top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Bir Müessese Olarak Edebiyat: Kanon

    Kritik ve Bağlam Yayınları ortaklığında gerçekleştirilecek "Bir Müessese Olarak Edebiyat: Kanon" sempozyumunun programı belli oldu. 27-28 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilecek sempozyumu Sanat Kritik Zoom hesabı üzerinden takip edebilirsiniz. Zoom Linki: https://us06web.zoom.us/j/85943249018

  • Fransa-Türkiye Edebiyat Ödülü'nü Kemal Varol kazandı

    Fransa ve Türkiye arasında köprü kurmayı hedefleyen Comite France-Turquie Derneği’nin geleneksel "Fransa-Türkiye Edebiyat Ödülü"nü bu yıl Haw adlı eseriyle yazar Kemal Varol aldı. "Aslında yeni bir şey söylemiyorum. Üstelik, Bulgakov, John Berger gibi, benden önce defalarca denenmiş bir yolu deneyerek, kahramanımı insanlar arasından değil, bir başka canlıdan, Mikasa adlı bir sokak köpeğinden seçtim. Çok iyi bildiğim bir şiddet ortamını onun gözünden yazmak, yazarken bütün aidiyetlerimi bir tarafa koyup onun gibi tarafsız olmaya çalışmak; ölüp giden her kesimden insanın acısını o köpeğin kalbinde hissetmek, benim için benzersiz bir deneyimdi. Bir süreliğine de olsa dünyayı bir sokak köpeğinin gözünden izlemek fazlasıyla heyecan vericiydi. Umarım okurken sizler de aynı heyecanı yaşarsınız" Bu sözlerin sahibi, Fransa ve Türkiye arasında köprü kurmayı hedefleyen Comite France-Turquie Derneği’nin her sene düzenlediği "Fransa-Türkiye Edebiyat Ödülü'nü" bu sene yazar Kemal Varol. 1990'lı yılların Diyarbakırı'ndaki sert siyasi ortamı, "Mikasa" adlı bir köpeğin gözünden aktarılan Kemal Varol'un Haw/ Ouaf isimli kitabı bu yıl Fransızca'ya çevirilen en iyi Türk romanı seçildi. Varol, VOA Türkçe'ye romanın baş kahramanı Mikasa'nın bir animasyon filmi olacağını, bir önceki romanı Aşıklar Bayramı'nın da Kıvanç Tatlıtuğ'un başrolünde Netflix üzerinden film olarak izlenebileceğini açıkladı. Comite France-Turquie’nin, 16’ıncı Paris Belediyesi’nde düzenlenen ödül törenine, Belediye Başkanı Francis Szpiner, ödül jürisi başkanı Osmanlı Hanedanı mensubu Kenize Mourad, Comite France-Turquie Başkanı Marc Büker ile seçici jüri üyeleri; yazarlar Nedim Gürsel ve Venus Khoury Ghata, sosyolog-yazar Gaye Petek, Acte Sud Yayınevi Türkçe yayınlar direktörü Timour Muhidine ve Osmanlı tarihi üzerine çalışan tarihçi Frederic Hitzel katıldı. Ödül törenine ev sahipliği yapan Cumhuriyetçiler (LR) partisi mensubu 16. Paris Belediye Başkanı Szpiner, kültürün, özellikle de kitapların iki ülke arasındaki ön yargıları yıkan "en önemli kitle imha silahları" olduğunu söyledi. Szpiner, Türkiye ve Fransa arasında köprü kuran bu kültürel etkinliğe her yıl ev sahipliği yapmaktan mutluluk duyduklarını dile getirdi. Jüri başkanı Kenize Mourad, Elif Şafak, Murathan Mungan, Aslı Erdoğan, Enis Batur, Sedef Ecer gibi pek çok yazarı geride bırakarak ödül alan Kemal Varol'u davet etmeden önce, finale kalan 9 eseri tanıttı. Jüri üyelerinden Gaye Petek, finale kalan 9 güçlü eser arasından neden Haw'ı seçtiklerini, "Çünkü on derece farklı bir bakış açışıyla, ilginç bir distopsi olmuş. Hayvanı kişilik olarak kullanarak hem acıyı, hem de aşk hikayesini anlatmak bize çok değerli geldi. Faklı, yeni, otantik bir eser olmuş. Yazarın, köpeğin tenine girerek kendini geriye çekmesi ve dışarından bir bakış açısıyla sunması özel bir anlatım izlenmiş" dedi. HAW Kemal Varol İletişim Yayınları, 2014

