top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Öykü: Harpyia'lar Kapkaççılar

    Girit’in dağlarını, düzlüklerini arkamda bırakarak ana karaya uçuyorum. Güneş doğmak üzere. Dar bir vadinin dibine alçaldığımda etrafımı safran çiçekleri sarıyor. Saçlarım çiğle yıkanıyor. Damlacıklar tüylerime iniyor. Mağaranın üzerime sinen kokusunun silinmesini bekliyorum binlerce yıllık bir kovukta. Arınıyorum. Nesibe Çakır “…at subitae horrifico lapso de montibus adsunt Harpyiae et magnos quatiunt clangoribus alas,” “Ansızın ürkütücü uçuşlarıyla dağlardan gelen Harpyia’lar çığlıklar atıp kanatlarını çırparak üzerimizde belirdiler.”* Kız kardeşimin kanlı gözleri birer lav parçası, hiddetinin kokusu çürümüş et. Leş. “Başladığın işi bitir!” diyor bana. Bakışlarımı ondan kaçırıp pençemi mağaranın zemininde kıpırtısız duran sepetin üzerine koyuyorum. “Hala nefes alıyor.” “Ne fark eder, ölmeleri için bırakıldıklarını sen de biliyorsun.” Başımı eğip itaat ettiğimi gösteriyorum. “Tamam, buraya getirmemeliydim, bir hata işledim.” “Podarge, Sen Tanrıların cezası mısın? Ne hatası, biz Harpyia’lar kapkaççıyız. Kapıp kaçarız, kaybolan her şey bizden bilinir. Git şimdi! Her zamanki gibi Hades’in kapısına bırak sepeti.” Arkasını dönüp karanlık girintiye, diğer kızkardeşlerimin yanına çekiliyor. Yün dokumanın altında hafif bir kıpırdanma… Biri, ailelerinin ölmeleri için doğaya bıraktıkları yenidoğanları benim topladığımı ispiyonlamış. Mağaranın rutubetli havası kanatlarımı ağırlaştırıyor. Burada fazla kalamam. Hasır sepeti pençelerime takıyorum ve havalanıp mağaranın ağzından uçarak uzaklaşıyorum. Üçünün birlikte, peşimden bazı önlemler alacaklarını biliyorum. Artık sona geldim, bir daha geri dönemem. İsterseler fırtınalara hapsetsinler beni. Girit’in dağlarını, düzlüklerini arkamda bırakarak ana karaya uçuyorum. Güneş doğmak üzere. Dar bir vadinin dibine alçaldığımda etrafımı safran çiçekleri sarıyor. Saçlarım çiğle yıkanıyor. Damlacıklar tüylerime iniyor. Mağaranın üzerime sinen kokusunun silinmesini bekliyorum binlerce yıllık bir kovukta. Arınıyorum. Sepetten cılız bir inilti çıkıyor. Çalı gibi incecik kollarıma alıyorum onu. Yarı uyanık, ağzı kuru göğüslerimi arıyor. İçimde bir sıkışma, her sepetle, her ağlamayla gelen. Böğrüme ılık başını bastırıyorum ve dışarı çıkıyorum. Ha işte, yine karşımda hınzırca sırıtan Hermes. Az ileride incir ağacına yaslanmış, elindeki kayığa benzeyen şapkasını evirip çeviriyor. “Parlaklığın gözümü kamaştırıyor.” “Yine mi kız?” “Elbette yine kız, ama yaşıyor.” Sağ kanadımın gölgesiyle örtüyorum bebeği. “Ah tez ayaklı Podarge, başına ne işler açtın,” diyerek yanımda bittiyor. “Beni görmezden gel o zaman.” Tam o esnada bir dişi boz ayı üç yavrusuyla sallana sallana bize doğru yaklaşıyor. Anne ayı kısa bir homurtu çıkarıyor, bu bir selam. Beni kendinden sayıyor, onun gibi yabaniyim. Hermes’i görmüyor olmalı. Bizi geçip giderlerken, “İşte ailesini buldum. Peşlerine takılıp bebeği inine bırakacağım, sütle beslenmezse bu geceyi çıkaramaz,” diyorum. Bakışıyoruz, Olympos zamanında yavaşlıyor her şey sanki. Tanrıların gözünün içine bakma iznimiz bir nefes uzunluğu kadar. Bebek çıplak ayaklarıyla böğrümü tekmelerken kendime geliyorum. “Harpyia’ların yanınına asla geri dönme. Bu yaptığına bir daha göz yummazlar.” Hermes yanar döner kanatlı çizmeleriyle pır pır ederek havalanıyor. Hırsızları kollayan ve ölülerin ruhlarının gölgeler diyarına olan yolculuğuna eşlik eden, Zeus’un her dediğini yapmaya hazır, güvenilmez ortağım Hermes’in arkasından bakarken ilerdeki tepelere gözüm takılıyor. Bir sonraki terkedilmiş bebeği bulmadan önce sütü yetecek yeni bir dişiyi o yamaçlardaki kurt sürülerinden arayacağım. Şimdi burada fazla oyalanmamalıyım. Bebek bana, ben bebeğe alışmadan… Ayı ailesinin peşine takılıyorum. *Vergilius, Aeneas 225-226 (serbest çeviri).

  • Mutlu Beslenme sesli kitap severlerle buluşuyor! 🎧💙

    Uzun yıllardır okurlarıyla buluştuğu blog sayfası ve sosyal medya hesaplarında ürettiği sağlıklı yaşam içerikleriyle hayatlara dokunan Fonksiyonel Tıp Sağlık Koçu ve MBSR eğitmeni Sema Özpekmezci'nin ikinci kitabı Mutlu Beslenme sesli kitap dinleyicileri için Storytel'de. Nefes egzersizlerinden meditasyona, farkındalık çalışmalarından sağlıklı alternatif tariflere, yemekle olan ilişkimize yepyeni bir gözle bakmamızı sağlayan içeriklerle bezenmiş Mutlu Beslenme şimdi sesli kitap dinleyicileri için Storytel’de! "Belki de hepimiz, hayatımızın belli dönemlerinde sağlıklı beslenmenin ucundan tuttuk. Bunu bir süre devam ettirdik ama sonra kendimizi bir anda abur cubur yerken bulduk. Peki, ne oldu da sağlıklı beslenmeyi bir türlü sürdüremedik? Neden bitip tükenmeyen diyet döngülerinde kaybolurken bulduk kendimizi? Aslında nasıl sağlıklı beslenileceğini hepimiz bilsek de işin içine stres faktörünü, duygusal boşlukları katmayı unuttuk. Zihnimiz o an orada değilse, farkındalıkla düşünüp hareket etmiyorsak ve en önemlisi kendimize özşefkat göstermiyorsak yalnızca zaman kaybediyoruz demektir." Sema Özpekmezci, 1978 yılında Melbourne/Avustralya’da doğdu. 2000 yılında İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi’nden mezun oldu. Yirmi yedi yaşında Tip 2 Diyabet teşhisi aldı. Kendi hastalığını iyileştirmek için çıktığı yolda hem hayatını hem de kariyerini değiştirdi. 2017’de Institute for Integrative Nutrition’da Bütünsel Beslenme eğitimi aldı. Ardından Institute for Functional Medicine’da Fonksiyonel Tıp Sağlık Koçluğu eğitimi aldı ve başarı ile bitirdi. Yaşam biçiminin, hayata bakışın, stres kontrolünün beslenme ve hastalıklarla olan bağlantısına çalışmak için Mindfulness (Farkındalık) Temelli Stres Azaltımı (MBSR) eğitmeni oldu. Farkındalık temelli tüm yaklaşımlara olan tutkusunu, beslenme ile birleştirerek MBEAT (Mindfulness Based Eating Awareness) Eğitmenliği ve Mindfulness Temelli Yoga Eğitmenliği programını bitirdi. Bedene, sağlığa ve beslenmeye yaklaşımını tam bütünsel çerçeve içine almıştır. On sene Tip 2 Diyabet ile savaşan ve sonunda onu yenen, sağlıklı yaşam ve beslenme ile mutluluğu bulmuş biri. Şekerle savaşmak birinci amacı; bu yolculukta öğrendiklerini paylaşmak, sağlıklı beslenme felsefesini en uygulanabilir biçimde anlatmak, sağlıklı beslenmek isteyen kişilerin elinden tutmak da ikinci yaşam amacıdır. Hayvanları, köpekleri, sonbaharı, sporu, ağacı, yaprağı, yağmuru, rüzgârı, toprağı seven bir dünyalı olarak evrende kendisine ayrılan yeri, diğer canlılara ve insanlara en faydalı olacak şekilde doldurmaya çalışıyor. MUTLU BESLENME Sema Özpekmezci Küsurat Yayınları, 2021 228 s.

