Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Kötülüklere inat umuda sarıldım
Özge Doğar, 2021'de okuduğu kitaplardan Literaedebiyat için seçti. Bu yıl sürekli kendime, insanlar birbirlerine karşı neden bu kadar tahammülsüzler, diye sorup durdum. Kimsenin kimseyi anlamak istemediği, pandemiyle birlikte daha da bencilleşmiş bir dünyada edebiyatın dili dostluğa, kardeşliğe, barışa çevrilebilir miydi? Evet belki de edebiyat bu kadar kötülüğün ortasında umut demekti. Kötülüklere inat umuda sarıldım. 2021'de okuyup sizin için seçtiğim kitaplar: Babamı Kim Öldürdü, Edouard Louıs, Çeviri Ayberk Erkay, Can Yayınları Ezenin de ezildiği bir dünyada baba olmak ve yıllar geçmiş olsa bile oğulun sonlanmamış iç hesaplaşması. Kız, Kadın, Öteki Bernardine Evaristo, Çeviri Ebru Kılıç, Doğan Kitap Çoğunluğu siyah olan on iki kadının birbirleriyle kesişen yaşamları karşımıza çıkıyor. Bana okurken aslında hepimiz kendi yaşam öykülerimiz de tek miyiz? Sorusunu sıkça sordurttu. Temizlikçi Kadınlar İçin El Kitabı, Lucıa Berlin, Çeviri Aylin Ülçer, Siren Bazen bir çamaşırhanede bazen bir hastanenin acil servisinde bazen bir evde temizlik yaparken karşılaştığımız güçlü kadınların sıradan gibi görünen ama sıradan olmayan hikâyelerinden oluşuyor. Sözleşme, Belma Fırat, Notabene Türkçe Edebiyatta felsefi kurmaca bir metin görmek beni çok heyecanlandırdı. Felsefe belki de edebiyat aracılığıyla bu topraklarda daha fazla yeşerir. İnce Memed, Yaşar Kemal bu sene de başucu romanımdı.
- Ya hiç yoksak!
Ölülerin konuştuğu, film kahramanlarının dert yandığı, yüzyıllardır en çetrefilli felsefi sorulara tüm öykülerde cevap arandığı Ya Hiç Yoksak, temel kaygısını şu cümleyle özetliyor: İnsan her şeyin ölçüsüdür. Gerçeklik nedir? İki dünya kurmayı başaran insan hem kurgusal hem de olgusal fenomenlerin hakim olduğu dünyaların da tek efendisi olmayı başardı. Sanat, mitoloji, felsefe, din, toplum, değer, kanun, kültür gibi insan tasarımı her yaratımda kendini hep sorguladı. Bu öykü kitabı gerçeküstü temalarla gerçekliğin içiçe geçtiği bir dünyayı gülebilen bir canlı olan insanın her haline dokunarak anlatıyor. Ölülerin konuştuğu, film kahramanlarının dert yandığı, yüzyıllardır en çetrefilli felsefi sorulara tüm öykülerde cevap arandığı bu kitabın temel kaygısını şu cümleyle özetleyebiliriz. İnsan her şeyin ölçüsüdür. Ve söz konusu insansa her şey mümkündür. Mizahın, eleştirinin, satirist öğelerin, psikoloji ve felsefenin ruhunu oluşturduğu bu kitaptaki tüm hikâyeler, insanı zayıflıkları, çıkmazları, güçlü yanları ile birlikte tüm çıplaklığıyla ele alıyor. YA HİÇ YOKSAK Aslı Kaprol Velespit Yayınları, 2021 Editör: Çağdaş Turan 125 s.
- Hayat biz canlıların pervasızca aldığı bir risktir
Fransız filozof ve psikanalist Anne Dufourmantelle’in Riske Övgü adlı eseri, tedbir ve güvenliğin temel değer kabul edildiği modern dünyada risk almaya bir övgü. Dufourmantelle özenle ördüğü metninde felsefi düşünceyle bir psikanalist olarak biriktirdiği zengin vaka örneklerini harmanlayarak son derece özgün ve eleştirel bir dünya kuruyor. Bağımlılık, dil, unutuş, aileyi terk etme, yalnızlık, kayıp, kaygı ve itaatsizlik gibi hayatımızın önemli bahislerine bakışımızı sarsacak sorular yöneltiyor. Yazara göre risk dışımızdaki bir tehditten ziyade hayatın içinde bilinmedik bir alan açan, tutumlarımızı, varoluş tarzımızı belirleyen bir dönüşüm ânı, şimdide olma imkânı. Artırılmış güvenlik önlemleri, sınır duvarları, tetiklenen kötü hatıralar ve sonu gelmez davalarla kendini gösteren bir çağda Dufourmantelle, “Yaşamı riske atmak, yani sahiden yaşamanın riskini almak ne demektir?” sorusunun peşinden gitmeyi öneriyor. Anne Dufourmantelle Fransız filozof ve psikanalist. Çocukluğunu İspanya ve Orta Amerika’da geçirdi. Sorbonne’da felsefe doktorası yaptı, aynı zamanda Freud Çevresi’ne mensup bir analist oldu. Çeşitli yayınevlerinde editör olarak çalıştı, yükseköğrenim kurumlarında felsefe ve psikanaliz dersleri verdi. 1998’de yayımlanan doktora teziyle Fransız Akademisi’nin ödülünü kazandı. 2017 yazında bir arkadaşının çocuğunun denizde boğulmasına engel olmaya çalışırken kalbinin durmasıyla hayatını kaybetti. Başlıca yapıtları arasında şunlar sayılabilir: La Sauvagerie maternelle (2001, Annenin Yabanlığı), En cas d’amour, psychopat- hologie de la vie amoureuse (2009, Aşkın Halleri: Aşk Hayatının Psikopatolojisi), Eloge du risque (2011, Riske Övgü). Ölümünden sonra bir romanı yayımlandı: Souviens-toi de ton avenir (2018, Geleceğini Hatırla). RİSKE ÖVGÜ Anne Dufourmantelle Kolektif Kitap, 2021 Çeviri: Murat Erşen Tür: Felsefe 238 s.
