımlandı. Kendimi yazarak ifade etmeye lise yıllarımda tutkulandım diyebilirim. Söyleyecek şeylerim vardı ve sesimi duyuramıyordum. Herkesin her konuda fikri olduğunu ve en doğrusunu bildiğini savladığı bir toplumda, kişinin ilgilendiği konuda birikimi olması ve akıl yoluyla konuştuğunda dinlenmemesi acı verici. Çünkü bilgi çalışarak, emek vererek, geceler boyu düşünerek, okuyarak, gözlerinizi bozarak, yalnız kalmayı, anlaşılmamayı, dışlanmayı göze alarak oluşturuluyor. Ve günün birinde içinizdekileri paylaşmak istediğinizde -bu bilgi de olabilir, hisleriniz de- karşınızdakinin, “Hadi canım sende…” gibi veya sloganlarla, söyledikleriniz üzerinde düşünmeden, sizi dinlemeden yanıt vermesi üzücü, kırıcı… Yazarlığım böyle başladı; düşüncelerimi, gözlemlerimi, hissettiklerimi masallar anlatarak kalıcı hâle getirme çabasıyla. Zaten gerek kendi kitaplarımı gerek diğer yazarların yapıtlarını geleceğe bırakılan mektuplar olarak görmem de bu nedenden; günün birinde bir okurun okuduklarından esinlenerek bir konuyu merak edeceği, sorgulamaya başlayacağı, üzerinde düşüneceği, öğrenmeye çalışacağı umudum var. 1992 yılından itibaren kitaplarınız okurla buluşuyor, öykülerinizi bir araya getirdiğiniz Kaleydeskop ve kurgu dışı kitabınız Bir Türk Filmi Olarak Kanser’le birlikte 14 kitabınız var. Bazı kitaplarınızın yayın yılları arasında uzun yıllar var fakat 92 yılında ilk yola çıktığınızda edebiyata dair böyle bir üretim içerisinde olacağınızı düşünmüş müydünüz yoksa kendiliğinden mi gelişti her şey? Nasıl bir süreçti sizin için, bahsedebilir misiniz biraz? Edebiyat yaşamımda hep vardı. Evde çok sayıda kitapları olan bir ailede büyümemin yanı sıra gerek ilkokulda, gerekse ortaokul ve lisede okuduklarımız üzerinde kendi yorumlarımızı yapmamızı ve bunu yaparken de söylediklerimizin altını doldurmamızı, nedenleri belirtmemizi isteyen Türkçe ve İngiliz-Amerikan Edebiyatı öğretmenlerinden eğitim alacak kadar şanslıydım. Onların yanı sıra yabancı öğretmenler de hiçbir söyleneni demirbaş kabul etmememizi, hemen her şeyi sorgulamamızı öğütlüyorlardı. Bunların iki sonucu oldu: Öncelikle Sokrates’in bu topraklarda pek yaşam şansı olmadığını erken yaşlarımda öğrendim. İkinci olarak da soru soramayınca, veya sorularıma yanıt olarak susmam söylenince, yazmak kendiliğinden bir yaşam şekline dönüştü benim için. Kavramlar çok ilgimi çekiyor, çünkü hem herkes için farklı tanımları, hem de felsefi boyutları var. İlk üç kitabım (Sadece bir Gece İstiyorum, Ve Yalanlar ve Sessizlik, Bir Kaçıştır Yaşamak) yalnizlık üzerineydi, zaten daha sonra Yalnızlık Üçlemesi olarak tıpkı basımları yapıldı. Mut İçin Bir Öykü isimli kitabımda kendini yaşayamayan, başkalarının öykülerini sahiplenen bir karakteri anlattım; ana karakter Mut doğaçlama yapan bir tiyatrocudur ve sadece sahnedeyken kendi olabilir, bunun dışında topluma uyum sağlamak için çevresindekilerin yaşamını kendi yaşamıymış gibi kabullenir ve rüzgârın estiği yöne göre kendisini savurmasına izin verir. Tutku ve Aşkın Kutsal Kitabı isimli romanım, beğenme, hoşlanma, haz, sevgi, aşk ve tutku kavramlarını sorguladığım bir mektup roman tarzında. Mükemmel Katilin Peşinde isimli kitabımda ölümün felsefesini ve ölüm ve kader kavramlarını işledim; arka planda nasıl bir kader birbirini tanımayan kırk iki kişiyi aynı otobüse bindiriyor, direksiyona alkollü/uykusuz bir şoförü oturtuyor ve araç şarampole yuvarlanıyor ve hepsi ölüyor; nasıl biri kendisine, “Bu bombayı üzerine bağla, git şu kalabalığın ortasında patlat, yüzlerce kişi ölecek ama sen de cennete gideceksin, davamıza katkın bu şekilde olacak” denmesini kabullenir, gibi sorularla. Plasebo, diğer adıyla Yalancı bir Mutluluk Romanı, insanların işlerine gelen şeye inanmak için nasıl kendilerini kandırdıkları sorusunu irdeliyor. Bulanık Adam isimli kitabımdaysa seksenlerine merdiven dayamış, herkes tarafından sevilmek istemiş, yaşamı boyunca gerçek düşüncelerini söylememiş yalnız biri uyuyamadığı bir gece geçmişinde kalan kişilere hiçbir zaman gönderemeyeceği mektuplar yazarak ruhunun yaşamasını istediği yaşamı bir gecede yaşıyor. Yani kurgu bir anlamda zaman ve anı kavramları üzerinden gidiyor. Yeni romanınız İçimde Kırık Zaman raflardaki yerini aldı, okurla buluştu. Şöyle bir girişle başlıyorsunuz romana: “Ait olamayanlar, Uyumlanamayanlar, Deliremeyenler, Tefekkürüs Erektuslar için... Hiç değişmemeleri dileğiyle...” “Değişmek”, “Dönüşmek” bu çağın sloganı neredeyse, biliyorsunuz. Siz ise belli sıfatlarla tanımlananların hiç değişmemelerini dileyerek başlıyorsunuz romana. Neden diye sormak istiyorum ve ek olarak şunu da sormak istiyorum: Romanınızı yazmak üzere masanızın başına oturmanızı gerektiren ana/odak meselenizi veya meselelerinizi? “Mesele” herhalde en doğru kelime… Meselem, kendisine yaşatılanları kabullenmediğini, bunu yapanları mahvedeceğini kapalı kapılar ardında duvarlara haykırırken, peki dış dünyaya gel, olanları düzeltmek, değiştirmek için bir adım at, bir şeyler yap dendiğinde, dur bakalım, belki de yanlış yorumluyorum, belki de benim için en iyisi bu da ben anlamıyorum, diye edilgen kalmayı yeğleyenlerle. “Ait olamayanlar, Uyumlanamayanlar, Deliremeyenler, Tefekkürus Erektuslar” bunların tam tersi. Kendilerine en uyan yaşamı sürdürürken bile daha iyi nasıl olur, bu iyilik hali daha geniş bir kitleye nasıl yayılır diye sorgulayanlar. Hep azınlıktalar, hep cezalandırılıyorlar, hep kaybediyorlar ama ilkelerinden asla vazgeçmiyorlar. Hep kaybediyorlar çünkü sloganlarla konuşmuyor, düşüncelerini akıl yoluyla açıklamaya çalışıyorlar. Kendilerini değil, henüz doğmamış torunlarını düşünerek, hep “daha iyiyi” arayarak yaşıyorlar. Bunların da değişmesini istemiyorum çünkü inanıyorum ki, aydınlık gelecek onlar sayesinde yaratılacak. Bir külliyat, birden fazla roman söz konusu olduğu için İçimde Kırık Zaman romanınızın farkının ne olmasını istediniz diye de bir soru yöneltmek istiyorum. Bu soruda bir fark yaratmak meselesinden bahsetmiyorum; sizin farklı bir anlatım, farklı bir tematik yapı, belki farklı bir kurgu denemiş olabileceğinizden veya belki de sizin diğer romanlarınızda hafıza meselesini çok ele almayıp bu romanınızda bunu ele almak istemiş olabilirsiniz diye düşünerek soruyorum bu soruyu. Önceden de söylediğim gibi, kavramların yazarıyım. Son birkaç yıldır, belki yaşım da ilerlediği için anı ve bellek kavramları çok ilgimi çekiyor; neyi nasıl hatırlıyoruz, nasıl oluyor da bazı yaşanmışlıkları yanlış anımsıyoruz, ne oluyor da bazı kişileri, bazı olayları düşünürken buluyoruz kendimizi, bir koku, bir melodi bir görüntü nasıl oluyor da hatırladığımızın farkında bile olmadığımız yaşanmışlığı gözlerimizin önüne getiriyor?.. İçimde Kırık Zaman’da bunadığı söylenen Ogün’ün savı, yaşadığı günden memnun olmadığı için bilerek, isteyerek geçmişte, anılarında yaşamayı istediği. Neden böyle olduğunu, kendisini bu noktaya getiren olayları felsefede öteki-ben olarak isimlendirilen ikinci şahsiyetine, Oben’e sanki o başka biriymiş gibi anlatıyor. Bir anlamda hepimizin içinde olan çoğul kişiliklerden baskın olanın diğeriyle, psikolojide “alter-ego” denilen benliğiyle sohbeti diyebiliriz. Kitapta farklı anlatım teknikleri var. Ogün’ün Oben’e yaşamı anlatmasını bilinç akımı tekniğiyle yazılmış ikinci tekil şahıs anlatımla verdim, bir anlamda her yaşananın, dıştan bakıldığında ilgisiz gözükse de aslında nasıl bir sonra yaşanacak olana zemin hazırladığını, yaşamın her gün hem yeni hem de bir öncekinin devamı olan soluksuz bir serüven olduğunu vurgulamak için. Oben’in günlükleri doğal olarak birinci tekil şahıs anlatım; dıştan bakarak kendini konu ettiği öykülerse üçüncü tekil şahıs anlatımla yazıldı. Demansta olduğu söylenen Ogün ise çevresindekilerle yaşadıklarını, hastane anılarını Oben’e çoğu zaman tanrısal (omniscient) anlatımla aktarıyor. Roman “Sessizlik” üzerine yazılmış kısacık ama çok etkili bir metinle açılışını yapıyor. Böylesine bir gürültü çağında “Sessizlik” çok önemli bir kavram haline geldi fakat İçimde Kırık Zaman içerisindeki sessizliğin ele alınış biçimini konuşmak istiyorum sizinle; yani aklın sessizliğini, sessizliğe gömülüşünü ve “Artık rol yapamayacağını bilmenin getirdiği sessizlik...” meselesini. Bu “Sessizlik” metininizle ilgili şunu da merak ediyorum: Romanın başına oturur oturmaz, bir çırpıda mı yazdınız yoksa yazma süreci içerisinde şekillenen bir metin mi oldu? Sessizlik bölümü aslında 14 yıl önce, kendimi tükenmiş gördüğüm günlerde yazdığım bir metin. Aklın sessizliğinin, kişinin kendisiyle bile konuşamayacak hâle gelmesinin, sadece bir izleyiciye dönüşmesinin, bir anlamda aklına gelen tek kelimenin “çaresizlik” olmasının bireyin yaşayabileceği en kötü deneyim olduğuna inanıyorum. Avaz avaz bağıracak isterken, isyan edecek gücü, adım atacak dermanı bulamama hali… Oben de sessizliğe gömülmüş biri; kitabın ana kişisi gibi gözükse de asla protagonist değil, bir anti-kahraman. Çocukluğundan itibaren yaşadıklarının anlamını, yaşadığı ülkede, dünyada olanları, hepsinden de öte insanların davranışlarının ardındaki güdüyü anlamaya çalışıyor. Sorularına yanıt alamayınca kendini tanımak için kitaplara ve gözlemlerine sığınıyor. Bu da hayatı boyunca yaşayacağı çelişkiyi doğuruyor: Yaşamdan ne istediğini, insanlara ne vermek istediğini bilen birinin, sadece kendi gündemine odaklanmış, her davranışında, her söylediğinde art düşünce olanlarla birlikte olma çabası… Onlar gibi davranmaya çalıştığında, kendisiyle ters düşüyor; kendini yaşamaya çalıştığında, yalnızlığa itiliyor. Sonuç? Sessizlik… Hani iki kişinin birlikteliğinin uyumlu olup olmayacağını sessizlikten korkmamaları belirler, denir ya… Sessizlik belki de kendini tanımanın nirvanası… İçimde Kırık Zaman ’da bir Alzheimer hastası ile karşı karşıyayız. Hafıza üzerine bir hikaye anlatmak bu başlı başına önemli bir ayrıntı fakat bu hikayede başka çok önemli bir ayrıntı daha var: Hikayenin anlatıcısı kendisi. Bu zor durumu, bir Alzheimer hastasının tüm ayrıntılarla kendi hikayesini anlatmasını neden tercih ettiğinizi konuşmak istiyorum. “Tüm hayvanlar eşittir ama bazıları daha eşittir” diyerek Orwell’e saygıyla başlarsam yanıtıma, hepimizin anlatacak hikayesi vardır ama demansta olanların veya Alzheimer gibi hastalığı olanlarınki daha hikayedir. Çünkü yaşanmışlıkları daha fazla, verdikleri savaş, atlattıkları badireler daha yoğun. Ancak kitapta Ogün hastalığından