Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Hayat, tam da kendimizi bulduğumuz yerde başlar
Üç kitaptan oluşan fantastik roman serisi Lili May’de okurlar, gencecik bir kızın kendi tercihleri sonucunda yaşadığı zorluk ve güzelliklere tanıklık ediyor. Hatice Aksüt’ün yarattığı fantastik dünyada, herkesin kendi gerçek hayatından kesitler de bulabileceği bu sürükleyici macera, genç yetişkinlere hayatın her zaman sürprizlerle dolu olduğunu ve hayatın, tam da kendimizi bulduğumuz noktada başladığını hatırlatıyor. Hatice Aksüt imzalı Lili May serisinin ilk kitabı Ada Krallığı, okuyucuları savaşlar, uçurumlar ve cadılarla bezeli nefes kesen bir serüvene davet ediyor. Serinin ikinci kitabı Saf Topraklar’da Lili May bu defa kendini, doğasını, gücünü ortaya çıkartmış bir kahraman olarak mucizesinin peşine düşüyor, fantastik dünyanın tüm katmanlarından geçiyor ve büyüleyici bir hikâyeye daha imza atıyor. Serinin üçüncü kitabı Karakatman’da ise, içindeki kahramanı bulduktan, güçlerini tanıdıktan sonra çok daha zorlu maceralara yelken açıp “hayat”ı korumak, güzelleştirmek için uğraşan Lili May, son büyük macerasıyla karşı karşıya kalıyor. Ada Krallığı Otuz yıl önce yaşanan bir savaş ve galibiyet uğruna feda edilenler... Karabasan’ın lanetli “Düşsüzler” ordusu... Rüyalara mezar olmuş, Ada Krallığı’nı kendi topraklarına hapsetmiş bir uçurum ve bu uçurumun diğer tarafında her şeye rağmen huzur içinde yaşamaya çalışan insanlar... Karanlık tarafta sıkışıp kalmış olan kudretli bir cadının laneti aşıp karşı kıyıya geçmesiyle başlayan macera, kendini keşfetmeye çalışan genç bir kızın zorlu yolculuğuna dönüşüyor. Lili May, bu zorlu yolculuğu tamamlayabilecek mi? Lili May’in bu zorlu yolculuğu Âdemoğulları’nın kaderini değiştirebilecek mi? Lili May serisi, ilk kitabı olan Ada Krallığı ile okuyucularını nefes kesecek bir serüvene davet ediyor. Saf Topraklar Lili May efsanesi ikinci kitabı Saf Topraklar ile devam ediyor. “Her yolculuğun sonunda değişirsin, aynı kalmazsın.” Yaşadığı nefes kesen maceraların sonunda kimliğini keşfeden Lili, artık büyükannesinin huzurlu bahçesinde sakince yaşayan genç bir kız değil. Kendini, doğasını, gücünü ortaya çıkartmış bir kahraman. Lili kahraman olarak kalabilecek mi? İçinden çıkan güç, hayatına eklenen güzel bir armağan mı, yoksa bir bela mı? Lili May, mucizesinin peşine düşüyor, fantastik dünyanın tüm katmanlarından geçiyor ve hayatımıza büyüleyici bir hikâye daha ekliyor. Karakatman Lili May efsanesi, üçüncü ve son kitabı Karakatman ile tamamlanıyor. Tanıştığımızda büyükannesiyle küçücük bir kasabada huzur içinde yaşayan Lili May, zorluklarla dolu pek çok macera yaşayıp içindeki kahramanı ve yeteneklerini keşfetti; yaşamını güzelleştiren dostluklara ve ruhunu sarmalayan bir aşka kavuştu. Ama hayat her zaman sürprizlerle doludur ve sadece kendimizi bulmamız yetmez. Hatta “hayat” tam da kendimizi bulduğumuz yerde başlar. Lili May, içindeki kahramanı bulduktan, güçlerini tanıdıktan sonra çok daha zorlu maceralara yelken açıp “hayat”ı korumak, güzelleştirmek için uğraştı ve şimdi son büyük macerası ile karşı karşıya. Ya “büyük bitiş”i görecek ya da “sonsuz huzur”u yaratacak. Ya ışığıyla yedi düveli aydınlatacak ya da karanlığın içinde kaybolacak. Hatice Aksüt, 1981’de Nazilli’de doğdu. Orta ve lise eğitiminin bir kısmını İzmir’de yatılı okudu. Bilkent Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun olduktan sonra University of California, Los Angeles’ta (UCLA) Uluslararası Ticaret Yüksek Lisansını tamamladı. Defter köşelerine, günlüklere yaptığı karalamalarla başlayan çizim tutkusuna hayatında daha fazla yer açtı ve UCLA’de iki dönem çizim dersleri aldı. Amerika’dan sonra Barselona’ya yerleşti. Barcelona Escola Joso’da iki yıllık illüstrasyon bölümünü bitirdi. Eşi yazar Arnau Lesperut’un Hilgard tarafından yayımlanan fantastik kurgu türündeki iki romanına yaptığı çizimlerle profesyonel olarak çizmeye ve kendi projelerini tasarlamaya başladı. Hatice Aksüt’ün yazdığı ve resimlediği üç kitaptan oluşan fantastik kurgu türündeki Lili May serisi, resimli roman olarak Sıfırdan Yayınları tarafından yayımlandı. Evli ve bir çocuk annesi olan Aksüt, Barcelona’da yeni eserleri üzerinde çalışmaya devam ediyor. LİLİ MAY-ADA KRALLIĞI LİLİ MAY-SAF TOPRAKLAR LİLİ MAY-KARAKATMAN Hatice Aksüt Sıfırdan Yayınları, 2021
- Alabildiğine hoşgörülü bir düşünce yolculuğu
Usta deneme yazarı, eleştirmen Oğuz Demiralp, Avare Kalemden Yazıntılar’ıyla Alakarga okuruna sesleniyor. Avare Kalemden Yazıntılar, okuru daha ilk satırlarıyla içine çeken kitaplardan. Denemecinin okuruyla söyleştiği, ona zaman zaman şiirler, küçük öyküler okuduğu, edebiyattan tarihe, felsefeden toplumbilimlerine, ekonomiye, diplomasiye uzanan bu değiniler, sizi engin, alabildiğine hoşgörülü bir düşünce yolculuğuna çıkaracak. Oğuz Demiralp, ilk yazılarını ve çevirilerini 1973'ten başlayarak Yeni Dergi'de, kurucularından olduğu Yazı, Soyut ve Oluşum'da yayımladıktan sonra 1980'lerde ürünlerini Tan, Yazko Edebiyat ve Gergedan'da gün ışığına çıkardı. Edebiyat üzerine denemelerinde "özel" bir metafizik kurmaya yöneldiği, eleştirel denemelerinde Türk edebiyatının güçlü kalemleri (Abdülhak Şinasi Hisar, Oğuz Atay, Yusuf Atılgan, İsmet Özel) üzerinde çözümleyici bir yaklaşımla durduğu göze çarptı. AVARE KALEMDEN YAZINTILAR Oğuz Demiralp Alakarga Yayınları, 2021 288 s.
- Sakin Yurt Dergisi'nin Mart-Nisan sayısı çıktı
“Sakin bir yurt edebiyatla mümkün” sloganıyla yayın hayatına atılan Sakin Yurt Öykü ve Şiir Dergisi’nin ikinci sayısı yayınlandı. İki ayda bir yayımlanan Sakin Yurt Öykü ve Şiir Dergisi okuyucuya iyi öykü ve şiirler okutmayı hedefliyor. Sakin Yurt Öykü ve Şiir Dergisi’nin 2. sayısında Çiler İlhan, Sâdık Hidâyet (Mehmet Kanar çevirisiyle), İsmail Gazali (Cuma Tanık çevirisiyle), Fatih Selvi, Levent Berkay, Edgar Allan Poe (Öznur Özkaya çevirisiyle), Yunus Abid, Nurgök Özkale öyküleriyle; Fergun Özelli, Gökhan Arslan, Meltem Terzioğlu, Doğu Kaşka, Devrim Horlu, Yeliz Güneş, Ozan R. Kartal, Murîd el-Berğûsî (Halil İbrahim Oğur çevirisiyle), Hülya Senday Özdamar şiirleriyle yer alıyor. Ayrıca bu sayıda Öznur Unat, Nezihe Meriç’in bir öyküsünü inceliyor. Genel Yayın Yönetmenliğini Doğu Kaşka’nın, öykü editörlüğünü Nazif Çiftçi’nin, şiir editörlüğünü Beyza Bala ve Asmin Ekin Kösedeniz’in, çeviri editörlüğünü ise Cuma Tanık’ın yaptığı Sakin Yurt Öykü ve Şiir Dergisi, ikinci sayısıyla okurlarla buluşmaya devam ediyor.
- George R.R. Martin, yeni çizgi roman serisi için Marvel ile birlikte çalışacak
Game Of Thrones yazarı, süper kahraman devi Marvel'la çalışmanın bir “ayrıcalık” olduğunu ve kendisine “sonsuz bir neşe” verdiğini söyledi. Çizgi romanlar, Martin tarafından tasarlanan süper kahraman antolojisi Wild Cards'a dayanacak. Wild Cards, Dünya'nın süper güçlü bireylere ev sahipliği yaptığı ve 25'ten fazla roman ve 20 kısa öyküden oluşan alternatif bir tarihin hikâyesini anlatıyor. Otuz yılı aşkın bir süredir 40'tan fazla yazar tarafından kaleme alınan serinin yeni kitabı Wild Cards: Drawing Of The Cards bu yıl içinde yayımlanacak. Martin yeni serinin haberini, "Hayranlarımın zaten bildiği gibi, Wild Cards World kalbimde özel bir yere sahip," diyerek, "Yani, Marvel gibi bir endüstri titanının anlatıyı en başından bir çizgi roman olarak üreteceğini duyurma ayrıcalığına sahip olmak bana tarifsiz bir keyif veriyor," sözleriyle hayranlarıyla paylaştı. Martin'in en tanınmış eseri Game Of Thrones, son derece başarılı serisini 2019'da sona erdirdi ve HBO şu anda gelecek yıl yayınlanacak bir prequel serisi de dahil olmak üzere spin-off'ları geliştiriyor.
- Kılavuz’unu takip et İstasyon’da bekle!
