top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Müzik sayesinde duygular ve insanlıkla bağ kurmak

    BBC Radio 3, 4 ve World Service için müzik programları ve belgeseller hazırlayıp sunan Stephen Johnson’a ciddi bipolar depresyon teşhisi kondu. Ölümcül olabilecek bu depresyon girdabında, onun hayatta kalmasına yardımcı olduğunu söylediği şey ise Şostakoviç’in müziğiydi. “Hepimiz kendi hikâyelerimizi bu müziğe taşırız. Ne var ki Şostakoviç’in müziğinde bir şeyler bize bu nihai bireysellik ânında bile yalnız olmadığımızı hissettirir. Leningrad Filarmoni Büyük Salonu’nda Şostakoviç’in Leningrad Senfonisi’ni çalan ve dinleyen kuşatma altındaki insanlara bu şekilde hissettirmişti; çok daha fazla mütevazı, çok daha az gösterişli bir şekliyle, aynısını bana da yaptı.” BBC Radio 3, 4 ve World Service için müzik programları ve belgeseller hazırlayıp sunan Stephen Johnson’a ciddi bipolar depresyon teşhisi kondu. Ölümcül olabilecek bu depresyon girdabında, onun hayatta kalmasına yardımcı olduğunu söylediği şey ise Şostakoviç’in müziğiydi. İkinci Dünya Savaşı sırasında Alman kuşatması altında yazdığı 7. Senfoni (Leningrad Senfonisi) ile işgale karşı başlatılan büyük ulusal direnişin en güçlü sembollerinden biri olan Dmitri Şostakoviç 20. yüzyılın en önemli bestecilerinden biri olarak kabul edilir. Dünya devrim tarihine besteleriyle adını yazdıran bu büyük müzisyen aynı zamanda şimdiye kadar yazılmış en karanlık, en umutsuz müziklerden bazılarının bestecisidir. Bu müziğin Stephen’a ve onun gibi diğer insanlara söyleyecek bir şeyi nasıl olabilir? Şostakoviç Zihnimi Nasıl Değiştirdi, bestecinin müziğini ve kısmen hayatını ele almanın çok ötesine geçiyor ve müziği nasıl algıladığımızı, depresyonun yıkıcı etkilerini ve müzik sayesinde duygular ve insanlıkla nasıl yeniden bağ kurabildiğimizi yazarın kişisel deneyimlerinin tanıklığında ortaya koyuyor. Nöroloji bilimi beynin müziği nasıl işlediğini ve daha derin bir entelektüel ve duygusal seviyede müziği nasıl anlamlandırdığını anlama noktasında büyük adımlar attı ve atmaya devam ediyor. Bu kitap yüzyıllar önce akıl hastalıklarının tedavisinde kullanılan müziğin bu yönüne bir tanıklık niteliği taşıyor. ŞOSTAKOVİÇ ZİHNİMİ NASIL DEĞİŞTİRDİ Stephen Johnson Paloma Yayınları, 2021 Çeviri: Harun İri 136 s

  • Öykü: Lucifer geldiyse İnci nerede?