  • 2021 yılı ardından…

    Asuman Kafaoğlu-Büke, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı. Bu yıl çok severek okuduğum ve hemen ilk başta bahsetmek istediğim kitaplardan biri Selim İleri ile Burcu Aktaş’ın birlikte yazdıkları Düşüşten Sonra. Kitap “(t)ek bir anla değişti gece” cümlesiyle başlıyor; hayatı bir anda değişen biri olarak bu cümle içimde çok yankılandı. Beklenmedik bir kaza ya da ani öğrenilen bir hastalık travmasından sonra gözünü yatakta açan kişi için artık hayat başkadır. Bu travmayı Selim İleri anlatıyorsa, eşsiz değerde bir anlatı halini alır. Yılın ilgi gören romanlarından biri Hakan Günday’ın Zamir'iydi. Günday, yakın tarih olaylarıyla fantastiği birleştirdiği siyasi romanında, kapitalizm, savaşlar, din ve ekonomi etrafında geliştirmişti kurguyu. Afganistan’a ve Irak’a giren Amerikan ordusunun geride enkaz halinde bıraktığı uluslar, aslında hiç de fantastik olmayan acı gerçekler ama Günday’ın ironik dili bu gerçeklerin aslında ne denli saçmalıklar üzerine kurulu olduğunu gösteriyordu okura. Bu yıl çok sayıda öykü kitabı okuma fırsatı bulduk. Gabriel Garcia Marquez’in Öyküler kitabı, yazardan alışık olduğumuz büyülü diliyle yılın en güzel derlemesiydi. Öykülerin çoğunda anneannesinden duyduğu masalların tadında çocukluğuna döndüğünü hissettiriyordu Garcia Marquez. Kitabın tek kusuru Carme Solé Vendrell tarafından resimlendirilmiş olmasıydı bence, gerçi resimler güzel ama bir çocuk kitabı havasına sokulacak öyküler değil bunlar ve sayfa sayısını çoğaltmaktan başka öykülere hiçbir şey katmıyorlar. 2021’de severek okuduğum bir diğer kitap Haruki Murakami’nin Birinci Tekil Şahıs adlı öykü derlemesiydi. Murakami’nin son romanlarını imge karmaşası içinde ve sonları bağlanmamış bulduğum için eleştiriyordum; aşırı göndermeli ve gereksiz imgelerle dolu romanlarını artık fazlasıyla birbirine benzer bulmaya başlamıştım. Öyküleri taze bir nefes gibi geldi. Yılın en ilginç kitaplarından biriydi. Son olarak öyküleriyle tanıyıp çok sevdiğimiz Ahmet Büke’den gelen Deli İbram Divanı yılın hoş sürprizlerinden biriydi. Romanı henüz bitirmedim, ancak yarısındayım ama deniz hikayesi etrafında kurguladığı romanda Büke insanın doğa ile ilişkisi benzersiz bir şekilde anlatıyor.

  • Hikâyemiz burada başlıyor

    Amerikalı yazar Tobias Wolff'un Hikâyemiz Burada Başlıyor kitabındaki öyküleri, Seda Ateş'in çevirisiyle ilk kez Türkçede! Kızına saldıran köpeğin sahibinden öç almayı planlayan bir baba, susmayı bilmediği için soyguncular tarafından vurulan sinik bir kitap eleştirmeni, Roma’da cüzdanını çalmaya çalışan yankesiciyi evine götüren bir Amerikalı, karısını ve çocuğunu bir benzincide terk edip giden bir adam. Bu öykülerde, kahramanın kişiliğinin fay hattı anlatının bir yerinde aniden ortaya çıkıp metni sarsıyor ve kahraman kibrinin veya kendini kandırmasının sonuçlarıyla hesaplaşmak zorunda kalıyor. Wolff, kendi tarihlerinden kaçamayan kahramanların geçmişlerine yakalandıklarında ödedikleri bedelleri, hayal kırıklıklarını ve öfkeyi ustalıkla aktarıyor. Tobias Jonathan Ansell Wolff Amerikalı kısa öykü yazarı, hatıracı, romancı ve yaratıcı yazarlık öğretmenidir. Anılarıyla bilinir, özellikle Bu Çocuğun Hayatı ve In Pharaoh's Army. Dört kısa öykü koleksiyonu ve iki roman yazdı. HİKÂYEMİZ BURADA BAŞLIYOR Tobias Wolff Yüz Kitap, 2021 Çeviri: Seda Ateş 424 s.