Yavuz Arkın, Bilge Karasu'nun Kılavuz, Birgül Oğuz'un İstasyon adlı kitaplarını karşılaştırarak, Literaedebiyat için kaleme aldı: "Her ikisinin de koyduğu sınırlarını kırmak için bir fırsat çıkıyor karşılarına; ikisi de iş teklifi alıyor ve yaşadıkları şehirden başka bir şehre gitmeleri gerekiyor. Bulundukları güvenli ortamı terk etmeleri bir nevi kendi sınırlarını bir kenara bırakıp adım atmaları anlamına geliyor." Eski Yunan’dan günümüze Ethos ve Pathos kavramlarıyla hatipler, izleyicileri yaptıkları konuşmaya ikna etmek için çaba göstermişler. Günümüzde bu, daha çok yazıyla olmakta ; Ethos zihinlere, Pathos yüreklere seslenir. Yazarlar için Pathos daha büyüleyici bir hal alır; hedefte duygular vardır nasıl olsa, karşıtlıkları kullanarak sürece katkı sağlarlar. Yazmak büyülüdür; sözcükler, duygular, düşünceler uçuşur. Pathos, Homeros'un İlyada'sında yer alır; Truva kralı, Priam’ın oğlu Hektor’un cesedini vermesi için duygulara başvurmuş, Aşil’i ikna etmiş, Hektor’un cesedini teslim etmesini sağlamıştır. Yazımın konusu olan Bilge Karasu’nun“Kılavuz” ve Birgül Oğuz’un “İstasyon” kitapları, buna benzer bir tavır sergiler. George Campbell, arzuları harekete geçiren yedi durum üzerinde durur, bu iki kitap için de geçerlidir 1- Olasılığı artırmak 2- Eylemin olmakta veya olmuş olduğuna dair akla yakınlık 3- Tehlikeli olan şeyin abartılması 4- Zamanın yakınlaşmasının yarattığı aciliyet duygusunun ve stresin arttırılması 5- Okuyucuyu mekâna bağlama 6- Yazar ve okuyucunun bu etkilerini ilişkilendirmek 7- Tehlikede olma hissiyatını artırmak Birgül Oğuz “İstasyon” adlı romanında bilinmez bir kapı açıyor bize; aklımıza birçok olasılık getiriyor. Karakterin ismini bile sonraları söylüyor, mekanların da kısmen distopik olduğunu belirtelim. Yaşadığı ve iş bulup taşındığı ülkenin ya da şehrin ismini bilmiyoruz, bir başkentten bahsediyor yazar. Bu ülkenin bir adasında bulunan, kadınları korumak üzerine kurulmuş, ismine İstasyon denilen yerde buluyoruz kendimizi. Puslu bir atmosferi var kitabın, atmosfere karakterler ve olaylar da hizmet ediyor ve bir de dinmeyen kar. Diğer taraftan Bilge Karasu’nun “Kılavuz” romanı,benzer şekilde olasılıkları oldukça fazla bir açılış yapıyor ve bu belirsizlik roman boyunca devam ediyor. Kılavuz’da, iş arayan Uğur fazla kolay bir şekilde iş bulur, ve o da bu iş için, evini bırakıp başka bir evde yere taşınmalıdır. . Toplumda kadın olmak ile bir derdi var İstasyon’daki karekterlerin, zaten kitaptaki karakterlerin hepsi kadın, öyle ki Arkadaş isimli köpek bile dişi. Kılavuz’da ise karakterler erkeklerden oluşuyor, kitap da ağırlıklı olarak toplumsal cinsiyet temeli üzerinde ilerliyor. Queer edebiyatın ülkemizdeki ilk örneklerinden olduğunu söyleyebiliriz. Uğur da, Deniz de kendilerini var etmek hatta dönüştürmek için toplumsal engelleri aşmak zorunda kalıyor. Tek bir kitap gibi düşünebilirsek bu iki kitabı; ülkemizde kadınların ve eşcinsel bireylerin İstanbul Sözleşmesi ile kazandığı hakların kazanımı / kaybı açısından da okuyabiliriz. Kitaplar vasıtasıyla dünyalarına girip neleri hangi zorlu şekillerde yaşadıklarını gözlemleyebiliriz. İstanbul Sözleşmesi deyince otoriteyi anmadan olmaz; İstasyon’da sürekli devriye gezen polislerle otoritenin varlığını bulanık olsa da hissediyoruz; o hep orada ve bizi gözetliyor ve asla yalnız bırakmıyor. Kılavuz’da ise otoritenin tam içindeyiz; hep olduğu gibi eril bir beden bu. Emreden, gücünü sınamak isteyen, itiraza asla tahammül göstermeyen otorite, elbette ki insanların nasıl ki zihinlerine kadar girmeyi kendine hak kabul ediyorsa, cinselliklerine neden girmesin. Modern öncesi iktidar, erk için otorite olmaya ve hiyerarşiye ihtiyaç duyardı. Modern iktidar ise hiyerarşi olmasına rağmen illüzyon yaratmak zorunda. Kitaplardaki karakterler de böyle bir illüzyon içerisinde kendilerine bir üçgen yaratıyorlar; bir köşesinde sınır çizmek bir köşesinde bunun sonucu olan iletişimsizlik, son köşede nihai varış noktası; yalnızlık. Deniz, -İstasyon'un baş karakteri-İstasyon’a gitmeden önce koyduğu katı ve aşılmaz sınırlara rağmen iş teklifini kabul eder ama kendini dışarıdan korumak adına ördüğü duvarların ilerde alanını daraltacağını bilmez. Kılavuz’daki Uğur’un sınırları tam tersi, kendisi ile ilgili, içe doğru tanımlanır. Bu iki karakterin koyduğu sınırların neticesinde Deniz dışarıya karşı iletişimsizlik içine girerken, Uğur da bunu kendine karşı yapıyor, kendi kimliğinden uzaklaşıp inkâr ediyor da diyebiliriz. Bunlara rağmen her ikisinin de koyduğu sınırlarını kırmak için bir fırsat çıkıyor karşılarına; ikisi de iş teklifi alıyor ve yaşadıkları şehirden başka bir şehre gitmeleri gerekiyor. Bulundukları güvenli ortamı terk etmeleri bir nevi kendi sınırlarını bir kenara bırakıp adım atmaları anlamına geliyor. İkisinin de yaşadığı iki büyük travma var; birisi üniversiteden atılıyor diğeri ise sevgilisinin intiharını yaşıyor. İkisi de yaralı ikisi de kendi varlıklarını tamamlamak için çare arıyor, güvendikleri ortamlarından ayrılış bunun ilk aşaması oluyor. İstasyon'da Deniz aynı zamanda Uğur’un yaşadığına benzer bir terk ediliş yaşamış; önce babası sonra annesi tarafından. Bu da kendisinde öncelikle anne olma duygusuyla ilgili ağır bir baskı oluşturuyor; romanda annesinden görmediği yakınlığı başkalarında görüp bu sorunu atlatmaya çalışıyor kendince. Gittiği ada bir nevi test merkezi onun için ve oradaki yaşam; önce Arkadaş isimli köpek ile yakınlık kurmaya çalışıyor. Onun yerine kendini, kendini de annesi yerine koymaya çalışıyor. Güvenli bir barınak veriyor köpeğe onun için, düzenli bir şekilde besliyor, birlikte yürüyüşe çıkıyorlar. Bu annelik testinin tek eksiği Arkadaş’ın onunla konuşamaması ki bu büyük eksiklik çünkü testi geçebilmek için onunla iletişime kurması, sorgulaması, yüzleşmesi gerek Sevgilisinin intiharı da Uğur için bir tek ediliş, gerçek hayatta çözemeyeceği bir problem onun için. O da bunu gündüz gördüğü düşlerle dile getiriyor daha doğrusu getirmeye çalışıyor. Çünkü içinde bir pişmanlık taşıyor, ölümü seçmesinin nedenini bir türlü çözemiyor; Onlarla birlikte beklemeğe başladım. “Öldürenler ölmeli, değil mi ama?” diyorlardı arada bir; değişik sesler, değişik vurgular arayan, deneyen oyuncular gibi. (Sayfa.10) diyerek burada da kendine pay biçiyor Uğur, çok sert bir soru sorarak. KAR HER ŞEYİN ÜZERİNİ ÖRTER Birgül Oğuz, İstasyon'da kar imgesini kullanıyor, kitap boyunca kar sanki romanın bir karakteri gibi her yerde karşımıza çıkıyor. Adada yaşayan bütün canlıları etkiliyor bu durum; yaşayanlar için bir baskı unsuru oluyor. Doğa ve insan ilişkisini görüyoruz burada; ne kadar müdahale ederse etsin insan, asla doğaya hâkim olamıyor, her zaman mahkûm kalıyor yaşananlara. Her şeyin üzerini örten bu beyaz tabaka da Deniz’in ortaya çıkarmaya korktuğu sorunlarını örter gibi örtüyor hayatını. Kar imgesi, aklıma James Joyce’un bilinen öyküsü "Ölüler"i getirdi. Ölüler'de kar, imgesi yoğun bir şekilde kullanılıyor olaylar her ne kadar bir evin içerisinde geçse de. Birkaç hafif pıtırtı sesi işitince dönüp pencereye baktı. Kar yeniden başlamıştı. Lamba ışığında yatık yatık uçuşan gümüşi ve karanlık tanecikleri uykulu uykulu seyretti. Batıya doğru yola çıkmasının vakti gelmişti. Evet, haklıydı gazeteler: bütün İrlanda kar altındaydı. Merkezdeki karanlık ovanın her yanına yağıyordu, ağaçsız tepelere, yağıyordu yavaşça Bog of Allen’a ve daha batıda, karanlık isyankâr Shannon dağları üstüne yavaşça yağıyordu. Michael Furey’nin gömüldüğü̈ tepedeki bir başına kilise mezarlığının her köşesine de yağıyordu. Çarpık çurpuk mezar taşlarının, haçların arasında, küçük kapının sivri parmaklıklarında ve çıplak dikenlerde birikip bir kalın örtü oluşturmuştu. Ruhu yavaşça bayılır gibi oldu işitince karın hafifçe yağdığını evren boyunca ve yağdığını hafifçe, nihai sonlarının inişi gibi, bütün yaşayanların ve ölülerin üzerine. (Sayfa.231) İstasyon'a dönersek Deniz de adaya gelmeden önce başına gelenleri hatta daha öncesinde ailesinin içinde yaşadığı travmaların üzerini örtmüş, hiçbir şekilde çözüm aramamış. Bu umursamaz tutum Bilge Karasu’da kedi imgesiyle karşımıza çıkıyor, kitabın içinde belli belirsiz yer alıyor Gümüş, ama buna rağmen Uğur’un yaşadığı travmanın onda yarattığı etkiyi çok önemsemediğini ortaya koyuyor. HEPİMİZ BİRER ADADAYIZ! İstasyon kitabında Birgül Oğuz bizi bir adaya davet ediyor, Deniz aslına gideceği yere varmadan bu psikolojiye sahip. Doğuştan bir adalı; öncelikle ailesinden bir kopuş yaşamış sonra insanlardan sonra da işinden, hepsi birer talihsizlik gibi görünse de içten içe bunun kendisinin bir seçimi olduğunu hissediyoruz. Kendisine adada yaşamak için edilen teklifi hiç düşünmeden (aslında böyle bir şey yok bilinçaltı buna hazır) kabul etmesi de fiziksel olarak adalı yapıyor kendisini. Adada olma hissi otorite imgesini de ister istemez hatırlatıyor bize, her otoritenin olduğu gibi göz önünde olmasa da Kılavuz’da başkent imgesi İstasyon’da polisin devriye atması ile gerçekleşiyor. Diğer taraftan Kılavuz kitabında Bilge Karasu bunu fiziksel adadan ziyade zihinsel bir ada imgesi ile karşımıza çıkarıyor. Uğur zihninin içindeki adanın içerisinde bulunuyor, okurken biz bile ne olduğunu bilmiyoruz. Görmüş olduğu gündüz düşleri ile az buçuk tahmin edebiliyoruz, kitabın sonunda bile her şey açıklığa kavuşmuyor. GÜNDÜZ NİYETİNE GÜNDÜZ DÜŞLERİ “Gündüz düş görenler, sadece gece düş görenlerin