ziyade etrafındakilerin davranışlarını anlatıyor Oben’e. Bunamış birinden beklenmeyecek düzeyde farkında etrafında olanların. Hatta, bir adım ötesinde, çevresindekilerin davranışlarını, yaşının deneyimden de geçirerek, kimi zaman alaycı, ironik bir dille naklediyor; bunu da olanların bu kadar farkındaysam, bunamış olamam, diyerek göründüğü gibi olmadığı yönünde kanıt olarak kullanıyor. Olanları karıştırdığı zamanlar da var tabii, bu durumda çıkış cümlesi, etrafımdakiler kafam karışsın diye bana böyle davranıyorlar, bunak olmam işlerine geliyor. Alzheimer hastası olarak hayata devam etme süreciyle ilgili neredeyse tüm ayrıntıları veriyorsunuz. Hekimsiniz ve elbette hastalığa dair semptomların nasıl oluştuğunu biliyorsunuz fakat çok etkili bazı ayrıntıları da vermişsiniz. Mesela hastayla bağırarak konuşmak gibi. Sanki çok önemli bir gözlem süreci sonrası yazılmış bir hikaye bu; hatta belki bir yakınınız veya yakınlarınızda olan birilerini gözlemleyerek yazılmış bir hikaye var karşımızda, ne dersiniz? Tabii ki gözlem sonucu yazıldı o sahneler. Ama gerçekçi olmalarını bir yana bırakırsak, asıl ilgimi çeken, kronik bakım gerektiren durumlarda hasta yakınlarının hastayla, yazdığım gibi, bağırarak veya heceleyerek konuşmaları. Bunu tükenmişliğin bir yansıması olarak görüyorum. Düşünün; sevdiğiniz biri artık ulaşamayacağınız bir yerde; kafanız, mutlu mu, değil mi; söylenenleri anlıyor mu, anlamıyor mu; istediği bir şey var da ben mi anlamıyorum, daha fazla ne yapabilirim rahat olması için gibi sorularla dolu, neredeyse günün her saati onu düşünüyorsunuz ve o hiçbir reaksiyon vermiyor. Yaşamda iki sabır sınavı vardır; bu ikincisi. Sizin romanlarınıza ilişkin zaman kavramını, zamanda kırılmaları ve geçişleri kurguda çok iyi kullandığınıza dair yorumlar var, ki aynı durum, zamanı kurgu içerisinde kullanış biçiminiz İçimde Kırık Zaman’da da net olarak görülüyor. Yaza yaza tecrübe sahibi olma durumu da var fakat çalışıldığı belli bir bütünlük de var. Zamana ilişkin parçaları hem geriye dönüşlerde hem bir kavramı veya sıfatı açıklarken (“Ait Olamayanlar” mesela) hem şimdiki zamanın yapısı içerisinde kullanıyor olmanızı konuşabilir miyiz? Zamanın kendi içinde sınırı varken bir yandan da süreğenliği, bitmezliği olduğuna inanıyorum. Nice insan, edebiyat eseri, resim, kavram var, asırlar önce yaşamış, yazılmış, yapılmış, geliştirilmiş ama geçerliklerini bugün de sürdüren, bir anlamda yaşama devam eden. Çin’de yapılan bir kazıda bir şişenin içinde neredeyse bin yıllık lotus tohumlarının bulunduğunu ve ekildiğinde çiçek verdiklerini okumuştum yıllar önce. Bu durumda o tohumlara bin yıldır yaşıyorlar diyebilir miyiz? Veya Einstein’a atfedilen söylem, izafiyet teorisini açıklarken kullanmış: Bir dişçi koltuğunda geçen beş dakikayla sevgilinin yanında geçen beş dakika aynı değildir. Zamandaki kırılmalar aslında bizlerin yaşadığı kırılmalar, tökezlediğimiz zamanlar. Önce duruyor, sonra toparlandığımızda yeni bir yaşama başladığımızı söylüyoruz, bir anlamda bireysel zamanımızı -yaşam saatimizi- sıfırlayıp yeniden başlatıyoruz. Burada sabit öğe biziz, sürekli şimdiki zamanı yaşamak zorunda olan bizleriz. Bu durumda bir anımı düşündüğümde, yaşadıklarımı anımsadığımda, anıları da şimdiki zaman getirmiş olmuyor muyum? Bu açıdan baktığımda geçmişi şimdiki zamanda yazmak/yaşamak da olabilir, şimdiki zamanı daha yaşarken geçmiş gibi görmek de (şu yaşadıklarım, şu gün, şu olay bitse de kurtulsam dediğiniz zamanları düşünün.) Romanda mitolojik hikayelere ilişkin kurulan katmanları da atlamadan konuşmak isterim, çünkü hikayenin bütününe önemli ölçüde derinlik kazandırıyor anlatılan her bir mitolojik hikaye. Özellikle Moriae ismiyle bilinen üç kader tanrıçasının kesişen hikayelerinin romana kattığı anlamı konuşmak isterim. Mitolojilerin çağdaş hikayelere kattıkları değeri konuşmakla birlikte bu mitolojik hikayenin İçimde Kırık Zaman’ın hikayesi ile nasıl bir bağ kurarak kitapta yer verdiniz biraz bahseder misiniz? Mitolojik öyküleri ne zaman okusam yüzüme bir gülümseme yayılıyor. Sanki günümüz dünyası yıllar önce kaleme alınmış, sanki Jung’un arketipleri Olympos Tanrılarının kişiliğinde asırlar önce tanımlanmış. Zeus hem hükümdar hem sihirbaz; amacına ulaşmak için kılıktan kılığa giriyor. Prometheus bilge, Dionisos oyunbaz… Ve yine yazılanlara göre, Yunan Tanrıları kimi zaman eğlenmek, kimi zaman da onlara kızdıkları için insanların arasında fitne sokmayı, onları birbirine düşürmeyi, gereğinde savaş çıkarmayı severlermiş. Moriae kardeşler ise çok farklı. Yaşamı kuruyor, kişinin başına gelecek olayları ve ne kadar yaşayacağını belirliyorlar. Günümüzdeki “(ne kadar soluyacak nefesimiz olduğunu sadece Allah bilir” söyleminden farklı değil bu. İçimde Kırık Zaman Türkiye fonunda geçen bir kitap; Oben’in anti-kahraman olarak anlatılmasında 12 Mart ve 12 Eylül’e göndermeler var. Kurguya karar verdikten sonra o dönemler üzerinde arşiv çalışması yaparken geldi aklıma yaşananları Yunan Tanrılarının sadece kendilerini düşünerek insanlar üzerinde oynadıkları bir oyun olarak yazmak; sadece o dönemi değil gelecek nesilleri de etkileyen olayları, yaşananları kaçınılmaz, olması engellenemez kader olarak sunmak. O dönemlerde yaşananların nedenlerini sosyal, ekonomik, politik açıdan anlatan onlarca kitap yazıldı, diziler çevrildi. Ama bunları bilmek, onca acının, insan kaybının akıl, sağduyu ve iletişime açık olmakla engellenebileceği gerçeğini ortadan kaldırmıyor. Düşünün, 1978-1980 yılları arasında 4200’den fazla genç öldü; yetkili mevkiide olanlar uzlaşabilseler, sadece kendi görüşlerini savunma yerine karşılarındakinin ne dediğini dinleyebilseler, sağduyulu olsalar olasılıkla önlenebilecek 4200 ölüm… Ve sonrasında yaşananlar… 1950-60 yılları arasında doğanlar olaylı yıllar nedeniyle ilk gençliklerini ölüm korkusuyla, üniversite yıllarını da herkes birbirinden korktuğu için gerçek arkadaşlıklar oluşturamadan geçirdiler. 80’li yıllarda hayata atıldıklarında ilk yaptıkları yaşamda yer edinme, aile kurma çabası yerine %200 enflasyonla savaşmaktı. Eğitim hayatları boyunca öğrendikleri değerlerden yasalara saygının, “Anayasa bir kez delinirse bir şey olmaz” söylemiyle ayaklar altına alındığını; liyakat yerine nepotizmin geçerli olduğunu yaşadılar. 1950 kuşağı Türkiye’nin kayıp neslidir. Ben de bu kuşağın bir üyesiyim. İstemediğim şeyler yaşatıldı bana. Bu nedenle de kitapta o yılları mitolojik göndermelerle yazmak doğal geldi. “Kader böyleymiş, ne yapılabilir ki?..” deyince içinizdeki isyanı biraz da olsa bastırabiliyorsunuz. Hafıza anlatısıyla beraber bir de benlik, bilinç anlatısı da var İçimde Kırık Zaman’da. “Oben”i konuşmak istiyorum elbette sizinle. Kendiliğinden mi geldi Oben yoksa zaten kafanızda bir benlik ve bilinç anlatısı üzerinden Oben’i yazmak var mıydı? Kişinin içindeki diğer kişiliklerle olan ilişkisini konu edineceğim bir kitap yazacağımı biliyordum. Sekiz sene önce ilk taslakta Oben ve Ogün’ü Siyam İkizleri olarak yazdım, yapışık kardeşler. Her anları beraber geçiyor, 18 yaşına geldiklerinde ameliyatla ayrıldıklarında bir diğeri olmadan yaşama devam edemeyeceklerini anlıyorlardı. Kitap oldukça ilerledi de, neredeyse beş sene çalıştım üzerinde. Ama sonra öyle bir kurguyla Oben’in kaybolmuşluğunu, yaşamı anlamak için verdiği savaşı, duygusal gelişimini, duygularını ifade ederken direkt söylemek yerine kendini dıştan gördüğü şiirler, öyküler yazmasını istediğim yoğunlukta veremediğimi gördüm; karakter derinlik kazanmıyordu. Üç sene önce de okuduğunuz anlatım dili ve kurguyla yazmaya başladım kitabı. Oben’i konuşmuşken “Ait olamayanlar, Uyumlanamayanlar, Deliremeyenler” kısmına yeniden dönmek istiyorum çünkü Oğuz Atay’ın Tutunamayanları’na selam gönderiyorsunuz ve buradan yola çıkarak birçok kitap, yazar ve metinlerine gönderdiğiniz selamlar var. Tutunamayanlara dair yazılmış ne varsa çok da bir şey değişmediğini görüyoruz sanki, ne dersiniz? Benlik ve Bilinç anlatısı ile birlikte biraz sanki bunu da –değişmemiş olanı, aynı giden tutunamama durumlarını- ortaya koymak ve anlatmak adına Oben var romanınızda. Edebiyatta bazı öğretmenlerim var, kendileri bilmeseler de… Yazmayı onları okuyarak öğrendim, onların metinlerini inceleyerek anlatımımı, Türkçe ifademi geliştirmeye çalıştım ve çalışıyorum : Sait Faik Abasıyanık, Yaşar Kemal, Aziz Nesin, Haldun Taner, Orhan Pamuk… Tabii bir de Türk edebiyatında çıtayı apayrı bir seviyeye çıkarmış olan, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Oğuz Atay. Hepsinin kitaplarından bazılarını her sene yeniden okuyorum, daha da öğrenmek için. Tutunamayanlar’dan bu yana değişen fazla şey olmadığı görüşünüze katılıyorum (Moriae kardeşler gerçek mi acaba?). Ait olamayanlar, Deliremeyenler, Uyumlanamayanlar, Tefekkürus Erektuslar Tutunamayanların türevi zaten. Asıl sormamız gereken soru, neden değişen fazla bir şey olmadığı – Tutanamayan’lardan bu yana ne değişti? konulu bir panel yapılsa sanırım ilgi oldukça yoğun olur. Dünyanın şu anki hali çok üzücü, hâlâ savaşlar var, hâlâ açlık var, hâlâ totaliter rejimler var, hâlâ kadın cinayetleri, çocukların sömürülmesi var. Ve bunları insan insana yaparken tartışılan Yapay Zeka’nın tehlikeli olup olmadığı. Tüm dünyada GA (Gerçek Aptallık) hakimken yapay zekadan korkmak kara mizah gibi geliyor. Yapay Zeka düşünen beyinler - Ait olamayanlar, Deliremeyenler, Uyumlanamayanlar, Tefekkürus Erektuslar- için tehdit olabilir ama onlar Yunan Tanrıları’nın zamanından beri her devirde dışlanmaya, üzerlerine gelinmesine alışıklar. Roman yazmaya devam edecek misiniz? Masanızda yeni çalışmalarınız var mı? Tabii ki, edebiyat bir yaşam şekli benim için. Klavyenin başında olmadığım zamanlarda bile yazıyorum. Üretmenin yanı sıra, kariyerim boyunca öğretim üyeliğini çok sevdiğim için, beş sene evvel başlattığım ve Atilla Birkiye ile yürüttüğüm, “Yazma, Okuma, Anlama” atölyemiz var; kurgunun oluşturulması, karakterlerin, diyalogların yazılması, metaforların kullanımı, anlatım açıları gibi yazmayla ilgili konuların yanı sıra doğru okuma, okuduğunu doğru yorumlama üzerinde durduğumuz. Doğru okuma ve doğru anlama üzerinde bilhassa duruyorum; inanıyorum ki bunları yapabilen kendini de doğru ifade edebilir, bunu yaptığında kendisi ve çevresiyle yaşayacağı çatışmalar azalacaktır. Yani bir anlamda Tutunamayanlar ve türevi alt gruplarına eleman arıyoruz, diyebilirsiniz.