- 2021'de Mavisel Yener'in en sevdiği kitaplar
2021’in Mavisel Yener’de iz bırakanları *Miras, Vigdis Hjorth, Çeviren: Dilek Başak, Siren Yayınları Norveç edebiyatının örneklerinden olan Miras, büyük bir aile travmasının hikayesini anlatırken yüreklere dokunuyor, edebiyatın büyüsünü hissettiriyor. *Tilki 8, George Saunders, Çeviren: Niran Elçi, Delidolu Yayınları Sıradışı bir novella. İnsanlığın sistematik biçimde doğayı yok etmek için belirlediği yol sorgulanıyor. George Saunders’ın mizah yüklü anlatımı güldürürken düşündürüyor. Niran Elçi’nin çevirisiyle okuduğumuz için şanslıyız. *At Çalmaya Gidiyoruz, Per Peeterson, Metis Kitap Norveç dağlarında geçen derinlikli bir iç yarası… Günlüğüme bu kitap için “Bir demir leblebi,” notunu düşmüşüm. *Deli İbram Divanı, Ahmet Büke, Can Yayınları Eşsiz betimlemeleri, özgün dili ve kurgusuyla bu yılın önde gelen romanlarından. *Perde Kapanmasa Görecektiniz, Deniz Yüce Başarır, İBB Kültür AŞ. Yayınları Kamran Yüce’nin arşivinden yola çıkılarak hazırlanan belgesel tadında bir kitap. Kent Oyuncuları’nın kuruluş hikayesi anlatılırken Türk tiyatro tarihi adına çok değerli belgelerle buluşuyoruz. Tiyatro/ sahne sanatları öğrencilerinin, sanatseverlerin kütüphanelerinde bulunmalı. *Ambrosia, Umut Tayan, Bilgi Yayınevi Yeryüzünde ölümsüzlüğe ulaşma hırsı olan tek canlı olan insanı, polisiye, mitoloji ve bilimsel verilerle harmanlayarak anlatan heyecanlı bir roman. Yazarın ilk kitabı olması dikkat çekici. *Dolunay İki Gece Sürer, Başar Başarır, Can Yayınları Başar Başarır’ın kıvrak diliyle şenlenen, 2000’li yılların başındaki Türkiye’nin röntgenini çeken, bol sürprizli bir roman. *İnsan Bir Eksik Sözdür, Şükrü Erbaş, Kırmızı Kedi Yayınevi Şiiri hayata, hayatı şiire kavuşturmak için başucumuzdan eksik etmeyelim derim. *Osman, Ayfer Tunç, Can Yayınları Her şey olmak isterken hiçbir şey olamayan Osman, iz bırakan kahramanlardan. Kurgusu, iletisi, dili, çok yönlü bakış açısı, sorguladıklarıyla edebiyatımızın klasikleri arasına gireceğini düşünüyorum. *Deniz Kenarında, Abdulrazak Gurnah, Çeviren: Müge Günay, İletişim Göç, göçmenlik, mültecilik konusunda epey düşünüyoruz son yıllarda. Bu roman göç deneyimine farklı bir bakış getiriyor. Oldukça sarsıcı bir roman, çevirmeni kutluyorum.
- Edebiyatın Laboratuvarı: Can LAB
LAB dizisi, herhangi bir türün ya da kategorinin sınırlamasına bağlı kalmadan, hem içerikleri hem biçimiyle deneysel çağdaş kurguları bir araya getiriyor. Deney Hayvanları Claude Bernard. 19. yüzyıl Paris'inde hayvan deneyleri. Claude ile eşi Fanny'nin sorunlu evliliği, dönemin biliminsanlarının, sanatçılarının ve aktivistlerinin toplumsal trajedisi haline geliyor. Thalia Field 1966 yılında Chicago, ABD'de doğdu. Brown Üniversitesi'nden dereceyle mezun oldu. 1995-1999 yılları arasında editör olarak çalıştı. Yazıları Chicago Review, Ploughshares ve Conjunctions gibi sayısız dergi ve antolojide yayımlandı. Point and Line, Incarnate: Story Material ve Bird Lovers, Backyard isimli deneysel kitaplarını ULULU (Clown Sharapnel) adlı romanı takip etti. Şu anda Brown Üniversitesi'nde deneysel edebiyat ve performans üzerine dersler veriyor. DENEY HAYVANLARI Thalia Field Çeviri: Didem Dinçsoy Can Yayınları, 2021 Dizi: Can Lab Tür: Roman 304 s. Gezintide Bir Ev Diyalog. Monolog. Deneme. Tekrarlamalar. Listeler. Büyüler ve kayıplardan sonraki trajik süreci "evde bir gezinti" yaparak anlatan, biçimsel olarak da sınırın dışına taşan bir lirik novella. Sevinç Çalhanoğlu, 1988'de İstanbul'da doğdu. Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü'nden mezun oldu. Edebiyat ve görsel sanatlar alanında üreten Çalhanoğlu'nun Evde Bir Gezinti (Periferik) (Nod Yayınları, 2016), Et/ve/Fal (Heterotopya Yayınları, 2017), My Life in Curves Recently (Bored Wolves, 2020), A Promenade at Home (Bored Wolves, 2021) adlı kitapları yayımlandı. Moero şiir dergisinin editörlüğünü yapıyor. GEZİNTİDE BİR EV Sevinç Çalhanoğlu Can Yayınları, 2021 Dizi: Can Lab Tür: Şiir-Anlatı 104 s.