    Biliyorsunuz dışarıdan bakıldığında anlaşılabilen, tanık olunabilen şeydir mutluluk. Bir ailenin mutluluğu, bir çiftin mutluluğu. Ancak bu erişilmezlik iyi oynanan bir oyunun teması da olabilir. Esra Ertan Öğlene doğru yeni kiracılar üçüncü kata yerleşmeye başlamıştı. Mahallenin yalnızca hafta sonuna özgü olan sessiz coşkusunu, merdiven korkuluklarını tekmeleyen kutuların hışırtısı, taşıma şirketi elemanlarının aralarında alçalıp yükselen homurtuları ve eve girmeye direnen eşyaların yalpalayıp binaya yayılan sesleri kesiyordu. Yatakta tatsız bir esnemeden sonra kalkıp kapıya yürüdüm. Genç, ışıltılı, capcanlı bir ses fısıltılı tonda, adamlara eşyalarla ilgili bazı ricalarda bulunuyor ve onlarla şakalaşır gibi kesik kesik gülüyordu. Onu görme arzusu doğdu içimde. Sesin sahibinin nasıl göründüğüne bakmak istedim. Parmak uçlarıma basarak sokak kapısına yanaştım. Eğilip dürbünden baktım. Kumral saçlarını bir şapka altında toplamış, hafif etli, endamlı vücuduyla genç bir kadın gerdanını kaşıyor, vücudu şiddetli bir acıyla kıvranır gibi olduğu yerde sallanıyordu. Işıltılı sesi, sayıklar gibi binanın içinde yayılmaya devam ediyordu. Aslında üçüncü kattaki dairenin tutulması gerçeğinden hoşlanmamıştım. Evin eski kiracılarıyla yaşadığım sıkıntıları göz önünde bulunduracak olursak kendime, böyle düşündüğüm için sonuna kadar hak veriyordum. Bana yalnız olmadığımı hatırlatan, varlıklarını sürekli hatırlatan öteki insanların aksırıkları tıksırıkları, kavgaları, seksleri, yerli dizilerinin bangırtısı, blendırlarının vahşi keskileri evimin mahremiyetini ihlal ediyor, bazen delirdiğimi ama bunu henüz fark etmemiş olduğumu düşünüyordum. Düşünsenize, nerdeyse tavanımdan meyve posalarının çalışma masama, çiçeklerime, satranç takımıma löp löp düştüğünü falan zannediyorum. Pancar, havuç, ananas posası. Böyle odanın ortasında lök gibi… Her neyse. Yeni kiracılara, duyduğum bu capcanlı sesin tesiriyle bir takım anlamlar yüklemeye başladım. Sofistike, evde sıklıkla şarap gecelerinin düzenlendiği hatta belki Criminal Minds izleme günlerinin tertiplendiği, sosyal hayata uyumlu, hayata geniş bir paletle sarılan bazı insanların yerleştiğini mesela. Ne bileyim, ayda bir binanın çay toplantılarına katılmak için gerekli hevese sahip neşeli insanlar… Kumral saçlı bu hoş kadın yalnız mıydı yoksa? Yeni komşum bam güm taşına dursun, ben çalışma odama geçtim. Henüz bir şeylere göz atmak, yazmak, düzenlemek için hazır değildim. Koyun pöstekisi havası taşıyan sabahlığımı iyice kuşanıp kanepeye uzandım. Elimdeki kahveyi soğutmadan, keyfini çıkararak içmek için ona eşlik edecek bir şeyler aradım. Sahi, ne vakit bunalsam bir kahve hayal ederim. Büyük kupada, koyu ve şekersiz… Çoğunlukla kahve içmeye dair kurduğum hayaller, kahve içmenin kendisinden bambaşka bir haz verir bana. Durmaksızın yağan bir yağmur mu var? Ofisin camından Nakkaştepe civarına dalarım. Bir fincan kahve gelir aklıma o an. Dışarıda insanı hayattan soğutan bir hava mı var? Yine aynı fincan, yine aynı kahve. Şunun altını da çizeyim. Kahve içmeye muktedir olduğum anlar, kahveye dair kurduğum hayallerin gölgesinde kalmıştır hep. Neden? Fazla düşünmedim bunu. Tam o esnada, bilgisayarıma bir süre önce kaydettiğim Lucifer çarptı gözüme. Tom Ellis. Havalı ve eğlenceli bir adam. Brit aksanı mevzusuna girersem bundan başka bir öykü çıkabilir. Uzandım. Kahvemi yudumlarken ilk bölümü seyretmeye başladım. Dışarıda boğuk hırıltılarla birbirlerini ikaz eden taşınma şirketi elemanları, bir şeylerin doğru yapılmadığını genç kadına duyurmaya çalışıyorlardı. Olsun beyler, telaşa gerek yok. Bazen bir şeyler yolunda gitmiyor. Lucifer için de yolunda gitmiyor. Onca yolu tepip yeryüzüne, Los Angeles’a geliyor. Doğruca gece kulübüne gidiyor. Gülüşüp eğlenirken, aynı yolu tepip kardeşi Amenadiel da geliyor. Kardeşi tedirgin. Yüzü, kulübün yoğun ışıkları altında endişesini yoğunlaştırıyor. Sesine çöküyor bu yoğunluk. Burada olman doğru değil. Herkes seni bekliyor, diyor Lucifer’a. Alaycı bir tavırla biraz mızmızlanıyor Lucifer. Sonra kardeşi, sen bir hayal kırıklığısın diyor. Bu ilgimi çekiyor. Bu sırada kapımın önüne şakkadanak bir eşya devriliyor ya da bırakılıveriyor. Buzdolabı mı çamaşır makinesi mi artık neyse işte bina fena halde metalle sarsılıyor. Kalkıp bir baksam mı diyorum. Kalkıyorum. Parmak uçlarıma basıp usulca kapının gözetleme deliğine eğiliyorum. Koyun pöstekimin sarkan kuşağı aniden kapıya çarpıyor. Hay aksi! kapının hemen arkasında olduğumu anlayacaklar. Ama anlamıyorlar. Şimdi kapıda genç bir adam var. Zayıf, çökük omuzlu, saçlarını topuz yapmış bir adam. Kumral saçlı hoş kadın, elini adamın arka cebine atıyor. Bu adam ya kocası ya erkek arkadaşı diyorum içimden. Binayı sarsan metal, çamaşır kurutma makinesiymiş. Bizim küçük ölçekteki banyomuza sığdıramadılar tabii. Evi tutarken bunları hesaplamış olmaları gerekirdi. Aman bana ne. Lucifer gece kulübünden çıkmıştı en son. Çökük omuzlu Toranaga (saçlarını topuz yapmış bu adama Toranaga demek istiyorum) kumral saçlı hoş kadının kulağına bir şeyler fısıldadı. Allah kahretsin! Toranaga şimdi bana bakıyor. Gözetleme deliğini terk edemiyorum. Ben de Toranaga’ya bakıyorum. İçerden Lucifer’ın isyan sesleri yükseliyor. Arada kahkahalar atıyor. Şimdi çekilirsem kapının arkasında olduğumu anlar bu adam. Koyun pöstekim kımıl kımıl. Sonra kadınla bahçeye iniyorlar. Ben de derin bir nefes alıyorum. Bilgisayarın başına döndüğümde az önceki hevesimi biraz yitirmişim gibi sanki. Lucifer’ı izleme konusunda yani. Bari Işılay’ı arayayım da iki kelime laf edeyim diyorum. Işılay benim kız kardeşim. Onu ne zaman arasam işte böyle uzun uzun çalar telefon. Hep meşguldür. Hep önemli işleri vardır. Hep markete ya da Ömer’in okuluna gitmek üzeredir. (Ömer, Işılay’ın ufak olan oğlu) Neyse açtı işte. Napıyosun Işılay? Canım ben de seni arayacaktım. Kalplerimiz birmiş. (Tiz bir kahkaha attı bunu söylerken) İyi, n’olsun. Evdeyim, bir arayayım dedim. Sen aramayınca! Allah aşkına sitem falan dinleyemem şimdi Zehra. (Sesini hızla saran bıkkınlık. Bile bile ediyorum yine de sitemimi) Hemen yükselme, tamam. Bir kahve mi içsek bugün? Ne dersin? Sana yeterince zaman ayırmadığımı ima ediyorsun, farkındayım. Kaç kişi birbirine gerçekten zaman ayırabildiğini iddia edebilir ki böyle bir zamanda ha? Yetişmeye çalışıyorum. Gerçekten herkese yetmeye çalışıyorum Zehra. Çok yorgunum. Valla bir kahve içelim dediğime pişman ettin. Evet ya da hayır yani niye uzatıyorsun? Senin yine ayarların bozulmuş Zehra. İyisi mi sonra konuşalım. Yoksa tartışacağız ve buna hiç gücüm yok gerçekten. Kapatıyoruz telefonu ikimiz de. Dışarıdan, alt bahçeden Toranaga’nın bir ileri bir geri gidip geldiğini ve alt komşum İsmet’e bir şeyler sorduğunu duyuyorum. Tekrar uzanıyorum. Ayarlarım bozulmuşmuş. Yani sık sık duyguları feveran edip parlayan biriymişim gibi. Dikkatinizi çekerim ayarları bozulan o değil de benim. Zamanın ruhu hakkında tespitler yaparken (kimsenin birbirine zamanının olmadığı ile ilgili) sanki böyle şeyler onun da başına geldiği için makul karşılarmış gibi konuşup duruyor. Neyse, buluşmadığımız iyi oldu bir yandan da. Biraz elimdeki yazıları toparlar, edisyonlarını yaparım. Uyurum, dinlenirim. Zamanın ruhunu dışarıda bırakırım. Kim kime yetişiyor, kim kime yetmiyor bana ne… Gün akşama dönmek üzere. Dışarıda ateş rengi bir gökyüzü insanı neşelendiriyor. Keyifli hissettiriyor. Birkaç martının evlerin çatısında sanki bizden birileri olduklarını anlatmaya çalışırcasına öttüklerini duyuyorum. İyyyyyk iyyyyk iyyk iyyk. Kent onların. Bu ateşten gökyüzü onların. Dosyanın önemli bir kısmını çalışmışım bu arada. Buna seviniyorum. Bir şeyler yemek için mutfağa geçtiğim sırada üst kattaki sesler, yerde yuvarlanıyormuşçasına çatırdayıp inceliyor ve dağılıyor. İnci canım yoruldun gelsene buraya. Kızın adı bu demek. İnci. İnci. Elbette hassas, zarif şeyler çağrıştırıyor bende. Sesim içime dönerek sayıklıyor. İnci, İnci. **** Toranaga ve İnci taşınalı neredeyse bir iki hafta oluyor. Apartmanın gürültüsüne, suskunluğuna, boşalıp dolmasına uyum sağlıyorlar. Neşeli bir bina burası. Bağırtı çağırtı, kavga dövüş bize uğramaz pek. Bu anlamda neredeyse bir aile gibi olduğumuzu söylemek mümkün. Sabahları Toranaga’nın yatak odasında ardından da banyoda homurtularını işitiyorum. Bazen sayıklıyor bu adam. Uyku apnesi falan mı var acaba? Ya da çok sık kâbus gören birisi? Eski zamanlara göre uykum daha hafif artık. Daha kaygılı, yorucu. Dolayısıyla sabahın beşinde mesela bu genç adamın sayıklamalarını duyabiliyorum. Böyle anlarda İnci çok sessiz. Ne bileyim adamı teskin etme, koşup bir bardak su getirme işte buna benzer hareketler içerisinde olduğunu hissetmiyorum. Sanki adam odada, yatakta yalnız. Belki birlikle yatmıyorlar. Kadın çalışma odasında yatıyordur Toranaga’dan rahatsız olduğu için. Ben bile alt dairede çat diye uyanıyorsam… Dikkatimi çeken şeyse bu çelimsiz genç adamın günler geçtikçe daha asabi, daha huysuz bir tonda homurdanması. Uluyor mu, konuşuyor mu belli değil. Gecenin sessizliğinde uykuma, yorgunluğuma Toranaga’nın sayıklamaları çöküyor artık. Gün geçtikçe onun delinin biri olabileceğine dair hikâye yazmaya başlıyorum aklımın bir köşesinde. Sinirlerim bozuluyor. Sebebi ne olursa olsun onu dinlemek istemiyorum geceler boyu. Dahası bir parça tedirgin olmaya başlıyorum. Yıllar önce izlediğim bir filmi anımsıyorum. Julia Roberts oynuyor. Bu güzel kadının sosyal hayatta eğlenceli, nazik bir kocası var. Martin Burney. Ama gelin görün ki adam evde karısına zulmediyor. O bir sapık. O bir düşman. Zaten filmin adı da Yatağımdaki Düşman. Toranaga’nın da Martin Burney gibi melek yüzlü bir şeytan olabileceğini düşünüyorum. Onu izliyorum, onu takip ediyorum bu sebeple. **** Günlerden cumartesi olduğu için geç uyanıyorum. Banyodan çıktığımda annem arıyor. Uzun süre telefonu açmadığımda delicesine kaygılanıyor. Çocukluğumdan beri onda hiç değişmeyen şeylerden biri. Endişe. Neyse, alıştığım bu bozuk duygulanmayı yatıştırdıktan sonra çöpü kapıya çıkarıyorum. Lucifer’ı izlemeye devam ederim diyorum bir yandan da. Kapıyı açtığımda asansörden Toranaga çıkıyor. Tıraş olmuş, kolonyası burnumu yakıyor. Cins cins bakıyorum yüzüne. O da cins cins bana bakıyor. Hafif başını eğiyor ama zoraki, anlıyorum. Karşılık vermiyorum. Çünkü Julia’nın kocası hâlâ aklımda. Hele bir de demirden midir nedir o koca terlikleriyle lap lap ayaklarını vurarak gezinmiyor mu tepemde… O esnada İnci’nin neyle meşgul olabileceğini hayal ediyorum. Kurutucuda yeşillikleri döndürüyor olabilir, arkadaşıyla telefonda şakalaşıyor olabilir. Bir sonraki gün giyeceği kıyafetleri seçiyor olabilir. Toranaga’ya daha yavaş yürümesini, alt kattaki komşunun rahatsızlık duyabileceğini hatırlatıyor olabilir. Toranaga’yı uyarması düşüncesi hoşuma gidiyor. İnci’yi seviyorum. Onu sevmeye devam ederek kanepeme uzanıyorum. Lucifer bakalım melekler şehrinden ne zaman sıkılacak. O kadar eğlenceli bir hayatı var ki. Adam her şeye sahip. Ancak kardeşi Amenadiel’da bir sorun var. Lucifer cehenneme dönmeyeceğini ona defalarca söylüyor. Sanki korkuyor Amenadiel. İşler onun üstüne kalacak diye kuruntu yapıyor gibi geldi bana. Dünya Lucifer’a iyi geliyor. Amenadiel onu ikna etmeye çalışıyor, Burası seni değiştirmeye başlıyor, diyor. Benim hayatım zaten bir değişim, diyor Lucifer da. Bu yanıtında güçlü bir yaşam bilgisi olduğunu seziyorum. Işılay’ın karşısında Lucifer gibi ipek sabahlığımla kaykılıp yayılarak, dünyanın hepimizi nasıl da değiştirdiğini kuramsal kavramlarla açıklamaya çalıştığımı ve bir alka-seltzeri ağzımda yuvarladığımı düşlüyorum. Şaşkınlıktan öne çıkan çenesi ve yutkundukça uzayıp şişen gırtlağı geliyor gözümün önüne. Onun kadar şaşkın biri olmadığım için minnet duyuyorum bir şeylere. O kadar minnet doluyum ki burnuma huzurlu bir koku geliyor. Esintiye benzer görünmez bir yol, kapının arkasına gizlenmiş bulutsu bir top gibi bu koku. İşte böyle ulvi bir anda çalınıyor kapı. İçerden, apartmandan birisi. Daha ben sormadan içerinin dışındaki, benim Zehra, İnci, diyor. Sesindeki bu tatlılığı daha yakından işiteceğim için bir de mutlu oluyorum. Selam, rahatsız etmiyorum ya. Ne rahatsızlığı olacak. Oturuyordum öyle. Gelsene. Girmeyeyim hiç Zehra, diyor gülerek. O gülünce insanın içinde bir değil bin çiçek açıyor. Bir şey soracak herhalde. Ya bizim aidatı verecektim de. Kim topluyor burada, sana sorayım dedim. Apartman yöneticisi Erdal abi, o topluyor. Zaten çıkıyor toplamaya. İstersen bekle, istersen de git ver ona. Gerçekten de girmiyor içeri. Hemen samimi olmak gerekmez. Doğru. Haklı. Nasılsa zaman var birbirimizi tanımak için. Teşekkür edip uçuyor merdivenlerden. Önce memeleri kanatlanıyor ardından ince bacakları kalkıp havayı dövüyor. Bir akşam onu yemeğe davet edeyim diyorum hatta belki bir Criminal Minds gecesi… Peki ya o Toranaga n’olcak?... Biliyorum. Bir şekilde biliyorum. O adamda yanlış giden bir şeyler var. İzliyorum, dinliyorum, takip ediyorum seni Martin Burney. *** Ben yayınevindeyken Tayfun arıyor. Neredeyse ayrılmanın eşiğindeyiz. Aramızda kavga gürültü, ihanet ya da buna benzer ağır sorunlar yok. Aslında bir sorun yok. Belki de sıkıntı burada. Yani aramızda bir sorun olmamasında. Sorunun yerine bir şey koyamıyoruz. Sevgimizi arada bir sallayacak, silkeleyecek ufacık bir endişemiz yok. Bana kalırsa olmalı, olmalıydı. Tayfun’un da böyle düşündüğünü biliyorum. Açıkça değilse de konuştuk bunları. Bir iki gün önce beni ofisten alıp yemeğe götürdü. Yeni komşularımdan bahsettim. Tatlılarımızı yerken Toranaga ile ilgili sezgilerimi anlatıyorum ona. İyi şeyler hissetmiyorum o adamla ilgili, diyorum. Tayfun bana inanıyor. Toranaga’dan o da hoşlanmıyor gibi. Adamla ilgili önyargılarım olabileceğine dair hiçbir şey söylemiyor çünkü. Takip etmeye devam et, ne çıkacak altından bakalım, diyor bana. Oysa bir iki güne kadar ayrılmış bile olabiliriz. Ama aldırmıyoruz buna. Birbirimize dargın veya incinmiş olmayacağımız için bu tür şeyleri hâlâ konuşuyor oluruz muhtemelen. Seslerden bahsediyorum sonra. Toranaga’nın alçalıp yükselen sayıklamalarının ne anlama geliyor olabileceğini soruyorum Tayfun’a. Depresyon ya da kaygı bozukluğu olabilir adamda, diyor. Belki öfke kontrol sorunu vardır, diyorum ben de ona. Kızın sağında solunda morluk, şişlik gibi şeyler gördün mü hiç? Sahi gördüm mü hiç? Buğulu, zorlama bazı görüntüler geçiyor aklımdan. Ama morluk? Yara bere? Anlaşılan hiç dikkat etmemişim… *** Aşağı yukarı on gündür Işılay’la konuşmadık. Küstüğümüzü zannetmiyorum. Ben küsüp küsmediğimizden emin olmaya çalışırken akşamın gölgeleri yaklaşıyor. Gökyüzü çatılardan görebildiğim kadarıyla gri ve keyifsiz bir zamanı geride bırakmanın acelesi içerisinde. Bizim Işılay’la sağımız solumuz belli olmaz aslında. Bazen beni korumacı güçlü bir sevgiyle kucakladığını hissediyorum. Böyle zamanlarda yanıma gelir ve başını dizlerimin üstüne koyup sırtımı kaşısana der ya da saç derisine masaj yapmamı ister. Bunun tensel bir bağ, kardeşler arası bir dayanışma olduğunu düşünürüm. Benim simgesel dünyamda böyle yerini bulur. Bazen de günlerce birbirimizi aramayız. Daha çok Işılay. Onun bir ailesi var ve benim bunu anlamam gerek. Aile demek geniş zamanlara yayılan birtakım sorumluluklar demek. Işılay yaşamını bu şekilde ifade eder sonra da konuyu kestirip atar. Acaba İnci’nin kardeşleri var mı? Doğrusu evde olduğum zamanlarda gelen giden sesi işittiğimi söyleyemem. Bir kahkaha ya da diğer komşuları rahatsız edecek yüksek tonda sohbetler duyulmaz üçüncü kattan. Varsa yoksa Toranaga’nın gece ulumaları. Bu arada İnci yarın, sabah kahvesine geliyor bana. Onu daha yakından tanıma fırsatı bulmam bir yana Tayfun’un da uyardığı şekilde kızın sağında solunda yara bere, çürük gibi izler var mı dikkat kesileceğim. Biliyorsunuz dışarıdan bakıldığında anlaşılabilen, tanık olunabilen şeydir mutluluk. Bir ailenin mutluluğu, bir çiftin mutluluğu. Ancak bu erişilmezlik iyi oynanan bir oyunun teması da olabilir. Bunu yarın anlayacağım. Toranaga’nın eğilip İnci’yi şapır şupur öpmeleri, bahçede mırıl mırıl kızın kulağına bir şeyler fısıldaması falan… Bakalım sahiden mutlu hem de erotik bir çiftin hikâyesi mi yoksa sen Martin Burney misin çözeceğim bunu Toranaga. Bu iyi kalpli genç kadını sevgimle kucaklayacağım, göreceksin! *** Ve kucaklıyorum. Hafif baharatlı kokusu odaya yayılırken etrafı tatlı bir tebessümle süzen genç kadını süzüyorum ben de. İlk izlenimi zihnimize nakşettikten sonra oturuyoruz kanepeye. Konuşmaya kimin başlayacağını bilememenin heyecanıyla aynı anda Nasılsın? İyiyim diyoruz birbirimize. Soru ve cevabın karmaşası bizi rahatlatıyor sanki. Kahvelerimizi içerken cümlelerimizin arasını boşaltan, açan anlara sessizliğimiz yayılıyor. Bundan hoşlanıyorum. Sakin bir kadın İnci. Kısık gözlerinin içi biraz da kısık olmasından mıdır nedir hep gülümsüyor. Benim de konuştukça konuşasım geliyor. Ne söylersek söyleyelim birbirimize hep gülümsüyoruz. Sonra ben Toranaga’dan konuşmak istiyorum. İnci’nin görünürde darbe almış, itilip kakılmış gibi bir hâli yok. Buna çok güvenmeyip bir yerlerden konuya dalmayı istiyorum. Erkek arkadaşınla, diyorum. (Evli olmadıklarından öyle eminim ki) Gözlerini kocaman açıp bana bakıyor. Uzun zamandır birliktesiniz herhalde? O kadar anlamsızlaşıyorki yüzü, endişeleniyorum. Bu konuyu hiç açmasa mıydım acaba, rahatsız oldu tabii, belki de henüz özel hayatlarımızı konuşacak kadar yakın değiliz demek istiyor. Bunu anlamamı bekliyor. Allah kahretsin, toparla toparlayabilirsen şimdi! Yüzü yüzüme biraz daha eğiliyor. Acayip bir şey var gözlerinde. Tiksinti desem değil, şaşkınlık gibi ya da ne bileyim acımak gibi bir şey. Erkek arkadaşım mı? diyor. Evet, diyorum. Taşındığın gün yanındaydı, bahçede birkaç kez gördüm sizi. Ulumalarından bahsedemedim artık. Hem bundan nasıl bahsedebilirdim ki… Yavaş yavaş doğruldu, baston yutmuş gibi dikildi ve bana baktı. Benim erkek arkadaşım yok. En azından şu anda. O halde uluyan Toranaga kuzeni falan mıydı, tövbe tövbe e o öpüşmeler neydi o zaman. Asansörden çıkınca bana cins cins bakışlar falan. Yok yok. Karıştı bir şeyler. Bazen sesinizi duyuyorum. Malum, binaların izolasyonu fena. Düşündüm ki bu genç adam senin erkek arkadaşın. İnci gözlerinde ekşi bir ifadeyle ağzını eğip başını salladı. Erkek arkadaşı yokmuş. Nasıl yani? Adamı gördüm ben. Gözetleme deliğinden gördüm, bahçede gördüm, asansör çıkışında gördüm. O ürkütücü ulumalarını her gece dinledim, evet dinledim… Aklıma birden Lucifer geliyor. Yavaş gideyim de tüm sezonlar bitmesin bari…