- Öykü: Çocuk Adam
"Uyanıkken gerçeği bükebiliyordu ama uyurken gerçeğin gözlerine bakıyor ve yanıyordu. Bu sefer başka türlü olsun istedi. 'Acıya dayanabilirim,' dedi." Burcu Nahmias Kanepede uyumanın hiç iyi bir fikir olmadığını düşünerek uyandı. Telefon çalıyordu. Ekranda annesinin yıllar önce çekilmiş fotoğrafı. “Günaydın annem.” “Nasılsın oğluş?” “Bomba gibiyim,” dedi Emin. “Hadi oradan, daha yeni uyanmışsın. İlaçlarını da içmedin tabii. Saatin kaç olduğundan haberin var mı?” “On biri yedi geçiyor. Uyuyakalmışım.” “Sevinç uğramadı tabii, işe gitmeden?” “Anne, nasıl uğrasın, Ali’yi yuvaya bırakıyor. Zor.” “Keşke birkaç gün daha bende kalsaydın. Aydoğan ‘Ameliyat sonrası dikkat etmek lazım’ dedi.” “Bir de ‘Emin’in üstüne fazla düşme, nerede rahatsa orada kalsın’ demedi mi?” “Aydoğan ortopedist, psikiyatrist değil.” “Ama doktor sonuçta.” “Başlatma doktorluğundan. Doktor olmadan önce de böyleydi, her şeyin doğrusunu o bilir.” “Emekli öğretmenler de her şeyin doğrusunu biliyor.” “Bak bak, lafa bak; annem haklı çıktı demiyor, bir de üstüne laf sokuyor.” “Yine nerede haklı çıktınız, Bilge hocam?” “Sevinç’ten sana hayır gelmez dememiş miydim, hasta hasta bırakmış seni işe gitmiş.” “Hiçbir şeye ihtiyacım yok, Nurten Hanım sağ olsun çok iyi bakıyor bana. Aydoğan Abi de her akşam uğruyor.” “Nurten Sevinç’in yerini tutar mı? Nurten’i aradım ulaşamadım, ver bakayım telefona.” “Alışverişe çıktı, evde değil.” “Anladım zaten yalnız olduğunu. Ya bir şeye ihtiyacın olsa? Yeni şoför işe başladı demiştin, Nurten verseydi listeyi, çocuk alıp gelirdi, olur mu böyle, nekahet döneminde yalnız başına…” Annesini savuşturdu. Savuşturma işinde kırk yılı geride bırakmıştı. Ev işlerini çekip çeviren Nurten Hanım’a izin vermiş, ameliyat sonrası annesinde kalacağını söylemişti. Sevinç dışında hiç kimseyi görmek istemiyordu. Telefonu kapatınca gülümsemesi söndü. Oda darmadağınıktı. Üç gündür üzerinden çıkarmadığı şortu gece terleyince çıkarmış, çıkardığı yerde bırakmıştı. Sehpa dışarıdan söylediği yemeklerin kaplarıyla doluydu. Sehpanın yanındaki battal boy çöp poşetinin kulaklarını çözdü, salona ekşi bir koku yayıldı. Kapları poşete tıkıp, kulakları bu kez daha sıkı bağladı. İlaç kutusuna uzandı. Su şişesi boştu. Havası kaçmış sıcak kolayla haplarını yuttu. Boğazından tüm sesli harflerin aynı anda söylenmiş hâli gibi bir ses çıktı. Tiksintiyle çaresizlik salonda kol kola horon tepiyordu. Sehpadaki keşmekeşin arasında mızıka kutusunu gördü. Kim bilir ne zamandır elini sürmemişti. Kutunun üzeri toz kaplıydı. Tozu eliyle sildi ama istediği gibi temizleyemedi. Tişörtüyle ovaladı, olmadı. Kutunun üzerine tükürdü, kolalı tükürükle temizlik fikri midesini kaldırdı, yutkunarak bulantıyı bastırdı. Mızıkayı çıkarıp kutuyu göz önünden kaldırmak için çekmeceyi açtı; Ali’nin günlük tutarcasına yaptığı resimlerin olduğu dosyayı gördü. Sevinç’in altı yaşındaki oğlu Ali, resim yapmaya bayılıyordu. Yetenekliydi de. Emin bunu fark edince çocuğa birinci kalite resim kâğıtları ve kalem seti almıştı. Resim etkinliği kısa sürede ortak ritüelleri haline geldi. Emin’in evinde geçirdikleri hemen her akşam, Emin çocuğun önüne üzerine tarih atılmış bir resim kâğıdı koyuyor, resim tamamlanana kadar gözlerini üzerinden ayırmıyordu. Eğer Ali resim yaparken mızıka çalmasını isterse hem izliyor hem mızıka çalıyordu. Resimler birikince harika bir fikir buldular: Resmin arkasına resimlenen sahneyle ilgili birkaç not eklemeye başladılar. Giderek kalınlaşan dosyaya bir de ad verdiler: Resimli Günlük. Resimli Günlük’ün sayfalarını karıştırdı. Bir sayfada Emin mızıka çalıyor, Ali ve Sevinç onu alkışlıyorlar, bir diğer sayfada Ali ve Emin salonda tek kale maç yapıyor, Sevinç gülümsüyor, onları izliyor. Mızıkayı ağzına götürdü. Dudakları uyuşmuş gibiydi. Bir iki melodi denedi, olmadı, öksürdü. Birkaç nota daha… Mızıkadan çıkan sesi, boğazından yükselen bir bağırtı takip etti. Mızıkayı indirdi, bağırmaya devam etti. İyi geliyordu. Resimli günlüğü çekmeceye koydu. Koltuk değneğine uzanırken sesi bir üst perdeye çıktı; ses gittikçe acılaştı. Doğrulunca sustu. Gözleri yaşarmıştı — öfkeden mi, acıdan mı? Perdeyi araladı. Cihangir’in sokak seslerini dinledi. Karşı apartmana baktı. Sevinç’in dairesi uykudaydı. Daha önce varlığının farkında dahi olmadığı bu daireden, yedi aydır gözünü ayıramıyordu. Sevinç başka bir sokağa taşınsaydı ya da o akşam üstü Barış uğrayıp “Bizim Sevinç hemen karşıya taşınıyor, yardım lazım” demeseydi… Koltuk değnekleriyle banyoya gitti. Aynadaki adama baktı. Tuhaf şekilde bağırmaya devam ediyordu; bağırtı, böğürtü sanki içinde bir düğümü gevşetiyordu. Bağırışlar arasında kapının zilini duyunca sustu. Bekledi. Sessizlik. Zil yeniden çaldı. Belli aralıklarla yeniden. Ağır ağır kapıya yürüdü; koltuk değneklerini banyoda bırakmıştı. Dürbünden baktı. “Müsait değilim Sevnur.” “Aç kapıyı Emin.” Anlık bir tereddütten sonra kapıyı açtı. Sevnur, “Hele şükür" diyerek içeri girdi. Salona doğru yürüdü. İlk iş, çöp poşetini alıp mutfak balkonuna çıktı. “Ne var bunun içinde, ceset mi?” Hızla etrafı topluyordu. Mutfaktan seslendi: “Hadi Emin, git üzerine bir şeyler giy.” Emin başını eğdi, kapıyı donla açtığını fark edince seke seke yatak odasına gitti. Kapıyı kapattı. Soyundu. Kirli tişörtü lavaboda ıslatıp vücudunu sildi. Temiz giysilerle salona döndü. Salon ferahlamıştı. Çöpler, bulaşıklar toplanmış, mobilyalar parfümlü yüzey temizleyicisiyle silinmişti. Balkon kapısından Cihangir’in cıvıltıları içeri doluyor, denizden esen meltem salonun içine doğru tülden beyaz bir balon üflüyordu. Balkona çıktı. Boğaz manzarasına baktı. Manzara içini ısıttı. İlk kez balkona çıktığına gözlerine inanamamış ve bu tarihi apartmanı satın almaya o an karar vermişti. Aylardır manzaraya aldırdığı yoktu. Varsa yoksa Sevinç’in dairesi. Yine baktı, perdeler kapalı, hareket yok. İçeri girdi, tekli koltuğa oturdu. Ayağını, elinin yardımıyla yumuşak dolgulu, çiçekli pufa uzattı. Çiçekli puf ayağını rahatlattı, içini acıttı. Birkaç hafta önce bir pazar sabahı, Sevinç’le evdeydiler. Emin kapının usulca çekildiğini duydu. Sevinç’in neden habersiz çıktığını merak edip, ağrıyan dizine rağmen kapıya koştu. Sevinç asansör bekliyordu. “Hayrola… Nereye gidiyorsun” diye sordu Emin. Sevinç, Emin’in başını iki yandan tuttu; aşağı çekti, dudaklarına bir öpücük kondurdu. O da Sevinç’i belinden kavrayıp kendine çekti. Sıcacıktılar; birkaç saniye içinde daha da ısındılar. Neredeyse içeri geçeceklerdi. Sevinç kendini çekti, “On beş dakika sabret, bir sürprizim var” dedi, asansörün kata gelmiş olmasına aldırmadan koşarak merdivenlerde kayboldu. Sevinç, Emin’in şu an ayağını uzattığı çiçekli pufla eve döndüğünde nefes nefeseydi. Kokusu baştan çıkarıcı, ensesi, sırtı ıslak, hatta göğüslerinin arası da… Mutfaktan kaşık çatal, su sesleri geliyordu. Sevnur bir fincan kahveyle döndü. Kahveyi Emin’in önündeki sehpaya bıraktı. “Mutfak tam takır. En son ne zaman bir şey yedin?” “Aşağıdan peynirli pide söyledim, sen de ister misin?” “İstemem.” “Glutensiz de yapıyorlar.” “Başlatma gluteninden şimdi. Bu halin ne oğlum? Basit bir operasyon geçirdin.” “Abla bari sen yapma. Operasyon umurumda mı, Sevinç’le dokuz gündür hiç konuşmadık. Mesajlarıma cevap vermiyor. Telefon ediyorum, açmıyor. ‘Ameliyata giriyorum’ dedim. Tık yok.” “Boş ver şimdi Sevinç’i. Ben buraya Sevinç’in ablası olarak değil, komşun olarak, hâl hatır sormaya geldim. Bir şeye ihtiyacın var mı?” “Yok abla sağ ol, tek ihtiyacım Sevinç’le konuşmak. Neden açmıyor telefonlarımı? Sana bir şey söyledi mi?” “Emin ne diyeceğim… ben ay sonunda evi boşatıyorum. Annemin bana ihtiyacı var.” “Yalova’ya taşınacaksın yani? Nasıl ya! Sevinç’le Ali’nin sana ihtiyacı var.” “Onlar bir şekilde idare eder. Annemin hastalığı ilerliyor, yanında olmak istiyorum.” “Sevinç?” “O da benimle aynı fikirde.” “Yok abla mümkün değil, olmaz; hem ev niye boşatılıyor? Git kal Yalova’da istediğin kadar, arada gelirsin. Hem ben ne yapayım daireyi. Üst katım da boş biliyorsun. Diğer katlardakiler binayı aldığımda zaten yıllardır burada yaşıyorlardı. Oturun dedim istediğiniz kadar.” “Sağ ol Emin ama kararım kesin, ihtiyacım varken geldim ama artık ihtiyacım yok.” “Sevinç beni tamamen bitirdi, orası malum da senin evden çıkman ne demek oluyor? Rafet’le mi görüşmeye başladılar? O mu istemiyor yoksa senin benim evimde oturmanı?” “Yok canım olur mu öyle şey. Arada görüşüyorlar tabii. Rafet, Ali’nin babası sonuçta.” “Salı akşamı o geldi değil mi Sevinç’e, mutfakta bir gölge gördüm. Sevinç’ten daha uzun boylu biri vardı.” “Bilmiyorum, ben