- 2021'de Hikmet Hükümenoğlu'nun en sevdiği kitap
Hikmet Hükümenoğlu, 2021'de okuyup sevdiği kitabı Literaedebiyat ile paylaştı. Hikmet Hükümenoğlu Bu yıl okuduklarımdan aklıma ilk gelen, Colm Toibin’in Thomas Mann hakkındaki biyografi-romanı, The Magician. Roman, Mann’ın günlüklerini temel almasa anlatılanların gerçek olduğuna inanamazdım. Korkunç bir aile, önemli bir (iki) yazar ve nefis bir kitap. Duyduğum kadarıyla Türkçe çevirisi yoldaymış.
- Öykü: Hoşçakal
İnsanın yaşamak gayesi onu yaşamaktan daha çok yoruyordu. Yaşamak için yapması gerekenlerin listesi öyle uzundu ki, her sabah bir borç ödüyordu yaradana. Rüya Akkuş Bu altıncıydı. Üşenmedi saydı. Bir elin parmaklarını çoktan geçmişti kayıpları. Acıları tur atıyordu ada etrafında. Onun yaşında “yaşlı” olmak iyi bir şeydi. Tahminen bir sonraki sefer, onun için geleceklerdi. Bunu bilmek çekilecek acının süresini kısaltacağından, memnun hissetti kendini. Tek memesi kalmış, safra kesesi alınmış yarım asırlık karısı bu evin demir kapısından çıkan ilk cenaze değildi. Altmış yıllık duvarlar, her son yolculuğun ilk durağıydı. Memlekette bir baba, evinde bir ana, üst katında bir evlat, yan odada ise bir eş kaybetmişti. İki kardeşinin bahsini hiç açmayacaktı, dargın gitmişlerdi hem de yarım dönüm çorak bir arazi için. Eskiden vasiyet yoktu. Babası bir yer sofrasında diz kırıp “ben öldükten sonra burası sizlere emanet” demişti. Dediği de tek katlı, iki odalı, çatısı delik bir ev, evin önünde hiçbir fideye can vermeyen toprak parçasıydı. Daha dün gibi hatırlıyordu kupkuru ekmeğini şehriyesi az suyu bol çorbaya banışını, ağzını şapırdata şapırtada “vermeyeceksiniz kimseye, küsmeyeceksiniz de birbirinize” diye tembihleyişini. “aman baba o nasıl söz” diyebilirlerdi ama varmamıştı dilleri. Otuz yıllık bir suskunluktu onunki. Önce babasına diyemedi diyeceğini, sonra da ortancasına. Ortancanın küçüğü giderken yetişecek gibi olmuştu ama bekletmemişlerdi öğlene müteakip kıldırmışlardı namazını. İçinden söyledi o da “gördün mü işte, toprak parçasını”… Doğruldu yatağından. Kalktı ayağa bir eli dizinde diğeri belinde. İnsanın yaşamak gayesi onu yaşamaktan daha çok yoruyordu. Yaşamak için yapması gerekenlerin listesi öyle uzundu ki, her sabah bir borç ödüyordu yaradana. Katlanacak pijamalar, yıkanacak bir yüz, fırçalanacak üç gerçek diş, taranacak beş tel saç. Keşke bununla kalsaydı. İçilecek ilaçlar için yenilecek yemekleri olmalıydı. Soranlara "çorba yaptım kendime", "bugün koca bir tavuk haşladım, etlerini de dittim pilavıma kattım", "ekmeğim var, bayatlayanlardan sabaha yumurtalı ekmek yapacağım" diyordu. Gerçekte ise çayın altına su çekip, birkaç zeytin ve bir iki dilim kuru ekmek ile altlık yapıyordu tansiyon ilacına. Öğlene doğru içtiği bir bardak süt de kalp ilacının yareniydi. Akşama kim öle kim kala... İyi ki alafrangaydı tuvalet. Vaktiyle emeklisini beş ay işçilere bağlamak çok zorlamıştı onları ama rahmetli gitmeden önce rahat etmişti. "Dizlerim" diye diye çömen kadın gitmiş, "oh oh" diyen kadın gelmişti. Şimdi kendi de her tuvalete gidişinde "iyi yaptın Sabri" diyordu kendine. Nazan'ın da yüzü gülmüştü böylece. Hayret gerçekten, hep bir düşünce zuhur ederdi tuvaletteyken içine; ayıplı ölmek vardı bir de efendi gibi yatağında gitmek. Tuvalette ölmek, ayıplısıydı bu işin. Şurada ölse, tam kalkarken donunu bile toplayamadan kaysa ayağı mesela düşse ve vursa başını fayansa, üç saniye gözleri tavana dalsa, sonra yavaş yavaş kapansa göz kapakları, bir balon gibi sönüverse ciğerleri, ani gitti adamcağız derler