  • Bir yazar için ölülerle uzlaşmak…

    İlke Kamar, Margaret Atwood'un Ölülerle Uzlaşmak “Bir Yazarın Yazmak Üzerine Düşünceleri” adlı kitabı üzerine yazdı: "Kitap yazma süreçlerindeki mücadeleler, engeller, yazma arzusu ve dürtüsü, yazmanın nasıl bir his olduğu gibi sorulardan yola çıkarak “niçin yazarız?” meselesini etraflıca irdeliyor." İlke Kamar “Yazmak üstüne bir kitap bu… Fakat nasıl yazılacağı hakkında değil; kendi yazılarım hakkında da değil, herhangi bir çağda veya ülkede yaşamış herhangi birinin yazılarıyla da ilgili değil. Nasıl desem? Diyelim ki yazarın (erkek ya da kadın, ki cinsiyet her zaman az çok fark yaratır) konumuyla ilgili. Diyelim ki bu kitap, sözcük madenlerinde mesela kırk yıl boyunca çalışıp didinmiş bir erkek ya da kadının -ne tesadüftür ki ben de bu işi aşağı yukarı bu kadar zamandır yapıyorum-bir gece yarısı uyanıp da bunca zaman ne yaptığını düşündükten sonra, ertesi gün yazmaya başlamayı düşünebileceği türden bir kitap. O kadın neler yapmış? Neden ve kimin için? Hem yazmak ne demek ki? İnsani bir faaliyet, bir uğraş, meslek, para kazanma aracı ya da hatta bir sanat olarak ne demek ve neden onca insan yazma ihtiyacı duyuyor?” Alıntıladığım bu bölüm, Margaret Atwood ‘un Ölülerle Uzlaşmak “Bir Yazarın Yazmak Üzerine Düşünceleri” alt başlığıyla yayımlanan kitabından. Dost Körpe’nin çevirisiyle Doğan Kitap tarafından okuyucuyla buluşturulan kitabın hareket noktası yazmak ve yazarlık. Eserleri tür olarak çoğunlukla bilimkurgu kategorisine dâhil edilse de çağdaş dünya edebiyatı yazarı olarak da kategorize edilen Margaret Atwood birçok prestijli edebiyat ödülüne sahip bir yazar. Antilop ve Flurya, Kalp Gidince, Tufan Zamanı, Penelope, Başka Dünyalar, Damızlık Kızın Öyküsü, Kör Suikastçı ve Nam-ı Diğer Grace gibi birçok kitabı Türkçeye çevrilen Margaret Atwood ‘un yazar ve yazarlık konusundaki görüşleri bu kitapta karşımıza çıkıyor. Atwood ’un Cambridge Üniversitesi'nde Empson Konferansları başlığında verdiği altı sunumun metinlerinden oluşan kitap yazma süreçlerindeki mücadeleler, engeller, yazma arzusu ve dürtüsü, yazmanın nasıl bir his olduğu gibi sorulardan yola çıkarak “niçin yazarız?” meselesini etraflıca irdeliyor. “Kimin için yazıyorsun?”, “neden yazıyorsun?”, “yazdıkların nereden geliyor?” gibi yazma uğraşının nedenlerini değerlendirmeye çalışıyor. Atwood’a göre “Neden Yazarız?” sorusunun sıralanacak pek çok yanıtı var: “Dünyayı olduğu gibi kaydetmek, unutulan geçmişi ortaya çıkarmak, intikam arzusunu tatmin etmek, haz vermek, eğitmek, doğaya ve okura ayna tutmak, toplumu ve aksayan yönlerini resmetmek, ölüme burun kıvırmak, çocuklarım ayakkabı giyinsinler diye para kazanmak, bana tepeden bakanlara tepeden bakabilmek amacıyla para kazanmak…” bunlardan sadece birkaçı. Ama neden ne olursa olsun, yeni bilgilileri gün ışığına çıkarmak ona göre, en önemli amaç olmalı. Kitabın en dikkat çekici varsayımı Atwood’a göre yazarların ‘çift kişiliğe’ sahip olması. Atwood yazar olan benlikle yazar olmayan benliğin varlığına vurgu yapıyor. Bu ikili benlik yapısı ise öykü anlatıcılığıyla öykü yazma arasındaki farkı doğuruyor: “Bütün yazarlar çifttir. Bunun sebebi basittir: Okuduğunuz kitabın yazarıyla asla tanışamazsınız. Kitabın yazılışıyla yayımlanışı arasında çok fazla zaman geçmiştir ve o kitabı yazan kişi artık başka biridir. Veya en azından söylenen bahane budur. Bir yandan, yazarın sorumluluklarından kaçmasının kolay bir yoludur ve bu ciddiye almaya değmez. Ama öte yandan, gayet doğrudur da.” Atwood, öykü yazarı ile ve öykü anlatıcılığı arasındaki farkı da bu ikili benlik yapısı üzerinden değerlendirirken içinde bulunduğumuz çağı post-romantik olarak nitelendiriyor. Yazarların öykü anlatır numarası yapmasının kadim bir “hile” olduğunu oysa gerçekte yazarın illüzyonu yaratan bir yazım tarzı bulmuş olduğunu ileri sürüyor: “Fakat bir yazar bizi istediği kadar kandırsın, öykü anlatıcısıyla aynı şey değildir. Her şeyden önce o, öykü anlatıcısının tersine, kurgularken tek başınadır. Öykü anlatıcısı, tıpkı aktör gibi, seyirciler karşısındadır ve onların anlık tepkilerine karşılık vermesi gerekir. Onunki bir performans sanatıdır: Enstrümanı, mimik ve jestleriyle desteklenen sesidir. Karşısında seyirciler olduğu için bazı sınırların içinde kalmak durumundadır.” ‘Ölüler tarafından korunan hazine’ Ölülerle Uzlaşmak, yazma sürecine dair tasvirleri içerse de genç yazarlara yol gösteren, “nasıl yazılır?” türünden bir kitap değil. Başta kendi olmak üzere Platon, Oscar Wilde, John Milton gibi birçok yazardan yola çıkarak ‘yazma teorilerini’ ele alan bir çalışma. Her ne kadar yazma üzerine tavsiyeleri olsa da hiçbir tavsiyenin işe yaramadığını da söylüyor Atwood. Kitabının dikkat çekici bir diğer bölümü ise çalışmaya da ismini veren İniş: “Ölülerle Uzlaşmak Yeraltı Dünyası’na kim ve neden iner?” Atwood bu bölümde anlatı türünden yazıların yazılmasında faniliğe karşı içten içe duyulan korku ve ilginin neden olduğu hipotezini tartışmaya açıyor. Bunu yaparken de kendi anlatımıyla “Yeraltı Dünyasına” yani geçmişe bir yolculuk yapmaktan geri durmuyor. Dudley Young, Ann Maria Mac Donald, John Irving, Çehov, Leon Edel, Dante, Borges gibi birçok yazara referansta bulunarak yazarların Yeraltı Dünyası yaptıkları ziyaretlerin nedenini anlatmaya çalışıyor. Adwood, çeşitli kültürlerde ölülerle kurulan, ilişkileri ele alırken Gılgamış gibi destanlardan da yararlanarak hipotezini destekleyici bulgular elde etmeye çalışıyor. Ona göre bütün yazarlar ölülerden bir şeyler öğrenmek zorundadır: “Yazmayı sürdürdükçe, sizden önceki yazarların eserlerini keşfedersiniz; ayrıca, onlar tarafından yargılandığınızı ve sorumlu tutulduğunuzu hissedersiniz. Ama sadece yazarlardan değil, eskiden yaşamış herkesten, her şekilde bir şeyler öğrenebilirsiniz. Çünkü ölüler geçmişi, öyküleri ve bazı gerçekleri kontrol eder; dolayısıyla da eğer anlatıcı olmak istiyorsanız, geçmişteki bu zaman katmanlarıyla eninde sonunda ilgilenmeniz gerekir. Söz konusu dün olsa bile, şimdiki zaman değildir. İçinde yazmakta olduğunuz şimdiki zaman değildir.” Atwood göre Yeraltı Dünyasına gitmek ve ölülerin koruduğu o hazineyi almak çok önemli yazarlar için, ama yetmez. Geçmiş zamandan aldıklarınızı tekrar zamanın içine koymak ve dönüştürmek gerekir. Yoksa ölüler tarafından korunan hazinenin de bir anlamı olmayacaktır. ÖLÜLERLE UZLAŞMAK - Bir Yazarın Yazmak Üzerine Düşünceleri Margaret Atwood Doğan Kitap, 2021 Çeviri: Dost Körpe Editör: Aslı Güneş 207 s.