  • Marge Piercy: Mücadele ve direnişle geçen bir hayat

    İlke Kamar, çağdaş edebiyatın güçlü feminist yazarlarından Marge Piercy'nin otobiyografik çalışması Benim Hayatım Benim Bedenim üzerine yazdı: "Kitap yazarın edebiyatla olan ilişkisi, düşünme, okuma, yazma ve yaratıcılığıyla ilgili kapsamlı düşüncelerini sunar. Feministliği, sosyalistliği ve anarşistliği, hak savunuculuğu, hümanistliği, şairliğiyle Marcy Piercy’nin güçlü portresini ortaya koyarken aktif mücadelenin içindeki yaşamını da gösterir bize." “Ben kadınların bir kadın bedenine sahip olduğu için cezalandırılmadığı, kendilerine ait –tinsel, düşünsel, romantik, cinsel ve yaratıcı– maceralarda, bağımsız birer öncü olarak görüldüğü bir gelecek istiyorum. Spekülatif kurmaca okuyup yazmamın bir nedeni de bu.” Geçtiğimiz günlerde Elif Zeynep Yıldırım çevirisiyle Düşbaz Kitaplar tarafından okurla buluşturulan Marcy Piercy’nin, Benim Hayatım Benim Bedenim kitabında yer alan bu cümle, günümüzde birçok kadının referans almaya devam ettiği, güçlü bir anlam taşıyor. Yazarı takip edenlerin bildiği gibi Marge Piercy, çağdaş edebiyatın güçlü feminist yazarlardan biri. Ele aldığı konularda eşitlik, özgürlük, sosyal adalet gibi kavramları sorgularken; hayatın zorlu yanlarına, çelişkilerine, sancılarına da değinen bir yazar. 31 Mart 1936 tarihinde Yahudi bir ailenin kızı olarak Michigan Detroit’te doğan yazarın daha küçük bir çocukken işçi sınıfı mahallelerinden birinde geçen yaşamıyla başlayan sorgusu tüm yapıtlarında karşımıza çıkar. Eşitsizlik mücadelesi, sınıf ayrımı ve cinsiyete dayalı normlara ait ne varsa, yazarın gündeme getirdiği temel sorunlar olur. Piercy’in, 1950’li yılların Amerika’sında cinsiyetçiliğe, ırk ayrımına ve kapitalizme karşı mücadele eden toplumsal hareketin içinde de yer aldığını görürüz. Denemeleri, şiirleri, deneyimleri, anıları ve tanıklıkları sarsıcı olduğu kadar sorular silsilesiyle de karşı karşıya getirir okuru. Çok sayıda konunun tartışıldığı metinlerde, kadın haklarına ilişkin talepler, ezilen kimliklerin mücadeleleri, toplumsal roller öne çıkan konular arasında yer alır. Feminizm, savaş karşıtlığı, ırkçılık, kürtaj hakları gibi sorunları gündeme getiren yazar, lezbiyenleri, göçmenleri ve kadın işçilerin sosyal haklarını ön planda tutan anlatılarla karşımıza çıkar. Tüm bunların yanı sıra silahsızlanma, doğa katliamları gibi konularda hâkim söylemlere karşı tavır aldığını görürüz. Yazarın egemen öznellik anlayışına karşı kolektif bir özgürleşme talebini savunduğu ve taleplerle ilgili çözüm önerileri sunduğunu da söylemek mümkün. Cinsiyetçilikten arınmış doğa Daha önce Örülü Hayatlar, Zamanın Kıyısındaki Kadın ve Küçük Değişimler kitapları Türkçeye çevrilen Piercy’nin gerek yaşamında gerek eserlerinde aile, devlet, hapishane, hastane okul gibi kurumları sorgulandığı, ‘reddedilen bir dünyanın çatışmasını’ ortaya koyduğunu görürüz. Örneğin, Zamanın Kıyısındaki Kadın’da, toplumsal cinsiyete dayalı öznenin farklı kavranış biçimini sorgular. Cinsiyetçilikten arınmış bir doğada kurduğu ütopyada kadınlar ve erkekler fiziksel olarak birbirine benzerken üreme tamamen bedenden ayrıdır. Aynı zamanda erkeklerin de tıbbi yöntemlerle hamile kaldığı heteronormatif düzeni ve özdeşliği bozarak gelecek için aktif mücadeleye çağrı yapar Piercy. Kitap boyunca üç farklı zaman diliminde, tek bir kadının hayatındaki değişimleri anlatan bir hikâye karşımıza çıkar. Bu üç kadının birleşip tek bir benlikte, ütopik bir dünyayı kurtarmak için harekete geçtiğini görürüz. Yazar doğum, büyüme, cinsellik, çocuk yapma, delilik, ölüm ve yok olma gibi olguları irdeleyerek toplumsal olarak inşa edilmiş zorunlu yaptırımları tersine çevirir. Aşk, sevgi ve komün yaşamı Sosyal hareketin yeniden yükselişe geçtiği, Amerika’nın 1968’i ve solun temsil ettiği değerleri ise Küçük Değişimler’de anlatılır. Beth ile Miram’ın hikâyesiyle, özgürlük arayışı, aşk ve kadınların yaşadığı zorluklar yer alır bu romanda. Mevcut değer yapılarını ve toplumsal cinsiyet temeline dayalı ilişkileri sorgular. Piercy aşkı, sevgiyi ve komün yaşamını özgürlük eşitlik söylemiyle bir arada düşünmemizi sağlar diyebiliriz. Örülü Hayatlar ’da ise, otoriter baskıcı uygulamaların yarattığı cinsiyet rollerine karşı eşitlik anlayışını dile getirir. Kadın bedenini ve özgürlüğünü iki karakter Jill ve Donna üzerinden gösterir yazar. Jill ve Donna’nın üniversitedeki yaşamları ve sonrasındaki arkadaşlıklarının bir tasviridir aslında roman. Ahlakı ve gelenekleri sorgulayan romanda gelişen olaylarda iki kadın karakterin cinsel kimlikleri, erkeklerle ilişkileri ve cinsiyet rolleri dikkat çekicidir. Yazar, kadının gündelik yaşamda temsil sorununu ve ‘yeniden tanımlanan’ kadın özneyi ele alır demek mümkün. Jill ve Donna’nın hazları kadar, acıları ve mutluluklarına da yer verilir romanda. Belki de en önemlisi yeni başlayan kadın hareketinin pratiğini de ortaya koyar Piercy. Otobiyografik bir çalışma olan Benim Hayatım Benim Bedenim’e dönersek: Kitap yazarın edebiyatla olan ilişkisi, düşünme, okuma, yazma ve yaratıcılığıyla ilgili kapsamlı düşüncelerini sunar. Feministliği, sosyalistliği ve anarşistliği, hak savunuculuğu, hümanistliği, şairliğiyle Marcy Piercy’nin güçlü portresini ortaya koyarken aktif mücadelenin içindeki yaşamını da gösterir bize. Yazarın feminizme başlama hikâyesine, aile yaşamına, işçi sınıfına aidiyetine ve yazarlık deneyimine tanıklık ederiz. Güçlü feminist ütopyalar… Bununla birlikte sansür de kitapta yer alan konular arasında. Sağ kültürün dayattığı sansüre karşı hayal gücünün özgürleşmesini önemser: “Hayal gücünün derinliklerinden gelen emirler daima kalkıp dışarı çıkmamız, ayağa kalkıp kendimizi saydırmamız, sunulan fırsatların hemen önüne atlamamız, ağzımızı açıp gürlememiz, mağaralara inmemiz, dağa sadece tırmanmakla kalmayıp aynı zamanda onu yerinden oynatmamız içindir.” Piercy, kitapta feminist ütopyalar ve distopyaların önemine de işaret ederek. Distopya ve ütopyanın gelecek üzerine ‘kafa yormak’ için öneminden bahseder: “Doğrusunu söylemek gerekirse, benim için geleceği ele almanın en verimli yolları spekülatif kurmaca ya da ütopik kurmaca olmuştur. Bana göre kurmaca geleceğe ilişkin olasılıklara tek meşru erişim yoludur çünkü kendisinin “uydurma” ve bir imgelem ürünü olduğunu kabul etmektedir.” Ütopyacı edebiyatın otorite karşısındaki gücünden bahseden yazarın, ütopyalar kadar gözü kapalı bir şekilde işlevini önemsediği, meydan okuma gücü feminizmdedir. 22 yaşında Simone De Beauvoir’in İkinci Cinsiyet kitabını okumasıyla hayatını nasıl değiştiğini paylaşır: “Bu muhteşem kitap evliliğimi sona erdirmem ve yaptığım seçimler üzerinde tekrar düşünmem için bana itici güç sağladı. Yıllardır düşündüğüm ama toplumun çılgınca bulduğu fikirlerimi tanımlayabileceğim ve devam ettirebileceğim bir kelime dağarcığına sahip olmuştum. Sonuçta çılgın falan değildim ben. Artık ne olduğumu biliyordum: Ben bir feministtim.” Yakın zamanda verdiği söyleşilerinde Marge Piercy, günümüzde çoğu genç kadının feminizmin ne olduğu hakkında hiçbir fikri olmadığına işret eder. Ona göre eril düzen, medya üzerinden başka bir gerçeklik yaratmayı başarır. Yine de sorunları yok etmek için her an mücadeleye devam edilmeli der. Benim Hayatım Benim Bedenim’deki yazılarında tüm bu mücadeleyi görmek mümkün. BENİM HAYATIM BENİM BEDENİM Marge Piercy Çeviren: Zeynep Yıldırım Düşbaz Kitaplar, 2021