Salı günü evde değildim.” “Tahmin ettim senin olmadığını. Sen olsaydın Ali’yi sen alırdın servisten. Servis geldi ama Ali inmedi.” “Neyse Emin boş ver şimdi. Ben ay sonunda evi boşaltıyorum. Zaten elektrik, su benim üzerime değildi; doğal gazı ne yapayım kapatayım mı yoksa…?” “Benim mutfakta gördüğüm karaltı kim olabilir? Yeni biriyle mi tanıştı? Barış mı geldi yoksa… Gerçi Barış ben yokken uğramaz…” “Hayırdır? Barış’la Sevinç çocukluk arkadaşı. Neden sen olmadığında uğramıyor, anlamadım.” “Barış’ı kıskanmıyorum tabii ama Barış…” Sevnur sözünü kesti. “Bir ihtiyacın yoksa bana müsaade Emin kardeş. Dışarı çıkacağım, işlerim var.” “Abla gözünü seveyim gitme, biraz konuşalım. Delireceğim yoksa. Sevinç’e ne oldu? Beni seviyor, sen de biliyorsun. Aynı çatının altında yaşayalım istiyorum. Tamam, iki çocuk da demiyorum, bir tane daha olsun. Ali’ye kardeş. Tam bir aile.” Sevnur koltuğa yaslandı, sıkılmış gibi “of” çekti, tavana baktı. Emin devam etti: “Ali’ye çok düşkün. Sanıyor ki evlenince Ali ihmal edilecek. Oysa tam tersi… Sevinç’in en çok Ali’ye olan şefkatine, sabrına, fedakarlığına hayranım…” derken konuşması öksürüklerle kesildi. Kahvesinden bir yudum aldı. Öksürüğü yatışmadı. Gözlerinde biriken yaşlar yanaklarından aşağı süzülmeye başlayınca Sevnur mutfağa koştu. Elinde bir bardak suyla geri döndüğünde Emin sigara yakmıştı; boğuk boğuk öksürüyordu. Sevnur suyu sehpaya bırakıp, koltuğa oturdu. Dizlerini göğsüne çekti. Dirseklerini dizlerine, başını ellerine dayadı, Emin’i dinlemeye devam etti. “Ali ile aramız çok iyi, hem abla söylesene bir çocuğun annesi ile yalnız büyümesi mi daha iyidir yoksa aile ortamında mı?” Uzun bir sessizlik, oldu. Sevnur, gözlerini devirdi, derin bir soluk alıp verdi. Emin devam ediyordu. “Geçen konuştuğumuzda ısrar etme demiştin ya. Israrı bıraktım. Hatta kaç aydır konusunu açmadım. Delireceğim. Ameliyattan sonra annemin evinde beş gün zor dayandım. Görüşmesek de ona yakın olmak için eve döndüm.” Çiçekli pufu sağlam ayağıyla itekleyerek sargılı bacağını yere indirdi. Koltuk değneklerinden birini aldı, ayağa kalktı. İki adımda balkon kapısının yanındaki sandalyenin yanına vardı. Sandalyenin arkalığına tutunarak oturdu. İçki dolabına uzandı. Daha önce defalarca kullanıldığı üzerindeki parmak izlerinden belli olan kirli kadehe viski doldurdu. Sandalye tam Sevinç’in dairesini görecek şekilde yerleştirilmişti. Gözetleme kulesi. Sevinç’ten saklamamıştı kendini. Perdeleri açmış, sandalyeye oturmuş, beklemişti. Sevinç görsün, tepki versin istemişti. Zayıf görünmekten medet ummuştu. Şimdi bundan hicap duyuyordu. “Akşamları burada oturuyorum, denizden esen rüzgar nefesimi açıyor” dedi. Daha da utandı. Kendini savunmanın anlamı yoktu. “Ne yaptıysam Sevinç mutlu olsun diye yaptım. Aile olalım istedim. ‘Benim için henüz çok erken’ dedi. ‘Hazır değilim’ dedi. Ona da ‘Tamam’ dedim. Sonra aniden tek bir mesaj: ‘Seninle bir geleceğimiz olmadığını hissediyordum, artık hiçbir şüphem kalmadı, beni arama.’ Hepsi bu kadar. Instagram’da bile engellemiş beni. Sanki ben Instagram’a giriyorum.” Sesi titredi, gözleri yaşardı. O sırada telefonu çaldı. Hoca Hanım ekranda gülümsüyor. Emin omuzlarını dikleştirdi. Elleriyle saçlarını kendi tarzında geriye doğru itti. Sanki ağlayan Sevnur’muş gibi elini dudaklarına götürüp, Sevnur’a sus işareti yaptı. “Tünaydın hocam… İyiyim. Yemek yedik, biraz kestiriyordum… Yalnız değilim Sevinç de burada… Toplantılarımı da yaptım, Zoom’dan… Yok yok hiç ağrım yok. Aydoğan Abi de bir baksın, yakında maçlara başlarım, merak etme sen… Annem kapı çalıyor, kapatıyorum…” Kapı gerçekten çalmıştı. Pideler geldi. Sevnur poşeti sehpaya bıraktı.“Neden yalan söylüyorsun, Emin?” “Annem eve kamp kurmasın diye.” “Ben onu kastetmedim” dedi Sevnur. “Ne yalanı, hangi yalan?” “Evlilik ve çocuk konusunu kapattığın yalanı.” “Allah belamı versin kapattım. Belki yanlış anladı.” “Emin adamı deli etme, Ali’yle konuşmuşsun.” “Yok.” “Nasıl yok, söylemedin mi?” “Şey… şey… bir şey sordum, o mu?” “Altı yaşındaki çocuğa ne sordun Emin?” “Ağabey olmak ister misin?’ dedim. Onu mu diyorsun?” Sevnur başının üzerinde top haline getirdiği saçlarını kalemle toplamaya çalıştı, kalem kaydı, saçlar dağıldı. Kalemi hışımla tabağa attı. “Sonra da ‘İki kardeş ister misin?’ mi dedin? ‘Biri kız, biri erkek?’” “Konu konuyu açtı.” “Tanıdığım en zeki insanlardan birisin. Bu yalanları kimsenin yutmayacağını akıl edemiyor olamazsın. Ali’nin kardeşlerine forma almışsın. Ali’ye ‘Annene söyleme, sürpriz yaparız’ demişsin.” Uzun bir sessizlik oldu. “Ameliyatı bile kendini acındırmak için olduğundan şüpheleniyorum” diye ekledi Sevnur. Emin cevap vermedi. Birkaç dakika sessizce oturdular. “Aptalca davrandım, özür dilerim” dedi. “Aptalca değil, çocukça. Kırk üç yaşında bir çocuk. Annenden şikâyet ediyorsun ama annenin oğluşu olmaya bayılıyorsun. Bu halinle ne kardeşime koca ne Ali’ye baba olabilirsin.” “Durumu düzeltmek istiyorum abla, bana bir yol göster.” “Bana ‘abla’ deyip durma. Nerden çıktı bu ‘abla’ lafı. Ama yok sana bir kadın bakıcı lazım. Artık anne olur, abla olur, sevgili olur, kim olursa.” Ayağa kalktı. “Çıkıyorum ben” dedi. Hızlı adımlarla sokak kapısına yöneldi. Durdu, Emin’e döndü, “Sevinç’i gözetlemeyi bırak. Bir daha yaralı hayvan gibi bağırdığını duyarsam anneni ararım. Madem büyütemedi, gelip bakmaya devam etsin.” Emin’in sesi çıkmadı, başını arkadan öne sallamakla yetindi. Ama bu cevap Sevnur’a yetmedi. Yüksek perdeden “Anlaştık mı, Emin?” “Anlaştık, Sevnur.” Emin zonklayan diziyle odasına gidip sırtüstü uzanınca boşluğa düşmüş gibi oldu. Boşluk rahattı. Nefesi derinleştikçe dizindeki zonklama uyuşuk bir sızıya dönüştü. Tam gevşiyorken karşı dairede kalın perdeler aralandı, Sevinç’in güzel başı göründü. Hevesle Sevinç’le göz göze gelecekleri anı bekledi. Sevinç doğrudan Emin’e baktı ama gözlerindeki ışık artık yoktu. Işığın çoktan söndüğünü hatırladı. Balkona fırlamak, Sevinç’e daha yakından bakmak istedi ama kımıldayamadı. Felç oldum diye düşündü. Bu duruma aşinaydı. Uyuduğunu anladı, bütün gücünü toplayıp yatakta doğruldu. Karanlık çökmüştü. Yine gerçeğin rüyasını görmüştü. Uyanıkken gerçeği bükebiliyordu ama uyurken gerçeğin gözlerine bakıyor ve yanıyordu. Bu sefer başka türlü olsun istedi. “Acıya dayanabilirim” dedi. Pansumanlar biteli iki aydan fazla olsa da Aydoğan arada yokluyordu. O akşam yemeğe de kalacaktı. Yemek neredeyse hazırdı. Kapı çaldı. “Hoş geldin abi, vallahi saat gibisin.” “Hoş buldum. Bugün nasılsın?” Dizini her zamanki gibi muayene etti. “Zımba gibi değil mi?” “Öyle öyle. Bu güzel koku ne?” “Pizza yaptım, yanına kırmızı serinlettim, beyaz da var istersen?” “Olur, olur kırmızı şahane olur.” “Mutfak balkonuna kurdum sofrayı, boğaza karşı” “Şefliğinden haberim yoktu. Pizza da salata da nefis olmuş.” “Yok ya pek anlamam aslında. Ali seviyor diye öğrenmiştim. Arada pizza akşamı yapıyorduk.” “Ali’yi görüyor musun?” “Sağ olsun Sevnur getiriyor arada. Hatta geçen hafta iki defa getirdi.” “Ne yaptınız gelince?” “Mızıka çaldık, resim yaptık. Ali’ye de mızıka aldım, birlikte Çav Bella’yı çalışıyoruz.” “Sevinç?” “Onunla konuşmuyorum. Şimdi Eylül’e ayıp olur” dedi Emin. Aydoğan denize baktı, ellerini hafifçe yukarı kaldırıp derin bir nefes boşalttı. “Sevinç’le ayrılalı üç ay bile olmadı, Eylül’e ayıp olmaya başladı. Oğlum ne olacak senin bu halin?” “Daha sevgili değiliz ama çok uydu kafamız, neden olmasın diye düşünüyorum, anneme bile söylemedim daha. Aman ha ağzından kaçırma.” “Benim aklıma yatmıyor Emin. Biraz frene bas gözünü seveyim.” “Abi senin uzmanlık neydi, ortopedi diye biliyorduk?” “Ortopedist olmamı çok taktın da sanki… Hayatımda ilk defa bu kadar gereksiz bir operasyon yaptım.” “Çok iyi geldi ama koşmaya bile başladım.” “Ameliyatsız da geçecekti. Başkasına gideceksin, başıma daha büyük iş çıkaracaksın diye yaptım ama hala kızgınım sana.” “Her şey için minnettarım abi.” “Ya ne minnettarlığı, bir daha aynı şeyler olmasın diye diyorum oğlum. Bir defa senin Cihangir’in en gözde bekarı olman lazım. İşin gücün, boyun posun her şeyin yerinde, neden kadınların peşinde divane oluyorsun anlamıyorum, senin meziyetlerinin yarısı bende olsa…” “Abi biraz alçak sesle konuşsak, sesimiz duyulmasın şimdi en gözde bekar falan…” “Kim duyacak oğlum Cihangir’in şamatasında. Sevinç cama çıksa da duyamaz.” “Yok karşı apartmana gitmez ses.” “Nereye gider?” “Alt kata gidebilir.” “Sevnur daireyi boşaltmamış mıydı?” “Sevnur boşalttı da Eylül’ün evi küçüktü, bir de üst katında gürültücü biri oturuyormuş, ben de buraya taşın dedim, boş nasıl olsa.”