kaçırdığı pek çok şeyin farkındadır.” Edgar Allen Poe Gündüz düşleri (daydreaming) hepimizin gün içinde yaşadığı bir durum. Davranış bilimcileri, psikologlar uzun zamandır insan beyninin bu başıboş gezintileri ile ilgileniyor. Psikoloji bilimine göre gündüz düşleri, zihninizin o anda yapmanız gereken işlerden, fiziksel ya da duygusal olarak kaçınmak için, tamamen sizin olan bir yere yolculuğa çıkması olarak tanımlanıyor. Konuyla ilgili yapılmış araştırmalar, bir insanın günlük yaşantısının %30-47 oranında gündüz düşleri ile geçtiğini kanıtlıyor. Gündüz düşleri iki şekilde hayat buluyor. Pozitif-yapıcı olanlar ve disforik (hoş olmayan duygu durumu) olanlar. Araştırmacılar gündüz düşlerinin, insanın var olan sorunlarını ve fikirlerini bilinçaltları ile kaynaştırmalarını sağladığını ve yeni çözümler, olasılıklar yaratabilmelerinin yollarını açtığını söylüyor. Gündelik hayatımızda bağlantı kuramadığımız pek çok şeyle gündüz düşleri aracılığı ile bağlantıya geçebiliyoruz. Düşünceler sınırsız bırakıldığında yaşanılan özgürlük, yeniliklere açılan kapıları destekler. Ayrıca hayal kurabilmek, kendinize dair gerçekleri de öğrenmenize yol açar. İçinizde derinlere gömülü kalmış pek çok isteğiniz, yeteneğiniz gündüz düşleri ile daha çabuk yüzeye ulaşır. İçimizdeki çocuk oynamak, denemek ve keşfetmekten asla yorulmamıştır ama bizler onu zamanla susturmuşuzdur. O çocukla yeniden tanışmanın yoludur hayal kurabilmek. Yaşam, zorlu zamanlarda daralır ve kalıplara sıkışır; önümüzü göremediğimiz, çözüm bulamadığımız pek çok konu çıkartır karşımıza. Gündüz düşleri kurmanın çok önemli bir faydası daha vardır. Eğer kendinizi bir başkasının düşüncelerini ve kararlarını anlamak için onu hayal eden bir pozisyonda bulursanız, o hayali asla terk etmeyin. Anlayışlı, açık fikirli ve empati yeteneği gelişmiş bir birey olmayı kim istemez ki? İnsanlarla olan etkileşimlerinizi ve ilişkilerinizi geliştirmek için de harika bir fırsattır bu. Böyle bir gerçeği bulunan gündüz düşlerini ağırlıklı olarak kullanan Bilge Karasu olmuş; Uğur kitap boyunca gündüz düşleri kuruyor. Kitabın girişinde görmüş olduğu üç düş de bunlardan sadece biri, bu sayede Uğur’un içinde bulunduğu psikolojik durumu tahmin etme şansımız doğuyor. Birgül Oğuz’da ise sadece bir sahnede görüyoruz bunu; adada annesi ile karşılaşması sonrası kısa bir yüzleşme yaşamasına neden oluyor. KADIN KADINA ERKEK ERKEĞE Her iki kitapta da karşımıza çıkan ilginç bir benzerlik de İstasyon’daki karakterlerin hepsinin kadın olması, öte taraftan Kılavuz’da bu durumun erkeklerden yana olması. Yazının başında da belirttiğimiz gibi iki kitabın da güçlü olan benzerliklerinden biri toplumsal cinsiyet olgusunun ağırlığının hissedilmesi. Arada ufak nüanslar var elbette; İstasyon’da karşımıza kadınların hepsi Deniz dışında güçlü karakterleri olan kadınlar. Aralarında kesinlikle bir sınıf farkı bulunmuyor farklı meslek guruplarında olsalar da. İstasyon’un genç misafiri bile zayıf bir karakter özelliği göstermiyor. Bir açıdan baktığımızda bu durum kitabı ütopik bir kitap sınıfına da sokabilir. Kılavuz’daki erkekler için söyleyebileceklerimiz; aşağı yukarı hepsinin de bir sırrının olması ve karanlık taraf diyebileceğimiz noktaların kitap boyunca devam etmesi diyebiliriz. Aralarında patron-hoca işçi, taksici müşteri gibi sınıfsal farklar bulunuyor, bu farklar yeri geliyor birbirine çok yaklaşıyor yeri geliyor mesafe açılıyor. Bilinmezin bu kadar çok olması da kitabı okuyucu açısından bir polisiye okuyormuş havası veriyor. GOYA BİZİ ÇAĞIRIYOR “Usun uykuya dalması canavarlar üretir” Francisco Goya Kılavuz kitabında Uğur’a verilen Goya tablosunun da anlamı derindir; aklın sesini dinleyen ve batıl inançları kovan insan hayatını daha yaşanılır kılar. Burada Bilge Karasu aklı yüceleştirme yoluna giderek hayat karşısında daha rasyonel kalmanın sorunların çözümünde bize olan katkısını dile getirir. Duygusallık biraz daha arka plana itilmektedir, kitapta bir kayıp vardır ve kayba karşılık insanın takındı tavrın akılcılıktan çok uzak olduğu vurgulanıyor. Kitap boyunca süren bir uyku hali de gözümüze çarpmakta; gerçek ile rüya arasında gidip gelerek olayların hangisi gerçek hangisi gerçekdışı bunu anlamakta zorluk çekmekteyiz. Bu da yazarın bilinçli olarak algımızla oynayarak yazma sürecini bir oyun sahasına çekme girişimlerinden biridir. Bu açıdan postmodern bir metin ile karşı karşıya kalmaktayız. Yazılan metnin bir kurgu olduğu kitabın sonlarında yazar tarafından itiraf edilir. KILAVUZ Bilge Karasu Metis Yayınları, 2006 İSTASYON Birgül Oğuz Metis Yayınları, 2020
- Haklı Savaş Yoktur
Doğuş Sarpkaya, barışı savunan romanları, merkezine Jaroslav Hašek’in Aslan Asker Şvayk, Leonid Andreyev'in Kızıl Kahkaha ve Evelio Rosero'nun Ordular adlı kitaplarını alarak yazdı: "İnsanların birbirini öldürmesinin meşrulaştırıldığı her durum, egemenin madun karşısında daha da pervasızlaşmasına kapı araladı." Barış, amasız fakatsız gerçekleşmesi gereken bir şey olmasına rağmen imkânsız bir ütopya gibi algılanıyor. Çünkü insanlık tarihin her döneminde savaşacak bir şey buldu. Kimi zaman kutsal sebepler ileri sürülmüş kimi zamansa insani değerler öne çıkarılmış olsa da savaşların çıkmasına neden olan ana sebep aynı kaldı: Daha fazla kazanma isteği ve daha fazla kişiye, mekâna, toprağa hükmetme arzusu. Sahip olma hırsının tetiklediği tüm kötülükler, savaş ile birlikte tüm çıplaklığıyla gözler önüne serildi. Savaş aynı zamanda eşitsizliklerin daha da derinleşmesine hizmet etti. İnsanların birbirini öldürmesinin meşrulaştırıldığı her durum, egemenin madun karşısında daha da pervasızlaşmasına kapı araladı. Şu anda Rusya’nın Ukrayna’ya girmesiyle tüm dünyanın ilgisi yine bir savaşın üstünde. Yine iktidarını genişletme arzusu insan hayatından daha değerli görülüyor. İşin kötüsü kimileri haklı bir savaş olabilirmiş gibi birbirini öldüren taraflardan birini güzelleyebiliyor. Bu arada şunu da vurgulamakta fayda var: Savaş, sadece devletler arasında gerçekleşen bir olay değil. Sınıflı toplum aynı zamanda süreğenleşen bir mücadelenin alttan alta sürdüğü bir zemin yaratıyor. Mark Neocleous’un deyimiyle: “Klasik askerî anlamıyla, devletler-arası örgütlü şiddet bağlamındaki ‘savaş’ değil de daha ziyade bir ‘toplumsal savaş’ ya da bir ‘iç savaş’” olarak adlandırabileceğimiz bu durum, günlük hayatımızın her alanını savaş terimleriyle doldurmamıza neden oluyor. Öyle ki hayatın her alanında stratejiler, saldırılar, savunma hatları, avlar, fetihler, ricatlar, mevziler ve manevralardan bahsedilmeye başlanıyor. Savaş, dile, gündelik konuşmaların içine sızdıkça normalleşiyor. Savaşın hayatın içinde kapsadığı geniş alana rağmen lanetlenen bir şey olmasını sağlayan önemli araçlardan biri ise edebiyat. Körleşmeye, duyarsızlaşmaya, hafızasızlaşmaya karşı insanı tetikte tutan, barış idealinin gerçekleşebileceğine dair umudun ve inadın kaynağı olan bu sanatsal tür, savaşın pervasızlığına karşı durmanın en önemli araçlarından biri olmayı başardı. Behçet Çelik’in Barış, Eşitlik ve Edebiyat başlıklı yazısında vurguladığı gibi edebiyat insan hayatını kutsadığı ve savaşın yarattığı felaketlere karşı farkındalık yaratmayı başardığı için barışın savunucusu olagelmiştir. Ama edebiyatın barıştan yana tavır alışının sebepleri bununla sınırlı değil: “Edebiyatın barışa esas katkısı ise şudur: Barışın mümkün olması için eşitlik gerekir; edebiyat da bizi eşit kılar.” Gülme, Savaş ve Roman Roman türü ortaya çıktığından bu yana savaşları konu edinmek zorunda kaldı. Nitelikli romanlar, büyük alt üst oluşların yaşandığı ve kapitalizmin muzaffer oluşuyla sonuçlanan tüm süreçler boyunca toplumsal yaşamdaki dönüşümleri yansıtmayı başardı. Sadece klasik anlamda savaşları göz önünde bulunduran hatırı sayılır bir edebi birikimin olduğunu söyleyebiliriz. Savaş tanımını Neocleous’un bahsettiği anlamda genişlettiğimizde ise bugüne kadar yazılmış neredeyse tüm romanları konumuzla ilişkilendirmemiz mümkün. Her roman farklı bir yol izleyerek barışın gerekliliğine vurgu yapmanın bir yolunu buldu, bulmaya da devam ediyor. Roman türü bir taraftan da egemen aklın savaş güzellemelerine karşı, yeni düşünüş biçimlerinin olanaklarını da yaratmayı başardı. Özellikle mizahı etkin kullanan eserler, savaşın korkunçluğu ile karşıtlık oluşturarak, gerçekliğin açığa çıkmasını sağladılar. Egemenlerin savaş anlatılarının bir kısmı savaşın yüceltilmesine dair arı, soru barındırmayan bir retoriği seçerken, bir kısmı ise kahramanlığı yücelten epik hikâyelerden oluşur. İki türün de ortak özelliği tüm vahşeti anlatırken ciddi bir ton taşımaları ve savaşı olumlamalarıdır. Savaş karşıtı yazılar da aynı ciddi tonu miras alarak, bezdiriciliğe savrulmuş ve insanların savaş üzerine düşünmelerini sağlama noktasında yetersiz olmuştur. Oysa dönüştürücü, sahici ve evrensel gülme eylemini tetikleyen eserler üçüncü bir yolun mümkün olabileceğini hatırlatırlar. Savaş karşıtı romanlar içerisinde mizahın imkanlarını kullanmasıyla öne çıkan Jaroslav Hašek’in Aslan Asker Şvayk’ı da hem iktidarın savaşı öven monoloğunu hem de barış savunucularının can sıkıcı ciddiyetini bertaraf etmeyi başarmasıyla ön plana çıkan bir eser. Hašek, kurduğu dil ve seçtiği biçimle kitabın başından sonuna kadar savaşı halkın hisleriyle açıklama gayretinde olduğu izlenimi yaratır. Lakin Hašek’in siyasal dili, halkın kaderci dilini aşarak, savaşın anlamsızlığını, orduların gereksizliğini dolaysız