  • Öykü: Ali

    Ben Ali Yener. 88 Yaşındayım. Aklım yerinde olarak bu itirafı veriyorum. Kimsenin zorlaması olmadan. Ben birini öldürdüm... Göksel Sözer Siyah beyaz fotoğrafın olduğu, duvarda asılı ahşap çerçeveye dokundu. ‘’Ne de gençmişiz, güzelmişiz,’’ diye geçirdi içinden. Parmağı eşinin yüzünde, duvağında gezindi. ‘’Hey gidi Münevver Hanım,’’ dedi yavaştan. Sonra ekledi. ‘’Benden önce gitmek var mıydı? Pantolonunun cebinden katlı mendilini çıkardı. Gözünün kenarında bekleyen yaşı sildi. Tekrar dürdü mendilini ve gerisin geri yerleştirdi cebine. Eşinin vefatından beri ayakta duramaz olmuştu tek başına. Artık o da üç ayaklıydı. Dile kolay, tam yetmiş yıl aynı yastığa baş koymuşlardı. Kolay mıydı şimdi onsuz yaşamak. Onsuz nefes alabilmek. Seksen sekiz yıl yaşamıştı. Yeterdi artık. Bir an önce kavuşsa fena mı olurdu sevdiğine? Onsuz hayat nasıldı, bilmiyordu ki. Bilmek istemiyordu. Yaşamında her şeyini bilen birinin eksikliği, sahipsiz kalma duygusu, dayanılmaz olmalıydı. Derin bir iç geçirdi. Sabah güneşi salonu ele geçirmek üzereydi. Bakışlarını salonda gezdirdi. Sessizliği dinledi. Kimsesizliği. Birkaç anı uçuştu aklına. Daldı gitti bir süre. Kendini kütüphanenin önünde buldu. Bir şarkı mırıldandı. ‘’Başın öne eğilmesin, aldırma gönül aldırma’’. Devamını getirmedi. Parmaklarını uzatıp kitapların üzerinde gezdirdi. Yazarlarına göre ayrılmış, cilt cilt onlarca kitap. ‘’Ne çok severdi okumayı,’’ diye geçirdi içinden. -Hazır mısın dede? Torununun sesini duyunca irkildi, geri döndü. Unutmuştu Orhan’ı. Gülümsedi. Gözlüklü, kıvırcık saçlı, uzun boylu delikanlıya baktı sevecen gözlerle. Oğluna ne de benziyordu. Münevver’in en sevdiği torunuydu. Tek oğlunun tek oğlu. ‘’Bu bir başka,’’ derdi hep. Cenazeden sonra sık gelir olmuştu Kırklareli’ne. Babaannesinin emanetiydi. Düşününce, hoşuna gitti birine emanet olma fikri, gülümsedi yine. -Ben çoktan hazırım evlat. Sen hazır mısın bakalım? Orhan, elindeki video kayıt cihazıyla bir iki deneme yaptı. Ama gözü dedesindeydi. Uzun boylu, açık tenli, renkli gözlü, kır saçlı, gür bıyıklı dedesi, her zamankinden daha şık giyinmişti. Bastonuna rağmen hala çakı gibiydi. Küçükten beri tokalaşmaya korktuğu parmaklarına baktı. Uzun ve ince tuzaklara. Sıktı mı bırakmaz, gözlerini gözlerine diker, ne kadar dayanacağını ölçerdi. Korkardı dedesinden o zamanlar. Şimdiyse. Şimdiyse korkusu şekil değiştirmişti. Babaannesi öldüğünden beri onu iyi görmüyordu. Yalnız kalmasına gönlü razı olmuyordu. Onun için İstanbul’dan kaçabildiği zamanlar soluğu bu taş evde alıyordu. Dün akşam kendisinden yardım isteyince dedesi, heyecanlanmıştı. Ancak pek açıklama yapmamıştı. ‘’Sabah video kayıt cihazınla gel,’’ demişti, o kadar. İşte buradaydı. ‘’Hazırım dede, ne yapıyoruz?’’ dedi, sesindeki merak ve heyecanı saklayamadan. Torununa takılarak, ‘’Gazeteci olan sensin evladım. Uygun ışık, uygun pozisyon, sen karar vereceksin nerede çekim olacağına,’’ dedi. -Bir dakika o zaman. Güneş ışığını ve odayı hemen gözden geçiren Orhan, kısa sürede dedesine uygun bir yer buldu. Dedesini, kütüphanenin önündeki, bordo kadife kaplı berjerlerden birine oturtturdu. Koltuğun yönünü hafif değiştirerek derinlik verdi görüntüye. Kamerasından baktı yaptığı çerçeveye. Gördükleri hoşuna gidince, ‘’Hazırım dede,’’ dedi. ‘’İşaretimle başlayabilirsin.’’ Ali Efendi, yıllardır hazırdı bu ana. Eşi kendinden önce vefat ederse, kırkını yaptıktan sonra her şeyi itiraf edeceğine kendine söz vermişti. Vakit tamamdı onun için. Ne endişesi ne korkusu vardı. Ne yaptıysa sevdiği kadın için yapmıştı. Sevdiği için. Kıskandığı için. Belki de kendini yetersiz gördüğü için. Şimdi hiçbirinin önemi yoktu artık. Yaptığının doğruluğu veya yanlışlığını tartışacak değildi. Çok gençti. Karısına deli gibi aşık bir adamdı. Okuduğu yazarlara aşık olan bir kadının aşığı. Roman kahramanlarıyla dostluk eden o kırılgan kadını sevmişti. Alışmıştı sonraları hayatını roman kahramanlarıyla, yazarlarla paylaşmaya. Ama biri vardı ki. Onunla baş edebilmesi neredeyse imkansızdı. Neredeyse. Münevver’in en sevdiği yazarla. Orhan’ın yavaşça kolunu yukarıdan aşağıya indirmesiyle kayıt başladı. Bir süre konuşamadı Ali Efendi. Söyleyeceklerinin hepsi uçup gitti. Ağzı açık kaldı. Orhan, kaydı durdurdu. -İyi misin dede, bir şey getireyim mi? Torununun sorusunu gecikmeli algılayan Ali Efendi, eliyle istemez işareti yaptı. Cebinden mendilini çıkardı. Gözünü kapayıp kokladı. -Devam edelim mi? Dedesinin gözleriyle onaylamasının ardından, kayıt tuşuna bir kez daha bastı Orhan. Ali Efendi, bu kez tok ve net bir sesle başladı konuşmaya. -Ben Ali Yener. 88 Yaşındayım. Aklım yerinde olarak bu itirafı veriyorum. Kimsenin zorlaması olmadan. Ben birini öldürdüm. Sabahattin Ali’yi ben öldürdüm. Dedesini ağzı açık dinleyen Orhan, kayıttan çıkmakla çıkmamak arasında tereddüt etti. Tam kayıt cihazını göz hizasından indirecekti ki dedesi devam etti. -Onu ne Nihal Atsız ile sürtüşmeleri, ne Markopaşa’ya yazdıkları, ne de MİT öldürdü. Onu milliyetçi duygularla kafasına defalarca vuran Ali Ertekin’in darbeleri de öldürmedi. Onu başka bir Ali öldürdü. Ölmesine izin verdi. Soluklandı. -Münevver Hanım’ı ilk gördüğümde aşık olmuştum. On altısında genç bir kızdı. Sevişerek evlendik. Önceleri gençliğine verdim bazı tuhaf hallerini. Aşıktım. Görmezden geldim. Tüm gün elinde kitapla gezerdi. Önce kendi okur, sonra bana anlatırdı. En ince ayrıntısına kadar. O kadar eğlenirdi ki. Sonra okudukları gerçekmiş gibi hikayeleri devam ettirir, karakterleri günlük yaşantımıza sokardı. Eğlenceli gelmişti ilk zamanlar. Bir çeşit oyun, diye