- “İnsan hayatına son verebilir. Ama ölümsüzlüğüne son veremez”
Gönül Malat, Çek asıllı Fransız yazar Milan Kundera’nın romanı, Ölümsüzlük üzerine yazdı: "Yazar, yüzün varoluşumuzda aslında en nesnel tarafımız olduğuna atıf yaparak öznenin yazdığı-yazacağı asıl hikâyesinin davranışlarına, hareketlerine ve özellikle edasına-endamına bağlı olduğunu anlatmaya çabalar. Bu nedenle karakterlerinin betimlemelerini hiç yapmaz." Ölülerin sesleri Sonsuza dek konuşacak benimle.* ölümsüzlük bekliyor yıldızlar kavşağında.** Çek asıllı Fransız yazar Milan Kundera’nın, Ölümsüzlük romanı aslında bir üçlemenin son kitabı. Gülüşün ve Unutuşun Kitabı (1978), Var Olmanın Dayanılmaz Hafifliği (1984) ve Ölümsüzlük (1990) romanlarından oluşan üçleme, ilk yazılan Gülüşün ve Unutuşun Kitabı ’nın yayınlanmasının ardından yazarın Çekoslovak hükümeti tarafından vatandaşlıktan çıkarılmasıyla sonuçlanmıştı. İlk romanı Şaka , 1968 yılında Çekoslovak Yazarlar Birliği ödülüne değer görülen M. Kundera, aynı yıl gerçekleşen Rus işgali sonucu 1975’te Fransa’ya göç edip Fransız vatandaşı olur. Yazarın hayatından kısaca bahsetmeden incelemeye başlamanın doğru olmayacağı kanısındayım. Minör edebiyat kategorisine alabileceğimiz romanlarının neden bu kategoride olduğuna da bir açıklama getirmiş olacağım böylece. Ayrıca soğuk savaş döneminin bizleri Akromatopsi gibi bakmaya zorlayan, dünyanın satranç tahtasına dönüştüğü ve yalnızca siyah beyaz rengin hâkim olduğu bir dönemde yazar hakkında ortaya atılan söylentilere veya önyargılara da, daha dikkatli bakmayı tekrar gözden geçirebiliriz diye düşünüyorum. Çünkü bu çok ama çok kıymetli yazarın tüm bunlar nedeniyle okunmadığına tanıklık etmişliğim var. Kaldı ki söylentilerin doğru olduğunu kabul edersek Açlık ’ı da okumayalım ya da Gecenin Sonuna Yolculuğu 'nu da okumayalım. Liste uzar gider. Ölümsüzlük romanına dönersek deneysel bir kitapla karşı karşıya olduğumuzu söylemeliyim. Bazı yorumlarda kitap için deneme-roman tanımları yapılsa da deneysel roman demek daha doğru ve gerçekçi olur. Çünkü romanın karakteri Profesör Avenarius, deneycieleştiriciliği-empiriyokritisizmi yani metafiziğe karşı çıkıp yalnızca saf deneyde verilmiş olanı kabul eden- tanımlayan Alman Filozof Richard Avenarius’un izinde yazılmış bir roman. Bu bağlamda Ölümsüzlük , empiriokritisizimi satırlarına konuk eden bir anlatı sunar okurlarına. Yedi bölümden oluşan roman, M. Kundera’nın da romanın içerisine daldığı ve karakteri Agnes’i, havuz kenarında izlediği yüzme dersi alan yaşlı bir kadının el hareketinden nasıl var ettiğini anlattığı Yüz bölümüyle başlar. Yüzün varoluşumuzda aslında en nesnel tarafımız olduğuna atıf yaparak öznenin yazdığı-yazacağı asıl hikâyesinin davranışlarına, hareketlerine ve özellikle edasına-endamına bağlı olduğunu anlatmaya çabalar. Bu nedenle karakterlerinin betimlemelerini hiç yapmaz. Son varoluşçu olarak da adlandırılan Kundera, anlatısını önce fiziksel var oluştan başlatarak çekiştire çekiştire felsefik alana doğru sürükler. Bunu en belirgin şekilde Var Olmanın Dayanılmaz Hafifliği ’nde duyumsarız. Ölümsüzlük romanında bu anlatı, deneysel bir varoluşla yani Agnes’ın fiziksel varlığıyla-yaratılmasıyla başlar, ardından olağanüstü bir felsefi alana dolayısıyla ölümsüzlüğe erdirilir. Artık Agnes ölümsüz biridir. Kitabın her bölümü ayrı ayrı okunabilir ve alt başlıkları olan uzun öykülerden oluşur. Kitaba da adını veren ikinci bölüm, ölümsüzlerden bahseder. Her türlü ölümsüzlüğün kaleme alındığı bu bölüm, ideolojilerin bitmeyen varoluşundan dem vururken aynı zamanda yenildiklerini de anlatmayı ihmal etmez. Ölümsüzlük ’ü ikiye ayıran yazar, küçük ve büyük olarak tanımlamasını da yaparak Napolyon gibi, William Shakespeare gibi, Beethoven gibi büyük ölümsüzleri satırlarına konuk eder. Sadece öznenin ölümsüzlüğü değildir anlatıya dalan. Beethoven’ın eserlerinin yanısıra şapkası, Goethe’nin kitapları hatta Genç Werther’in Acıları , Élysée Sarayı gibi… Ernest Miller Hemingway’in intiharına sözü getirip “İnsan hayatına son verebilir. Ama ölümsüzlüğüne son veremez,” diyerek okurun zihninin felsefi alana doğru yol almasını daha doğrusu deneysel bir eleştiriciliğe geçişini sağlar. Satırlarında neden Hemingway ile Goethe’yi bir araya getirdiğini de bu bağlamda açıklar. Üçüncü bölüm Kavga adını taşır. İki kız kardeşin yani romanın başkarakteri Agnes ve kız kardeşi Laura’nın kavgalarından başlayan anlatı dünya savaşlarına ve fanatizme kadar uzanır. Bir idea olarak fanatizm ölümsüzdür ama yol verdiği kavgalar insanlık için genç erkeklerin dolayısıyla kadın ve çocukların kıyım-ölüm sebebidir. Kavga bölümü, kitabın özünün kapılarını ardına kadar açar okuyucusuna. Ne olursa olsun varoluşunu bir fanatizme bağlayanları –soğuk duş sever, kedi sever, Mussolini sever gibi- aynı düzleme çeker ve birleştirir. Kavgaların, savaşların nedenini; kendilerini ölümsüz bir fanatizme bağlayan ölümlü “Ben’lerin” ebedi varoluşları için verdikleri kavga olarak açıklar. Amerikalı sosyolog C. H. Cooley’in “ayna-benlik” teorisinin de genişçe yer verildiği bu bölümün alt başlıkları da artık okuyucuyu büyük bir labirentin içinde dolaştırmaya başlar. Yazar, “ Ben’in biricikliğini geliştirmenin iki yöntemi vardır. ekleme yöntemi ve eksiltme yöntemi ,” der ve deneysel bir şekilde var ederek yarattığı iki kız kardeş üzerinden açıklar: Agnes, asıl özüne erişebilmek için dıştan gelen ve ödünç alınmış ne varsa benliğinden çıkarıp atıyordu (peş peşe gelen bu eksiltmelerle sıfırı tüketme tehlikesiyle karşı karşıya kalarak). Laura’nın yöntemi tamamen tersiydi: Benliğini daha görünür kılmak, kavranmasını daha kolaylaştırmak, ona bir kalınlık kazandırmak için hiç durmadan kendini özdeşleştirmeye çalıştığı yeni nitelikler eklemektedir (eklenen bu niteliklerin ağırlığı altında ben’inin özünü kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalarak). İnsan ben’inin inşasında gerçekler ve gerçeklerle yüzleşmenin öneminden hareketle konuyu gazeteciliğe getirir Kundera. Saf gerçeğin peşinde koşan bunun için soru sorma hakkı olan gazetecilere. Gerçek, (ölümsüz) ideolojiden daha güçlüydü deyip geçmişi ve geleceği gören dolayısıyla hakikati bilen çift başlı Janus’a bağlar anlatısını. Gerçeği görmek insanlık için ideolojilerin yenildiğini görmektir artık. O nedenle ideolojiler çağımızda yerini imajlara bıraktılar der yazar ve ekler; İdeolojiyle imagoloji arasındaki ilişki konusunda, şunu da ekliyorum: İdeolojiler, gizlice dönerek savaşlara, devrimlere, reformlara meydan veren çarklar gibiydi. İmagolojik çarklar da dönüyor ama rotasyonlarının tarih üzerinde hiçbir etkisi yok. Bu anlatıdaki Janus bağlantısı için yazara hayranlık duymamak elde değil. Ayna-benlik teorisi, bölümün içerisinde hoş leitmotiflerle yolumuzu Lacan’a çıkartarak kitabı özümsememize ayrıca katkı sağlar. Dördüncü bölüm Homo Sentimentalis ismini taşır. Adı üstünde duygulu duyarlı varoluşu konu eder. Dolayısıyla bölümün ölümsüzleri şairlerdir. Rilke ile başlayan satırlar Homo Sentimentalis’i, hisseden bir insan olarak değil de (çünkü hepimiz hissetme kapasitesine sahibizdir), hisleri birer değer olarak yücelten insan olarak tanımlamak gerekir diye anlatarak Ben’in temeli düşünce değil acıdır, en temel duygu olan acıdır. Acı keskinleşince, dünya yok olur ve her birimiz kendi kendimizle kala kalırız. Acı, benmerkezciliğin büyük okuludur der. Bölümde aynı zamanda duyguların, acının yer alışı ve Avrupa’ya ile Goethe’ye yapılan serzenişler kitabın artık bir trajedi anlatısına dönüştüğünün habercisidir. Bu bağlamda Homo Sentimentalis bölümü trajedinin proloğudur. Rastlantı adlı beşinci bölümde de prolog anlatısına devam eder. Başka bir duyguyu anlatmak için başka bir şair doğal olarak anlatıya alınır. Gençliğinde köle ticareti yaptığı bilinen A. Rimbaud’un değişimini ve “Utancı” satırlarına taşır yazar. Utancın temeli işlediğimiz hata değil, kendimiz seçmeden olduğumuz şey olmaktan duyduğumuz küçük düşme duygusu ve bu küçülmenin her yandan görülebildiğine dair o dayanılmaz duygudur diyerek Rimbaud’un “Ben, bir başkasıdır” düzyazı şiiriyle ilintilendirir. Yazar, Ölümlü olmak, en temel insanlık deneyimidir, gene de insan asla bunu kabullenecek, anlayacak kıratta olmamıştır. İnsan ölümlü olmayı bilmez. Öldüğü zaman da, ölü olduğunu bilmez der ve ekler Yaşamak: acılı ben’ini dünya adına taşımak. Ama olmak, olmak mutluluk. Olmak: çeşmeye, evrenin içine ılık bir yağmur gibi indiği taş bir havuza dönüşmek deyip Shakespeare’i ve trajedilerini anarak bölümü sonlandırır. Altıncı bölüm Kadran ismini taşır ve Kundera bir önceki bölümde Roman bir bisiklet yarışına değil, sofraya çeşit çeşit yiyeceklerin getirildiği bir şölene benzemek zorunda. Sabırsızlıkla altıncı bölümü bekliyorum. Romanımda yeni bir kişilik ortaya çıkacak. Ve bu bölümün sonunda, hiç iz bırakmadan geldiği gibi gidecek diyerek artık Kadran sayfalarının bir “Epizot” anlatısı olacağını müjdeler. Bildiğiniz gibi epizot, bir anlatıdaki ana olaydan ayrı başlı başına bütünlük gösteren olay anlatısıdır. Yazar Rubens’i de katıştırdığı bölümünde gerçekten hayran olunacak, ders alınacak bir epizot anlatısı sunar okuyucusuna ve yolculuğumuzun bitiminde ölümle buluşan trajedilerimiz gibi Agnes’in trajik epizotunu anlatarak kitabın son bölümüne bizleri hazırlar. Yedinci bölüm Kutlama adını taşır. Dolayasıyla trajedinin koro kısmı devreye girer. Yazarın kendisi de dahil olmak üzere romanın başladığı yerde Agnes’i yaratıp ölümsüz kıldığı yerde Agnes hariç diğer tüm karakterlerinin yer aldığı bir koroya dönüşen bu deneysel romanını daha doğrusu fiziksel varoluştan alıp çekiştire çekiştire deneycieleştiriciliğin felsefi alanına taşıdığı- dönüştürdüğü romanını bitirdiğinin müjdesini verir. *Kitaplarım şiiri, Jorge Luis Borges **Avlu şiiri, Jorge Luis Borges
- 72. Nâzım Hikmet Şiir Ödülü için başvurular başladı
Türk şiirine evrensel katkı sunan Nâzım Hikmet’in adıyla düzenlenen ve Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından verilen Nâzım Hikmet Şiir Ödülü için başvurular, 1 Ocak–1 Mart 2026 tarihleri arasında kabul edilecek. Bursa Büyükşehir Belediyesi, Türk edebiyatının en önemli isimlerinden Nâzım Hikmet’in şiir mirasını yaşatmak amacıyla düzenlenen Nâzım Hikmet Şiir Ödülü’nün 72. başvuru dönemini açtı. Bu prestijli ödül, şairin düşünsel mirasını ve şiir anlayışını günümüz edebiyatına taşımayı amaçlıyor. 2026 yılı başvuruları 1 Ocak’tan 1 Mart’a kadar kabul edilecek. Yarışmaya katılmak isteyen şairlerin eserlerini bu tarihler arasında ilgili kuruma ulaştırmaları gerekecek. Seçici kurul tarafından yapılacak değerlendirme sonucunda ödül almaya hak kazanan eser belirlenecek. Nâzım Hikmet Şiir Ödülü, Türk şiirinin güncel üretimlerini teşvik ederken aynı zamanda şairin evrensel sesini ve şiirsel duruşunu yaşatmayı hedefliyor. Önceki yıllarda kabul edilen şiir kitapları arasından ödüle layık görülen eserler, edebi çevrelerce de büyük ilgiyle takip edildi. Detaylı bilgi ve başvuru koşulları için bursakultursanat.com adresi üzerinden duyuruya ulaşabilirsiniz.