bir şekilde anlatmayı yansıtmayı başarır. Hašek romanın en başında Şvayk karakterini toplumun göbeğinden seçer ve sıradan insanın sistem dışı kalma çabasını vurgular. Şvayk karakterinin sıradan bir ahmak olmadığını daha ilk satırlarda öğreniriz: O, sokak köpeklerini cins köpek niyetine pazarlayan, akşamları Prag meyhanelerinde ipe sapa gelmez, ucu bucağı olmayan öyküler anlatan bir halk bilgesidir. Birbiriyle bağlantısı olmayan, hayatın içinde oradan oraya sürüklenen bir maceraya düşer Şvayk. Lakin sürüklendiği her maceraya kendi yorumunu katarak, en kötü durumlardan bile sıyrılmayı başararak, yaşamını sürdürür. Gülme, Şvayk aracılığıyla yaşananları absürtleştirerek, militarizmin, bürokrasinin, egemen düzeninin saçmalıklarını ortaya serer. Hašek’in, Aslan Asker Şvayk’da benzersiz bir şekilde başardığı şeylerden biri de mizahın olayların ağırlığını küçümsemesine izin vermemesidir. Hašek’in mizahı olayların ağırlığını omuzlayarak, gerçekliğin kan donduruculuğunu göğüsleyerek okurunu güldürmeyi hedefler. Dünya Çıldırmaya Başladığında Yine de Hašek’in savaşların yarattığı kitlesel histeriyi yansıtmakta yeterince başarılı olduğunu söylemek zor. Bu eksikliği Aslan Asker Şvayk’ı yermek için vurgulamıyorum. Daha çok bir durumu tespit etmeye çalışıyorum. Bu eksiklik neredeyse tüm klasik eserlerde gözlemlenebilir. Savaşın beyhudeliğini, insan ruhunu paramparça edişini anlatan pek çok eser asırlardır yazılıyor. Fakat neredeyse son dört yüz yıldır savaş tüm dünyaya yayılan bir hastalığa dönüştü. Edebiyatın buna tepkisi toplumlara etkisi bağlamında gerçekleşti. Büyük savaş anlatıları da huşu içinde izlenen bir olayın etkilerini taşıdı. Sefiller’in Waterloo Savaşı’ndaki topları, süvari birliklerini betimleyişi, Savaş ve Barış’taki karşılıklı taktiksel hamlelerin analizi savaşın vahşetinden bahsedilmesinin önüne geçmişti. Savaşın bireyi nasıl geri dönülmez şekilde sakatladığını anlatan eserler için ise yirminci yüzyılı beklememiz gerekiyordu. Leonid Andreyev’in, dünyayı kitlesel bir histeriye sürükleyen cihan harplerinden önce 1904’te yaşanan Rus-Japon Savaşı’nı anlatan Kızıl Kahkaha’sı, askerlerin ruhunda açılan yaraları merkezine almasıyla dikkat çekmeyi başaran bir roman. Andreyev’in, on binlerce insanın bir hiç uğruna ölüme gönderilmesine isyan ettiği Kızıl Kahkaha, yaşanan cinnet hâlinin bireyi nasıl insanlık dışı bir duruma ittiğini, savaştaki sıradan askerlerden birinin gözünden anlatıyor. Kitap bir Rus subayının tuttuğu günlüğün savaşa katılmayan kardeşi tarafından tamamlanışını anlatır. Anlatıcı subay, geri çekilme manevraları sırasında yaralanıp bacaklarını kaybeder. Eve döndüğünde onu hayata tutan tek şey yazdığı bir günlüktür. Ama kısa süre sonra hayatı noktalanır. Savaşa katılmayan ama savaşın etkilerini tüm yaşam alanlarında iliklerine kadar hisseden kardeşiyse bu günlükleri okuyunca yazmaya devam eder. Kızıl Kahkaha, savaş betimlemelerine, vahşetin gerçekleşme şekline odaklanmak yerine yaşananların bireyde yarattığı sarsıntıya dikkat çekiyor. Andreyev’in kitaba “Cinnet ve dehşet… Adı önemli olmayan bir yolda keşfettim ilk kez bunu”, satırlarıyla başlaması da bundan. Bu satırlardan sonra göğüs göğse çarpışma, bombalarla, mermilerle bedensel uzuvlarını kaybetme gibi ayrıntıları okuyacağımızı zannediyoruz ama onun yerine bitmek bilmeyen yürüyüşlerle, sıcağın kavurduğu bedenlerle, yorgunluktan aklını yitirmeye başlamış askerlerin hissettikleriyle karşılaşıyoruz sayfalar boyunca. Sonrasında tüm askerleri ele geçiren deliliğe odaklanıyor, Andreyev. Vaktinden önce yaşlanan insanların artık eskisi gibi olamayacaklarını vurguluyor. Savaşın tüm dünyayı saran cinnetinden önce bir uyarıda bulunuyor aynı zamanda. Çünkü yazara göre, kızıl kahkahanın etkisiyle herkesi ele geçirme tehlikesi insanlığın yarattığı tüm güzellikleri yok edebilir. Onun sesini duyduğunu anlatmaya çalışıyor okurlarına Andreyev: “Kızıl kahkaha bu. Dünya çıldırdığında işte böyle gülmeye başlar. Dünyanın çıldırdığını biliyorsun değil mi? Ne çiçekler var üstünde ne de şarkılar; derisi yüzülmüş bir baş gibi yuvarlak, pürüzsüz ve kızıl artık. Görüyor musun onu?” Bugünün Savaşları 20. yüzyılın iki büyük savaşı, barışın neden tüm insanlık için gerekli olduğunu kanıtlamıştı ama tüm kanıtlara rağmen insanlık savaşmaya devam etti. 21. Yüzyıla gelindiğinde ise savaş, toplumların dizayn edilmesinde bir enstrüman haline geldi. Nizami ve “dış” düşmana karşı girişilen, sivil ölümlerin asgari düzeyde olduğu savaşların yerini bölgesel ya da iç, düşük yoğunluklu çatışmalar aldıkça, şiddet toplumsallaşarak, tüm kesimler için tehdit oluşturmaya başladı. Claudia Aradau’nun cümlesiyle ifade edersek: “Barış, güvenlik, düzen, hukuk ve adalet savaş tarafından etkili bir biçimde ters çevrilmiş ve toplumsal düzen de gerçek bir savaş meydanı olarak belirmiştir”. Muhalif olan her hareketi terörist olarak kodlayarak bir iç düşmana dönüştüren devlet aklı da bu duruma eşlik edince tüm dünyayı sarıp sarmalayan bir şiddet ortamı yaratıldı. Farklı ülkelerdeki edebiyatçıların bu durumu eserlerinin konusu haline getirmeleri kaçınılmazdı. Yaklaşık kırk yıldır düşük yoğunluklu iç savaş yaşanan Kolombiya için de durum böyle. Kolombiya’da savaşın normalleşmesinin insanlarda yarattığı çaresizliği ve tepkisizliği anlatan romanlardan biri olan Evelio Rosero’nun Ordular’ı hem savaşın yarattığı kitlesel histeriyi yansıtmasıyla hem de içinde barındırdığı mizah duygusuyla incelenmeyi hak ediyor. Rosero, emekli bir köy öğretmeninin gözünden bir köyü -San Jose- mercek altına alarak, savaşın normalleşmesini sorguluyor romanında: Emekli öğretmen Ismael Pasos, günlerini evinin bahçesinde portakal toplayarak ve komşusunun güzel karısını röntgenleyerek geçirmektedir. Savaş henüz köylerine ulaşmadığı için, köyün içinden geçen köyleri boşaltılmış insanların durumunu anlayamaz. Köylüler, savaş sınırlarına dayanmasına rağmen, küçük hesapları ve zaafları ile yaşamaya devam etmektedirler. Ama her şey orduların köylerine gelmesiyle değişecektir. İstisna halinin ve ölüm politikasının hüküm sürdüğü Kolombiya kırsalında hayatta kalma ve delirmeme stratejileri üzerine düşünüyor Rosero, Ordular’da. Pasos’un gözünden anlatılan küçük köy, savaşın farkındadır. Kaçırılan insanlara, arada bir basılan mekânlara, köyün kenarından yollarına giden savaş mağdurlarına gözlerini kapamamıştır. Ama bazen öyle anlar gelir ki, şiddete maruz kalanlar bile yaşadıklarını şaka olarak algılarlar: “Birkaç yıl önce Chepe’yi kaçırdılar ama kısa sürede ellerinden kurtulabildi: Kendini bir uçurumdan aşağı atmış ve altı gün boyunca dağdaki bir yarığın içinde saklanmış: Bunları büyük bir gururla ve sanki hepsi bir şakaymışçasına gülerek anlatıyor.” Savaş tüm sıcaklığı ile köye dayandığı zaman ise insanlar ne yapacaklarını bilemezler. Köyü kimin ele geçirdiği konusunda bile fikir sahibi değildirler. Artık saf şiddete maruz kalan isimsizler kervanına katılacaklardır. 220 bin ölüden ya da 6-7 milyon mülteciden biri olmak dünyanın en doğal şeyi gibi görülecektir. Rosero yaşanan vahşeti ununu elemiş eleğini asmış, unutkanlığın pençesinde emekli bir öğretmenin gözünden anlatarak dramatik etkiyi arttırmayı hedeflemiş ve başarılı olmuş. Ismael Pasos savaş ilerledikçe unutkanlığın ve deliliğin sınırlarına yaklaşıyor. Ama Rosero kahramanının güvenilmez anlatıcı olmasına da izin vermiyor. Pasos, köydeki herhangi bir kişiden daha az ya da daha çok şey bilmiyor. Belirsizlik herkes için bir tehdit çünkü. Saat başı el değiştiren sokaklar, köy çevresine tuzaklanan mayınlar, patlayan bombalar altında sıradan insanın bir şey öğrenmesi mümkün olmuyor zaten. Rosero, ölmekten korkmayan Pasos’u bu keşmekeş içerisinde sokaklarda dolaştırarak yaşanan vahşetin kaydını tutmayı başarıyor. Zaten gerçek olamayacak kadar insanlık dışılaşmış savaş ortamını yaşlı bir adamın sanrıları, unutkanlıkları, zaafları ve korkularıyla birlikte yansıtmayı seçerek romandaki gerçeklik hissini kuvvetlendiriyor yazar. Ordular, ezenlerin kontrol etme mekanizması olarak gördüğü savaşın yarattığı çöküşü anlatan bir roman. Savaşlar, bugün dünyanın dört bir yanında sürüyor. Rusya’nın, Ukrayna’ya saldırmasıyla sadece bu durumu anımsadık. Savaşın merkez ülkelerden uzaklaştığı yanılsaması, hiç yaşanmıyormuş gibi algılanmasına neden oluyordu. Drone’ların, füzelerin, uçakların etkili olduğu zamane savaşları ise video oyunuymuş yanılsamasını destekledi. İlk kez Körfez Savaşı’nda canlı yayında savaş seyretmeyi deneyimleyen insanlık, bir süredir bilgisayar başında cephelerde yaşananları anbean izleyebiliyor. Oysa savaşın içinde yaşamak zorunda olan insanlar için durum böyle değil. Asker yahut sivil, savaş ortamında bulunan herkes, şiddetin en katıksız hâlinin yaşandığı bu olayın etkilerini ruhlarının derinliklerine kazıyor. Savaş meydanlarında ruhları parçalanan insanların hissettiklerini anlatmak ise hâlâ nitelikli edebi eserlerin sırtına yüklenmiş durumda. Okurlara da savaşa hayır demek ve barışı koşulsuz savunmak gerektiğini hatırlamak için inatla bu eserleri okumak düşüyor. ASLAN ASKER ŞVAYK Jaroslav Hašek Can Yayınları, 1. Baskı – Şubat 2006 Çeviri: Celal Üster KIZIL KAHKAHA Leonid Andreyev Türkiye İş Bankası Yayınları, 2019 Çeviri: Mustafa Kemal Yılmaz ORDULAR Evelio Rosero Can Yayınları, 2016 Çeviri: Süleyman Doğru Bu yazı Kitap Eki Dergisi 8. sayısında yayımlanan “Barışı Savunan Romanlar” yazısının gözden geçirilmiş halidir.