düşünmüştüm. Benimle, okuduğu son romanın yazarı veya erkek kahramanıymışım gibi konuşur, şakalaşırdı. Ses etmezdim. Dünyasını bozmak istemezdim. Gözüm ondan başkasında değildi. Yıllar geçti. Çocuklarımız oldu. Münevver’in romanlara ve yazarlarına olan düşkünlüğü tuhaf bir hal almaya başladı. Gerçekle hayali karıştırır oldu. Evde sanki bir düzine insan birlikte yaşıyorduk. Artık takip edemez olmuştum. Sabahattin Ali’yi o dönem keşfetti. Kuyucaklı Yusuf, Kürk Mantolu Madonna, İçimizdeki Şeytan, hikayeleri, şiirleri. Ondan başka şey konuşulmaz olmuştu evde. Beni onunla kıyaslar olmuştu. Sabahattin olsaymışım başka olurmuş. Buna takılmıştı bir süre. Bunun beni ne kadar üzdüğünü hiç anlamadı. Yine de onu sevmekten hiç vazgeçmedim. Dayandım oyunlarına. Ta ki beni arzuladığı bir gece yatakta ağzından onun ismini kaçırana dek. Farkında bile değildi. O gece içime bir kurt düştü. Düştü ki ne düştü. Tanımak istedim bu adamı. Önce tüm kitaplarını okudum. Nefret etmeye öyle hazırdım ki. Ama okudukça hayran oldum. Birini bitirip diğerine başlıyordum gizlice. Böyle güzel bir adamın kendi gibi güzel hikayeler yazması büyülemişti beni. Ya, Aldırma Gönül şiiri. Şiiri ilk okuduğumda, gözyaşlarımı tutamamıştım. Münevveri çok daha iyi anlıyordum artık. Kıskançlık hayranlığa dönüşmeye başlamıştı. Ya da öyle zannediyordum. İçim yatışmış, kabullenmiştim. Mendilini bir kez daha çıkarıp, bu kez terini sildi. Bir an gözlerini kameradan torununun gözlerine çevirdi. Devam etti. -Sonra bir gün yazarın bizim şehre geldiğini duydum. Kırklareli’ne. O zamanlar ben de nakliyatçılık yapıyordum. Kamyonum vardı. Avrupa’ya gidip geliyordum. Şoför kahvehanelerinden birine geldi bir gün. Taşımacılık işine girmiş. Mal taşıyacakmış kamyonuyla. Peşini bırakmayan davaları bildiğimizden, ses etmedik. Belli ki kaçacaktı yurt dışına. Adamı şu ülkede rahat bırakmamışlardı. Ne komünistliği kalmıştı ne de Atatürk düşmanlığı. Sesi de yüzü gibi yumuşaktı. Öğretmenlikten gelen bir güvenle, öğrencileriymişçesine anlattı hayallerini. Dinledik, ince belli çaylarımızı yudumlarken. Heyecanını bizimle paylaştıkça yüzü aydınlanıyor, etrafına ışık saçıyordu. Gülümsemenin bu kadar yakıştığı bir adam görmedim ben. Yine de hırpalanmışlığın izlerini taşıyordu yüzünde, gözlerinde. Bıkmıştı belki de. Suriye sınırında yapamadığını bu kez Bulgaristan üzerinden deneyecekti. Yanında da biri vardı. Mihmandar gibi bir şey. Adamı hiç sevmemiştim. Güven vermeyen bir tipi vardı. İçime bir kurt düştü yine. Dağıldıktan sonra akşam vakti düştüm ikisinin peşine. Takip ettim hissettirmeden. Epey yol gitmiştik ki sağa çektiler kamyonu. Çevreyi iyi bildiğimden farlar sönük rahatça direksiyon sallıyordum. İndi ikisi de. Ellerinde birer çanta. Sınıra doğru yürüdüler. Geride kaldım. Ses etmemeye çalıştım. Görmüyordum onları ama seslerini duyuyordum. Bir süre yürüdük. Birden sesleri yükselmeye başladı. Hangisi daha yüksek sesle konuşuyordu ayırt edemedim. ‘Vatan haini’. Net duyduğum tek kelime bu oldu. Sonra konuşma sesi, yerini boğuşma seslerine bıraktı. Yaklaştım. Gölgelerden kimin kim olduğunu çıkaramadım. Sonra havaya kalkan bir el gördüm. Defalarca indi kalktı. Tok sesler duydum. Sonra sesler kesildi. Bir ağacın arkasına iyice sokuldum. Nefes almadan bekledim. Mihmandar, yanımdan geçip gitti. Hala küfrediyordu. Bir süre daha bekledim. Yerde yatan karartının yanına gidip, diz çöktüm. Yüz üstü yatmış, inliyordu. Ölmemişti. Yardım istiyordu belli ki. Baş ucunda çömelmiş öylece kalakalmıştım. Karımım âşık olduğu adamın başında. Döndürmek istedim rahat nefes alması için. Elimi uzattım ama yapamadım. Bir şey beni engelledi. Ay iyice yükselmişti. Rüzgâr uzun ağaçların uçlarını sarsıyor, yaprak hışırtıları insanı ürkütüyordu. Çömeldiğim yerden başımı kaldırınca sınır görünür oluyordu. O kadar da yaklaşmışlarken, diye düşündüm. O sırada eliyle bir ayağımı yakaladı. Korktum. Başını kaldırdı. Yüzü kan içindeydi. Göz göze geldik bir an. Gözlükleri yoktu. Yine de tanıdı beni. Ağzını açtı ama konuşamadı. Ona anlatmak istediğim o kadar çok şey vardı ki oysa. Sonra Münevver’i düşündüm. Âşık olduğu adam, şimdi önümde ölüm kalım savaşı veriyordu. Geri çekilince kaba etimin üzerine düştüm, çektim ayaklarımı. Kurtardım elinden. Eli boşluğa düşünce, başını tekrar yere koydu. Nefesini dinledim. Dinlerken ağladım. Çaresizliğe bağırdım. Ellerimle kafamı dövdüm. Vaz geçirmeye çalıştım kendimi. Ama olmadı. Elim bir türlü gitmedi o güzel gülüşlü adamı kurtarmaya. Ne yaptığımın o zaman farkında değildim. Ağlamam bittiğinde, artık nefes almıyordu. Gün ağarana dek yanında bekledim. Burnunu çekti. Bıyığını sıvazladı. -Münevver haberi duyunca yıkıldı. Günlerce yas tuttu. Göz yaşı dinmedi. Ruh gibi yaşadı aramızda. Ama onun da sonu geldi bir gün. O da kabullendi. Kitaplarını kaldırdı. Eskisi kadar okumadı. Okuduklarını hayatımıza taşımadı. Sabrım beni ödüllendirmişti. Ne pahasına? Bilse beni ister miydi, sever miydi bilemiyorum. Sadece beni sevmesini istemiştim o kadar. Tek beni. Orhan dedesini dinlerken, göz yaşlarının yanaklarından akmasına aldırmadı. Eli titrese de kayıttan çıkmadı. Dedesi konuşmayı kestikten kısa bir süre sonra, stop düğmesine bastı Orhan. Kayıt bittikten sonra hiç konuşmadılar. Odasına gidip tahta kolçaklı koltuğa oturdu. Hala şaşkındı, biraz da korkmuş. İçerideki adamın, yirmi beş yıllık dedesinin, Sabahattin Ali’yi kurtarma fırsatı varken yapmamasını anlayamadı. Kaydı silmeyi düşündü. Sonra vazgeçti. Ne yapacağına karar verememek bunalttı birden. Sonra içeriden gelen sese kulak verdi. Dedesi radyoyu açmıştı. Birisi Aldırma Gönül’ü söylüyordu.