  • Öykü: Kar Koridoru

    "Hatta bir defasında Ayşe’nin soğuktan donmuş ellerini ceketinin içinde ısıtmıştı. Sonra lise çağı geldi, köyde lise olmadığından oğlan şehre göçüverdi. Ayşe’nin liseye gitmesine gerek yoktu, kız çocuğuna fazlası zarardı. Öyle hükmetmişti babası, anası da ses çıkarmamıştı. İçten içe sevinmişti belki de!" Kübra Kangüleç Coşkun “Anneee kakamı yapamıyorum.” “Bekle dedim yaa bekle orada! Kalkma sakın!” “Ama yapamıyorum! Buraya gel! Kalkarım bak yoksa!” Ayşe bir hışım çorbayı karıştırmayı bırakıp altını kıstı, dar koridordan geçip tuvalete girdi. Lavabonun kenarındaki yarım ruloyu aldı, tuvalet kâğıdını parmaklarına birkaç sefer doladı. Yarım olduğundan oldukça dar olan kâğıt, ona köy evlerinin önüne doğru kıvrılan dar toprak yolu hatırlattı. Babası ötesini berisini düşünmemiş, yolun her iki yanına duvar örmüştü. Kar çok yağdı mı yayılacak yer bulamaz, babasının ördüğü koridora en az yarım metre kar dolardı. Kapı açılınca, evin içine dökülüverirdi karlar. Annesi dış kapıdan başlayıp sokağa kadar koridor oluşturmuş yolu karları küreye küreye açmaya çalışır, bir yandan da kocasına söylenirdi. Kürekle kaldırdığı karları duvarın ötesine atmak kolay iş değildi. Ayşe ortaokula gelince, kar küreme işi ona kaldı. Evin önünde biten bu anlamsız koridor köylünün eğlencesi, annesi ve babası arasındaki kavgaların da baş konusuydu. “Elimi tut anne!” diye bağırdı çocuk. Ayşe irkilerek, çocuğun önünde yere çömeldi. “Hadi bee daha bitmedi mi? Çabuk ol, işim var!” “Elimi tut dedim sana!” Bütün gün fabrikada ayakta durup, makinanın kestiği ruloları kontrol ediyor, hatasız tam ruloları paketlemeye aktarıyordu. Makinenin gürültüsünden kafası kazan gibi oluyordu, yorgun argın geldiği evde bir de çocuk ağlaması kaldıracak gücü yoktu. Yer yer çatlamış kuru ellerini çaresizce uzattı ve çocuğun ellerini avucuna aldı. Çocuk ıkınmaktan kızarmış suratıyla annesine arsızca gülümsedi. Çocuk ıkınıyor, Ayşe parmaklarına doladığı kâğıtla sabırsızca bekliyordu. Çocuğun gülümsemesi sinirini bozdu, ayakları uyuşmuştu. Kenardaki tabureyi çekip oturdu, sırtını buz gibi fayanslara yasladı. Soğukta kürediği karlar ve buz kesilen elleri aklına geldi. Ayşe usul usul yağıp tüm köyü örten o bembeyaz karı önceleri severdi. Çamurlu yolları, bahçe kenarlarına yığılı eski eşyaları, derme çatma kümesleri, külüstür arabaları örtüverirdi kar, o vakit sıvası dökük evler bile sevimli görünürdü gözüne. Bir şey daha vardı… Ayşe ıkınan oğluna kaçamak bir bakış attı, kendi kendine biraz mahcup gülümsedi. O zamanlar bir sevdiği vardı, oğlan Ayşe’yi kar kürerken görünce yardıma gelirdi. Hatta bir defasında Ayşe’nin soğuktan donmuş ellerini ceketinin içinde ısıtmıştı. Sonra lise çağı geldi, köyde lise olmadığından oğlan şehre göçüverdi. Ayşe’nin