- Öykü: Ellerim senin renginde
Sadece sözcüklerinden tanıdığım insanlarla aramda güçlü bir bağ var sanki. Defalarca yüzünü gördüğüm kadınlardan, erkeklerden daha yakınlar. Bağlantımız koptuğunda neşem bozuluyor. Nalan Arman Gölgeler uzamaya başladı. Gün ağır ağır dönüyor. Yine aynı yerde oturup ekrandaki ışıklara bakıyorum. Sadece sözcüklerinden tanıdığım insanlarla aramda güçlü bir bağ var sanki. Defalarca yüzünü gördüğüm kadınlardan, erkeklerden daha yakınlar. Bağlantımız koptuğunda neşem bozuluyor. Mavi balıkçıllardan, mavi peygamber çiçeklerinden, mavi Cezayir menekşelerinden, Kelebekler Vadisi’ndeki denizden, hüznün mavisinden konuşuyoruz onlarla. Kameralarımızı hiç açmıyoruz. Işıkların hepsi sönmüşse tutucu kanunlardan, barış bayrağından da söz edecek kimsem kalmıyor. Birisi hele, Beyaz, herkesten yakın. Bir tür romantik ilişki de denilebilir bizimkine. Gözüm onun fotoğrafının sağ alt tarafındaki ışıkta. O da beni gözlüyor gibi. İzleyenle izlenen, izlenenle izleyen… Adım adım birbirimize karışıyoruz. Karşılaştıysak “Hüzünlü arkadaşım” diye sesleniyor bana. Parmaklarımız klavye üzerinde gidip gelmeye başlıyor. Gözlerimden, adımdan ve onun adından yola çıkıyoruz. Martılardan, leyleklerden, papatyaların taç yapraklarından, beyaz siklamen çiçeklerinden konuşuyoruz. Her şeyin nasıl değiştiğinden bahsediyoruz sonra. Bazı kişiler için ülkenin nasıl özel bir av sahasına dönüştüğünden de. Bu aç gözlülük savaşı tam olarak ne zaman patlak verdi, emin olamıyoruz. Kaçıp kurtulmak istediğimi söylüyorum Beyaz’a. O da kaçıp kurtulmak istiyor. Nereye gideceğimizi ikimiz de bilmiyoruz. Birkaç yıl öncesine kadar hep aynı kalan yarımadayı anlatıyorum. Capo Calaberno’yu. Ne zaman gitsem her şeyi yerinde bulduğum yarımada kasabasını seviyorum, diyorum. Dönüp dolaşıp o kasabayı konuşuyoruz; yarımadanın virajlı ve dar yollarından gidilen, makilerle çevrili büklerini. Sabahın erken saatlerinde sanal ortamdaki değişiklikleri gördüm. Dijital göçmenim ben. Gözümü sayfaya dikip hiç ayırmasam da güncellemelerin hızına yetişmem mümkün değil. Beyaz’ın penceresine baktım. Işığı yanmıyordu. Aldırmadım. “Gece tuhaf bir olay oldu.” yazdım. Yaşadığım şey tuhaftı gerçekten. Yıllar önce yarımadada tanıştığım Siyah’ın mesajını görmüştüm. Bana sesleniyordu. “Mavi.“ Devamı yok. Siyah’la yarımadanın kuzey sahilinde karşılaşmıştık. Ağaçlarla ve kayalıklarla çevrili sükunet koyuna kamp yapmaya gelmiştik hepimiz. Siyah ve sevgilisi Yeşil. Ben ve dostum Kahverengi. Kısa süre sonra yakınlaştık. Birlikte kayalıkların ardına gizlenmiş koylarda aldık soluğu. Harikaydı. Siyah ve Yeşil her şeyle ilgileniyordu. Yeşil, her koşulda, tam olarak ne yapılması gerektiğini biliyordu. Ülkeden, dünyadan konuşuyorduk. Oyunlar oynuyorduk. Kahverengi ile bir şarkı söylemeye başlıyorduk. Siyah ve Yeşil şarkının kapanışıyla eşlik ediyordu. Böyle dört gün geçti. Yedi yıl sonra saat 03.03’de -gün doğmadan- Siyah adımı yazdı. Sabah 07.00’de gördüm. Yarımadadan sonra görüşmemiş miydiniz, yazdı Beyaz. Cevap vermeden önce biraz düşündüm. “Herkes geldiği yere döndükten sonra ilk selamımız.“ Beyaz birkaç gün çevrimiçi değildi. Gözüm sürekli fotoğrafının üstündeki ışıkta. Beş gün sonra Siyah, 23.59’da, “Mavi selam, iyi misin?” yazıp arkasını da getirince Beyaz’ın penceresini açtım. Olanı biteni anlattım. “Bir şey söyleyeceksin sanırım, dinliyorum.” dediğimi, onun da bir kadın arkadaşının paraya ihtiyacı olduğunu söylediğini, hepsini. Parayı arkadaşının hesabına gönderecektim. Siyah telefon numarasını da yazmıştı. Şüphem varsa arayabilirdim. Fake mesaj değildi, öyle söylüyordu. Birkaç saat geçtikten sonra “Telefon ettin mi?” yazdı Beyaz. Siyah’ın benden böyle bir şey istemesine ihtimal vermediğimi, sese de güvenemeyeceğimi söylediğimi ilettim. Görüntülü konuşmuştuk. Siyahtı gerçekten; uzun kumral saçları, anlamını çözemediğim bakışlarıyla oydu. Düşünmeme bile gerek yoktu. “Gönder, gitsin. demişti. Paraya ihtiyacı vardı kadının. Çocuğuyla bir başına. Siyah’ın hesabı bloke edilmişti. Samimiyetime güveniyordu. O nedenle bana yazmıştı. Hemen ertesi gün halledecekti. Parayı fazlasıyla göndermiştim. Bir süre cevap yazmadı Beyaz. Işığı yanıyordu. Dakikalar sonra “Diğer kadının hesabına mı gönderdin?” diye sordu. Siyah’a gönderdiğimi söyledim. “Garip.” dedi. Hem tanımadığım birisinin hesabına para gönderme fikri hem de dönüp dolaşıp Siyah’la çözmemiz acayipti evet. İçime onca şüphe dolmuşken neden birden Siyah’a güvenmiştim? Sükunet koyundaki hali için mi? Aklımın bir köşesi hep bu konuyla meşgul. Beyaz’la nerdeyse sadece bunu konuşuyoruz artık. Onun fotoğrafının üstündeki ışığı yakaladığımda tabii. Mavi alakargalardan, Katrancı koyu üzerindeki öğle vaktinden, müge çiçeklerinden, beyaz yalanlardan söz etmiyoruz. Sözcükler gitgide geri çekiliyor. Beyaz gitgide geri çekiliyor. Siyah’ın konuşma penceresindeki notu gördüm. Gün doğumunda yazmış. “Değerler, hiyerarşi içindedir. İki değer çatıştığında üstün gelene yöneliyoruz. Yani bir değer aşağıdayken yukarı çıkabiliyor. Örneğin, para bir değer, ama aşağı bir değer. Üste çıktığı tek nokta faydadır. Yalan da öyle, çatıştığında yukarı çıkabiliyor. Mesela adalet aşağı bir değer. Çok adalet isteyenden kaçacaksın. Hedef aldığım değer para. Aman yanlış anlama, savaş! Hedef aldığım erdem nezaket! İkisi hakkında da hikayem var. Para hazcılıkla alakalı, nezaket öldürmekle… Ayrıntılarıyla anlatacağım.” Siyah, ayrıntılarıyla anlatmadı. Hiçbir zaman konuşmadık. Gözüm günlerdir Beyaz’ın penceresinde, fotoğrafının sağ alt tarafındaki ışığı gözlüyorum. Yanıp yanıp sönüyor. Yazdıklarımı uzun süre görmüyor. ellerini alıyorum sabaha kadar seviyorum / ellerin beyaz tekrar beyaz tekrar beyaz ellerinin bu kadar beyaz olmasından korkuyorum* Dizelerini yazdım. Cevap vermedi. Beyaz’ın penceresi benim yazdıklarımla dolu ne zamandır. Bir daha hiç konuşmadığım insanlardan biri artık. Tanımadığım insanlardan bile uzak. *Cemal Süreya, Gül
- Hem okuyun hem dinleyin çünkü Burası Radyo Şarampol
Şule Tüzül, Şükran Yiğit'in Attilâ İlhan Roman Ödülü'nü alan romanı Burası Radyo Şarampol üzerine yazdı: “Burası Radyo Şarampol’ün okurken hiç bilmediğim bir portakal ağacı ile dost oldum, kim bilir kaç kere koşup sarılmak istedim o portakala ağacına, hiç tanımadığım insanlardan dost edindim, Filiz’le birlikte onlardan ayrıldığımda içimden benim de bir şeyler koptu, belki Filiz ağlamadı ben onun yerine de ağladım.” “Hayat siz başka planlar yaparken başınıza gelen şeydir.” John Lennon Çok klişe bir cümleyle başlayacağım: Burası Radyo Şarampol’un kapağını açıp okumaya başladığınız anda başka bir dünyaya geçiyorsunuz. Evet, kesinlikle dünya değiştiriyorsunuz. İçinde insana dair acı tatlı her şey olmasına rağmen huzurlu ve büyülü bir dünya bu. Ama aslında bir yandan da çok iyi bildiğimiz bir dünya. Çocukluğumuz. 14 yaşımız. Sonra gençliğimiz. Sonra bu günlerimiz. 1960-70’lerde Türkiye’de doğup büyüyen herkesin çok tanıdık anıları ile örülmüş bir romanın içinde ilerliyorsunuz. “Umut ediyorduk, dünyanın sihirli bir yer olduğuna inanıyorduk, çünkü bunca kötülüğün, çaresizliğin, el konulan şiir pusulalarının ve yere düşen saç tokalarının arasında da bir aşkın yaşayabildiği, çünkü içinde ‘Bu mektubu bulan bana bir mektup yazsın,’ diyen bir pusulayla denizleri aşıp, oturduğumuz sahile vuran şişelerin bulunabildiği bir dünyada yaşıyorduk.” Nasıl bir romanın içinde olduğumuzu en iyi özetleyen paragraflardan biri bu sanırım. Evet, kitapların ve şarkıların hayat memat meselesi olduğu, kitap kahramanlarıyla, balıklarla, ağaçlarla dertleşen çocukların ağaçları mektuplarla ve sözcüklerle suladığı, sokaklara şiir pusulalarının bırakıldığı, yere düşen saç tokalarına hayatın bin bir anlamının yüklendiği, Antalya’nın sahillerinde yakalanamayan balıklara asla unutulmayacaklarına dair sözler verilen bir dünya bu roman. Kitabın ana kahramanı ve anlatıcısı Filiz sanki bir kurgu kahraman değilmiş gibi ete kemiğe bürünüyor, yanınıza oturuveriyor. Kitabın en sağlam kahramanlarından, gerçek bir kahraman Mine Abla sizin de Mine Ablanız oluveriyor, hep yaptığı gibi gidip hemen ama hemen bir çay koyuveriyor. O çayın tadına da doyum olmuyor. Filiz anlatıyor, siz dinlerken yaşanan her şeyin bir parçası oluveriyorsunuz. Ali size de bakıyor hüzünle, içiniz aynı Filiz gibi kabarıyor o bakışlar karşısında. Ali’nin şakağınızın kenarından saçlarınızı öpüşünü kendi saçlarınızda hissediyorsunuz. Tıpkı Filiz gibi, Arkadyus’a değil bir geçmişe aşık oluyorsunuz, Filiz ne zaman Arkadyus’un plakçı dükkanında onunla müzik dinliyorsa siz de yanlarında oluyorsunuz. Onların içini dolduran duygular, sizin de içinizi dolduruyor. Filiz’in Chris’le yaptığı bütün yolculuklara siz de katılıyorsunuz ve Chris’in yanından siz de hiç ayrılmak istemiyorsunuz. “Hayatımız bölünmüştü bizim, hangi şehirde, hangi hayatta yaşarsak yaşayalım içimizde hep, sadece kendimizin girip dolaşabileceği, herkese yabancı bir şehir taşıyacaktık. Ne zaman ki o şehrin pusulasını birisine vermek çok isteyecektik, işte o zaman ona aşk diyecektik.” Eski bir binada Filiz’in yerine siz dolduruyorsunuz kasete şehrin seslerini. Ve bütün o sesleri dinlerken Antalya’nın Şarampol mahallesine hiç gitmemiş bile olsanız beyninizin içinde sizin bir parçanız oluveriyor koca bir mahalle. Tıpkı Filiz’le birlikte Berlin’in doğusu ve batısı arasında gidip gelirken, Kreuzberg’in sokaklarında gezinirken hiç gitmediğiniz bir şehrin kokusunu, müziğini, karmaşasını da içinizde hissedeceğiniz gibi… 1970’lerin Türkiye’sinde okula gidip de aşağıdaki şu satırları yaşamamış olan var mı? “Uzattığımız avuçlarımızla, birleştirdiğimiz parmak uçlarımızla içimizde bir daha asla kapanmayacak üzere açılan yaralardan habersizdik. Çalan teneffüs zili ile birlikte ellerimizin sızısı yavaş yavaş kaybolurken, biz her gün, tekrar tekrar, yenilmeyi öğretilen ruhlarımızı birbirimizden saklamaya, bize kaybedeceğimizi şimdiden söyledikleri bir hayata alışmaya çalışıyorduk.” Bir Genç Kız Yetişiyor’un Francie’si, Gorki’nin Ana’sındaki Pavel, Andrey ve Nataşa, Orhan Veli’nin Bütün Şiirleri sokaklara dağılıp nasıl ki bir ömür boyu Filiz’in yanından ayrılmıyorsa, Burası Radyo Şarampol’un daha ilk sayfalarında Filiz’in ve Filiz’in hayatına giren insanların yanınızdan ayrılmayacağını biliyorsunuz. Tam da bunu hissederken şu satırlarla karşılaşıyorsunuz: “Kim kimden kopya