  • Sen de bir "büyüyemeyen" misin?

    Şarkıcı ve şarkı yazarı Melis Danişmend'in ilk kitabı Büyüyemeyenler Mundi Kitap etiketiyle raflarda yerini aldı. Kitapta pek çoğumuz için tanıdık bir hikâye Danişmend'in kendi hayatı üzerinden anlatılıyor. Ülke için ağır geçen olaylarla dolu 2016 yılında işleri baş aşağı giden, önemli bir ameliyat geçiren, boşanan ve 16 yıl sonra ailesinin yanına geri taşınmak zorunda kalan Danişmend'in hissettiği "kaybetme" duygusu özellikle pandemi sonrası birçoğumuzun aşina olduğu bir his. Müzisyen-yazar, bu ruh halinden kurtuluş yolunu kendine ve yaşadıklarına mizahi bir dille yaklaşmakta buluyor ve aile ilişkileri, toplumsal kodlar, iş hayatı, evlilik ve hayatla ilgili zekice tespitleriyle bizi gülümsetiyor. Danişmend ayrıca 20 küsur yıldır parçası olduğu basın ve müzik sektörüne dair son derece gerçekçi ve yol gösterici tespitlerde bulunuyor. Anlattığı pek çok anı ve geçmişe dair referanslarla da adeta bir popüler kültür nostaljisi gerçekleştiriyor. 2017'nin ilk günleriyle başlayan kitapta bir yılı dört mevsime bölerek anlatan Danişmend, her mevsimde bir tema işlemiş. Kış "ev", ilkbahar "işler", yaz "ilişkiler", sonbahar ise "hayat" demek. Melis Danişmend, ilk kitabı Büyüyemeyenler'le ilgili şöyle diyor: "Bu bir 'kişisel gelişememe' kitabı. Kaybedenlerin, tekrar tekrar kaybetme seçimine/kaderine tutulanların, şanssız hissedenlerin, kafası hep doluların, her zaman soru soranların, bir sesin peşinden giden ama onun hangi yönden geldiğini ve ne söylendiğini tam olarak bilmediği halde yürümeye devam edenlerin... Ama en çok da, asla hiçbir şekilde büyüyemeyenlerin, bunu istemeyenlerin öyküsü. Fakat bu suratı asık bir öykü değil. Kendisiyle dalga geçen, alay eden, artık bazı şeyleri sallamamayı öğrenmiş bir kafanın öyküsü. Hep kazanmaya çalışanların, kazananların ya da mütemadiyen kazanıyor gibi görünenlerin dünyasında, 2010'lar / 2020'ler / selfie'ler çağında, dışarı değil kendi iç dünyasına dönerek hesaplaşmayı seçmiş bir insanın öyküsü." Melis Danişmend, Müzisyen-gazeteci. İstanbul'da doğdu, Kadıköy'de büyüdü. Özel Kalamış Lisesi'nden sonra İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi'ni bitirdi. 2000'lerin ilk yarısında üçnoktabir grubuyla sürdürdüğü müzik çalışmalarının ardından Daha Az Renk (2010), Biraz Gülmek İstiyordum (2013), Ve Ev (2016) adlı solo albümlerini yayınladı. Birçok gazete, dergi ve internet mecrasında muhabir, editör, yazıişleri müdürü ve yazar olarak çalıştı. Olay TV'de Kültür Sanat programını sunan Danişmend, şu an düzenli olarak Gazete Kadıköy'e yazıyor ve Tematik adlı radyo programını hazırlıyor. Kendini en çok sahnedeyken ve yazı yazarken "evinde" hissediyor. BÜYÜYEMEYENLER Melis Danişmend Tür: Anlatı 120 s.

  • Öykü: Ekmek

    Her şey aynı ama her şey yeni. Bu yeninin içinde bir eskilik hissediyorum, tanıdık bir kokusu var gibi zihnimde ama burnumda yok. Ece Eken Bak işte tam burada duruyordum ben. O da tam şu caddede karşıdan karşıya geçiyordu. Hala da geçiyor. Her gün tam da buraya çıkıp izliyorum ben onun karşıdan karşıya geçişini, o en son adımı havada asılı kalmak üzereyken de dönüp gidiyorum. Havada asılı kalan adımını görmüyorum hiç. O hep o caddede karşıdan karşıya geçiyor. Alacağı ekmek hep fırında onu bekliyor. O ekmeğin yenileceği kahvaltıyı hiç yapamıyoruz bu yüzden. Ekmeksiz kahvaltı mı olurmuş? Halbuki o bir atabilseydi o son adımını bir yarım metre kadar önüne, havada asılı kalmasaydı o adım öylece, otururduk biz o kahvaltı sofrasına. Olsun ben bekliyorum onu tam da burada. Saat 08.42, yola atılan ilk adımını izliyorum, saniyeler hızlıca akarken, yelkovan 43’e ulaşmadan gözlerimi kapatıyorum ve arkamı dönüp gidiyorum. Eve geldiğim gibi o günün raporunu sunuyorum Cahit Bey’e. “Ali” diyorum, “adımı” diyorum, “havada kaldı öylece, bir bassa yere, bir geçebilse karşı kaldırıma, ekmeği de alıp gelecek ama… Sen hiç boşuna demleme çayı Cahit Bey” diyorum. Sessizce bakıyor bana çıtı çıkmıyor. Giderek de gençleşiyor bu Cahit Bey ya da ben hızlıca yaşlanıyorum. Sanki ben Ali’me bakmak üzere sokağa her fırlayışımda bir yaş daha atıyorum. Eve döndüğümde Cahit Bey, bir yaş daha gençleşiyor. Cahit Bey sanki her geçen gün Ali’min yaşına daha bir yaklaşıyor. Bir gün yine Ali’mi attığı adım havada öylece bırakıp dönmüşken eve, bir bakıyorum Cahit Bey sofra kurmuş, aldığı taze ekmeği de bir güzel masanın kenarına iliştirmiş. “Nereden çıktı bu ekmek?” diye sesleniyorum, cevap vermiyor. Hışımla mutfağa gidiyorum, gençten bir oğlan dilimlediği sucukları tavaya dizmekle meşgul, hiç oralı olmuyor. “Evladım” diyorum, “Cahit Bey nereye kayboldu?”, yüzüme bile bakmıyor. Yeni neslin saygısızlığına verip veriştiriyorum o an. Sucuğun kokusu zihnimde yer ediyor ama burnumda hiç yok. Salona dönüyorum. Kahvaltı masası kenarındaki ekmekle birlikte öylece duruyor ama eşyalar yenilenmiş, salon da gençleşmiş sanki. Her şey aynı ama her şey yeni. Bu yeninin içinde bir eskilik hissediyorum, tanıdık bir kokusu var gibi zihnimde ama burnumda yok. Siyah beyaz fotoğraflar çarpıyor gözüme vitrinin en orta yerinde. Alıyorum elime bakıyorum fotoğraflardan birindeki yüzlere, tam da seçemiyorum ama gözlüklerimi bıraktığım sehpanın üzerinde Cahit Bey’in bir zamanlar tüttürdüğü sigaranın paketinden başka bir de cam kesme bir küllüğün içinde inatla her sabah kahvaltıdan önce içtiği bir tekinin izmariti duruyor yalnızca. Cahit Bey yeniden mi başladı bu zıkkıma diye geçiriyorum içimden, zıkkım deyişimdeki öfkenin içi dolu endişe. Seçmeye çabalıyorum fotoğraftaki yüzleri. Sonra tanıyorum, mutfakta sucukları pişiren çocuğu. Çocuk dediğim de belli ki yine varmış 20’lerinde. Fotoğrafı pencerenin kenarına getirip ışıkta bir kez daha bakıyorum. Sucuk pişiren çocuktan başka bir kadın bir de kadının kucağında bir çocuk, Fotoğraftaki kadın ben fotoğrafa baktıkça yaş alıyor sanki. Sucuk pişiren çocuk da yaş alır gibi yapıyor sonra birden duruyor. Bu esnada kucaktaki çocuk büyüyor büyüyor, Ali’m oluyor, kucaktan iniyor, sucuk pişiren çocuğun boyuna yakın bir yerde duruyor, kadın yaş almaya devam ediyor, kendimi bildiğim bir halime yaklaşıyor, duracak sanıyorum, durmuyor, yaş almaya devam ediyor ama yaşamıyor, yaşamaya gönlü yok gibi. Aldığı yaşların bir kısmını da kaçırmışım sanki. Fotoğraftaki kadın kendimi bildiğim halimden epeyce yaşlı. Sanki ben fotoğrafa baktıkça daha bir yaşlanıyor, ellerindeki buruşukluklar dahi seçilecek kadar derinleşiyor derken fotoğrafı tutan elim gözüme ilişiyor, fotoğraftakine benzer kıvrımlar yıllardan beri duymadığım yoğunlukta bir duyguyu dolduruyor yüreğime, hayret veren bir korku, bir dehşet. Bakışlarımı çekiyorum fotoğraftan ve sucuğun kokusunu duyuyorum, bu defa zihnimde yok ama burnumda. Cahit diyorum, ne çok severdi sucuğu…