liseye gitmesine gerek yoktu, kız çocuğuna fazlası zarardı. Öyle hükmetmişti babası, anası da ses çıkarmamıştı. İçten içe sevinmişti belki de! Ayşe gitseydi, kar küreme işi ona kalırdı. Ayşe’nin yüzü öfkeden gerildi. “Ee hadi bee, hâlâ mı bitmedi?” “Acıyorrr!” Ayşe çocuğun ellerini geri itti, sinirle kalkıp mutfağa yöneldi. Bedenini sıcak basmıştı, o oğlanla bir iki mektuplaştılar diye postacı laf çıkarmış, evde yer yerinden oynamıştı. Babası değil ama annesi temiz bir dayak çekmişti. Mutfaktaki sandalyeye çöktü Ayşe. Gözü koridordaki rafa üst üste dizdiği yarım rulolara takıldı. Dayak olayından sonra Ayşe karar vermişti; şehre sevdiği oğlana kaçacaktı. Çantasını hazırlarken, kar ağır ağır yağmaya başladı. Ayşe’nin çok vakti yoktu, acele etmeliydi. O gece annesi ve babası geç saate kadar oturdu, radyo çekmese de uyumadılar. Ayşe’nin gözü pencerenin demirlerinde yığılmaya başlamış kardaydı. Kar gittikçe hızlandı, Ayşe’nin kalbi sıkışıyordu. Anne ve babası yatmaya gidince elinde çanta kapıya yöneldi. Kapıyı açar açmaz, buzdan bir duvarla karşılaştı. Arkasından annesi seslendi: “Nereye bu saatte?” Bir Ayşe’ye bir de elindeki çantaya baktı. Gözlerini kıstı, “Gör bak ne yapıyorum sana!” diye haykırdı. Kar erir erimez, apar topar nişanladılar Ayşe’yi. Annesinden kalma gelinliği de kar beyazdı, tombul bedenini sıkıyordu. Düğün yemeğinde kocasıyla yan yana otururken, nefes alamadığını hissetti. Ocakta bıraktığı çorba fokurdamaya başlamıştı, şimdi de nefes alamıyordu. O sırada dış kapı gürültüyle açıldı. Diğer iki oğlu da okuldan dönmüş, bağırış çağırış içeri dalmışlardı. Küçük oğlan tuvaletten seslendi: “Annee, bitti! Annee!” Mutfak önlüğü sıkıyor, koridor karla doluyor, çocuklar hep bir ağızdan bir şeyler istiyorlardı. Rulo makineleri Ayşe’nin kulaklarını sağır edercesine çalışıyor, devasa ruloların üzerine inen giyotin son vuruşta bir ruloyu yarım bırakıyordu. Ayşe bu yarımları topluyor, eve getiriyor, rafa diziyordu. En küçük oğlan tuvaletten seslenmeye devam ediyordu. Ayşe terlemeye başladı, giyotin sanki boynuna inecekti. Alelacele yerinden kalkıp tuvalete koştu. Oğlanı temizlemeden, üstünü çekti. Önüne kattığı gibi koridoru geçirip, dışarı attı. Büyük oğlanlar öylece kalakalmış, annelerini izliyorlardı. Onları da sırtlarından ittirdi, “Hadi hadi, gidin! Kardeşinizi oynatın kapının önünde.” Kapının kenarındaki topu üzerlerine fırlattıktan sonra kapıyı kapadı. Koridorun duvarlarına çarparak ilerledi… Raftaki yarım ruloları tek bir hamleyle aşağıya döktü. Kar üzerine üzerine yağıyor, tüm çıkışları kapatıyordu. Çocuklar dışarıdan sesleniyordu. Ayşe’nin elleri artık hiç ısınmıyordu; önlüğün cebindeki kibrit kutusunu çıkarıp, bir kibrit çaktı. Yerlere saçılmış tuvalet kağıtlarına baktı. Isınmanın tek bir yolu vardı.