çekiyordu? Hayat mı kitaptan, kitap mı hayattan?” “Çünkü artık hikâyelerin zamanı durdurabilen gücünü fark ediyordum. Pavel ve annesinin niye hâlâ o portakal bahçesinde yaşadıklarının nedenini fark ediyordum. Zamanı, hikâyeyi beyaz bir ışık olarak o prizmadan geçirince hayatın renklerine ayrıldığını fark edip, zamanı ve hikâyeyi hep yanımda taşımayı öğreniyordum.” Zaten roman boyunca Şükran Yiğit hep tam da yerinde karşılaşacağımız cümleler sunuyor okuruna. Zaten bütün hikâyeler sırf o büyülü cümleler yazılsın diye yaşanmış sanki. Bu yazıya sığdırabilsem kitapta geçen minik minik bütün hikâyelere dair bir şeyler söylemek istiyorum, dilimin ucunda, söyleyemiyorum, kitabı henüz okumayanlar o bölümleri okurken benim yaşadığım duyguları eksik yaşamasınlar diye. Ama en azından şunu söylemeliyim: Hani dedim ya Burası Radyo Şarampol’ün okurken başka bir dünyaya giriyorsunuz diye, işte o dünyada hiç bilmediğim bir portakal ağacı ile dost oldum, kim bilir kaç kere koşup sarılmak istedim o portakala ağacına, hiç tanımadığım insanlardan dost edindim, Filiz’le birlikte onlardan ayrıldığımda içimden benim de bir şeyler koptu, belki Filiz ağlamadı ben onun yerine de ağladım. Filiz’in dinlediği şarkıları dinlerken onun anılarını kendi anılarım gibi sahiplendim. Şarkısız geçtiğiniz bir sayfa yok bu kitapta. Burası Radyo Şarampol’ü sadece okumuyorsunuz, dinliyorsunuz, hatta bazen dans ediyorsunuz. Bu romanın en özel yanı şarkıları. İçinden şarkılar geçen bir roman bu. Leonard Cohen, Beatles, David Bowie, The Cure, Morrissey ve daha niceleri eşlik ediyor satırlara. Meraklısı için Spotify’da bir Radyo Şarampol çalma listesi var.* Ben kitabı okurken sürekli bu listeyi dinledim ve halen dinlemeye devam ediyorum. Ayrıca bir sözlüğü var bu kitabın, Şükran Yiğit romanda geçen birçok olay ve kavram için çok hoş bir sözlük hazırlamış.** “Çünkü dünya ifade edilebilenlerden çok ifade edilemeyenlerden ibaret bir yer olarak görünüyordu gözüme.” İşte o ifade edilemeyenlerle dolu Burası Radyo Şarampol … Bizim de ifade edemediklerimizle karşılaşıyoruz sayfalarda. “Bazı gerçekler ne kadar gerçek olurlarsa olsunlar nüfuz edemiyorlardı hayata.” Ve Burası Radyo Şarampol’un satırlarında adım adım ilerlerken her şey nüfus ediveriyor hayata… Kitap boyunca her cümleye nasıl bu kadar yakın hissedebildiğimi soruyorum kendime. Bu sorunun cevapları cümle cümle karşıma çıkıyor. Filiz hayatı boyunca en çok Mine Abla’yı anlıyor. Çünkü diyor ki “ikimiz de hâlâ hayatımızı bildiklerimizin değil, bilemediklerimizin yönettiği bir dünyada yolumuzu bulmaya çalışıyor, daha doğrusu buna inanıyorduk.” Belki bu yüzden Radyo Şarampol’ün seveni çok, aynı dünyada yolunu bulmaya çalışan insanlar topluluğuyuz belki biz hepimiz… Belki bu nedenle Burası Radyo Şarampol ruh akrabalarımızı bulduğumuz bir coğrafyaya dönüşüyor. Belki hepimiz için “Hayat başımıza gelen bir şey değildi, biz onun peşinden gidiyorduk.” Hepimizde benzer vazgeçişler olmalıydı, güzelliğini bozmadan içimizde taşıdığımız, ki bu nedenle edebiyatın şefkatli kollarında kendimizi sağaltmayı seçen okurlar olarak bu kitapta buluşuyorduk… En umutsuz, çaresiz, çıkışsız zamanlarda bir mucize bekleriz, mucizelerin olmayacağından adımız gibi eminizdir ama işte içimizde bir yer, olacağına inanmak ister. Burası Radyo Şarampol, bize o mucizenin olabilirliğini vadediyor. Mine Abla böyle bir duyguyla kavuşma ihtimalinin olmadığı bir sevgiliyi bekliyor ve diyor ki “Çünkü Cengiz Abi’n içtiğim şu çay gibi yudum yudum içimi ısıtıyor.” Bu romanda öyle çok çay yapılıyor ki, sevinirken, üzülürken, en umutsuz zamanlarda ya da işte o mucizelerin arifesinde. Filiz ve Mine Abla ne zaman çay demlese, satırların arasında o çayın tadı ve kokusu duyuluyor. Şükran Yiğit’in cümleleri, romanın onlarca minik hikâyesi yudum yudum içimizi ısıtıyor… Şarkılarıyla, hikâyeleriyle, masal kahramanına dönüşen kahramanlarıyla Burası Radyo Şarampol bize diyor ki memleket sevdiğimiz insanlardır. Burası Radyo Şarampol, hepimizin başından geçmiş, son derece sıradan sandığımız acı tatlı anıları gömüldükleri geçmişten çıkarıp onların ne kadar olağanüstü olduğunu anlatıyor. Bazı kitaplar birbirine hiç benzemese de yakın duygular uyandırabilirler. Burası Radyo Şarampol de bana Salinger’ın Çavdar Tarlasında Çocuklar’ını hatırlattı sık sık. Kitabın efsane kahramanı Holden bir yerde şöyle der: “Bir kitabı okuyup bitirdiğiniz zaman, bunu yazan keşke çok yakın bir arkadaşım olsaydı da, canım her istediğinde onu telefonla arayıp konuşabilseydim diyorsanız, o kitap bence gerçekten iyidir.” Burası Radyo Şarampol, bitmesini hiç istemediğiniz, bitirdiğinizde yazarını aramak isteyeceğiniz bir kitap. *https://open.spotify.com/playlist/6ecjJI4X7YHfqxIZ3M3908?si=E29s9iOCSmyeuWUvg20_8A&nd=1 ** https://sukrany.wixsite.com/radyo-sarampol BURASI RADYO ŞARAMPOL Şükran Yiğit İletişim, 2020 291 s.
- Ne olursa olsun, hayat devam ediyor; eksik, yarım, özlemle
İngiliz yazar Ben Davis'in, insanlar ve köpekler arasındaki koşulsuz sevgiyi hem hüzünlü hem de eğlenceli bir anlatıya dönüştürdüğü Ultra Çocuk ile Harika Köpek, belleklerden uzun süre silinmeyecek bir dostluk romanı. Doğdukları günden beri hiç ayrılmayan ultra çocuk George ile harika köpeği Gizmo'nun büyüme ve olgunlaşma hikâyesini sayfalarına taşıyan bu bol ödüllü kitap, olumsuz durumlara karşı tek yürek olmanın ve cesur davranmanın gerekliliğini hatırlatıyor. Muzip dili, sağlam kurgusu ve Julia Christians'ın resimleri eşliğinde, okurlara ''inanılmaz'' maceralar yaşatan eser aynı zamanda; ebeveyn ayrılığı, sevdiklerini kaybetme, anksiyete, akran zorbalığı, yalnızlık gibi çocukların duygu dünyalarını altüst edebilecek hassas konulara da dikkat çekiyor. 14 yaşındaki Gizmo, bir köpeğin umabileceği her şeyi yaşadı şu hayatta! Can dostu George sayesinde sevgi dolu, muhteşem bir ömür sürdü. Galaksilerarası Güç Takımı'na katıldı. Herkesin arkadaşı, suç savaşçısı, sincap kovalayıcısı ve reçelli bisküvi sevdalısı oldu. Ama hepsinden önemlisi, köpek yaşıyla aşağı yukarı 78 yıl boyunca (!) hep çok iyi bir çocuk olarak kalmayı başardı o. Fakat artık işler iyiye gitmiyor. Gizmo bir hayli yaşlandı ve... bu duruma çok üzülen George, onunla son kez DELİCESİNE eğlenebilmek ve güzel anılar biriktirebilmek için bir ''Gizmo ile Yapılacaklar Listesi'' hazırladı. Kampa gitmek, dondurma yemek, şehrin öteki tarafındaki yüksek tepeye tırmanmak, on beş dakikalığına ünlü olmak... Peki, George'un yerli yersiz ''fıttırışları'' ve Gizmo'nun aşırı tembelliği işin içine girince, bu listedekilerin ne kadarı gerçeğe dönüşebilecek dersiniz? Ben Davis'in, ''Ne olursa olsun, hayat devam ediyor; eksik, yarım, özlemle. Hem de hiç dinmeyecek bir özlemle...'' görüşü üstüne temellendirdiği Ultra Çocuk ile Harika Köpek, kahkaha attırırken gözleri nemlendirmeyi başaran kitaplardan! Ben Davis, kitapları yayımlanmış ödüllü bir yazar olmadan önce, radyo programları ve çeşitli dergiler için şakalar ve eskizler yazdı, kütüphanecilik ve postacılık yaptı. Yazmadığı zamanlarda düzenli olarak okullarda yaratıcı yazarlık atölyeleri düzenleyen Ben Davis, eşi ve oğluyla Staffordshire'da yaşıyor ve boş zamanlarında köpeğine saçma kostümler giydirmeyi seviyor. ULTRA ÇOCUK İLE HARİKA KÖPEK Ben Davis Tudem Yayınları, 2022 Çeviri: Mert Doğruer Resimleyen: Julia Christians 248 s.
- Hakikatin gölgesinde serinlemek isteyenlere
Yazdığı öyküler kadar öykü kuramı ve edebiyatımızdaki usta öykücülerle ilgili kaleme aldığı inceleme kitaplarıyla tanınan Necip Tosun, son öykü kitabı Gidilmemiş Yerlerin Türküsü’nde insan ruhunun gizlerine eğilerek müzik ortak teması etrafında türkülerin ve şarkıların izlerini sürüyor. Yazarın 13 öyküden oluşan son kitabı Gidilmemiş Yerlerin Türküsü, Ketebe etiketiyle raflardaki yerini aldı. İnsan ruhunun gizlerine eğilerek, bireyin zihninde, yüreğinde akıp giden hayatları, duygu ve düşünceleri, oluşumları okura aktaran kitap, ayrıntıların incelikli bir şekilde hikayeleştirildiği yüreğe dokunan öykülerden oluşuyor. Hayat ırmağından çıkıp gelen kahramanlar, bu öykülerde hem deneyimlerini aktarıyor hem de yaşadıklarıyla yüzleşiyor. Şiir diline yakın olan öykülerde estetik ve edebi lezzet öne çıkıyor. Öykülerin odağında ise yönetmen, ressam, besteci, eleştirmen, fotoğrafçı, hikâye anlatıcıları gibi yazar ve sanatçıların üretme süreçleri ile sanat tartışmaları yer alıyor. Öykülerin “müzik” ortak vurgusuyla birbirine bağlanıp tematik bir bütünlüğe ulaşması fonda kulağınıza çalınan o eski şarkıları ve türküleri yeniden hatırlatıyor. Edebiyat tarihinin ustalarının kulaklarının da çınlatıldığı öykülerde yapılan alıntılar Necip Tosun’un kahramanlarının zihin dünyasında yankılanıp dururken okura kadim bilginin ipuçlarını veriyor . “Hâfız demişti: ‘Hızır kılavuz olmadıkça yolu yitirmekten kork!’ Müzik Hızır oldu, sizi getirip hakikatin gölgesinde serinletiyor. Bunu da kaydet.” Kitaba adını veren “Gidilmemiş Yerlerin Türküsü” öyküsünde Mustafa amcanın iç dünyasını ince ince işleyen Necip Tosun, türkülerini kaybetmiş yaşlı adamın duygularını şöyle anlatıyor: “Herkes acılarının üstünü bir şeyle örter, ressam renklerle, yazar sözcüklerle, besteci notalarla, yoksul dizilerle, türkülerle... Mustafa amca da türkülerle katlandı hayata. Ama sonunda türküler de terk etti onu. Türküler susunca ıssızlaştı, yalnızlaştı, bütün dayanaklarını kaybetti. Eğer iyi bir türkü bulabilseydi hayata katılabilecek, tüm karanlıklar aydınlanacaktı.” Türküsünü veya plaklarda yankılanan o eski zaman şarkısını arayan kahramanların dünyasına daldıkça, hayatın ritmini tutan, ruha şifa olan müziğin tınısını duyuyor ve okur olarak kendi şarkınızın peşine düşmeye başlıyorsunuz. Necip Tosun öyküler, eleştiri ve sinema yazıları, incelemeler yazmış ve bunları yıllar boyunca edebiyatımızın önemli mecralarında yayınlamış bir kalem. Farklı alanlarda eserler veren Necip Tosun’un edebi dünyasında öykü tam merkezde yer alıyor. Yazarın bugüne kadar aldığı pek çok ödül bunun en iyi göstergesi. Tosun, Otuzüçüncü Peron adlı öykü kitabıyla 2005 Türkiye Yazarlar Birliği “hikâye”, Modern Öykü Kuramı kitabıyla 2011 yılı “edebî eleştiri”, Ansızın Hayat kitabıyla 2014 Ömer Seyfettin “Öykü”, Öykümüzün Sınır Taşları kitabıyla 2016 yılı ESKADER “inceleme”, 2017 yılında da Necip Fazıl Hikâye-Roman Ödülü’nü aldı. GİDİLMEMİŞ YERLERİN TÜRKÜSÜ Necip Tosun Ketebe Yayınları, 2021 176 s.