  • Boyun eğmeyi reddeden bir kızın hikayesi

    Ödüllü yazar Elle McNicoll’un verdiği mücadelede boyun eğmeyi reddeden bir kızın heyecan verici hikayesi Bir Tür Kıvılcım, Türkçede. 11 yaşındaki Addie, farklı olmanın nasıl bir şey olduğunu bilir. Başkalarının görmediği şeyleri görür. Görmezden gelebilecekleri sesleri duyar. Sarılmakta, göz teması kurmakta ve insanların yüz ifadelerini anlamakta zorlanır. Ve bazen her şeyi aynı anda hisseder. “Diğer insanların zihinleri küçüktür. Senin beynin çok büyük. İçinde her şeye ve herkese yer var. Diğer insanlar gibi olmak istemezsin.” Addie’nin kötü kalpli öğretmeni onu herkesin içinde küçümser, yeteneğini yok sayar hatta sınıf arkadaşlarının onunla alay etmelerini önemsemez. Sadece kendisi gibi otistik ablası, Addie’nin yaşadıklarını gerçekten anlar. Addie, yaşadıkları kasabada bir zamanlar büyücülükle suçlanan uyumsuz kadınların öldürüldüğünü öğrendiğinde bu ‘cadıların’ hikayesinde daha fazlası olduğunu bilir. Tıpkı kendi hikayesinde olduğu gibi. Sahip olduğu keskin empati sayesinde onların anısına sahip çıkmaya kararlıdır. Addie, kasabasındaki insanların onu nasıl gördüğüne meydan okuyabilir ve sesini duyurabilir mi? Ödüllü yazar Elle McNicoll’dan verdiği mücadelede boyun eğmeyi reddeden bir kız hakkındaki heyecan verici bir hikaye… Ödüller ve Adaylıklar - Blue Peter En İyi Kitap Ödülü - Waterstones Çocuk Kitapları Ödülü - 2021 Carniege Madalyası Ödülü - Blackwells Yılın En İyi Çocuk Kitabı - The Bookseller 2021 Yılı En İyi Kitaplar - Brandford Boase Ödülü - Books Are My Bag Ödülü - Guardian En İyi Kitap Elle McNicoll, İskoç bir çocuk kitabı yazarıdır. McNicoll'un ilk romanı A Kind of Spark, on bir yaşındaki otistik bir kız olan Addie'nin İskoç memleketindeki cadı mahkemelerine bir anıt dikme çabalarını takip ediyor. McNicoll kendisi otistik. Kitap, The Times ve The Sunday Times'da haftanın çocuk kitabı seçildi. BİR TÜR KIVILCIM Elle McNicoll Timaş İlk Genç Yayınları, 2022 Çeviri: Gizem Şakar

  • Akıl Sır Ermeyen Bir Geveze, Akıl Sır Ermeyen Bir Kitap

    Bilge Demir yazdı: Michael Brooks, Akıl Sır Ermeyen 13 Şey’de bilim insanından meraklısına, hiçbir şeyden haberi olmayandan kulaktan dolma bilgiyle caka satanına, hepimizin tam anlamıyla taşları yerine oturtamadığı konularla ilgileniyor. Bilge Demir Hadi şunu itiraf edelim: Bilim onu hemencecik anlayabileceğimize dair o tuhaf dürtüyü ara sıra içimize salar. Muhteşem bir edebi metinden ya da katarsisi bol bir filmden heyecanla çıktıktan sonra kendi sıkıcı gerçekliğimize adapte olmak can sıkar tabii. Oysa her şey elimizin altında, bu koca evren avuçlarımızın arasındadır! Tez elden hazırlıklar başlar; popüler bilim kitapları, karizmatik ve komplike isimleriyle makaleler, belgeseller... Tüm bunlar iyice maymun iştahlı olmamıza sebep olur ama yola tam da böyle bir açıklıkla çıkılır. Her şey hazırdır; ya evin bir köşesi ya da kütüphanelerin sessiz sedasız bir masası hayatın bu dönüm noktasına şahit olacak, artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktır. İlk cümle okunur ve her şey yavaş yavaş akmaya başlar. Dakikalar sonra okurun, hayatı asla eskisi gibi olmayacak o bilim âşığının gözleri hiç durmadan kıpırdıyor olsa da zihninde derin bir sessizlik ve tek bir soru vardır: Ne? Bilim ilk başta hiçbir şeyin yerine oturmamasıyla, soruların havada uçuşmasıyla övünür ve öğrencilerinin de endişesini dindirir. Ancak zihnin boş duvarlarına çarpan ve sinir bozucu bir şekilde eko yapan “Ne?” sorusunun da bizi teşvik edemeyeceği ortadadır. Hazırlanan okuma listeleri ve coşkuyla masanın üstüne yığılan kitaplar zamanla yerini tüketilebilir sosyal medya içeriklerine ve en nihayetinde yine kurgunun zahmetsiz ve göz kamaştırıcı dünyasına bırakır. Kitaplar da evin tozlu köşelerinde, tuhaf bir gerilim saçarak öylece durmaya devam eder. Ancak her zaman böyle olmak zorunda değil. Eğer siz de bu talihsiz bilim âşıklarından biriyseniz, muhtemelen Michael Brooks ismini tanıyacaksınız. Pek çok bilim kitabı kaleme almış İngiliz bilim yazarı, aynı zamanda New Scientist dergisinin editörü ve gevezeliğine asla ket vurmayan bir entelektüel. 2008 yılında yayımlanan kitabı 13 Things That Don't Make Sense ise Aslı Koruyucu ve Bilhan Gözcü’nün çevirisi ve Akıl Sır Ermeyen 13 Şey: Çağımızın En Şaşırtıcı Bilimsel Gizemleri ismiyle, Düşbaz’ın Ocak listesinde yer alarak yıllar sonra bizlerle buluşuyor. Brooks, Akıl Sır Ermeyen 13 Şey’de bilim insanından meraklısına, hiçbir şeyden haberi olmayandan kulaktan dolma bilgiyle caka satanına, hepimizin tam anlamıyla taşları yerine oturtamadığı konularla ilgileniyor. Kayıp evren, özgür irade, plasebo etkisi, seks, ölüm... Bunların hepsi hakkında bir bilgimiz var belki. Onları ya bir inanç ya da kültür olarak hayatımızda yer verdiğimiz dinlerde ya da bilimin “kale almayacağını” düşündüğümüz basit ve rutin yaşantılarımızda anlamlandırabiliyoruz. Bilim insanları da bu bilinir bilinmezliği bir şekilde organize ediyor işte: Ya onu bir paradigmaya yerleştiriyor (kimi zaman sıkıştırıyor), ya görmezden geliyor ya da bir delilikle her şeyi yeni baştan çözmeye çalışıyor (ki bunun sık tercih edilen bir yol olmadığını da söylemek gerek). Oysa Brooks hepimizi yürümeye korktuğumuz o yola sokmak istiyor. Plasebo etkisini komşunuzun dedesinin iflah olmaz tedavi sürecinde mi gözlemlediniz; özgür irade hakkında pek dokunaklı kurgular mı okuyorsunuz; ölümü açıklamak için din, dini “tatsız” bulanlar için mitoloji mi var? Brooks tam bu noktada “Durun!” diyor sanki, akıl sır ermeyen tüm bu şeyler hakkında tüm bunlardan sıyrılan ama asla hayattan izole olmayan anlama çabaları da var. Akıl Sır Ermeyen 13 Şey’in dili bir bilim kitabından beklenecek ağırlıkta değil. İlginç bir şekilde çalışmanın bütünündeki dil ve binlerce ayrıntıdan oluşan bu çok katmanlı yapı, Brooks’un jest ve mimiklerini ele veriyor sanki. Yazının başında da dediğimiz gibi, karşımızdaki başka tür bir geveze ve bizi her an buna ikna ediyor. Onun cümleleri boyunca adeta bilime karşı sabırsız ama çok meraklı, genç bir öğrenci gibiyiz. Brooks sonsuz merakımıza saygı duyuyor ama bir yandan da evrene dair bilgimizin çok çok kısıtlı olduğunu hatırlatıyor bize. Bunu yaparken “Evren karşısında bir hiçsin!” klişesine boğmuyor bizi ama onun yörüngesinden de sapmıyor. Yine de çok başka türden, tuhaf bir umut ve heyecan veriyor bize: Bu 13 çok bilinen bilinmez konu, aslında evrenin biraz olsun keşfedilemediğini söylerken, “Alın, keşfedin,” dercesine kocaman kapılar aralıyor okur için. Hangi okur bayılmaz ki buna? Düşbaz’dan Aslı Koruyucu ve Bilhan Gözcü’nün çevirisiyle çıkan Akıl Sır Ermeyen 13 Şey, popüler bilim kitaplarını yakından takip eden ve nispeten üst ya da özel okur olarak adlandırabileceğimiz o grup için pek yeni şeyler söylemiyor olabilir belki. Gelgelelim, Brooks’un amacı da yepyeni şeyler söylemek değil. Onun çalışması aslında tam da Düşbaz’lara; düşünerek ve düşleyerek yaşayanlara... AKIL SIR ERMEYEN 13 ŞEY: ÇAĞIMIZIN EN ŞAŞIRTICI BİLİMSEL GİZEMLERİ Michael Brooks Düşbaz Yayınları, 2022 Çeviri: Bilhan Gözcü 288 s.

  • Babil Ekspres yolaa çıkıyor!