  • Kendine seçeceğin yaş yapışkan gibidir, etrafını sarıp sertleşir

    Milena Michiko Flasar'ın ortak pişmanlıkları, hayal kırıklıkları, umutları ve hayalleri olan, toplumun dışına itilmiş iki insanın hikayesini kaleme aldığı Adını Kravat Koydum Türkçede. “Vay canına, ne kadar da gençsin. Önünde yaşayacağın nice şeyler var. Henüz geçmiş yok. (...) İnanılır gibi değil, bir zamanlar ben de böyle gençtim. (…) Diyeceğim o ki, herkes için yalnızca bir tek yaş vardır. Ben mesela, elli sekiz, her daim o yaştaydım, o yaştayım ve o yaşta kalacağım. Ama sen! Kendine hangi yaşı seçeceğine dikkat et. Üstüne yapışıp kalır. Seni yapıştırıp kapatır. Kendine seçeceğin yaş yapışkan gibidir, etrafını sarıp sertleşir.” Sırlarının ezici ağırlığı altında kabuğuna çekilerek günden güne hem topluma hem kendilerine yabancılaşan yirmi ve elli sekiz yaşlarında iki adam tesadüfen bir parkta tanışırlar. Biri, iki sene boyunca insanlardan uzak durarak kendini eve kapatan bir yalnız; diğeri ise, canını dişine takıp senelerce çalışmasına rağmen işini kaybeden ve bunu eşiyle nasıl paylaşacağını bilmediği için evinden her sabah takım elbise ve kravat takarak çıkmak zorunda kalan bir kaybeden… Ortak pişmanlıkları, hayal kırıklıkları, umutları ve hayalleri olan, toplumun dışına itilmiş iki insan… Birlikte başka bir hikâye yazabilir mi? Milena Michiko Flašar, Viyana ve Berlin'de karşılaştırmalı edebiyat, Almanca ve Roman dilleri okudu. Japon bir anne ve Avusturyalı bir babanın kızıdır ve Viyana'da yazar olarak yaşıyor. Ayrıca Viyana'da yabancı dil olarak Almanca öğretiyor. ADINI KRAVAT KOYDUM İlksatır Yayınevi, 2021 Milena Michiko Flasar Çeviri: Levent Alarslan Tür: Roman/Yetişkin 134 s.