  • Büyük şehirdeki küçük çocuk

    2018 Kate Greenaway Medal ödüllü çizer Sydney Smith, Şehirdeki Küçük adlı kitabında, kayıp kedisini arayan bir çocuğun bakış açısından şehrin karmaşasını anlatıp sığınakları tarif ediyor. New York Times Yılın En İyi Resimli Kitabı - 2019 New York Halk Kütüphanesi Yılın En İyi Çocuk Kitabı - 2019 Amerikan Kütüphaneler Birliği (ALA) Dikkate Değer Çocuk Kitabı Wall Street Journal Yılın En İyi Çocuk Kitabı - 2019 Washington Post Yılın En İyi Çocuk Kitabı - 2019 Kanadalı Yayıncılar Birliği Yılın En İyi Resimli Kitabı - 2019 Büyük şehirde yaşayan küçük bir çocuksanız insanlar sizi görmez, sesler sizi korkutabilir ve ne yapacağınızı bilmek bazen zordur. 2018 Kate Greenaway Medal ödüllü çizer Sydney Smith, kayıp kedisini arayan bir çocuğun bakış açısından şehrin karmaşasını anlatıp sığınakları tarif ediyor. ŞEHİRDEKİ KÜÇÜK Sydney Smith Kırmızı Kedi Çocuk, 2021 Çeviri: Gonca Özmen 50 s.

  • 2021'de Algan Sezgintüredi'nin en sevdiği kitaplar

    Algan Sezgintüredi, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı. Üç yıldır sadece iş ve jüri görevi icabı okuyorum, keyfe okuma fırsatı bulamıyorum maalesef. Yayınlanmasında veya ödül almasında payımın bulunduğu kitapları (en azından bu açıklamaları yapmadan) tavsiye etmek hoşuma gitmiyor, kendime yontmaya girecekmiş gibi geliyor. Öte yandan tavsiye edilecek şey, kitap. Dolayısıyla önerdiklerim: Çaylak – Nihal Orhan Mezun Cinayetleri – Tuna Kiremitçi Ecel Çiçekleri – Elçin Poyrazlar Canlı Devre – David Eagleman Yılan Balığının Yolu – Patrik Svensson Bir Şey Olduğu Yok – Kevin Wilson Kendime Notlar – Emilie Pine

  • Tudem Edebiyat Ödülleri 20. yılını kutluyor!

    20. Tudem Edebiyat Ödülleri'ne başvurular başladı. 2003'ten bu yana çocuk ve gençlik edebiyatımıza çağdaş ve özgün eserler kazandırmak amacıyla gerçekleştirilen yarışma, 20. yılında çocuk edebiyatı alanında ve roman dalında verilecek. Türkçe çocuk ve gençlik edebiyatındaki yazınsal üretimi artırmak ve bu alanda emek verenleri yüreklendirmek hedefiyle düzenlenen yarışma, yazdıklarını yayımlatma imkânı arayanlar için de büyük fırsat sunuyor. Tudem Edebiyat Ödülleri bu yıl bir ilke imza atıyor ve esin verici eserleriyle yüz binlerce okura ulaşan çok değerli kalemleri 20. yarışmanın jürisinde buluşturuyor: 2022 seçici kurulunda, Tudem Edebiyat Ödülleri'nde birincilik kazanmış yazarlarımızdan Güzin Öztürk, Hanzade Servi, Koray Avcı Çakman, Mavisel Yener ve Miyase Sertbarut yer alıyor. Yarışmada birinciye 10.000 TL, ikinciye 7.500 TL, üçüncüye 5.000 TL para ödülünün yanı sıra, İzmirli heykeltıraş Ozan Ünal tarafından tasarlanan ödül heykelleri verilecek. Son katılım tarihi 1 Kasım 2022 olan 20. Tudem Edebiyat Ödülleri'nde dereceye giren eserlerin Nisan 2023'de duyurulması planlanıyor. Tudem Yayın Grubu'nun köklü yayıncılık birikiminin en değerli meyvelerinden biri olan Tudem Edebiyat Ödülleri, tarafsız duruşu ve nitelikli eserleri ön plana çıkaran yapısıyla, edebiyat dünyasının önemli referanslarından biri olma özelliği taşıyor. 20 yıllık serüveninde resimli kitaptan şiire, tiyatro oyunundan kısa öyküye uzanarak, çocuk ve gençlik edebiyatımızda eksikliği hissedilen edebî türlere eğilmeyi kendine ilke edinen Tudem Edebiyat Ödülleri, gelecek yarışmalarda da yeni keşiflerde bulunmaya devam edecek. Seçici Kurul: Güzin Öztürk, Hanzade Servi, Koray Avcı Çakman, Mavisel Yener, Miyase Sertbarut (alfabetik) Son Başvuru Tarihi: 01 Kasım 2022 Salı Sonuçların Açıklanma Tarihi: 03 Nisan 2023 Pazartesi