    Kafka Kitap’ın, dünya edebiyatında iz bırakan yazarların Türkiye’de daha önce basılmamış önemli eserlerinden oluşan yepyeni serisi Babil Ekspres, Tuhaf Kuş’un Görüldüğü Gece ile yola çıkıyor! Bugüne dek okuduğumuz H. G. Wells yapıtlarından bariz bir biçimde ayrılan Tuhaf Kuş’un Görüldüğü Gece, yazarının olanca dehâsı, mizahı ve dikte edilmiş doğruları sorgulama cesaretiyle ilk kez Türkçe’de okurlarla buluşuyor. H. G. Wells’in sınırsız ve parlak hayal gücünün adeta bir kanıtı niteliğindeki Tuhaf Kuş’un Görüldüğü Gece, Babil Ekspres serisinin ilk kitabı olarak raflarda ve internet sitelerinde yerini aldı. Uluslararası alanda beğeni kazanmış seçkin romanları edebiyatseverlerle buluşturmaya devam eden Kafka Kitap, Babil Ekspres serisiyle yayıncılık dünyasında yeni bir sayfa açıyor. Dünya edebiyatının önemli isimlerinin daha önce Türkçe’de yayımlanmamış kitaplarından oluşan seri, H. G. Wells’in sıradışı eseri Tuhaf Kuş’un Görüldüğü Gece ile başlıyor. Yazarın geri planda kalmış en önemli eleştirel metinlerinden biri olan Tuhaf Kuş’un Görüldüğü Gece’nin çevirisi, Belgin Selen Haktanır’ın imzasını taşıyor. Siddermorton papazı Rahip Hilyer, bir gece önce alevler eşliğinde gökyüzünde görülen garip nesneyi konuşan halkın fısıldaşmalarını henüz işitmemiştir… Sıcak bir öğleden sonra kilise önünde uzanan yeşil düzlüklerde avlanırken bu kez gökte süzülenin tuhaf, oldukça büyük bir kuş olduğunu anlar. Tek bir atışla kanadından vurulan kuş, yeryüzüne düşer düşmez bir melek olduğunu söyler. Bilinmeyen bir sebeple “Harikalar Diyarı”ndan ayrı düşüp “Rüyalar Diyarı” olarak adlandırdığı dünyanın atmosferine girmiş, kısa süre sonra da bir insan tarafından vurularak uçma kabiliyetini de yitirmiştir. Göz alıcı renkleri ve görenler tarafından nahoş bulunan giysileriyle bu, dini anlatılar ve masallarda tasvir edilenden çok, Rönesans dönemi tasvirlerini andıran bir melektir. Yaşananlar karşısında şoke olan ve bildiği tüm dini metinleri gözden geçirmeye başlayan rahip, parçalanan kanadı iyileştirme çabasına girişir ancak bunun zaman alacağı bellidir. Yeryüzünde geçirdiği her gün biraz daha insansılaşan Bay Melek ise insan gibi yaşamanın ne demek olduğunu öğrenirken hiç de adil olmayan adalet sistemi ve toplumsal kodlarımızı sorgulaması nedeniyle bir sosyalist olmakla suçlanır ki içine düştüğü dönem icabı bu, yüz kızartıcı olmaktan çok öte bir suçtur. H. G. Wells ya da tam adıyla Herbert George Wells, 21 Eylül 1866 tarihinde İngiltere'de doğdu. Sonradan küçük bir işletme sahibi olacak ebeveynleri o doğduğunda bir evin hizmetlileri olarak çalışıyordu. Sürekli yoksulluk tehdidi altında büyürken bitmek bilmez okuma sevgisiyle desteklenen çok yetersiz bir eğitimden sonra 14 yaşında Windsor’da bir manifaturacının yanında çırak olarak çalışmaya başladı. İşvereni kısa süre sonra kendisini işten çıkarınca önce bir kimyagerin, sonra da bir kumaşçının yardımcılığını yaptı. Nihayet 18 yaşına geldiğinde sonradan Royal College adıyla anılacak Normal Scholl of Science’a burslu girerek biyoloji eğitimi almaya başladı. Ders aldığı öğretmenlerinden biri de T. H. Huxley’di. Londra Üniversitesi'nden 1888 yılında mezun olan ve ilk romanı Zaman Makinesi’ni 1895 yılında yayımlayan yazar Doctor Monreau'nun Adası, Görünmez Adam, Dünyalar Savaşı ve Tanrıların Yemeği adlı sansasyonel eserleri kısa aralıklarla okurun beğenisine sundu. Wells külliyatındaki en sıradışı ve eleştirel eserlerden biri olan Tuhaf Kuş’un Görüldüğü Gece ya da orijinal adıyla The Wonderful Visit, yazarın geri planda kalmış en önemli eleştirel metinlerinden biridir. Bilime duyduğu büyük ilginin ürünü olan çalışmaları haricinde aşk, cinsellik, din ve eğitim gibi birçok konuyu ele aldığı yüzü aşkın kitaba imza atan yazar, 1946 yılında hayatını kaybetti. TUHAF KUŞ'UN GÖRÜLDÜĞÜ GECE H. G. Wells Kafka Kitap, 2022 Çeviri: Belgin Selen Haktanır Editör: Şebnem Soral Tamer, Tuba Nur Bakaçhan 160 s.

  • Kıyılara cesetler vurduğunda

    Giulio Cavalli'nin kurduğu Dalga isimli kitabında distopya, kriz anlarında tanık olunan insanlık durumlarına tedirgin edici benzerlikleriyle insanı ve değerlerini sorgulatıyor. "Cesetler mi? O şeyler hakkında cevap verme yetkim yok. Benim için onlar artık ceset falan değiller: hoş kokulu uçucuları buharlaştıran mumlar, porselen buhurdanlıklarda kullanılan alüminyum kenarlı yuvarlak mumlar. Onlar artık bundan ibaret." Sakin bir balıkçı kasabası olan DF'nin yazgısı, denizde bir ceset bulunmasıyla kâbusa evrilir. Cesetlerin sayısı kısa sürede on binleri geçince, kasaba halkı hükümetten destek ister. Sonuç alamadıklarında ise sorunu kendi yöntemleriyle çözmeye kalkarlar… Giulio Cavalli, 1977'de Milano'da doğdu. Roman ve oyun yazarlığının yanı sıra Left dergisi, Fanpage, The Post Internazionale, Il Riformista, L'Espresso gazeteleri için yazıyor. Politik oyunları ve İtalyan mafyasının perde arkasını ele aldığı kitaplarıyla öne çıkan Cavalli, 2015'te ilk romanı Mio padre in una scatola da scarpe'nin (Ayakkabı Kutusunun İçindeki Babam) ardından 2017'de Santamamma'yı, 2018'de Dalga'yı ve 2021'de bu romanın devamı niteliğindeki Nuovissimo Testamento'yu (Yepyeni Ahit) yayımladı. DALGA Giulio Cavalli Can Yayınları, 2021 Çeviri: Yelda Gürlek 224 s.

  • Öykü: Cafe de Flore'de bir sabah

    Baharda bambaşka bir güzelliğe kavuşan bölgede, yükselen servilerin gölgesinde uzanmış yeni yazacakları kitapların konusunu tartışırken hayal ediyorlar kendilerini. Peyman Ünalsın Gökhan Saint Germain Bulvarı’ndan aşağıya hızlı ama inceden inceye etrafı süzerek yürüyorum. Ulu çınar ağaçlarının gölgelediği bulvarın iki yanında yükselen on yedinci yüzyıl binaları, zemin katlarında ağırladığı pahalı mağazaların modern çehreleriyle tezat bir şıklığı yansıtıyor. Bütün binalar aynı renkte; kirli beyaz. Fransız balkonların hepsi, rahibe işi siyah dantelli farbelalarla süslenmiş. Dar balkon kapıları ve pencerelerin bir kısmı açık renk ahşap panjurla sıkı sıkıya örtülü. İçerden, ocağın üstünde kaynayan minik kahve makinesindeki espressonun kokusu sızıyor. Kızarmış bir dilim ekmek üzerine incecik bir kat tereyağ sürülürken çıkan kıtırtı duyuluyor derinden. Erik marmelatının kırmızısı, panjurdan içeriye süzülmeye çabalayan güneşin kızıllığı ile buluşuyor. Bir serçe havalanıyor çınarın dalından, balkonun danteline konuyor. Şehir yavaştan uyanıyor. Sokaklarda yankılanan ayak sesleri ile yeni günü karşılamaya hazır. Aynı bulvarda gezinen Camus ve Sartre'ın adımlarına karışıyor sesler. Camus kaşmir paltosunun yakasını kaldırmış, parmaklarının arasına sıkıştırdığı sigarayı ağzına götürüp derin bir nefes çekiyor. Sartre ellerini yakası kürklü paltosunun ceplerine sokmuş, ağzındaki pipodan çıkan dumanları gözleriyle takip ederek yürüyor yanı sıra. Cafe de Flore'un önünde ayaküstü devam ediyorlar konuşmaya. Yanlarından geçen iki genç kadın mahcup bir gülüşle aydınlanmış başlarıyla selam veriyorlar. Şapkalarının tülleri gözlerindeki hayranlığı gizleyemiyor. Yüksek topuklarının tıkırtısını örseleyen gülüşmelerle uzaklaşıyorlar. Karşı kaldırımdan el sallıyor Beauvoir. Koşarak caddeyi geçiyor. İkisinin de yanağına birer öpücük konduruyor, aralarına geçip, kollarına giriyor. Her zamanki masaları doluysa önce barın önünde oturuyorlar. Beauvoir aklında Nelson Algren olduğu halde Sartre'ın Toskana seyahati teklifine sıcak baktığını söylüyor. Baharda bambaşka bir güzelliğe kavuşan bölgede, yükselen servilerin gölgesinde uzanmış yeni yazacakları kitapların konusunu tartışırken hayal ediyorlar kendilerini. Gün batımını karşılıyorlar birer kadeh Chianti şarabı ile. Camus'nun başka planları var o bahar için. Ama nerede olursa olsun, gün batımında kadehini ikisi için kaldıracağı sözünü veriyor. Bulvarı kesen sokağın köşesine bakan masaları boşalıyor. Michel'e kahvelerini masaya getirmelerini rica edip dışarı çıkıyorlar. Art arda ekledikleri sigaralarının dumanında, bir nesil önceki Fransız yazarlarını masaya yatırıyorlar. Güneşe yüzümü verip oturuyorum hasır sandalyeye. Edebiyat nefesi solumuş masaya koyuyorum sırt çantamdan çıkarttığım defter, kalem ve kitabımı. Truman Capote'nin Yerel Renkler'i tam da bu seyahate biçilmiş kaftan. Gözlerim onu arıyor bu sefer bulvarda. Bileklerine uzanan paltosuyla, narin adımlar atarak kafeye giriyor. Bakışları ile röntgen çekiyor. Beyninin bir bölümüne kazıyor. Daha sonra anlatırken eşe dosta, yüzde doksan sekiz detay vermeye hazır. Masama davet etsem, şehirlerin renklerini birlikte konuşsak. Cappuccino siparişi veriyorum masamın başına gelen uzun boylu garsona. Göğsünün üzerindeki yaka kartında Michel yazıyor. Bu kadarcık mı bakışı atıyor birbirine yakın gözleriyle. Paris’e ilk gelişim değil. Aldırmıyorum tepeden bakan ukala tavrına. Masanın üzerindeki menü kartını alıp uzaklaşıyor. Büyük avlulu yüksek binaların gölgesi düşüyor bulvara. O gölgeler altında yürüyen, varacağı noktadan emin adımların sahiplerini izlemeyi seviyorum. Spor ayakkabılı tek bir kadın geçmiyor önümden. Hepsi bakımlı, çoğu şık. Kırmızı kadife pantolon, kahverengi süet ayakkabı giymiş altmış beşlerinde bir bey, kolunun altına sıkıştırdığı gazeteyi okumak için oturacağı rahat bir sandalye aranıyor. Yaya geçidinden geçip sokağın diğer ucundaki gazetecinin önünde duruyor. Dönüp Cafe de Flore'a bakıyor. Yine aynı yaya geçidinden dümeni buraya çeviriyor. Yan masaya oturuyor. Artık Michel yok. Vardiyalar bu kadar erken değişmeyeceğine göre kısa bir sigara molasında olabilir. Elinde tepsi ile René bitiveriyor masanın yanında. Michel gibi asık suratlı olmayıp, biraz olsun gülümsemesini diliyorum içimden. Gözüm yüzünde asılı kalıyor. O ânı bekliyorum. Beklentimi boşa çıkarıyor. İsmi tarihe kazınmış bir mekânda çalışmak insanı onurlandırmalı ve mutlu etmeli. Beni ederdi açıkçası. Ben burada çalışıyor olsaydım “Başarı kolay elde edilir, zor olan başarıyı hak etmektir” deyip bundan yüksünmez, aksine canla başla çalışırdım. Küçük koyu yeşil masalarda oturmuş tüm yazarların, şairlerin, filozofların ruhlarıyla dost olurdum. “En önemli eserim, hayatımdır” diyerek o ruhların bana katacağı değerlere kucak açardım. Biliyorum ki “En büyük günah pişmanlıktır.” O sebeple burada çalışmakla yerinmezdim. Yarın buradan ayrılırken kalbime sığdırdığım özel anlarım ve anılarım olurdu. Kahvemi yudumlarken zar zor not alabiliyorum. Etraf o kadar hareketli ki! Ne kafamın içindekileri toparlayabiliyorum ne de yazdıklarıma odaklanabiliyorum. Neden bu şehirdeyim? Bu kafede? Bütün o sevdiğim yazarların kokusunu duymak, onların oturduğu masalara oturmak, az önce Camus’nun konuştuğu Michel’le iki cümle alışverişi yapmak. Varoluşlarındaki tevazuyu gözlemlemek gelen geçende. Sanırım bütün bu güzel insanlar, gözlemlemek, izlemek, paylaşmak, yaratmak, eksilmemek ama çoğalmak için toplanma yeri olarak burayı seçiyorlardı. Derin bir nefesle göğüs kafesimi şişiriyorum. İlk baharın sabah serinliğine bulanmış eski kitap sayfalarının, kağıtların ve henüz kurumamış mürekkebin kokusu ile doluyor ciğerlerim. Çan sesleri düşüncelerimi bölüyor. Zamanın yitikliğinden sıyrılıyorum. Daha görecek yerlerim var. Notre Dame ve Pompidou'yu bugüne sığdırmalıyım. Ama önce mutlaka Shakespeare and Company kitabevinin önündeki avantaj sepetlerine göz atacağım. Hesabı istiyorum. Eşyalarımı topluyorum. René asık suratıyla para üstünü getiriyor. Mutsuzluklarını çözemediğim Michel ve René’yi kırmızı pantolonlu adamla sohbet ederken bırakıyorum. Adımlarım hızlanırken cebimdeki Cafe de Flore yazılı beyaz peçeteyi avucumun içinde sıkıyorum.