- Şiddetin yüzleri
Her bir köşeden gerçek ya da duygusal fırtınaların patlak vermesine karşın tutumlu ve özlü bir dille yazılmış Köpek, yayımlandığında birçok dile çevrildi ve İngiliz Pen Ödülü'nü kazanıp Amerikan Ulusal Kitap Ödülü kısa listesinde yer aldı. Pilar Quintana annelik, sevgi ve şiddete dair bu dokunaklı soruşturmada, güzellik ile dehşet hissini yan yana getiriyor. Kolombiya'nın günlük hayatın çetin doğa şartlarıyla mücadele anlamına geldiği, hemen her şeyin şansa kaldığı Pasifik kıyısı. Kocasıyla birlikte denize bakan derme çatma bir kulübede yaşayan orta yaşındaki Damaris, anne olma arzusu içindedir. Bir gün büyük bir hevesle yavru bir köpek edinir. Ancak bu sahiplenme şefkatten çok daha farklı duyguları beraberinde getirir. Pilar Quintana, 1972'de, Kolombiya'nın Cali kentinde doğdu. Bogotá'daki Javeriana Üniversitesi'nde öğrenim gördü. İlk romanı Cosquillas en la Lengua'yı [Dilde Gıdıklanmalar] 2003'te yayımladı. 2007'de Hay Festival'da Latin Amerika'nın en gelecek vaat eden yazarları arasında gösterildi. 2017'de yazdığı Köpek romanıyla Biblioteca de Narrativa Colombiana Ödülü'nü, 2021'de yayımladığı Los Abismos [Uçurumlar] romanıyla Alfaguara Roman Ödülü'nü kazandı. KÖPEK Pilar Quintana Çeviri: Havva Mutlu Dizi: Can Çağdaş Tür: Roman 112 s.
- Öykü: Tekerleğin İzinde
Bu ıssız sahnenin perdesi bir daha açılmamak üzere kapandı mı, bu evin bacası tütmeyecek mi artık diyorum. Güneşin pervasızca parlaması, yelin güle oynaya vadiden aşağıya hiçbir şey olmamış gibi salınması ağrıma gidiyor. Nebilay Erdoğan Bir haziran günü öğle vakti. Samanlığın damında, çimenlere oturmuş göz alabildiğine uzanan çayırlık vadiye bakıyorum. Karşıdaki dağın tepesine tünemiş Kılıçkaya’dan efil efil esen yel, kır çiçeklerinin kokusunu getiriyor. Güneş masmavi gökte var gücüyle ışıldıyor. Vadiyi boydan boya geçen çayın sularında yakamozlar yanıp sönüyor. Köye geleli bir hafta olmuştu. Hastaneden çıkınca evimizi görmek isteyen babamı kıramamış; o mutlu olsun diye tatilimi köyde geçirmeye karar vermiştim. Henüz hazır değildim çünkü bu eve dönmeye. Oyuncularını sonsuza kadar kaybetmiş bir tiyatro sahnesiydi bu ev, bu harman, bu köy...Varıp gittiği her yerden rengârenk bir gökkuşağı sevinciyle dönen annem, elini gözüne siper ederek yirmi dört saat kapı bacamızda devriye gezen babaannem ve gününün çoğunu cami ile evi arasında mekik dokuyarak geçiren dedem artık hayatta değiller. Bu ıssız sahnenin perdesi bir daha açılmamak üzere kapandı mı, bu evin bacası tütmeyecek mi artık diyorum. Güneşin pervasızca parlaması, yelin güle oynaya vadiden aşağıya hiçbir şey olmamış gibi salınması ağrıma gidiyor. O sırada “Kızım hoş gelmişsiniz, hoş gelmişsiniz,” dedi biri, dönüp arkama baktım. Bir adam bana el sallıyordu. Köy çeşmesine giden yolu, harmandan ayıran çeperin diğer tarafındaydı. Kalkıp o tarafa doğru ilerledim. Sesin sahibini önce çıkaramadım. Yaklaşınca Nihat amca olduğunu anladım. “Hoş bulduk amca, hoş bulduk.” Onu gördüğüme sevinmiştim. Adımlarımı sıkılaştırdım. Çeperin yanına varınca elimi uzattım, merhabalaştık. Gür, devrimci bıyıkları ve saçları beyazlamıştı ama yine de yıllar ona uğramamış gibiydi. “Amca nasılsın, iyi misin? Maşallah çok iyi gördüm seni.” “Sağol kızım, sağol. Sen de çok iyi duruyorsun. Sen en büyüklerisin değil mi? Elif’in arkadaşı, Yeşim.” “Evet amca, ta kendisi.” Nihat amca, babamın en iyi arkadaşlarındandı. Devlet hastanesinde memurdu. Kızı ile ilçede aynı lisede ama farklı sınıflardaydık. Emekli olup, çoluk çocuk İstanbul’a taşındıklarından bu yana hemen hemen hiç görüşmemiştik. Babam bir kere İstanbul’da ziyaretlerine gitmiş, yıllar içinde inşaat işlerinden epeyce para kazandıklarından söz etmişti. “Amca köyde olduğunu bilmiyordum. Biz de bir hafta önce babamla geldik.” “Duydum kızım, balam duydum. Hatta o gün aha şurdan çeşmeye gidiyordum. Sizin kapıda tavukların peşinde küçük bir çocuk gördüm. Kimin o sıpa?” “Sarper, bizim Gökçe’nin oğlu.” “Hay maşallah, hay maşallah…Yahu ben de üç-dört gün önce geldim. Küçük bir işim var, halledip döneceğim ama babana uğrayacağım mutlak. Hem başsağlığına hem de geçmiş olsuna geleceğim.” Başını yere eğip bir iç çekti. “Anan rahmetli çok ekmekli, çok değerli kadındı. Çok genç gitti, çook…” “Maalesef, çok gençti!” dedim. Yaşla dolan gözlerimi yere eğip, ayakucumla kuş ekmeklerinin arasındaki küçük taşı ileri geri oynattım. “Hele anneannen, ne mübarek kadındı yahu! Çok ekmeğini yemişim. Evleri köyün hemen girişinde ya, yaz kış, gelenin gidenin önüne geçer, aç mı, susuz mu sorguya tutardı. Hiç erinmez, o saat onlarca kişiye ekmek yapar, çay kaynatırdı. Deden, ananın babası, ilçeye okula giderken kaç kez bizi donmaktan kurtarmıştır. Onların o dipteki yer evinde, nene bize seküde yatak yapardı, beş on genç doluşur yatardık. Rehmeet canlarına, çok çok iyi insanlardı.” Göz göze gelmemeye çabalayarak söylediklerini başımla onaylıyordum. Sözünü ettiği o yaz evi… Annemin çocukluğunun ve ilk gençlik yıllarının geçtiği o kozalak kokulu ev… Annem bir keresinde bana, şu hayatta deliksiz uyku çektiği tek yerin orası olduğunu söylemişti. Gözüm, Nihat amcanın sağ omzundan yarısı görünen mezarlığa kaydı. “Rahat uyu annem, rahat uyu, inşallah acıların dinmiştir,” diye geçirdim içimden. “Ama size de helal olsun yavrum. Çok iyi baktınız onca sene. Son görevinizi de yaptınız lâyıkıyla. Şimdi Allah var yukarıda. O karda kışta çok az evlat, anasını buralara, taa toprağına kadar getirip koyardı.” Eskiden de çok hızlı konuştuğunu, konuşurken yerinde duramadığını hatırladım. Şimdi de ağırlığını bir bacağından öbürüne veriyor, konuşmasında söz ettiği yerleri sağa sola, öne arkaya dönerek elleriyle ve kafasıyla işaret ediyordu. Yutkundum. Toparlanmaya çalıştım. “Amca eve gidelim, bir çayımızı iç. Gerçi gönül koydum bilesin. Kaç gündür köydeymişsin, babama uğramışlığın yok.” “Gelecem kızım, balam gelecem. Tabii ki gelecem. Gelmeden olur mu? Yahu ben şimdi şey için geldim. Sizin emmioğluna dedim ki, dedenlerin harmandaki o öküz arabası tekerleğini alacağım. ‘Dedemgilin ben veremem, ablamlar burda ona sor,’ dedi.” “Hangi tekerlek amca?” Bizi ayıran çeper bel hizamızdaydı. Bir adım geri çekilip, “Şu, işte şu,” dedi. Azıcık yana doğru eğilip işaret ettiği yere baktım. Ben ilkokuldayken babam bu çeperi yeni baştan yapmıştı. Kılıçkaya’dan römorklar dolusu irili ufaklı taş taşımış, yamru yumru olanlarına tuğla görüntüsü vermek için günlerce uğraşmıştı harmanda. Toprak harcı aralarına özenle doldurup mala ile düzlemişti. Çok güzel olmuştu. İnsanın baktıkça bakası geliyordu. Nihat amcanın işaret ettiği kısım sonradan eklenmişti anlaşılan. Orada bir tekerlek olduğunun farkında bile değildim. Orhan, “Abla, harmanda ineklere ot veriyorum. Yola kaçmasınlar diye çeperi biraz daha uzattım,” demişti ama pek oralı olmamıştım. Demek ki koca bir taş niyetine bu tekerleği de çepere gömmüştü. “Amca bu mu?” “He he bu. Ya sizin bu Orhan bi alem. Bu tekerleği alıp götürsem, kim ne diyecek bana?” Bir iki kez sağlamlığını yoklarcasına tekerleğin mazisine ayağıyla vurdu. Yüzüne ciddi bir ifade oturttu. “Rehmetli deden, çok eli açık adamdı. Bir gün geldim, şu harmanda, tam şurda uzanmış yatıyor. Kasketini de yüzüne örtmüş.” İşaret ettiği yere çevirdim başımı. Dedemin zihnimde beliren kasketli görüntüsüne dalıp gittim. Nihat amcanın sözünü ettiği tekerlek, iki yüz yıl önce bu köye köklerimizi salan tekerlekti. Bir çift öküzün çektiği arabada, dedemin dedesini, annesinin kucağında, şimdi bizlere yabancı olan o uzak yerlerden buralara taşıyan tekerlek de oydu. Ondan bir yüz yıl sonra, o sıralar yedi sekiz yaşlarında olan dedemi, sabahın alacakaranlığında babasının yanında yardımcı götüren de… Bundan otuz yıl önce, aşağı geçitten yüklediğimiz otların üstünde, annemin kucağına yatarak yol boyunca bulutları seyre dalmış çocukluğumu taşıyan tekerlekti. Ve nihayet, babamın eskidi diye parçalara ayırıp diğer eşini, samanlığın yıkılmak üzere olan kısımlarına destek olarak verdiği tekerlekti. Şimdi de anıları sırtlamış, arkamdaki yayla yolundan yokuş aşağı iniyor. Üstüme yıkılacak gibi büyüyor anılar dağı. Ben geçmişle boğuşurken Nihat amca eğilmiş, tekerleği inceliyordu. Konuyu değiştirmek ve biraz soluklanmak için, “Elif nasıl?” diye sordum. “İyi iyi, çok iyi. Valla o liseden sonra okumadı. Bizim işler