  • Oylum Yılmaz’la edebiyat üzerine uzun soluklu bir çalışma

    Oylum Yılmaz’la Yaratıcı Okuma ve Yazma çalışmaları 26 Aralık’ta KulturaLitera’da başlıyor. Size sadece kendinizi anlatmaya çalışan tek bir kütüphane düşünün, belki de edebiyat sadece bunun için vardır! İnsana, insanı anlatmak için. Ya da şöyle söyleyelim; insanı insanla birlikte aramak için... Eğer öyleyse bu kütüphanenin neresinden başlamamız gerekir okumaya, kendimizi edebiyatla bulmaya? Hangi kitabı elimize alırsak kendimizi anlamaya gerçekten çok yaklaşırız? Peki, yazmaya nereden başlamalıyız? Hikaye anlatmakla yaratıcı yazma arasındaki sınır nasıl aşılır? Biliriz ki edebiyat; gerçek ve kurmaca, doğru ve yalan arasında zarif bir oyun oynar bize. Ama bu oyunun içine girmeden, onun bize vadettiklerini alamayız. Kişisel gelişim, şefkat, özşefkat, benlik bilinci, vicdan, empati, duygusal zeka… İnsana dair, modern insanın kapı kapı gezip aradığı ne varsa hepsi edebiyatın içindedir aslında, okuduğumuz tek bir hikayede ve romanda bütün bunların hepsi bulunabilir. Yeter ki biz, bizi bir köşede sessiz, sakin bekleyen o romanı ya da hikayeyi bulalım. Ya da içimizden çıkaralım. Ama nasıl? Oylum Yılmaz’la Yaratıcı Okuma ve Yazma Atölyesi’nde insanın zihinsel ve kültürel gelişiminde evrimsel olarak hayati yeri olan hikaye anlatma arzusu ve sanatı üzerinde duruluyor. İlk insandan bugüne hikaye anlatma biçimlerinin geçtiği yollar, romanın hikayesini kurma, kısa öykünün incelikleri gibi teknik konular masaya yatırılıyor. Ve bütün bunları yaparken de kurmacanın doğasını keşfetmek amaçlanıyor. “Hikaye Nasıl Anlatılır?”, “Kahraman Nasıl Yaratılır?”, “Kurmacada Mekan”, “Kurmacada Zaman”, “Romanın Tarihsel Yolculuğu” ve “Romanın Cinsiyeti” başlıkları altında altı çalışma olarak gerçekleşecek atölyenin ilk dersi 26 Aralık Pazar TR saati ile 21.00’de. KulturaLitera bünyesinde daha önce “Roman Yazma Atölyesi”, “Yazar Okumaları” gibi çalışmaları yürüten Oylum Yılmaz, bu yeni çalışmasında ayrıca Nabokov’dan Sevgi Soysal’a, Melih Cevdet Anday’dan Ahmet Hamdi Tanpınar’a, Tolstoy’dan Virginia Woolf’a, Suat Derviş’e, Latife Tekin’e, Türk ve dünya edebiyatının önemli yazarları ve yapıtlarına dair yakın okumalar da gerçekleştirecek. *Oylum Yılmaz ile Yaratıcı Okuma/Yazma “Hikaye nasıl anlatılır?” 26 Aralık Pazar 21.00 https://www.kulturalitera.com/events/oylum-yilmazla-yaratici-okuma-ve-yazma-hikaye-nasil-anlatilir *Oylum Yılmaz ile Yaratıcı Okuma/Yazma “Kahraman nasıl yaratılır?” 16 Ocak Pazar 21.00 https://www.kulturalitera.com/events/oylum-yilmazla-yaratici-okuma-ve-yazma-hikaye-nasil-anlatilir *Oylum Yılmaz ile Yaratıcı Okuma/Yazma Kurmacada mekan 13 Şubat Pazar 21.00 https://www.kulturalitera.com/events/oylum-yilmazla-yaratici-okuma-ve-yazma-kurmacada-mekan *Oylum Yılmaz ile Yaratıcı Okuma/Yazma Kurmacada zaman 13 Mart Pazar 21.00 https://www.kulturalitera.com/events/oylum-yilmazla-yaratici-okuma-ve-yazma-kurmacada-zamani *Oylum Yılmaz ile Yaratıcı Okuma/Yazma Romanın tarihsel yolculuğu 10 Nisan Pazar 21.00 https://www.kulturalitera.com/events/oylum-yilmazla-yaratici-okuma-ve-yazma-romanin-tarihsel-yolculugu *Oylum Yılmaz ile Yaratıcı Okuma/Yazma Romanın cinsiyeti 15 Mayıs Pazar 21.00 https://www.kulturalitera.com/events/oylum-yilmazla-yaratici-okuma-ve-yazma-romanin-cinsiyeti

  • Benzerini okumuştum diyeceğiniz tek bir satır yok

    Kevin Wilson'ın birbirlerini anlamaya, dünyadaki küçük yerlerini bulmaya çalışan sıra dışı karakterlerin buluştuğu tuhaf, yumuşak ve eğlenceli romanı, Bir Şey Olduğu Yok Türkçede. Lillian ve Madison’ın yatılı okulda başlayan beklenmedik dostlukları, Lillian’ın olaylı bir şekilde okulu terk etmesiyle mektuplara kalmıştı. Ta ki yıllar sonra yine bir mektupla gelen yardım çağrısına kadar. Madison, Lillian’dan üvey ikizlerine bakıcılık yapmasını istiyor. Ama bir detay var: İkizler kızıp üzülünce alev alıyorlar. Gerçekten, alev alıyorlar. Kendilerine zarar vermeyen ama etraflarında ne varsa yakıp yıkan, korkutucu ve bir o kadar da göz alıcı alevler. Bocalamakla geçen hayatında kaybedecek pek de bir şeyi olmayan Lillian, yazı çocuklarla geçirmeyi kabul ediyor. Üçü artık birbirlerine güvenmeyi, başkalarını umursamamayı –ve Madison’ın politikacı kocasından uzak durmayı– öğrenmek zorundalar. Peki ama Lillian gece uykusunda bile onlar yüzünden yanabileceği gerçeğiyle ne yapacak? Bir an önce onlardan uzaklaşmanın yollarını mı arayacak yoksa bu tuhaf güzellikteki çocuklarla el ele verip dünyanın karşısına mı dikilecek? Birbirlerini anlamaya, dünyadaki küçük yerlerini bulmaya çalışan sıra dışı karakterlerin buluştuğu bu tuhaf, yumuşak ve eğlenceli roman, Kevin Wilson'ın olağanüstü ile olağanı aşılamadaki muazzam becerisini bir kez daha doğruluyor. Kevin Wilson, Sewanee, Tennessee'den Amerikalı bir yazardır. Hikayeleri Ploughshares, Tin House, One Story ve The Cincinnati Review'de yayınlandı. Ayrıca Güneyden Yeni Hikayeler: Yılın En İyi antolojisi'nin dört cildinde yer aldılar. Wilson, Florida Üniversitesi'nde MFA programı mezunudur. BİR ŞEY OLDUĞU YOK Kevin Wilson Domingo Yayınevi, 2021 Çeviri: Selen Ak Editör: Algan Sezgintüredi 272 s.