  • Hiçbir şey yapmamanın yorgunluğu

    Hakan Bıçakcı’nın bir kurgu operatörünün gittikçe tuhaflaşan dünyasını anlattığı yeni romanı Silinmiş Sahneler, 18 Şubat’ta raflarda! “Gırç, gırç, gırç. Uykuma karışan dikenli gıcırtılarla kaskatı bir halde uyanıyorum. Salıncaktaki arkası dönük çocuk. Sesler salondan geliyor. Gırç, gırç, gırç. Yatakta büzüşüp kalıyorum. Kalkıp bakarsam, onu salonun ortasında sallanırken bulacağımı düşünüyorum. İçeride olmasına rağmen saçları uçuşarak.” “Gırç, gırç, gırç. Bu düşünce beni dehşete düşürüyor. Tuhaflıklara evde rastlamak yeni bir aşama olur çünkü. Eve kaçmak işe yaramaz o zaman. İlk şoku atlattıktan sonra, en azından aynı odada değiliz diye rahatlıyorum. Gidip bakmazsam endişelenecek bir şey yok. Başka odada olması, başka evde, başka şehirde, başka ülkede olmasından farksız. Sonuçta görüş alanımda değil. Ritmi düzenli gıcırtıları ninni gibi dinleyerek yeniden uykuya dalabilirim.” Sinemacı olma hayaliyle yola çıkıp, kendini sansürcü olarak bulan bir kurgu operatörü. Çalıştığı kanaldaki görevi “sakıncalı” görüntüleri kesmek, mozaiklemek, silmek. Monitörde akan sahnelere müdahale ederken, hayatının kontrolünü kaybetmeye başlar. Kurgu karışır. Beklenmedik anlarda, dehşet verici manzaralar çıkar karşısına. Olmaması gereken sahneler. Mesleğinin yan etkisi olduğundan şüphelendiği bu görüntülere “tuhaflıklar” adını verir. Sinir uzmanına görünüp ilaçlı kafayla başı önünde gezinmek veya yakınlarına anlatıp onları endişelendirmek istemez. Niyeti kendi kendine çözmektir. Donup kalır. Görmezden gelir. Üstüne gider. Hakan Bıçakçı, 1978’de İstanbul’da doğdu. İlk romanı 2002 yılında çıktı. Çeşitli dergiler için edebiyat eleştirileri, sinema yazıları ve öyküler yazdı. Senaryo ve çizgi roman çalışmalarında yer aldı. Kitapları çeşitli yabancı dillere çevrildi. Normal Nefes Almaya Devam Edin, 2020 yılında “Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü”ne layık görüldü. Yayımlanmış kitapları: Rüya Günlüğü (roman, 2002), Boş Zaman (roman, 2003), Apartman Boşluğu (roman, 2008), Karanlık Oda (roman, 2010), Ben Tek Siz Hepiniz (öykü, 2011), Doğa Tarihi (roman, 2014), Hikâyede Büyük Boşluklar Var (öykü, 2015), Otel Paranoya (resimli öykü, 2017), Uyku Sersemi (roman, 2017), İki Rüya Dokuz Gerçek (resimli novella, Karakarga Yayınları, 2019), Normal Nefes Almaya Devam Edin (öykü, 2019), Silinmiş Sahneler (roman, 2022). SİLİNMİŞ SAHNELER Hakan Bıçakçı İletişim Yayınları, 2022 Editör: Duygu Çayırcıoğlu, Emre Bayın 172 s.