miydi? Hiç mi görmezlerdi anadan üryan sere serpe adamcağızı? Komşunun kızı Melahat bulsa ilk, kötü olurdu. Belki beyine seslenirdi de Ahmet kırardı kapıyı ama ya kırmazsa? Hay Allah insan 86 yaşında da aniden gider miydi? Güldü haline. Kimse gitmiyordu aniden. Hiçbir ölüm de erken değildi. Öyle olsaydı oğlunu kaybetmezdi. Üst katta oturanı. Mesela o gün işten on dakika geç çıkmazdı, geç çıktığı için de otobüsü kaçıracağından korkup koşar adım durağa yetişmeye çalışmazdı. Karşıya geçerken bir dururdu sağına bakardı ; varsa araba, beklerdi geçmesini. Atlamazdı yolun ortasına, lacivert bir doğan gelip vurmazdı arkasından. Havalanmazdı ve düşmezdi beş metre öteye kolları kırık, kafası çatlak. Yaşardı, ölmezdi belediyenin mıcırlı yolunda. Görenler demişti, oracıkta vermiş son nefesini. Şimdi kaysa da şu fayansın üstünde, üç saniye sürse her şey. Ama sürmezdi. Hiçbir ölüm ani değildi. Oğlununki onun kaderine atılan kalın bir çizikti. Giyindi memuriyet yıllarından kalma, boyuna çizgili lacivert takımını. Bağladı kravatını. Bir valizlik hakkı vardı. Altmış yılını yanında götüremezdi. Küçük kızı telefonda uzun uzun tembihledi “istemiyorlar baba öyle çok eşya, en lazım olanları al yanına. Bırak ne yapacaksın o eski çamaşırları, yok mu sanki burada. Hayır, hayır biz kaldırırız onları depoya, hiç taşıma öyle şeyleri." “Yüksün” diyordu kızı. Daha nasıl nesindi? Valizi başkalarına, içindekiler ise ona yüktü. Hak vermiyor değildi. Bugün koyverse valizine üç fotoğraf, bir iğnelik, Nazan'dan kalma bir mendil, oğlundan kalan yakası kanlı bir tişört, üç gün sonra öldüğünde ne anlamı kalacaktı onca yol taşımasının. Neyine yetmiyordu bir gömlek, bir pantolon. Sanki gidebilecek miydi bir yere. Kapısından girdiği yer mezarı değil miydi bundan sonra? Vazgeçti. Çok şükür zehir gibiydi hala kafası. Çok gerekirse, hatırlardı bir bir anılarını. “Senin için en iyisi bu baba, bu yaştan sonra yalnız kalamazsın, aklımız sende kalacağına, sen huzurevinde kal. Kalanlar nasıl kalıyor, hem yalnızlık da çekmezsin. Yaşıtlarınla dolu orası, ne dersen de yalnızlık zor bu yaştan sonra…” demişti hep telefondaki kızı. Bir kaç günde bir arar, yaşadığından emin olurdu. En son Nazan'ın yedisinde görmüştü, valla ne yalan söylesin bugün gelir diye umuyordu. Hatta ufaklıkların da geleceğinden öyle emindi ki, Enver'den çikolata sipariş etmiş, iki tane de temiz mendil çıkartıp içlerine yirmişer lira koymuştu. Gelmedi. Bir bilet göndermiş saat onda kalkacakmış Pendik treni. Gar'da bekleyecekmiş taksici Hüseyin, evde kimse olmayacakmış direkt Huzurevi'ne bırakacakmış araba onu. İyi günün geçmişi olmazmış, dönüşte bayramlaşırlarmış artık. Ne desin koskoca seksenaltı yaşındaki Sabri. "Peki kızım." Hazırdı işte. Tam çıkarken döndü baktı omzundan geriye. Tüm hayaletleri oradaydı. Yer sofrasındaki babasına başıyla selam verdi. İki kardeşine el salladı. Eşi mutfakta çorba karıştırıyordu, gülümsedi. Oğlu nasıl da güzeldi yarasız beresiz, göz kırptı babasına. Temizledi boğazını. Hayret etti ağzından çıkan sese. İnsan kendi sesine de böyle yabancılar mıydı? "Güle güle" dedi. Hepinize. Giydi, giyinmekten burnu aşınan topuğu eriyen ayakkabısını, bir eline aldı 1961 yılında Kayseri'den İstanbul'a göçerken yanlarında getirdikleri kuş gibi hafif, tahta valizini. Diğerinde de tuttu eşinin tam yedi pazar parasından arttırıp aldığı kısa ökçeli rugan ayakkabılarını. Çıktı dışarı. Bir garibanın ayağına olur ümidiyle bıraktı kaldırımın üstüne. Saatine baktı, sekizi elli geçiyordu. İyi yetişirdi, daha çok vakti vardı.