- Bir adamın sevememe hikâyesi
Havva Evin Akay, Ayfer Tunç’a, 2025 Fransa-Türkiye Fernand Rouillon Edebiyat Ödülü'nü getiren Aziz Bey Hadisesi üzerine yazdı: "Ayfer Tunç, hayatta tutunacak bir bağ kuramayan, yalnızlığa gömülen ve tek sığınağı tamburu olan Aziz Bey’in hikâyesini sürükleyici bir üslupla anlatıyor." Çağdaş Türk edebiyatının güçlü kalemlerinden Ayfer Tunç’a, 2025 Fransa-Türkiye Fernand Rouillon Edebiyat Ödülü'nü getiren Aziz Bey Hadisesi ; yanılgılarla, arayışla, yasla harmanlanmış kederli bir ömrün hikayesi. Hayat ve ölüm, sanat ve yalnızlık, arayış ve kabulleniş ekseninde gönenen bir hikaye. Anlatılan acıklı hadisenin başkişisi yetenekli ancak kibirli, burnu havada, başı dik Aziz Bey, ben merkezli yaşamında varlığını, hep kendi huzuru ve mutluluğu üzerinden yürütmeye çalışır. Adliyede memur, taş gibi katı, hırçın tabiatlı babası; Aziz Bey’in okuyup hakim, savcı olmasını isterken havai ve yakışıklı bu genç adam vaktini gönül eğlencelerinde, meyhane köşelerinde tembelce harcamaktadır. Aziz Bey, sürdürdüğü bu tutumu ve herhangi bir işte dikiş tutturamaması sebebiyle babası ile gerçek bir sevgi bağı kuramamış; zaten sert mizaçlı olan babasını iyice zıvanadan çıkarmıştır. Babası ile arasındaki mesafe sonucu insandan çok eşyayla bağ kuracaktır Aziz Bey. Dedesinden yadigar, küçük yaşlarda tanışıp oyalandığı tamburu-cefakar annesi dışında- etrafındaki her şeyden daha yakındır ona. Ömrü boyunca elinden düşürmeyeceği tek yoldaşıdır. O tambur ki çalmaya yarayan mızrabı, kaplumbağa kabuğu gibi sert bir maddeden yapılan, esnemez bir çubuktur. Tamburun tellerine bu sert mızrap, geniş yüzüyle değil diklemesine dar yüzüyle vurulur. Dededen babaya, oradan da oğula geçen sertliğin, tokluğun, dik duruşun sembolüdür bu tambur. Sanat ile arınma, azade ve mağrur olma vesilesidir. Aziz Bey cankurtaranlık, şoförlük gibi gelgeç işler peşinde koşarken babasının eşi dostu sayesinde kum çakıl ticareti yapan bir yazıhaneye girip “Evet efendim, sepet efendim” diyerek çalışmaya başlar. Ancak hülyalı başı, yeni filizlenen aşkı ile avare günlerine geri dönünce acıklı hikayesi de ilmek ilmek örülecektir. “Aziz Bey’in dramı Maryam’la başlar. Çünkü ona aşık oldu. Bu aşk, kör bir göz, felçli bir sağ kol, tekleyen bir kalp gibi, ona hep acı verdi ama onunla birlikte yaşadı.” Hikayenin düğümü Aziz’in işten çıktığı için babası tarafından evden kovulması ve “Adeta efsunlandım” dediği, görür görmez aşık olduğu Maryam’ın ailesiyle ekmek parası peşinden Beyrut’a gitmesi ile atılır. Aşk-ayrılık çatışması ile yüz yüze kalan ve akıllansın diye kapı dışarı edilen Aziz Bey -ardında kırık camlar ve kayıplar bırakarak- çareyi taze aşk mektuplarıyla gel diyen Maryam’ın dilini, yaşayışını bilmediği yeni şehrine gitmekte bulur. Evsiz barksız, parasız, savunmasız bir şekilde hayatın gerçeklerinden kaçıp aşkın yalancı umutlarına bel bağlayan Aziz, birkaç günlük gönül eğlemesi ile ayakları yerden kesilip aynı hızla hüsranın kıyısına vuracaktır . Kürkçü amcası Artin’in yanında çalışan Maryam, ortalıktan kaybolur, ne arar ne sorar Aziz Bey’i. Yabancı bir diyarda yalnız ve çaresiz kalan Aziz tamburuna sığınır: “Bakmıyor çeşmi siyah feryade Yetiş ey gamze yetiş, imdade” Ha geldi ha gelecek diye beklediği aşkı, yerini tarifsiz bir kedere bırakırken hayatta kalma güdüsü, açlık, yalnızlık ve yanından ayırmadığı tamburu; onu, yabancı olduğu bu şehirde bambaşka bir serüvene sürükler. “Ne çok ister insan büyük kederlerin ardından ölüp gitmeyi de, başaramaz. Ruh, başına kara bir hale takarak göğe yükselmek için çırpınır ama vücut dünyalıdır; yer, içer, yaşar.” Beyrut’ta tanıştığı Ermeni bir Kumkapılı olan Toros’un meyhanesinde tambur çalarak ekmek kavgasına girişir. İkisinin aradığı, özlediği yurdun diliyle kültürel kimliği buluşturur Ayfer Tunç. “ Yurt özlemi o anda ikisini birleştirmiş sanki kan kardeşi kılmıştı. Aynı sokaklarda yürümüş, aynı trenlere binmiş, aynı kızlara laf atmış, aynı kelimelerle küfretmiş olmanın getirdiği ezik bir ortaklık duygusu içindeydiler.” Bu ortaklık Beyrut’ta tutunacak bir dal uzatır Aziz’e. Belki bir gün Maryam dönecektir. Bu ümitli bekleyiş ve içinde İstanbul geçen şarkıları terennüm ile bir süre daha yabancısı olduğu şehirde kalıp direnir kederli hayatına. Ancak gurbet ilde birbirine benzer, geçmek bilmeyen günler kaybettiği aşkı geri getirmeyince Aziz, baba ocağına dönmeye karar verir. İşlediği bir suç dolayısıyla Türkiye’den ayrılmış Ermeni arkadaşı ise hatırlayacağı tek tatlı yadigardır: “Seni sevda çiçeğim, tac-ı ser’im Bilemezsin ne kadar çok severim..” diyerek uğurlar onu, Toros. İstanbul’a -yepyeni bir sayfa gibi bembeyaz- karlı bir şubat günü geri döner Aziz Bey. Çetin şartlar onu beklemektedir adeta. Yazar, atmosfer ile psikolojiyi ustalıkla örmektedir. Bir yandan sıla hasreti bir yandan direnç ve belirsizlik, yerden aldığı bir avuç karı yüzüne sürer Aziz Bey. Tepeden tırnağa özlediği sılanın resmidir, bu an. Bir cezbe halinden sıyrılmak istercesine sahici bir temas kurar şehirle. Ancak bu kavuşma art arda gelecek kayıplara gebedir. Gittiği gün annesinin hayata veda ettiğini öğrenir Aziz Bey. Bu acı hadisenin faturası da babasınca, yine oğluna kesilecektir. Onu affetmez, eve barka almaz. Kapı duvardır oğluna. Aziz, affedilmek için defalarca geldiği bu kapıyı bir gün babasının ölüsüne açar. Kendisine karşı kör olan babasının taş kesilmiş gözkapaklarına dokunur. Bu da yine Ayfer Tunç’un görmemizi istediği hakiki temaslardan biridir. Görülmeyen duyulmayandır oğlu. Gidenlerin ardında hep geride kalandır. “Ertesi gece babasının füme rengi takım elbisesini, kolalı gömleğini giydi, kravatını taktı ve programına biraz da babası olarak başladı.” “Tamburunun sesi ve zaman her şeyi yatıştırdı.” Bundan sonra Aziz’in hayatına Zeki’nin meyhanesi ve bir sığınak olarak seçtiği eşi Vuslat girecektir. Vuslat’la tanışması kör bir terzinin yarım bıraktığı kostümü satın alması sayesindedir. Yarım kalan, tamamlanamayan o elbise, Aziz Bey’in -sevgiyle- tamamlanmamış kimliğinin; kör terzi de onu hiçbir zaman tam anlamıyla görmeyen babasının cisimleşmiş halidir adeta. Vuslat ise bu yarım kalan elbiseyi tamamlayarak Aziz Bey’i sevgiye, mutluluğa kavuşturacak becerikli bir eş olacakken görürüz ki oğlu da aynı babası gibi sevmeyi beceremeyecek, aynı evi paylaştığı kadın onun için yalnızca kendisini anlatabileceği, onu can kulağıyla dinleyecek bir itaatkardan farksız olacaktır. Bir hayat arkadaşı değil, bir hayat tanığı olarak kalacaktır. Babasından emanet ruhsuzluğu, katılığı, bencilliği ile Vuslat’ı yavaş yavaş -inandığı- hayattan koparacaktır . “Hiç farkına varmadan babası olmuştu. Kalbini karısına açmayan, evinin dışındaki hayatı evinin içindekinden daha önemli bulan, evdeki yürek sızılarını anlamayan, anlasa da umursamayan, çehresi daima asık, sesi daima gür ve azarlamaya hazır babası.” Baba-oğul ilişkisi ve genetik aktarım üzerinden biçimlenen bu hikayede anne; sırtına yüklenen işlerin içinde kaybolmuş, ortak hayatlarını kolaylaştırmak için çırpınan, varlığı şefkat arandıkça beliren bir kadın olarak -kırgın, yorgun ve yenik- hayata veda etmiştir. Aziz' in "hayatının tanığı" Vuslat da annesi ile aynı kaderi paylaşmıştır. Aziz, Vuslat'ın varlığını, yalnızca hastalığı dolayısıyla yatağa düştüğünde, yokluğunda hissetmiştir. Kadınlar, Aziz Bey’in havai yıllarında günlerini şenlendiren hoş, uçarı hatıralarında yer alırken gerçek aşkı aradığı Maryam ise yalnızca sevilmeye, arzulanmaya odaklanmış birkaç günlük gönül eğlencesinden sonra ortalıktan kaybolup onunla ikinci bir kişilik gibi daima var olmuştur. “ Alınacak bir öç, görülecek bir hesap, kavuşulacak bir sevgili, dinmeyen bir özlem gibi karmaşık duygulardan ne varsa daha, hepsi oydu.” Aziz Bey’in yurduna döndükten sonra, tamburuyla uzun süre sahne aldığı Zeki’nin meyhanesinde meydana gelen acıklı olay; işte bu kayıpların, yalnızlığın, bencilliğin daha da katılaştırdığı yüreğine söz geçiremeyen bir kibirlinin sebep olduğu hıncın mahsulüydü. Sevdiği kadın Maryam’ın, cefakar annesinin, inatçı babasının, ta sonunda kıymetini bilemediği eşi Vuslat’ın yasına kendini fazlasıyla kaptıran bu vakur tamburi, patronu Zeki’nin meyhanesini çaldığı acıklı parçalarla yas evine dönüştürünce -vefa, merhamet, gönül borcu, iyi niyet..hepsini bir kenara bırakan- Zeki zıvanadan çıkmıştır. Ölüm varken hayat yoktur, hayat varken ise ölüm! Meyhaneyi dolduran neşeli, kederli, ümitli, canlı kalabalık ölümün soğuk çarşafı altında kalmayı istemez, Aziz Bey gibi. Hayattan kam almayı umarak gelmektedir oraya. Bu gerçeği iliklerinde hisseden Zeki, Aziz Bey’in dediğim dedik çaldığım düdük haline, kibrine, acısını tüm meyhaneye gark eden bencilliğine dayanamayarak camı pencereyi indirmiş, Aziz Bey’i tartaklayıp kapı dışarı etmiştir. Zeki anlık bir tepkinin değil birikmiş öfkesinin neticesinde o patlamayı yaşar ancak bu gerçek Aziz Bey’in bir cam kırılganlığında geçen ömrünün hikayesini değiştiremez. Yazar, natüralistlerin tutanak yazmanı gibi, Aziz Bey'in uzun ve gölgeli hikayesini keskin gözlemciliğiyle aktarıyor. Hayatta tutunacak sağlam bir bağı tesis edemeyip git gide kuru bir yalnızlığa, kör bir vurdumduymazlığa gömülen, tek sığınağı tok sesiyle bu topraklara ait tamburu olan Aziz Bey ve nicelerinin hadiselerini sürükleyici üslubuyla sunan, modern edebiyatımızın üretken kalemlerinden Ayfer Tunç, aldığı ödülüyle de edebiyatımızdaki yerini imliyor.