  • Öykü: İthal Damat

    Kesik kesik nefes alıyordu. Bir şeylerden öfkesini çıkarıyor gibi. Bir süre sonra yatağın başucuna oturdu, sırtı bana dönük, hareketleri sert. Yatağın iki ucu hiç olmadığı kadar uzaktı birbirinden. Gitgide yükselen sesi vücudunu titreten hıçkırıklara boğuldu. Hülya Yalçın İncili kolye. Ucunda anahtar. Kancası yirmi dört ayar altın. Anahtarı on sekiz. Kaybolmuş. “Ben de onu adam sanırdım,” dediğini duydum teyzemin. Yatağımda parça parça doğruldum. Zehra’yla ablasının konuşmaları odaları dolandı, uğultu oldu kulaklarımda. Teyzemin sesi kırbaç gibi şakladı arada. “O almıştır.” O kim? Kolye kimin? Anlamadım. Sekiz aydır bu ailenin vakit tanımaz yakınlığına alışamadım zaten. Kalktım. Perdeyi açtım, caddede gezdirdim bakışlarımı. Gökyüzünün mavisinde yüzen bulutları seyrettim uzun uzun. Ani bir rüzgâr. Parkın kumu, sokağın tozu, savrulan dallar. Dilini anlamadığım insanların gün boyu akan anlamsız görüntüleri gibi. Duvar saati üç kez vurdu. Salondaki konuşmalar terk etti evi. Günlerden pazardı. Daha bir sene evvel fokurdayan çaydanlık, biberli menemen kokusuyla hazır masaya uyanırdım. Şimdi ben hazırlamazsam, kahvaltı bile etmiyor Zehra. Anasına çıkıyor, üst kata. Çalışıyor ya, benden çok kazanıyor ya. Derin bir iç çektim. Suratımı buruşturdum. Domatesler de memleketteki gibi kokmuyor zaten. Kapı açıldı. Zehra. Çatmış kaşlarını. Ben, sanki evdeki yabancı. Patır kütür dolap kapaklarını açtı. Bakmadı yüzüme. “Hayırdır,” dedim, “sabah sabah..?” “Size sabah beyim, saat neredeyse iki.” Buz gibiydi sesi. Kanım çekildi etimden. “Bir sorun mu var, teyzem inmiş bize?” Kara bir gölge dolandı yüzünde. “Anahtarlı kolyem kayboldu,” dedi. Yatağın ayakucuna oturdum. Böyle bir kolyesi mi vardı Zehra’nın? “Hangisi…?” diyordum, sözümü kesti. “Sadece benimki olsa iyi, ablamınki de.” Çekmeceyi açtı. “Ablanınki?” Zorlanarak çıktı kelimeler ağzından. “Zinciri kopunca bana vermişti. Kuyumcuya yakın iş yerin, götür, yaptır, demişti.” Yabancı birine anlatıyordu sanki. Boş bakışlarımla anlam aradım yüzünde. Gergindi. Çekmecede ne var ne yok ortalığa saçtı. Kesik kesik nefes alıyordu. Bir şeylerden öfkesini çıkarıyor gibi. Bir süre sonra yatağın başucuna oturdu, sırtı bana dönük, hareketleri sert. Yatağın iki ucu hiç olmadığı kadar uzaktı birbirinden. Gitgide yükselen sesi vücudunu titreten hıçkırıklara boğuldu. “Geçen akşam dolabın çekmecesine koymuştum, benimkinin yanına. Çok değerliydi, çocukluğumuz, okul yıllarımız…” Suratı kireç gibi beyazladı. Gözlerinin karası yayıldı odaya. Hiç kurulmamış cümleler geçti aklımdan. Bir başına anlamını bulmaya çalışan sözcükler. Beni mi suçluyordu? Aniden kalktı yerinden, çıktı. Çok geçmeden çarptığını duydum dış kapının. Uyuştum. Sabitlendiği yerde kıpırtısız duran eşya gibi. Yattığı yatak, kıçını koyduğu sandalye, elbiselerini doldurduğu dolap. Ne farkım var? Odada volta atmaya başladım. Kapıya yürürken oda daraldı. Pencere tarafında kasvet azaldı. İnsanlara karışıp kalabalıkta kaybolmak istedim. Of, dedim sonra, bugün pazar, kimseler yoktur sokakta. Olsun, insanlar olmasa ne olacak? Hazırlanmam uzun sürmedi. Caddeye indim. Teyzem balkondaydı, Zehra’yla ablası yanında. Köşeyi dönene kadar arkamdan seslenmesini bekledim Zehra’nın, kulak kabarttım. Kararsızlıkla attığım adımlarımın ritminden başka bir şey duymadım. Aynada görsem “Bu kim?” diyecek kadar yabancıydım kendime. Kaldırıma düşen gölgemi takip ettim, uzundu koyu. Zehra’nın kolyesi dolandı boynuma, kancası sıkı. Sen mi çaldın demek istedi? Yok, demez öyle. Almayacağımı bilir. Nefesim kesildi yürümekten. Daha ne kadar hüzün, pişmanlık eşlik edecekti yalnızlığıma? İri gövdeli bir ağaca dayandım. Yere düşen yaprak kadar cansızdım ne zamandır. Sevmiş miydim Zehra’yı? Yoksa çaresizliğime mi yenilmiştim? “Oo damat, pazar pazar,” dedi biri, “evden mi kovdular seni,”. Başımı çevirdim. Manavdan müşteri, Mustafa Bey. “Yok,” dedim, “biraz hava almak istedim.” “Çok çalıştırıyorlar seni. Ama kolay değil bizim Muhittin’e damat olmak.” Dudaklarıma buruk bir gülümseme yerleşti. Söyleyecek söz bulamadım. “Hadi,” dedi Mustafa Bey, “bugün birlikte gidelim kahveye. Senin bacanak da geliyor, korkma, bir şey demezler.” Nasıl yani? Koca şehir, birbirini tanımadığını zannettiğim insanlar. Nereden biliyor çok çalıştığımı? Evim, işim, karım… Sahi evliliğim? İthal damat diyorlar burada bana. Kıpkırmızı oldu yüzüm. “Düşünme hadi gel,” diye ısrar etti Mustafa Bey. Bir an duraksadım. Eve gitmekle Mustafa Bey’e takılmak arasında gittim geldim. Hiç görmediğim kolyenin anahtarı, incileri. Belki de aile çevresinin dışına çıkmanın vakti geldi, dedim kendi kendime. “Tamam.” Mustafa Bey’in dudaklarında memnun bir gülümseme, sırtı dik, omuzları geride, vakur adımlarla önde. Gölgesi uzun. “Çok çabuk akşam olur buralarda,” demişti Zehra, “renkler çabuk kararır.” Ana caddeyi dönünce dar bir sokağa saptı Mustafa Bey. “Bizimkiler şimdi kareyi kurmuşlardır,” dedi. Kasabada da vardı kahvehaneler. Zamanı çok olanın uğrak yeri. Oradan yönetilirdi memleket. Her masada hükümetler yıkılıp yenileri kurulurdu. O masalardan izlenirdi hayat, başkaları. Herkes kimin nesi var, nesi yok bilirdi. Mustafa Bey de oradan mı biliyordu beni? *** Neredeyse kasabadakinin aynı salon. Kapıyı açar açmaz insanı karşılayan ağır koku. Sigara dumanı. Masalarda kümelenmiş insanlar. Kahkahalar. Istaka sesleri. Köşede çay ocağı. Belki ilk kez geldiğimden üzerime yapışan meraklı bakışlar. “Bizimkiler şu tarafta,” dedi Mustafa Bey. Arkasından yürüdüm. Pencere kenarında kalabalık bir masa. Mustafa Bey hemen iki sandalye çekti. Oturduk. “Muhittin abinin damadını tanıyorsunuz değil mi?” dedi masadakilere, “Dükkânda görmüşsünüzdür, Hasan.” “Bilmez miyiz,” dedi elinde ıstakasına taş koyan biri. Yüzlere aşinaydım ama isimlerini bilmiyordum hiçbirinin. “İnşallah öbür damat gibi olmaz bu,” dedi yaşı epey ileri olan biri. Gözlerim fal taşı gibi açıldı. Teyzem İsmail abiye toz kondurmuyordu evde. Muhittin Baba daha dün akşam, “Bak, İsmail hemen dil öğrendi. İş buldu. Bizim manavın da çırağa ihtiyacı var ama daha çok kazanacağın işin olsa iyiydi,” dedi. Arkadaşlarına birkaç kez “Bu İsmail gibi değil, iş yok,” dediğini duydum. “Yan binada yeni oyun salonu açılmış. Seninki oraya gitti az evvel,” dedi Mustafa Bey’in yanında oturan. “Mustafa bak bunu oralara götürme, öteki gibi olmasın. Yazık, Muhittin’le biz sabah gün doğmadan kalktık gittik işe, akşam karanlığı basmadan dönmedik, yemedik, içmedik biriktirdik,” dedi yaşlı olan. “Oralar neresi?” dedim. “Bilmiyor musun?” dedi Mustafa Bey. “Pek de safmış,” dedi biri. Bir ürperti dolandı bedenimde. Mustafa Bey tam cevap verecekti, yaşlı olan girdi araya. “İsmail yolu iyice şaşırdı. Az önce iyi para kaybetmiş, cebinden iki kolye çıkarıp sattı, Mardinliye.” Pür dikkat baktım konuşana. Kolyelerin ucunda anahtar var mıydı, diye sormak istedim. Kelimeler boğazımda düğümlendi. “Konyalı Seyfettin ölmüş geçen hafta. Birlikte geldiydik Almanya’ya. Onca çalışmak boşaymış. Sonu kara toprak.” “Duydum,” dedi Mustafa Bey, “yeni bir hastalık varmış, ondan öldü, diyorlar.” “Türkiye’de olsa, bir tedavisini bulurlardı,” dedi yaşlı olan. Masadakilerden ikisi güldü. Kasabadakilerden farkı kalmadı mekânın. Karmakarışık kahvehane konuşmaları, tanımadığım insanlar, bilmediğim yerler, aklımda anahtarlı kolye. “Mardinliyi nerede bulabiliriz?” diye sordum Mustafa Bey’e. “Ne yapacaksın?” dedi. “Hiç,” dedim, “merak ettim.” Eliyle işaret etti. “En köşede oturan kır saçlı.” Fırsat kolladım, o dakikadan sonra. Mustafa Bey’den kurtulmaktı niyetim. Bakışlarım bir o masada bir oturduğumuz masada gezdi durdu. Bir ara oyunculardan biri kalktı. “Mustafa abi benim yerime devam et. Ben arkadaşlarla buluşacağım,” dedi. Teklif bekliyormuş gibi heyecanla oturdu oyuna Mustafa Bey. Dönen taşlara baktım. Konuşmalarını dinledim. Aklımda anahtarlı kolye. Kaçamak bakışlar attım Mardinlinin masasına. Yanındaki kalabalık dağıldı bir ara. Süzülürcesine kalktım yerimden, gittim Mardinlinin yanına. Orta yaşlı, bıyıklı bir adam. Tanıttım kendimi. Başını kaldırdı, kıpırtısız gözlerle baktı yüzüme. “Bir isteğin mi var?” dedi. “İsmail abinin size sattığı kolyelere bakacaktım,” dedim. Dudaklarıyla birlikte bıyıkları da kıvrıldı, sarı dişleri göründü. “Ne yapacaksın?” Sahi ne yapacaktım? Geri alsam, götürsem, versem Zehra’ya, ablasına. İsmail abi almış desem inanır mı Zehra? Ürperdim. “Geri alacaksan satayım sana?” dedi Mardinli. “Evet,” dedim, “kaça?” “Dört yüz Avro.” Cüzdanımı çıkardım. “Yanımda sadece yüz Avro var,” dedim, “üstünü sonra getirsem?” Nereden getireceğim? Maaşımı almama neredeyse yıl var. Hem nasıl açıklarım Zehra’ya. “Olmaz küçük damat,” dedi Mardinli, başını yanındakine çevirdi. Mustafa Bey masada oyundaydı. Sigara dumanı, toz sis olup çökmüştü salona. Hiç düşünmeden kalktım yerimden. Dışarı çıktım. Ne yapıp edip almalıydım kolyeleri. En çaresiz zamanımda umut olmuştu Zehra. Pek sevmesem de buraları, evlenmesem ne yapacaktım? Zehra’nın sözleri kaldırım taşlarına çarptı, harf harf geri döndü. “Çocukluğum, okul yıllarım.” Bir bisikletli geçti yanımdan. Hayallerim dolandı jantında. Bir çıkış olmalıydı. İstemsizce yürüdüm bisikletlinin ardından. Işıklı bir binanın önünde durdu. İndi, binaya girdi. Dışarıda sigara içen birkaç adam, sokak lambalarının fersiz ışığı. Kahvehanede bahsedilen yeni kumarhane burası olmalı, dedim, merakla girdim kapıdan. Rengârenk masalar, oyun makineleri. İlk geldiğimde bir iki kez istasyon civarında bir salonda Zehra’nın kuzeni göstermişti. Hatta bir iki makinede oynamıştım. Burası daha büyüktü, makine çeşidi sayısız, daha ferah. Başka bir dünya sanki. Bir şeyler dürttü beni, elimi cebime attım, gidip kart aldım. Makinelerden birinin karşısına oturdum. Ufak miktarlarla oynadım. Kısa sürede yirmi Sentim iki Avro oldu. Aklımda dört yüz Avro. Hiç başından kalkmasam iki üç haftada ancak toplardım o parayı. Akıl işi değil, dedim kendi kendime. Saate bakındım, hiçbir yerde saat yoktu. Bir duyuru yapıldı salonda. Önce Almanca, sonra Türkçe. Şaşırdım. İlk kez bir yerde Türkçe anons duyuyordum. Rulet masalarını kullanabileceğimiz, ancak canlı oyunun bu akşam olmayacağı söyleniyordu. Ruleti daha önce duymuştum ama nasıl oynanacağını pek bilmiyordum. Merakla bir rulet masasına yanaştım. Oynayanlara baktım. Ellerindeki kâğıda çıkan numaraları yazıyordu masadakiler. Zor görünmedi gözüme. Kartımdan beş Avroyla not alanların seçtiği numaraya bastım. Bir anda on Avro oldu. Heyecandan elim ayağıma dolandı. Yüz Avro bassam iki yüz, sonra kolayca dört yüz. Derin bir nefes aldım. Gittim. Kartıma cebimdeki bütün parayı doldurdum. Geri döndüm. Masadakilerin gözlerine baktım. Bir ikisi ellerindeki notlara bakıyordu. Onların hangi sayıya basacaklarına dikkat ettim. Yüz beş Avroyu o rakama bastım. Yüzümden alevler savruldu. Tüm paramı kaybedebilirdim. Ama kazanırsam… Başımı salladım iki yana. Daha iki yüz Avroya ihtiyacım olacak. Rulet çarkı döndü, yüreğim ağzımda. Çark durdu. Gözlerime inanamadım. Kazanmışım. Bir anda yüz beş Avrom iki yüz on Avro oldu. Bir kez daha denesem… Kalbim küt küt, etrafımdaki her şey dönüyor. Mardinliye yetişirim belki. İki yüz on Avroyu yanımdaki iki kişinin seçtiği rakama bastım. Ellerim titredi. Sanki hayatımı koymuştum masaya. Kumar. Hayatım da bir kumar değil miydi zaten? Masanın kenarında ileri geri turladım. Yerimde duramıyordum. Rulet çarkı durdu. Gözlerimi sıkıca yumdum. Kazanan sayı belli oldu. Başımı uzattım, baktım. Yine kazanmışım. Kanım damarlarımdaki fışkırıyordu sanki. Pencere aradı gözlerim. Dışarılara taşmak istiyordum. Hiç pencere yoktu. Tanıdık birilerine bakındım. Herkes yabancı. Kiminin suratı asık, kimi benim gibi heyecanlı. Birkaç esmer adam, ötekiler solgun, sarı. Tüm bedenim titredi parayı alırken. Avuçlarım ıslak ıslak. Mardinliye yetişebilirdim. Kahvehaneye yürüdüm süratli adımlarla. Neredeyse kimse kalmamıştı kahvehanede. Bir Mardinli vardı, üç beş tanımadığım başkaları. Emin adımlarla yürüdüm Mardinlinin yanına. Sırıttı, ben kolyeleri isterken. Cebindeki keseyi masanın üzerine koydu. Fermuarını açtı. Çıkarırken kolyelerden birinin incileri saçıldı ortalığa. Öteki, incileri saçılana dolanmış. Yerlere eğilip topladım tek tek. Birkaçı sıkışık yerlere düşmüştü. Almak için adeta süründüm kahvehanenin çıplak kirli zemininde. Çıkmadan saati sordum, onmuş. “Yarın dışarı çıkma yasağı var,” dedi Mardinli, “on ikide başlıyor.” “Biliyorum,” dedim ama neyi bildiğimin farkında bile değildim. Eve yürürken Zehra’nın sevecen gülüşünü düşledim, yumuşacık nefesini. Kapıyı açtım. Zehra mutfakta. Yüzünden düşen bin parça. “Neredeydin?” dedi hesap sorarcasına. “Şey,” dedim. “Duydum,” dedi, “sabah annem söyledi.” Sesi çatallandı birden. “İnanmak istemedim. Dürüsttür Hasan, dedim.” Kapıyı açtı. “Ne rezil adammışsın. Hemen eşyalarını topla, çık git evimden,” dedi.

bottom of page