- Öykü: Minnacık Bir Kadın
Sabahları uyanır uyanmaz içtiği kahvenin midesine kötü geldiğini henüz bilmiyor, içtiği sayısız sigaranın, geceleri az uyumanın, birini çok sevmenin onu nasıl eskiteceğini hiç bilmiyor, sorsa anlatırım. Nuray Elçin “iki eski sandalye ve yarım bir mum Eski, sapsız bir kavanoz…” Tokalar, Margaret Atwood Burası en sevdiğimiz yer, hep böyle oldu. Mutluluktan aklımızı kaybettiğimizde de üzüntüden aklımız başımıza geldiğinde de hep buraya geldik. Bu yüzden seçtim bu dört masalı sahil kahvesini. Kırmızı beyaz muşamba örtüleri yıllardır aynı, mavi ahşap sandalyelerin boyası bile yenilenmedi. Bir tanesi hala sallanıyor ama hangisi olduğunu bildiğim için ona oturmadım. Zamanda durmuş, unutulmuş bu yerde değişen tek şey masaya konan çiçekler. Yazları pembe sardunyalar, kışın mor menekşeler, ilkbaharda papatyalar, sonbaharda kasımpatılar süsler iki demli çayın ortasını. Şimdi, masada turuncu kasımpatılar var, ikimizin de en sevdiği çiçekti, sonra o kırmızı gülleri sevmeye başladı. Hatırlatsam güler bana, belki de kızar. Haksız da sayılmaz. Karşımda böyle durgun, tedirgin ama aynı zaman da umutlu oturuyor oluşunu kıskanıyorum. Ne yaşanacaklardan haberdar, ne de yaşanmayacaklardan. Ben nasıl görünüyorum diye geçiyor aklımdan; yorgun, pişman ve üzgün ama asla umutlu değil bunu biliyorum. Sorsa anlatırdım zamanı geriye sarmak için neler yapabileceğimi, ama sormuyor. Üzerindeki kazağın kollarını çekiştirip denize bakıyor. Üşüdü belki de; çabuk üşür, çabuk hasta olur. Kendine hiç iyi bakmaz. Sabahları uyanır uyanmaz içtiği kahvenin midesine kötü geldiğini henüz bilmiyor, içtiği sayısız sigaranın, geceleri az uyumanın, birini çok sevmenin onu nasıl eskiteceğini hiç bilmiyor, sorsa anlatırım. Uzun, siyah, dalgalı saçlarına bakıyorum, rüzgâr estikçe arkaya savrulup solgun yüzünü vicdan azabı gibi ortaya çıkarıyor. Gözleri nemli, kirpikleri hep ıslak, dudakları kupkuru; canı sıkkın olduğunda hep yaptığı gibi yine ısırmış dudağını; sağ kenarı kanıyor. Nasıl da yorgun, gece yine hiç uyumamış. Bugün üzüntüden geldi buraya, sorsa, ne yapması gerektiğini söylerim, sormuyor. Çay bardağındaki kaşığı alıp kenara bırakıyor, bir yudum çay içip bana bakıyor ya da ben baktığını sanıyorum. Çok vaktimiz yok. Bu sabah aldığı haberin hayatını nasıl değiştireceğini bilmesi gerekiyor. Onun sormasını beklemeden anlatmam lazım. Birazdan, çayını bitirip çantandaki son bozuklukları masaya bırakacaksın. Böylesi iyi diye geçecek aklından, çünkü yürümek istiyorsun. Yolda Nazım gelecek aklına, zaten hep aklında. Okula başladığın yıl seni etkilemek için ezberleyip acemice okuduğu şiirleri, kendini ona usulca bırakışını hatırlayacaksın ve ona ne kadar âşık olduğunu fark edeceksin. Onunla keşfettiğin hayatı, ondan önceki hayatınla karşılaştırıp vazgeçilmez olduğuna emin olacaksın. Onu tanımadan önce siyah beyaz bir fotoğrafa yerleşmiş yüzünün, yanında duruşuyla renklendiği gelecek aklına. Sıradan olan her anın yalnız onun yanında eşsiz ve sonsuz zamana dönüşüne hayret edeceksin. Birlikte ilk kez yaptığınız her şey sıralanacak zihninde ve hepsinin son olacağı korkusuyla adımların hızlanacak. Sesi kulağında, yüzü gözlerinin önünde yol boyunca şiirler okuyacak sana, *“O mavi gözlü bir devdi, Minnacık bir kadın sevdi. Kadının hayali minnacık bir evdi…” diyen sesinin arasına sabah sana bağırarak söylediği sözlerin girmesine izin vermeyeceksin. Dünya onun sesi, yüzü, varlığı kadar senin için, ‘bu kadarı bana yeter’ diye düşüneceksin. Kapıyı açıp içeri girdiğinde Nazım’ın evde olmadığını görünce bütün hücrelerinle terk edilme korkusu yaşayıp kesin kararını o an vereceksin. Yanlış olduğunu bile bile, bütün toyluğunla bir kez daha kendini ona bırakacaksın ama bu sefer usulca olmayacak; o teslim oluşa koşulsuz bir korku iliştireceksin. Ne yapacağına karar vermenin rahatlığıyla, terk edilme korkusuyla, yalnız kalma paniğiyle ya da o an farkında olmasan da daha sonra hissedeceğin pişmanlıkla bir sigara yakıp Nazım’ı arayacaksın. “Canım,” diyeceksin, rahatlayacak. “Akşam için bir şeyler alır mısın, ben de güzel bir yemek hazırlayayım.” diye devam ettiğinde derin bir nefes alacak. “Alırım sevgilim,” dediği zaman, sen de derin bir nefes alacaksın. O akşam elinde kırmızı güllerle gelip sarılacak, içinde kendi yansımanı görebildiğin buz mavisi gözleriyle sana sıcacık bakacak ve sen o gün kasımpatılar yerine gülleri sevmeye başlayacaksın. Bütün hayatını onunla, o minnacık evde geçireceğine inanacaksın. Ama öyle olmayacak, o akşam değilse bile, mavi gözlü dev sonraki yıllarda seni yutacak. Önce, o korkulu teslimiyetinden emin olacak, o devleştikçe sen küçüleceksin, o bozdukça sen tamir edeceksin. Sonra kıracak; sesiyle, sözleriyle, artık sıcak olmayan bakışlarıyla seni parça parça kıracak. Uzunca bir zamana yayılan bu kırılma solgun yüzünü daha da solduracak, gözlerinin etrafı uykusuzluktan başka bir renge boyanacak, üşümen hiç geçmeyecek, sigarayı hiç bırakamayacaksın, saçlarını kısacık keseceksin, yıllar sonra bile kazaklarının kollarını çekiştirip