- Uluslararası alanda ilgi gören Seul’de Bir Mektup Dükkânı okurla buluştu!
Baek Seung Yeon'un Kore’de yayınlandıktan sonra 14 dilde çevrilen Seul’de Bir Mektup Dükkânı , dünyada hızla yükselen “healing fiction” türünün dikkat çeken romanları arasındaki yerini aldı. Sena Merve Oğul'un Korece aslından çevirisiyle okurla buluşan kitap, romantik dokunuşları, huzurlu atmosferi ve güçlü duygusal bağıyla okuru ilk sayfadan itibaren içine çekiyor. Uluslararası alanda ilgi gören bu eser, son yıllarda popüler olan “Feeling Good” kitapları arasına yerleşmeyi başardı. Hem kalbe dokunan bir hikâye, hem de hediye edilebilecek kadar zarif bir roman arayanlar için güçlü bir aday. Seul’de Bir Mektup Dükkânı, Seul’ün arka sokaklarında yer alan küçücük bir mektup dükkânında, yabancıların mektuplarıyla kendi kalbini onarmaya başlayan bir genç kadının hikâyesini anlatıyor. Yirmi sekiz yaşındaki Hyo Yeong için bu dükkân, yalnızca bir iş değil; yarım kalmış hayallerin, bastırılmış duyguların ve söylenememiş sözlerin adresi. Okur her sayfada başka bir kalbe dokunurken pişmanlıkların, gizli özlemlerin ve umutların iç içe geçtiği sıcak ama derin bir dünyaya adım atıyor. Bu roman uzun süre etkisinden çıkamayacağınız şekilde kalbinize dokunacak. SEUL'DE BİR MEKTUP DÜKKÂNI Baek Seung Yeon Artemis Yayınları, 2025 Çeviri: Sena Merve Oğul 328 s.
- Ahmet Hamdi Tanpınar Roman Ödülü için başvurular başladı
Edebiyatımızın ölümsüz isimlerinden Tanpınar’ın düşünce ve estetik dünyasından ilham alan eserlerin değerlendirileceği Ahmet Hamdi Tanpınar Roman Ödülü için başvurular başladı! Edebiyat dünyasına yeni ve nitelikli eserler kazandırmayı hedefleyen Ahmet Hamdi Tanpınar Roman Ödülü, Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından “Bursa Tanpınar Yılı” kapsamında düzenleniyor. 1 Mart 2026 tarihine kadar devam eden başvurunun koşullarına ve ödülle ilgili ayrıntılı bilgilere bursakultursanat.com adresinden ulaşılabilir. Türk edebiyatının en özgün ve etkileyici yazarlarından Ahmet Hamdi Tanpınar’ın adını taşıyan Ahmet Hamdi Tanpınar Roman Ödülü, Bursa Büyükşehir Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı (Bursa Kültür) tarafından düzenleniyor. Bursa Kültür’ün kültür ve edebiyat alanındaki üretimi desteklemeye yönelik çalışmalarının önemli bir parçası olan ödül, yeni sesleri Tanpınar’ın izinde buluşturmayı amaçlıyor. Zaman, bellek, şehir, birey ve kültür gibi Tanpınar edebiyatının temel temalarını farklı bakış açılarıyla ele alan romanların değerlendirileceği Ahmet Hamdi Tanpınar Roman Ödülü, çağdaş Türk edebiyatına yeni ve nitelikli eserler kazandırmayı hedefliyor. Seçici kurulunda Hakan Akdoğan, Murat Cankara, Sibel Irzık, Nuri Sağlam ve Seval Şahin’in yer aldığı Ahmet Hamdi Tanpınar Roman Ödülü kapsamında başvurular, 1 Mart 2026 tarihine kadar yapılabilecek. Süreç sonunda seçici kurul tarafından yapılacak değerlendirme sonucunda belirlenecek eserin sahibine 50 bin TL para ödülü verilecek. Ahmet Hamdi Tanpınar Roman Ödülü’yle ilgili detaylı bilgilere ve başvuru koşullarına bursakultursanat.com adresinden erişilebilir.
- Uluslararası ödüllü yaratıcılardan, güçlü ve çarpıcı bir resimli kitap
Brian Floca ve Sydney Smith’i ilk kez aynı kitapta buluşturan Ada Fırtınası , güçlü bir fırtınayı merkezine alırken çocuk okurlara unutulmaz bir atmosfer sunuyor. Doğanın coşkusunu, gerilimini ve ardından gelen sakinliği sinematografik bir anlatımla aktaran eser, raflarda hem sanatsal hem ticari açıdan dikkat çekici bir konumda duruyor. Uluslararası alanda büyük övgü gören kitap, Junior Library Guild Altın Standart Seçkisi’nde yer almış; Publishers Weekly, Amazon Editörleri ve Kids’ Indie Next gibi önemli platformlar tarafından 2025’in öne çıkan çocuk kitapları arasında gösterilmiştir. Brian Floca , Caldecott Madalyalı ve Locomotive, Moonshot: The Flight of Apollo 11, Lightship, The Racecar Alphabet ve Keeping the City Going adlı kitapların New York Times çok satan yazarı ve illüstratörüdür. Orbis Pictus Ödülü’nün sahibidir ve dört kez Sibert Onur Ödülü’ne layık görülmüştür. İllüstratör olarak çalışmaları arasında Avi’nin popüler Poppy serisi ve Richard Jackson’ın With Dad adlı eseri de bulunmaktadır. Brooklyn, New York’ta yaşamaktadır. Sydney Smith , çocuk kitapları yaratıcılığı alanında verilen en yüksek uluslararası ödül olan Hans Christian Andersen Ödülü’nün sahibidir. Resimli kitapları arasında Ezra Jack Keats Ödülü’nü kazanan Şehirdeki Küçük (Kırmızı Kedi Çocuk, 2020) ve Boston Globe-Horn Kitap Ödülü’nü kazanan Hatırlıyor Musun? (İlksatır Yayınevi, 2024) yer almaktadır. Ayrıca Jordan Scott tarafından yazılan Ninemin Bahçesi (İlksatır Yayınevi, 2024) ve Nehir Gibi Konuşurum (Kırmızı Kedi Çocuk, 2021) adlı iki kitabın da illüstratörüdür; bu kitaplar da Boston Globe–Horn Kitap Ödülü ve Schneider Family Kitap Ödülü başta olmak üzere birçok ödül almıştır. Smith, ailesiyle birlikte Halifax, Nova Scotia’da yaşamaktadır. ADA FIRTINASI Brian Floca İlksatır Çocuk Resimleyen: Sydney Smith 48 s.
- Öykü: Kimlik
"Salim gibiler, dünyaya fırlatılmışlık hissiyle baş etmeye çalışırken o arada boş durmayıp gerek eylem alanlarında gerek sosyal medyada sistemi eleştirmekten geri durmayan tiplerdi." Emir Akköse Salim, buraya öyle böyle, sınır sınır geldikten sonra bir tanıdığının tanıdığıyla kontakt kurup Berlin Neukölln’de bir bara taşındı. Yani sırt çantasını o bara taşıdı. Barın sahibi Teoman (gerçek adı mı bilmiyoruz), yaşı o kadar büyük olmamasına rağmen babacan bir adamdı. Anlayışlı tiplere uygun bir bıyığı vardı ama üstten bakan, spatulayla sağa sola üstünkörü kaydırılmış kaşlarıyla da dikkat çekiyordu. Salim bir akşam vakti bara girip Teoman’a kendini tanıtırken, bir yandan da etrafına bakıp “Ben bu barda betimleyecek çok şey bulurum.” diye düşündü. Bir yazardı çünkü o. Büyük yazar Haşim Karakılıç’ın adını yaşatmak ve genç yazarların önünü açmak adına düzenlenen öykü yarışmasında da üçüncülük ödülünü kazanınca yazarlığı iyice resmiyet kazanmıştı. Ne var ki kitapta yazdıklarından çok Twitter’da yazdıkları onu üne kavuşturmuştu; en azından hukuk camiasından belli başlı isimler yazdıklarına ilgi gösterip peş peşe davalar açmışlardı. Açılan davaları fırsat bilen Salim, yine bir tanıdığının tanıdığı vasıtasıyla bir kaçakçıyla anlaşıp yirmi dört gün süren teferruatlı bir yolculuğun ardından Almanya’ya kaçmıştı. Teoman, dışı terlemiş mojito bardağını masaya bırakıp elini uzattı Salim’e. Salim, bu eli bilinmez geleceğinin anahtarıymış gibi sıkıca kavradı. Sonra masaya oturdu. Teoman ve Salim’in dışında masada bir de beyin göçü vardı. Yani iyi okullarda okumuş, geçerli bir mesleği olan, bir mühendislik firmasıyla anlaşıp uçakla birkaç saat süren bir yolculuğun ardından yeni hayatına başlayan Okan. Son yıllarda Avrupa’da Okan’larla karşılaşma olasılığı iyice artmıştı. Teoman, Okan ve Salim oturdukları masada, göç dediğimiz çok ayaklı olgunun üç ayağını temsil ediyorlardı: Akrabaların yardım ve tavsiyeleriyle gelip, orada burada yıllarca çalışıp, biraz da vergi kaçırmayı ihmal etmeyerek işletme sahibi olanlar; geçerli diplomalarıyla gelip iş bulanlar ve Salim’ler. Salim gibiler, dünyaya fırlatılmışlık hissiyle baş etmeye çalışırken o arada boş durmayıp gerek eylem alanlarında gerek sosyal medyada sistemi eleştirmekten geri durmayan, eğitimli olmalarına rağmen dünyanın pek önem vermediği mesleklere yöneldikleri için genelde işsizlikle boğuşan, “hayatın önümüze sunduğu engelleri aşma platformu” gibi yerlerde aktivistlik yapan, en son dayanamayıp ceketini alıp umudu Batı’nın steril dünyasında aramaya çıkan, bizim de kendimizi daha yakın hissettiğimiz bir kitleyi temsil ediyordu. Ancak Batı, kollarını açmış Salim gibilere “Hoş geldiniz yavrularım!” demiyordu. Salim de bunu çok geçmeden anlayacaktı. Teoman, parmaklarını şıklatıp masanın ruhuna uygun bir şekilde alkollü içecekler getirtti. Bardaklar tokuşturulduktan sonra kendi konfor alanında olmaktan büyük keyif alan Teoman lafa girdi: “Şimdi Salim’cim, hoş geldin tekrar. Burada bir tanıdığın, kalabileceğin bir yer yok galiba?” “Yok maalesef. Ercan bahsetmişti; gidersen Teoman’ın yanına, yardımcı olur diye.” “İltica başvurusu yapana kadar burada kalırsın. Hem de temizliğe falan yardım edersin. Böylece harçlığın da çıkmış olur. Olur mu?” “Olur. Birkaç evrak var memleketten gelecek, gelince zaten başvuracağım hemen.” Okan, buradan çıkınca gideceği kulübü düşündü. Teoman, “Yine yaptım yapacağımı, ne yardımsever adamım yav.” diye geçirdi içinden. Gece saat 02.47’de herkes gitmiş, Salim barda tek başına kalmıştı. Barın tuvaletinde dişlerini fırçaladı. Diş fırçasını bir kâğıt havluya sarıp geri çantasına koydu. Köşedeki ikili koltuğa geçip kıvrıldı. Uyurum sanırken altı buçuk saat uyumadan döndü durdu. Bir iki gün bu şekilde geçtikten sonra tüm planları altüst eden bir gelişme yaşandı. Teoman’ın sınır tanımayan yardımseverliği neticesinde Salim bir avukat bulmuştu kendine. Avukat, gerçekleri bir anda çarptı Salim’in yüzüne. Öyle böyle, sınır sınır 24 günde Almanya’ya gelirken tabii ki başka devletlerden geçmiş, yakalanmış ve AB parmak izi kayıt sistemine parmak izi işlenmişti. Bu yüzden avukatın da tane tane anlattığı gibi, sadece bilmek zorunda kalanların bildiği Dublin Prosedürü’ne takılacaktı. Yani burada iltica ederse, sistemde görünen, daha önce parmak izi verdiği