  • Küçük şeylerin peşinde felsefe

    Nagihan Kahraman, İtalyan felsefeci Francesca Rigotti'nin Meryem Mine Çilingiroğlu'nun 8 yıl sonra dilimize kazandırdığı deneme kitabı, Küçük Şeylerin Felsefesi üzerine yazdı. Notos Kitap'tan geçtiğimiz günlerde deneme türünde yeni bir kitap çıktı: Küçük Şeylerin Felsefesi. İtalyan felsefeci Francesca Rigotti'nin Meryem Mine Çilingiroğlu tarafından çevrilen bu kitabı 2013 yılından bir eseri. 1951 doğumlu yazarın fazla sayıda eseri mevcut fakat biz bugüne kadar sadece Mutfaktaki Felsefe adlı kitabını tanıyorduk. Çiya Yayınları tarafından yıllar önce basılan bu kitabı günümüzde bulmak oldukça zor. Notos Kitap'ın yazarın eserini bizlere ulaştırması bu yüzden oldukça kıymetli. Dilerim diğer eserleri de en kısa zamanda çevrilir dilimize. Felsefe hep soyut ve büyük şeyler içindir diye bilinir genel algıya göre. Bu sebeple de felsefenin konusu olarak hep majör meseleler çıkmıştır karşımıza. Peki ya günlük hayattaki meseleleri ne yapmalı? Onların felsefesi olamaz mı? Francesca Rigotti bunu dert ediniyor bu kitabında; "küçük şeyler"in de felsefesinin yapılabileceğini tartışıyor. Kitapta toplamda beş bölüm var: "Metaforlar ve Şeyler", "Küçük Şeyler", "Şeylerin Gerçekliği", "Küçük Şeyler Büyüyor" ve "Gender Meseleleri". Bölümlerin isimlerinden de anlaşılacağı üzere yazar "şey" kavramına odaklanmış durumda ve bu konuya metaforik açıdan yaklaşıyor. Aynı zamanda, bu kitabın temelini Küçük Şeyler'in Tanrısı ve Büyük Şeyler'in Tanrısının zıtlığı üzerinden kuruyor: "Büyük Şeyler'in Tanrısı öfkeden kudurup onu çığrından çıkmış savaşlara sevk eden kırılmış gururunun yaralarını yalayadursun, ben yanıma samimi ve alçakgönüllü, özel ve sınırlı Küçük Şeyler'in Tanrısı'nı alıyorum. O bana ve onu dinlemek isteyen herkese kahvenin ve çöp kutusunun hikâyesini anlatacak."(s.17) Bahsettiği küçük şeylerin bir kısmına birazdan değineceğim. Yazar, "şey" kavramının her dilde olduğundan söz ediyor uzun uzun. Bunu da Gelileo'nin "Önce şeyler vardı, sonra adlar geldi." sözüyle destekliyor.(s.69) Rigotti'ye göre "şey" birçok dildeki en kapmsamlı ve en belirsiz sözcük. Bu sebeple de şeysiz bir dünyanın olamayacağı düşüncesinde. Ona göre böyle bir dünya karışık ve belirsiz olur. Hatta öyle ki şeyler olmasa konuşmayı ve düşünmeyi bırakırız. Peki şeyler günümüzde nerede? Aslında her yerde. Sürahide, vazoda, sabunda,ütüde... Artık birçok şeye "ekran" ardından bakıyoruz. Dolayısıyla birçok şey artık öncelikli değil fakat onların imgeleri hâlâ canlılığını koruyor.Vilém Flusser jilet hakkında yazarak, Heiddegger sürahiyi gözlemleyerek yapmış bugüne kadar bunu. Sokrates de sıradan insanların içinde dolaşıp onlarla konuşarak... Öyleyse küçük şeyler ve beraberinde onların imgelerini "sıradan" olanda arayarak devam ettirmek mümkün. Nedir bu imgesel küçük şeyler yazara göre? Bir elma, bir makarna süzgeci, tuşlar ya da çöpler... Bunlar ve daha fazlası metaforik olarak daima hayatımızdalar esasen. Bunların herbirini ayrı ayrı başlıklar hâlinde değerlendiriyor Rigotti. Elmanın yuvarlak şeklinden dolayı çağrıştırdığı ve kendisine yüklenen anlamlara değiniyor örneğin. Oradan tuşlara geçiyor; küçük olan bir şeyi insanların algılayabileceği büyüklüğe ulaştırdığından bahsediyor. Elektrik düğmesi, fotoğraf deklanşörü ya da bir klavye buna rahatça örnek verilebilir. Ayrıca örneğin kozmos ile kozmetik arasındaki bağa da dikkat çekiyor yazar. Nükleer atıkların çöplerine de "cüruf" dendiğine değiniyor bir bölümde. Aslında bunun da bir çöp türü olduğunu ve asla yok edilemediğini açıklıyor. Yazarın küçük şeylerle ilgili değindiği diğer önemli bir mesele ise "minör" olanın kadın ve kölelere; "majör" olanın ise erkeklere değer bulunması. "Gender Meseleleri" olarak nitelendirdiği şey bu. Nakış, halı ve kilim dokuma gibi işler "küçük/bayağı sanatlar"dır ve kadınlarla ilintilenmiştir yıllarca. "Büyük/özgür sanatlar" ise astronomi, geometri, gramer, resim, mimari, heykel ve müziktir ve bunlar da erkeklere uygun bulunmaktadır.(s.18-19) Edebiyatta bile böyledir bu. O yüzden halk edebiyatı ve yüksek edebiyat denen bir ayrım vardır. Yazar, tüm bu kategorileştirmelerin ışığında "küçük olan güzeldir." ya da "less is more" anlayışıyla kavramları tek tek inceliyor ve Küçük Şeyler'in Tanrısı'nın izini sürüyor. Bu sebeple, bahsedilen bu küçük kavramların ve nesnelerin sesini duymak isteyen kişilerin ilgisini çekecek ve ufkunu açacak önemli bir eser Rigotti'nin kitabı. Minimalizme biraz olsun ilgi duyanların ya da bu kavramı merak edenlerin şans vermesi gerektiğini ve pişman olmayacaklarını düşünüyorum. KÜÇÜK ŞEYLERİN FELSEFESİ Francesca Rigotti Çeviri: Meryem Mine Çilingiroğlu Notos Kitap, 2021 132 s.

bottom of page