duracaksın. En sonunda da terk edileceksin. Sana bıraktığı korku yanı başında, senden aldığı umut en uzağında duracak. Bir daha kimseyi sevemeyeceksin, kimsenin seni sevmesine izin vermeyeceksin. Şiirlerden, şiir okuyan adamlardan hep nefret edeceksin, şiirlere inanan kadınlara acıyacaksın. Ve daha fenası yanlış olduğunu bile bile verdiğin o karar yüzünden bir daha anne olamayacaksın. Karnında şimdi hissettiğin o kıpırtılar zamanla hafızandan silinecek. Bütün hayatını yalnız bir kadın olarak geçireceksin. Ömrünün son yıllarında, bugüne geri dönüp bir şeyleri değiştirebilmek umuduyla her hafta sonu bu sahil kahvesine geleceksin ama hiçbir şey değişmeyecek. Bunların hiçbirini şimdi bilmiyorsun, sorsan anlatırım. Kazağımın kollarını çekiştirirken “eskiden kasımpatıları çok severdim ben çocuğum,” diyorum her hafta sonu beni huzurevinden alıp buraya getiren hastabakıcı kıza. “Biliyorum, Mine Teyzeciğim geçen hafta geldiğimizde de söylemiştiniz.” diyor sabırsızca. Elimle şöyle bir dokunuyorum çiçeğin kadife yapraklarına, sonra karşımda solgun ve kararsız bir halde oturan gencecik Mine’ye gülümsüyorum. Beni görmüyor. “Sormasan da söyleyeceğim, verdiğin karardan pişman olacaksın” diye mırıldanıyorum. Beni duymuyor. Çayını bitirip çantasındaki son bozuklukları masaya bırakıyor, böylesi daha iyi diye geçiyor aklından çünkü eve kadar yürümek istiyor. *Mavi Gözlü Dev, Minnacık Kadın ve Hanımelleri, Nazım Hikmet
- 2021'de Eren Yücesan Cendey'in en sevdiği kitaplar
Eren Yücesan Cendey, 2021'de okuyup sevdiği ve dilimize çevirisiyle yeni kazandırdığı sürpriz kitapları Literaedebiyat için paylaştı. Eren Yücesan Cendey Şehirde Son Yaz. Gianfranco Calligarich. Bu kitabı İtalyanca okudum. Ve Türkçeye çevirdim. Umarım 2022 yazında okurlarla buluşacak. Sadece tek bir kitabı olan yazarın iliğiyle kemiğiyle Roma’yı, Roma’nın yaz sıcağını, Roma’nın yaz avareliğini ve aylaklarını anlattığı bu kitap gerçekten içime işledi. Aklımdan çıkartamadığım sahneleri hep gözümün önünde oynamaya devam ediyor. Kitap Can Yayınları'ndan yayınlanacak. Sözlerin Ağırlığı. Pascal Mercier. /İlknur Özdemir/ Sia/ Konusu kitap, çeviri, yayınevi ve yazarlık olan şahane bir hikâye. Hem Trieste’de hem Londra’da geçiyor. Aile içinde ve dostlar arasında yaşanan ilişkiler tam olması istendiği gibi. Bir haritaya bakıp Akdeniz kıyısı dillerini öğrenen Leyland’ın çevresindeki kişilerin de ilgi alanları yabancı diller. Bu kitap sevilmez mi? Lüzumsuz Kadın. Rabih Alameddine./Seçil Sönmez/ Budala Yay./ Bu bir çevirmen kadın hikayesi. Çevirmenler zaten hep evde çalışırlar ama bu meslektaşımızın evde sürekli çeviri yapmasının nedenleri çok farklı. Lübnanlı çevirmenin kapandığı evdeki tek dostları kitaplar, zihninden akan düşüncelerin çoğu o kitaplardan alıntılar ve bir de Chopin ezgileri. Lübnan iç savaşı, İsrail ve Arap adetleri, sümsük kocalar, sert ağabeyler, sessiz bir kitapçı dükkânı ve merkezde üç komşu kadın. Çevirmen kadının hiç durmadan çevirdiği klasik romanların encamını ne siz sorun ne ben söyleyeyim. Ama kitapları seviyorsanız bu kitabı okumanızı çok isterim. Emanet Çocuk. Claire Keegan. Behlül Dündar. /Jaguar/ İrlanda kırsalında seksen sayfa. Yoksulluk yüzünden varlıklı bir aileye emanet edilen küçük bir kız. Basit gibi görünüyor konu ama değil. Son derece etkileyici. Babamı Kim Öldürdü. Edouard Louis. Ayberk Eray/CAN/ “Baban geçmişini anlatmıyor çünkü o geçmiş ona başka biri olabileceğini ama olamadığını hatırlatıyor.” Elli sayfalık bir baş yapıt. Hapishane/ Cesare Pavese. Eren Cendey. CAN. İlk kez okuduğum ve çok sevdiğim bir Pavese eseri. Hapishane dese de başlıkta, aslında bir sürgün hikayesi. Zindanın dört duvarı gökyüzü ve deniz. Küçük, sakin, durağan sahil köyünün siyasi sürgüne, sürgünün köylüye ve hepsinin denize farklı bakışı. Tavsiye ederim. Başka. Ege Soley. Doğan Novus. İngiltere’de siyaset eğitimi aldıktan sonra soluğu Paris’te alan botanik eğitimiyle bir çiçekçi dükkanındaki zahmetli işini bir arada yürütmeye çalışan, çalışırken çeşitli iş kazalarıyla sınanan ama pes etmeyen genç bir kızın hikayesi. Bu zorlu üç yıl, yazarın üçüncü kitabında o bilinen duyarlı kelimeleriyle anlatılıyor. Bence harika bir kitap çünkü yazar ilk göz ağrım canım kızım. Kendime Notlar. Emilie Pine. Begüm Kovulmaz. Domingo Yay. Bir kadının ve her kadının hikayesi. Bir kadının ve her kadının yaşadığı çileler. Eril okurlar kadınlar kulisini merak ediyorlarsa, bu kitabı okusunlar derim. Misafir Odası. Helen Garner. Roza Hakmen. YKY. Arkadaşlığın sınırlarını, hoşgörüyle sömürü arasındaki ince çizgiyi ben bu kitapta çok sevdim. Hastalıkla yüzleşme halleri beni derinden etkiledi. Bu yılın bana sunduğu duyarlı bir armağan. Düşüşten Sonra. Selim İleri ve Burcu Aktaş. Everest. Benim indimde Türkçenin en muhteşem yazarı olan Selim İleri’nin evde düştükten sonra şifaya uzanan günlerini, o an yanında olarak hayatını kurtaran Burcu Aktaş’a anlatması. Hayatla ve anılarla yüzleşirken engin edebiyat bilgisinin, zengin duyarlılığının inceliklerini bize bahşeden sevgili Selim İleri’ye sevgilerimle.