ülkeye geri gönderilecekti. Salim, “Peki ne olacak yani şimdi?” diye mantıklı bir soru sorunca avukat, parmak izi sistemden düşene kadar kaçak yaşamasını ve sonra iltica etmesini önerdi. Bunun oldukça uzun bir süreye tekabül ettiğini anlayan Salim, “O zamana kadar nerede, nasıl kalırım?” diye ikinci mantıklı sorusunu sormuş bulundu. Avukat, iki elini yana açıp başını sağa eğerek cevapladı. Durumu Teoman’a açınca, bilgece gülümsedi bar sahibi ve “Sana bir Bulgar kimliği ayarlarız, onunla özgür bir birey gibi yaşarsın o zamana kadar.” dedi. “O kimlikle bir oda tutarsın, burada da çalışıp paranı kazanırsın.” diye ekledi. “Yalnız sana beş bine patlar.” demeyi de unutmadı. “Lira mı?” dedi Salim istemsiz. Çenesini sola kaydırıp gözlerini indirerek cevapladı Teoman: “Euro. Ben öderim istersen, borcun bitene kadar bende çalışırsın.” “Bir düşüneyim.” dedi Salim. O gece saat 03.20 sularında herkes gidince Salim yine tek başına kaldı. Bar tuvaletinde dişlerini fırçalayıp diş fırçasını kâğıt havluya sarıp çantasına koydu. “Nasıl bir topa girdik böyle?” diye düşünerek ikili koltuğa uzanıp kendine acımaya başladı. Okan, yakınlardaki bir gece kulübünden çıkmış, açıksa bir iki bira daha yuvarlarım düşüncesiyle barın önüne gelmişti. Kapalı olduğunu anlayınca geri dönmek üzereyken koltukta uzanan Salim’i fark etti ve kapıyı tıklattı. Siyah tahta kapının kilidini içeriden iki kere çevirip açan Salim, Okan’ı görünce şaşırmış gibi yaptı. Esasında “Bir huzur vermediniz.” diye iç geçirdi. Okan, kendi barıymış gibi arkaya geçip iki bira doldurdu ve “Ne yaptın Salim, hallettin mi o işleri?” diye sordu. Salim sağ eliyle alnını yukarı kaydırıp saçlarını dağıttı. “Hallettim sayılır.” dedi. Okan, “En önemlisi ne biliyor musun? Hobin olacak abi!” dedi. “Ne hobisi?” diye sordu Salim. “Hobi abi, hobin olacak. Burada kimse ne iş yaptığına falan bakmaz; neyle ilgilendiğine, neleri sevdiğine bakar.” diye ekledi, gür sesiyle geceyi delerek. Uzandığı yerden “Doğrudur.” diye geveledi Salim, sinirlerine hâkim olma nezaketini elden bırakmadan. Okan, sohbetin ilerlemediğine kanaat getirmiş olacak ki hızlıca birasını içip ekledi: “Deneyimli bir heteroseksüel olarak söylüyorum, iyi hobin varsa sevişme ihtimalin de o derece yüksek olur. Hadi eyvallah.” Deyip çıktı. Boşalan bira bardağını geri lavaboya bırakmayı unutmadı. Salim tahta kapıyı tekrar kilitleyip ikili koltuğa geçerken ayağına bir şey takıldı. Eğildi baktı: Bir cüzdan. Kasanın yanına bırakıp geri koltuğa geçti. Olmadı, kasaya gitti cüzdanı aldı, tekrar koltuğa geçip oturdu. İçine bakınca 236 Euro buldu. Kimliğe bakınca da Okan’ın resmini ve diğer gerekli bilgileri gördü. Kendisi kaçak gelirken iltica edecek diye kimlik, pasaport ne varsa yırtıp atmıştı. Cüzdanı cebine koyup Okan’ın arkasından çıktı. Bir o yana gitti, bir bu yana ama çocuğu bir türlü bulamadı. “Neyse, yarın yine gelir nasıl olsa.” deyip bara dönecekti ki aklına bir fikir geldi. Sonra bu fikri elinin tersiyle itti. Ama fikir gitmek bilmedi. Tüm ayrıntılarıyla canlanmaya devam etti. Her şey kafasında net bir görüntü kazanınca da barın yakınlarındaki bir pansiyona gitti. Kapıda bir durdu, eli cebine gitti, Okan’ın kimlik fotoğrafına baktı. Pansiyonun yanındaki vitrinde kendi yansımasına baktı. İki Ortadoğulu yüz. Cüzdanı geri cebine koyup pansiyona girdi. Resepsiyondaki kadın uyanıp Salim’i selamladı. Salim, Okan’ın kimliğiyle bir oda tuttu. Kadın, fotoğrafla Salim arasındaki farkı anlamadı. Okan’ın parasıyla odanın parasını ödeyip yukarı çıktı. Yolda sigara içmişti; bu yüzden tuvalette dişlerini tekrar fırçalayıp diş fırçasını bu kez aynanın yanındaki bardağa koydu. İçeri geçip bir aylık uykusuzluğunu geniş, uzun yatakta bir güzel doyurdu. Okan eve geçince ceketini çıkarırken fark etti yan cebindeki boşluğu. “Dans ederken düşürdüm herhâlde.” diye düşünüp üstünü çıkarmadan yatağa attı kendini. Salim, çektiği derin uykunun ardından sabah uyanıp bu öyküyü yazdı.
- Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülü başvuruları devam ediyor
Bağımsız Kültür-Sanat Platformu Sanat Kritik'in 2021 yılından itibaren beri düzenlediği Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülleri sahiplerini arıyor. Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülleri Yılın Eleştiri/İnceleme Kitabı ödülüne o yılın yayımlanmış eleştiri, inceleme dalındaki kitapları katılabilecektir. (Bu yıl için yayımlanma aralığı 1 Ocak-31 Aralık 2025) Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Makale Ödülü ise her yıl farklı temalarda olmak üzere bir makale ödülü yarışması birincisine verilmektedir. Bu yılın makale ödülü yarışmasının konusu “roman incelemesi” üzerine eleştirel bir yazıdır. Ödülün amacı, Türkiye’deki edebiyat eleştirisini desteklemek ve genç araştırmacıları teşvik etmektir. Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülleri Yılın Eleştiri/İnceleme Kitabı seçici kurul üyeleri: Çimen Günay-Erkol, Metin Kayahan Özgül, Nedret Öztokat Kılıçeri, Nilüfer Kuyaş, Oğuz Demiralp, Turhan Günay Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülleri Makale Yarışması seçici kurul üyeleri: Didem Ardalı Büyükarman, Hilmi Tezgör, Turgay Anar, Tevfika İkiz, Seval Şahin Sorularınız için dhizlanodulu@sanatkritik.com adresiyle bağlantıya geçebilirsiniz. Her iki daldaki ödül şartnameleri aşağıda sunulmuştur. Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülü Basılı Kitap Şartnamesi Sanat Kritik ( https://sanatkritik.com/) Türkiye’deki eleştiri ortamına destek sağlamak amacıyla Doğan Hızlan adına her yıl bir basılı kitaba Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülü verecektir. 1. Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme ödülü her yıl bir esere verilir. 2. Seçici kurul Sanat Kritik tarafından belirlenen altı kişiden oluşur. 3. Ödül bir takvim yılı içinde (1 Ocak – 31 Aralık) yayımlanmış kitaplar arasından seçici kurulun seçtiği başarılı ve değerli kitaba verilir. 5. Katılım koşulları: a) Ödüle başvuracak yazarlar ya da yayınevleri 15 Ocak 2026 Perşembe akşamına kadar Meşrutiyet Cad. Avrupa Pasajı Kat:2 No:8 Beyoğlu/ İstanbul adresine Doğan Hızlan Eleştiri ve İnceleme Ödülü’ne katıldığı belirtilerek 7 nüsha kitabı elden, posta ya da kargo ile teslim etmelidir. b) Daha önce aynı kategoride ödül kazanmış olanlar tekrar katılamazlar. 6. Sanat Kritik’in görevlendirdiği bir kişi katılan eserleri 1 Şubat’a kadar jüri üyelerine ulaştırır. 7. Her yıl Mayıs ayının son haftası içinde seçici kurul toplanır. Sanat Kritik tarafından görevlendirilen ödül sekreteri bütün bu toplantıların yazışmalarını yürütmek için başkanla ilişki kurar. 8. Seçici Kurul Başkanı’nın yönetiminde toplanan Seçici Kurul, gerekli görülürse eserlerin değerlendirildiği konuşmaların ardından oylamaya geçer. Oylamada yarıdan bir fazla oy alan eser, ödülü hak eder. Yeterli toplama varılamadığı durumlarda oylamayı kazanmış eserler üzerinde, Seçici Kurul Başkanı’nın uygun göreceği şekilde oylamalar tekrar edilir. Oy eşitliği durumunda seçici kurul başkanının ikinci oyu belirleyici olur. 9. Seçici kurul toplantısına katılamayan üyeler, oylarını kapalı zarflı bir yazıyla önceden Seçici Kurul Başkanı’na gönderirler. Bu oylar, oylamaların tekrarı sırasında değişmez. 10. Sorularınız için dhizlanodulu@sanatkritik.com adresinden bizimle bağlantıya geçebilirsiniz. Jüri: Çimen Günay-Erkol, Metin Kayahan Özgül, Nedret Öztokat Kılıçeri, Nilüfer Kuyaş, Oğuz Demiralp, Turhan Günay. Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Makale Ödülü Şartnamesi Sanat Kritik ( https://sanatkritik.com/)2021 yılından itibaren Doğan Hızlan adına her yıl tekrarlanacak bir ödüllü makale yarışması başlatmıştır. Ödülün amacı, Türkiye’deki edebiyat eleştirisini desteklemek ve genç araştırmacıları teşvik etmektir. Yarışma, tüm sosyal ve beşeri bilimler yüksek lisans ve doktora öğrencileri ile ve lisansüstü derecesini son iki sene içerisinde almış araştırmacılara açıktır. Yarışmaya katılan makaleler, üniversitelerarası bir seçici kurul tarafından değerlendirilecektir. 2025 yılı ödülü için “roman eleştirisi” alanında makaleler kabul edilecektir. 1) Makale (en fazla 6000 kelime, isim/ soy ismi/ kurum içermeyen anonim dosya) Makaleler, başlık, dipnotlar ve referanslar dâhil 6000 kelimeyi aşmamalı, dipnotlar sayfa altına değil makale sonuna eklenmeli, APA alıntı sistemi kullanılmalıdır. 2) Makale başlığı ve özeti (en fazla 500 kelime; isim /soy ismi/ kurum içermeyen anonim dosya) 3) Özgeçmiş (eğitim geçmişi ve yayınları da içerecek şekilde ayrıntılı özgeçmiş) 4) İletişim Bilgileri (İsim, soy ismi, kurum, yazışma ve e-posta adresi ve diğer iletişim bilgileri.) Başvurular dhizlanodulu@sanatkritik.com adresine iletilmelidir. Son başvuru tarihi 31 Aralık 2025’tir. Seçici Kurul üyeleri makaleleri değerlendirirken aşağıdaki kriterleri göz önünde bulunduracaklardır: Konuyla ilgili ulusal ve uluslararası literatürün kapsamlı olarak ele alınması ve değerlendirilmesi, Araştırmanın kuramsal çerçevesinin ve metodolojisinin açık ve kapsamlı bir şekilde sunulması, Araştırılan konunun ve araştırma sorusunun neden önemli olduğunun, makalenin varolan akademik yazına katkısının açıkça tartışılması, Makalenin akademik yazın kurallarına uygunluğu ve özgünlüğü. Jüri: Didem Ardalı Büyükarman, Hilmi Tezgör, Turgay Anar, Tevfika İkiz, Seval Şahin