biliyorsun yürüdü gitti İstanbul’da. ‘Ne okuyacam baba. Okuyan kaç para alıyor. Hepsi işsiz, aç, susuz’ dedi. Sen kaç lira maaş alıyorsun balam, misal?” Bu soru karşısında afallamıştım. “Been, ben mi, ıııı…” “Noolacak balam, işte o kadar bir şey.” O sırada çeperin taşlarını indirmeye başlamıştı. Birer ikişer alıp kenara koyuyordu. Bu maaş sorusuna ifrit olmuştum. İnsan doğrudan birine kaç lira maaş alıyorsun diye sorar mıydı hiç! Sağ omzunun üzerinden kafasıyla mezarlığı işaret ederek konuşmasını sürdürdü: “Altı üstü bir tekerlek. Alıp gitsem kim ne diyecek? Ölümlü dünya kızım. Kime kaldı? Benim dedeler ağaydı. Senin deden bizde hizmeker. Nenem derdi ki, karpuzu ilk bizde görmüş deden. ‘Hanım Ana, bir iki dilim versen de götürsem çocuklara,’ dermiş. Aç açık, nenem de acır verirmiş. Nooldu, ikisi de aynı mezarda şimdi.” Bu hizmetkârlık meselesini biliyordum da, karpuz kısmını ilk kez duyuyordum. “Acır, verirmiş” ifadesi yüreğime bir ok gibi saplanmıştı. Yavaş yavaş bir öfke dalgası kabarıyordu içimde. Nihat amca hızını alamamış dedemle ilgili başka bir hikâyeye başlamıştı: “Rehmetli çok da korkaktı. Bir keresinde amcanla ben sizin oda var ya, şu yola bakan,” Evet, der gibi başımı salladım. Kelimeleri, sağanak gibi yağdırıyordu. O kadar hızlı konuşuyor ve farklı şeyler anlatıyordu ki yarattığı duygu ve düşünce dünyasına dalamadan, yüzüm türlü tevür haller alıyordu. “…İşte onun duvarına, sağ sol zamanları, hızlı zamanlarımız yani, yaşasın şu, kahrolsun bu, diye yazılar yazıyoruz. Ertesi gün deden badana vuruyor üstüne. Biz yazıyoruz, o kireçliyor. Yazıyoruz, kireçliyor…” Kıkırdıyordu. O günlere gitmişti gerçekten de. “Senin büyük emmin kitaplarını toplayıp gece sizin şu karşıdaki Çegilli’ye gömüyor, evi jandarma basacak diye. İçinde ders kitapları da var.” Gülmekten yaşaran gözlerini silerken, iki üç kez, “Ne mübarek adamdı ya, valla, alem adamdı, rehmet canına,” diye kendi kendine, kafasını sağa sola sallayarak tekrarladı. “Şimdi diyeceksin ki Nihat amcam bu tekerleği ne yapacak? Kızım sen okumuş kızsın. Benim bir çiftlik var, baban gördü. Ne ağırladım babanı orada haa. Anlattı mı sana? Gel dedim, gel ye, gözün gönlün açılsın, ömrün çobanlıkta geçti, gel.” Öfkeden, yüzümün renkten renge girdiğini fark ediyor muydu acaba? “Bu köydeki eski eşyaları topluyorum. Çiftliğin girişine böyle antika niyetine, şark köşesi gibi bir yer yapacağım. Köyün aşağısından başladım, traktöre ata ata geliyorum.” Arkasını dönüp eliyle aşağıları işaret etti. “Çocuk sigara almak için dükkâna girdi. Birazdan getirir traktörü. Fehim emmigilden başladım. Vedire, golop, stil, işte ne bulursam, ne varsa topluyorum. Bazıları da diyormuş ki, gelmiş eşya topluyor.” Büyükçe bir taşı kucaklayıp bir iki adım öteye bıraktı. Nefesini toplayarak konuşmasını sürdürdü. Yüzü yorgunluktan kızarmıştı. “Köylüyü bilirsin. İyilik yaramıyor millete. Atmışsınız işte bir köşeye, kötü mü, alıp götürecem, boyayacam, onaracam… Zaten köylük diye bir şey kalmamış ki, her ev peg olmuş.” Son taşı bulunduğu yerden öyle sert biçimde söküp almıştı ki çeper, küçük bir top güllesi yemiş gibi gürültüyle yıkıldı. Kurumuş çamur sıvalardan adamakıllı bir toz bulutu yükseldi. İkimiz de birkaç adım geriye çekildik. Tekerleğin üst tarafı görünmüştü. Çeperden ve Nihat amcadan birkaç adım uzaklaşmam, kısa bir anlığına yaşadığım duygu karmaşasından başımı alıp azıcık sakinleşmeme yaradı. Eli açıklık genlerden mi ne, her iki taraftan da benim sülalemin eski bir alışkanlığıydı anlaşılan. Bu alışkanlığı bir gelenek gibi sürdürmeli miydim? Bu tekerleği vermeli miydim? Babama mı sorsaydım? Nihat amca soracak vakit bırakmamıştı ki, zaten babamın ne yanıt vereceğini de biliyordum. Nasıl uzaklaştıysa çeperden, aynı hızla gelip eğildi. Kökünden söküp alacağı bir demet ot parçası gibi tekerleği sağa sola oynatıp, zeminini yokladı. O sırada ona doğru birkaç ürkek adım attım. Kaldırabileceğinden emin olmalı ki iki koluyla tekerleği sarmaladı. Adımlarımı hızlandırdım ve hafifçe öne eğilip: “Şeey amca, onu veremem,” dedim. Duymadı. Traktörün tır, tır, tır, tır sesi zaten cılız çıkmış sesimi bastırmıştı. Ağzımdan çıkanı kulağım duyuyor muydu benim? Şu yer yer çatlamış, etrafındaki halka demir paslanmış, artık hiçbir işe yaramayacak bir tahta parçası için, bir büyüğüme, köylümüze, babamın eski bir arkadaşına hayır mı diyordum? Hazır duymamışken, “Sus, bir daha aynı lafı etme!” diyordu içimden bir ses. İlk denemesinde başarılı olamamış, tekerleğin etrafındaki taşları temizlemeye girişmişti. Son bir hamle ile onu yola yuvarlayabilirdi. Bu kez iyice eğildim ve tekerleğin üstüne elimi koydum. O an öğlen güneşinin parlak ışıkları gözlerimi kamaştırdı ve kısa süreli bir körlük yaşadım. Günlerdir etrafımdaki her şeye olduğu gibi masmavi gökyüzünde parıldayan güneşe de kayıtsız kalmıştım ve o, intikamını böyle alıyordu zaar. Diğer elimi ani bir refleksle gözüme siper edip daha yüksek sesle, “Amcaaaa! Bu kalsın,” dedim. İkimiz de doğrulduk. Üstündeki ceket omuzlarına doğru kaymış, gömleği yer yer pantolonunun dışına çıkmıştı. Kısa süreli bir şaşkınlık yaşadı ve o sürede eskiden de çok sık yaptığı bir hareketi tekrarladı. Bıyıklarını sağ eliyle ağzının içine doğru taradı. Bir tekerleğe bir de bana bakıyordu. İkna etmeye çalışan bir ses tonuyla, “Kızım ne yapacaksın sen bu tekerleği? Çürüyüp gidecek burada. Baksana Orhan almış buraya atmış. Tarumar etmiş her yeri. Hey gidi hey! Baban görse yüregi çatlar. Gördü mü buraları? Yürüyemiyor dediler. Sağ tarafı tutmuyormuş. Ne zeki adamdı, alet yapardı, şu tekerleğin âlâsını yapar o.” Babamdan sağ tarafı tutmayan biri diye söz edilmesi, köye geldiğim günden bu yana bir pelte kıvamındaki bedenimi sanki baştanbaşa çeliğe kesmişti. Anıları mı yâd ediyorduk yoksa onlara boydan boya bir kılıç darbesi mi indiriyorduk, belli değildi. Ne ise ne? Bu son sözü, tepemi öyle bir attırdı ki, hafızamda canlanan çok eski bir anıyla birlikte öfkem dizginlenemez biçimde şaha kalktı. Gün batımından hemen önce biraz daha otlaması için babamın çok sevdiği kısraklardan birini bu harmana, işte tam şu ilerdeki köşeye getirmişim. Atın boğazında ilmek yapılmış zincirin ucundaki kazığı harmanın en otlu yerine çakıyorum. Çok uzaklardan gelen bir kişneme sesi duyuluyor. Doru kısrak bellikleniyor. Derken, kişneyerek şaha kalkıyor, arka ayaklarıyla etrafa çifteler savurup toprağı eşeliyor. Koşar adım uzaklaşıyorum ondan. Kendi etrafında üç-dört kez tur attıktan sonra kazığı yerinden sökerek arkasında sürüklenen uzun bir zincirle köyün aşağısındaki çayırlara doğru koşuyor. Uzakta batan güneşle birlikte gözden kayboluyor. Mezarlığa doğru çevirdim bakışlarımı. Nihat amca, yanı başımda bir gölge gibiydi. Kara bir gölge. “Burada dursun, onun yeri burası,” dedim. Traktörün gürültüsünü bastırmak bahanesiyle sesimi de epeyce yükseltmiştim. Dişlerimi sıkmıştım, burnumdan soluyordum. “Boyarım, şu üst kısmına dedenin adını yazarım ha, olmaz mı?” Yanıt vermedim. Yüzüne bakmamak için eğilip birkaç küçük taşı tekerleğin kenarlarına sıkıştırdım. Onu ağırsamaya başlamıştım. İstediğini alabilmek adına dedemin adını, bir kaşık bal niyetine ağzıma çalması öfkemi iyice kamçılıyordu ama saygıyı da elden bırakmıyordum. Taşları sakince üst üste koymayı sürdürdüm. O sırada traktör, dalgalı bir denizdeki sandal gibi, taşlı ve engebeli yola bata çıka gelip önümüzde durdu. Şoför gençten bir çocuktu. Benim üstüme ikinci kuşaktı belli ki. Tanımıyordum onu. “Hoş gelmişsin abla,” dedi gülümseyerek. “Hoş buldum.” Çocuğun teni güneş yanığıydı, dişleri bembeyazdı. Gülümseyişi nedense bana güç verdi. O güçle Nihat amcaya bakabildim. Yüzü allak bullaktı. Suskunluğum yeterince açık bir yanıttı onun için. “E tamam kızım, sen bilirsin.” Güç bela bir gülümseme oturttu yüzüne. Benim tekerleğimi bana bahşedermiş gibi küçümseyen bir gülümseme… “Oğlum gel, toplayalım şu taşları.” “Zahmet etme sen amca, Orhan halleder,” diyerek atıldım. Ellerinin tozunu silkeledi, gömleğini pantolonunun içine sokuşturdu. Arkası dönük, “İyi madem babana selam söyle o halde,” dedi. “Baş üstüne.” Arka tekerleklerden birine basarak römorka atladı ve kapaklardan birine oturdu. Traktör köşeyi dönünceye kadar gözaltından izledim. O da kafası dimdik benden tarafa bakıyordu. Tekerleğe mi yoksa bana mı bakıyordu, seçemedim.