- 2021'de Ahmet Büke'nin en sevdiği kitaplar
Ahmet Büke'ye sorduk: 2021'de okuyup en sevdiği kitapları Literaedebiyat için paylaştı Ahmet Büke Ertuğrul Faciası, Behçet Necatigil Necatigil yeniden ve yeniden hayran olduğum edebiyatçılardan. Onun zamanına yetişememek hep üzüldüğüm şeylerdendir. Ertuğrul Faciası da o kadar güzel bir radyo oyunu ki, deniz edebiyatımızın en iyi eserlerinden. Kitabın sonunda Necatigil’in bir mektubu var. İnsan bu mektuba nasıl yanıt bile vermez acaba? Dünyada sanatçısına bu kadar ilgisiz kalan başka kamu idaresi olmamıştır. Deniz Ağacı, Yaman Koray Su gibi, has edebiyat. İnsanın hikâyesi. Türk Edebiyatının klasikleri arasına girebilecek bir kitap, sessizlik kıyısında kalmış gibi. Yeniden basılıyor Yaman Koray'ın kitapları. Soluganlar arasında bekliyor okurunu... Tanrı'nın Terk Ettiği Deniz, Derek Lundy, çev. Hülya Leigh, Naviga Yayınları Vendee Globe yarışı kaba olarak üç bölümden oluşuyor: Atlantik-Güney Okyanusu-Atlantik. Yelkenciler şimdi kuzeyden güneye doğru iniyorlar. 40. paralele geldiklerinde rotalarını doğuya çevirecekler ve Ümit Burnunu geçerek Horn Burnuna doğru gidecekler. 40-50 ve 60. paraleller boyunca yani Güney Okyanusunda yol alacaklar. Yüzyıllarca denizciler bu enlemlere isimler verdiler: Kükreyen Kırklar, Öfkeli Elliler, Çığlık Atan Altmışlar. Bu denizler Tanrının terk ettiği sular olarak da bilinir. Rüzgârın şiddeti tahammül sınırlarını zorlar. Dalgalar inanılması zor yüksekliklere tırmanır. Bugüne kadar tespit edilmiş en yüksek dalga 120 feet (yaklaşık 40 metredir). Buz dağları ve balina sürüleri tekneleri sürekli tehdit eder. Eski denizciler buraya "ölü adamın yolu" demişler çünkü asırlarca denizcilerin mezarlığı olmuş. Dünyada herhangi bir kara parçasında en uzak olacağınız mesafe (Antartika'nın Dart Burnu ile Pitcairn Adası arasındaki 1660 millik ara) bu yol üzerindedir ve bu mevkideki bir denizcinin karaya olan uzaklığından daha ötede sadece astronotlar vardır. Denizcilerin Güney Okyanusu rüzgar gücüyle aşmaları 6-7 hafta sürer. En iyiler, en tecrübeliler, en inatçılar tek başlarına bu geçişi yapabilir. Bu sularda ipler doğanın elindedir. Sıklıkla başa gelen bir ölüm kalım anında yapabilecekleri tek şey dayanmak ve ümitlerini kaybetmemektir. Çünkü en iyi ihtimalle yardım bir kaç güne ulaşır. Denizin Kanatlı Perileri, Yelkenliler, Yücel Köyağasıoğlu, Naviga Yayınları Yücel Köyağasıoğlu, “mimar, yazar, tekne tasarımcısı, tekne yapımcısı, kaptan, denizcilik hocası”. İşini sanat seviyesinde yapan, bizde az bulunan insanlardan. Kitabı sadece denizciler için değil tarih ve edebiyat tutkunlarının da başucunda durabilir. Bütün bu ayrıntıları toplaması, tek tek çizmesi, geleceğe saklaması çok değerli. Çok önemli bir başvuru ve kaynak kitap denizcilik kültürü için. Kalyon devri başlayınca alçak top güverteleri nedeniyle kısa boyluların Bahriyeli olması tercih edilir olmuş. Kadırgalarda boylu poslu, sağlam yapılı kürekçi geçer akçe iken rüzgâr devrinde ufak tefekler makbul olmuş. İlk Defa Tek Başına, Kaptan Joshua Slocum, Spray’in Seyir Defteri, çev. Hülya Leigh, Naviga Yayınları Solo yelken ile dünya turunun atası sayılan büyük denizci Kaptan Slocum’un kült kitabı İlk Defa Tekbaşına bir asırı aşkındır dünya denizcilerine ilham vermeyi sürdürüyor. Türkçeye yazıldıktan 113 yıl sonra kazandırılan kitabın çevirmeni de çok usta bir Türk denizcisi Hülya Leigh. Kitabı okuyacakların bir şansı da yine bizim için anlamı çok büyük bir ismin Türkçe baskısına bir önsöz yazmış olması: Sadun Boro. Spray’in seyir defterini 1948 yılında İngiltere’de okumuş. Kitabın ona sonraki yıllarında çıkacağı yelkenle dünya seyahati için ilham verdiğini düşünmek yanıltıcı olmayacaktır. Kaptan Slocum, Kanada’da denizci bir ailenin ve çevrenin çocuğu olarak 1844 yılında doğmuş. Daha 14 yaşında iken evden kaçarak bir balıkçı teknesinde aşçı yamağı olarak çalışmaya başlamış. Ama o kadar kötü yemekler yapmış ki, hayatını kurtarmak için karaya dönmek zorunda kalmış. Slocum yetişkinlikte de denizden hiç kopmamış ve iyi bir denizci olarak bir denizci deyimiyle “loçadan kıçüstüne kadar yükselmiş” yani çekirdekten yetişerek kaptanlığa erişmiş.
- 2021'de Cihat Duman'ın en sevdiği kitaplar
Cihat Duman, 2021'de okuyup sevdiği ve okuyamadığı kitapları Literaedebiyat için paylaştı. Cihat Duman Mustafa Çevikdoğan'ın Geçecek Zaman'ını okudum. Hala direnen öykü türünün savunmasını yapmış üslubuyla. Bu sebeple beğendim. Ayrıca seçtiği konular merakımı yoran konular olduğu için memnun kaldım diyebilirim. Üçüncü ve dördüncü kez okuduğum kitaplar var. Bu kadar ısrarlı takip edilen kitapların okunma gerekçesini yazmak yetersiz olur. Adları şöyle: Totem ve Tabu, Miskinler Tekkesi, Uygarlığın Huzursuzluğu, Musa ve Tektanrıcılık, Tragedyanın Doğuşu (aynı mevsimde 3 kere okundu), Psikanalitik Edebiyat Kuramı, Kahrolmak (yazmakta olduğum bu kitap 4 kere okundu), Tutunamayanların Politik Psikolojisi, Gelecekteki İlkel. Murat Menteş’in son romanı Fink güzel bir denemeydi. Seci sanatını kullanmasının yanı sıra bir üst kurmaca pansumanı olarak karakterin gündelik yaşama taşırılması oldukça kurnazcaydı. Eser güvenilmez anlatıcı ile oluşturulduğu halde içindeki ayrıntıların sahici olması beni vurdu. Özellikle Seoul’de geçen bölümde camiye yakın ayıp evler. Besim F. Dellaloğlu’nun Poetik ve Politik kitabı okumakta bir yıl geciktiğim bir kitapmış meğer. Kültürel ana başlıklara çeki düzen veriyor hoca. Bu minik haplar okura az zamanda büyük eserler okutmuş sayılıyor. Sefa Kaplan’ın Susanlara Hiçbir Şey Sormayınız eseri muhteşem bir toplam. Sefa Kaplan çok iyi bir yazar olduğu halde çok iyi bir okur. Diğer üç ihtimal kolaydır (mesela çok kötü bir okur olduğunuz halde çok iyi yazabilirsiniz ya da çok iyi bir okur olduğunuz halde çok kötü…) fakat bu husus eleştirinin ilk şartıdır. Sefa Kaplan eleştiriyor. Eski kitapları okudum ve çok beğendim. Özellikle Tristram Shandy ve Kurmacanın Retoriği kitaplarından etkilendim. Lukacs’ın Estetik (I ya da II olması lazım) kitabını okuyamadım çünkü başlarını anlamadım. Fakat çok beğendim bu kitabı. Kendimi geri zekâlı hissettirdi bana. İnsanın böyle hislere çok ihtiyacı var.
- Sanat teorisine büyük bir felsefi müdahale
Peter Osborne gerek felsefi, tarihsel ve sosyal açıdan, gerekse sanat eleştirisi açısından yeni bir yaklaşımla yerleşik fikirlere meydan okuyor. "Çağdaş sanat post-kavramsal sanattır" iddiasını ortaya koyan Osborne; Navjot Altaf, The Atlas Group, Amar Kanwar, Sol LeWitt, Gordon Matta-Clark, Gerhard Richter ve Robert Smithson'ın eserlerinin bir dizi kavramsal inşasını ve yorumunu detaylandırıyor; ayrıca "sanat uzamı" ve "sanat zamanı"nın kurumsal ve varoluşsal karmaşıklıklarına dair yeni açıklamalarda bulunuyor. Küresel kapitalizm çağında hem eleştirel hem de çağdaş olan bir sanat için kavramsal alanın haritasını çıkaran Kavramdan Sonra: Çağdaş Sanatın Felsefesi, sanat teorisine büyük bir felsefi müdahale. "Bu gecikmiş çağdaş sanat felsefesi, bize hem çağdaş sanat tarihini hem de sanat eleştirisi felsefesini yeniden düşünmek için kavramsal araçlar sağlıyor. Tutkulu ancak analitik bir yaklaşım benimseyen Osborne, yalın ve zevkle okunan anlatımıyla politik açıdan ferasetli bir söylem sunuyor. Bu eser, çağdaş sanat veya onun felsefesiyle ciddi olarak ilgilenenler için temel bir okumadır." Ruth Noack, documenta 12'nin küratörü Peter Osborne, Londra Kingston Üniversitesi’nde Modern Avrupa Felsefesi profesörü ve Modern Avrupa Felsefesi Araştırma Merkezi (CRMEP) direktörüdür. Aynı zamanda Radical Philosophy dergisinin editörlerinden olan Osborne, The Politics of Time (Zamanın Politikası), Philosophy in Cultural Theory (Kültür Teorisinde Felsefe), Conceptual Art (Kavramsal Sanat) kitaplarının yazarı ve üç ciltlik Walter Benjamin: Critical Evalutions in Cultural Theory (Walter Benjamin: Kültür Kuramında Eleştirel Değerlendirilmeler) editörüdür. ÇAĞDAŞ SANATIN FELSEFESİ Peter Osborne Tellekt Yayınları, 2021 Çeviri: Nüvit Bingöl Tür: Sanat / Felsefe 352 s.