  • Öykü: Yumru

    "Yatağıma oturup sırtımı duvara yasladığımda evin her yerini görebiliyorum. Yerde bir örtü ve yastık var; orada uyumuş olmalıyım. Kirli bir kahve fincanı sehpanın üzerinde, kahve de içmişim." Hande Çevik Tek başıma değilim. Göbeğimin üst tarafında, memelerimin altında, karın boşluğumdaki yumrunun varlığıyla yaşıyorum. Kendimi bildim bileli orada aslında. Büyüyüp küçülüyor. Son zamanlarda o kadar büyüyor ki nefesimi kesebiliyor. Hiç kıpırdamadan küçülmesini beklemekle geçiyor günlerim. Evin içinde dolanmama izin verdiğinde onunla konuşmam, bana acı çektirmemesi için yalvarmam gerekiyor. Geçenlerde midemi ele geçirdi. Gün boyunca ne su içebildim ne herhangi bir şey yiyebildim. Mide suyum dalgalı bir deniz gibiydi. Kusmayı becerebildiğimde onun küçüleceğini düşündüm. Parmağımı ağzımın derinliklerine soktum ve öğürdüm. Sarıya çalan yeşilimsi bir sıvı geldi. Yumrunun aynı renk olduğuna eminim; çirkin, sümüksü bir yeşil. Uyuyabildiğim nadir anlarda onun varlığını hissetmiyorum. Gözlerimi açar açmaz içimde gerinerek uyanıyor. Kabusları ve hastalıklı düşünceleri bütün gece emmiş olarak beni sebepsiz yere sabah hüznüne sokuyor. Yeniden uyumak zor olduğu için, kendimi sürükleyerek -bazen gerçekten sürüne sürüne gidiyorum- banyoya ulaşıyorum. Yıkanmamdan hoşlanmıyor. Dinlemeyeceğini bilsem de ona suyun bana iyi geleceğini söyleyerek, yıkanmayı deniyorum. Her zaman mümkün olmuyor tabii. Çeşmelerin sıcak soğuk ayarını bir türlü beceremediğim için duş almaktan vazgeçtiğim oluyor, kaynar suyla haşlandığım ya da soğuk suyun altında kendime gelmeyi denediğim de... Kendime gelmek bir türlü mümkün olmuyor, çünkü kendimin kim olduğunu unutmak üzereyim. Yumru haline gelmekten korkuyorum. İşe gittiğim günlerden kalma bir alışkanlıkla kahve makinesini çalıştırıyorum. İstisnasız her sabah bir fincan Americano. Kahve içerken yatağıma oturup öylece duruyorum. Sims oyunundaki karakterler gibiyim, tek bir odadan oluşan bu evde onun beni hareket ettirmesini bekliyorum. Yaşamaya devam edebilmek için ihtiyacımın ne olduğunu bilemez duruma geldim. Uzun zamandır kıyafetlerim etrafa saçılmış durumda, bir ara dolabımı toplamaya karar verip hızlıca vazgeçmiştim. Bornozla kalmak çok daha kolay. Tek bir bornoz ve tek bir fincan. Her sabah, bir önceki sabahtan kalan kahve fincanını yıkayacak kadar takatim oluyor. Hatta bütün bunları; uyumayı, uyanmayı, yıkanmayı, kahve içmeyi yaptığımdan da pek emin değilim. Onun uzun süredir hareket etmeme izin verdiğini sanmıyorum. Yatağıma oturup sırtımı duvara yasladığımda evin her yerini görebiliyorum. Yerde bir örtü ve yastık var; orada uyumuş olmalıyım. Kirli bir kahve fincanı sehpanın üzerinde, kahve de içmişim. Mavi, kumaşı eprimiş bir bornoz yatağın ucuna bırakılmış. Çıplağım. Yatağa uzanıyorum. Elimi onun içine çöreklendiğini düşündüğüm yere koyuyorum. Derimin altında. Uslu bir hayvan numarası yapıyor ve onu okşamama izin veriyor. Bu haliyle bile onu yok saydığım günlerin acısını çıkarttığını biliyorum. Sanki hiç içimde büyümeye devam etmemiş gibi; ek mesailerle işten aylarca geç çıktığımı ve çalışma hırsına yenik düştüğümü, spor yapmayı erteleyip sigarayı arttırdığımı, güya rahatlamak için sarhoş olduğum zamanlardaki serzenişlerimi hatırlıyorum. Uzanarak ulaşabildiğim, uzundur çalmayan telefonuma bakıyorum. Şarjı bitmek üzere ama hala zamanı gösteriyor; 11 Nisan, saat 10.35. Ne zaman işten çıkarılmıştım, emin değilim. Ama param bitmek üzere. Yumru, tarihi görmemle birlikte aklıma üşüşen tüm kaygıları yuttu. Sol elim hala onun üzerinde. Büyüdükçe büyüyor. Kemal’le ayrılalı ne kadar zaman olduğunu, aylardır babamı görmeye gitmediğimi, geciken kira ödememi sayıklayıp duruyorum. Yumru! Ben bunları kime anlatıyorum? Size mi yumruya mı? Onun kahrolası bir yara, geçmek bilmeyen bir acı, kendini sürekli hatırlatan ve kötü duygularımı yiyerek beslenen bir hayvan olduğunu söylediğimde, sizinle mi konuşuyorum onunla mı? Yoksa varlığından dolayı kasılmaktan yorgun düşmüş bedenimle konuşup ondan kurtulmaya mı çalışıyorum? Ruhumun, onun varlığı altında ezildiğini göre göre ruhuma sahip çıkamayacak durumdayım ve artık yumru halini aldım da kendi kendime konuşarak deliriyor muyum? Onun daha da büyüyerek yerini gösterdiğini ve elimin altında beni bu hale sokmaktan keyif çattığını hissedebiliyorum. Dikkatimi dağıtacak bir ses duyuyorum. Onun sesini daha önce hiç duymamıştım. Hırıltılı, kelimelere dönüşememiş boğuk tınılı bir ses. Gündüz vakti başucumda yanan lambaya bakıyorum, sessizce yanıyor. Söndürüyorum. Evin içinde açık kalmış bir radyo arıyor gözlerim. Yığılı kıyafetlerin arasında epeydir duran ve bir şekilde kendi kendine ses çıkarabilmiş bir radyo olmalı. Kalkmadan, yatağımda biraz doğrulup sesin geldiği yeri anlamaya çalışıyorum. Yok, hayır ses çok daha yakından geliyor. Yumru yer değiştiriyor olmalı ve boğazıma doğru geçerken bana sesini duyuruyor. Sol elimle önce boğazıma, sonra ağzıma dokunuyorum. Titreşimleri hissediyorum. Ses benden çıkıyor. Çatallaşmış ve çığlığa dönüşememiş bu ses, benim sesim! Ağzımı kapatarak sesi durdurmayı başarıyorum. Kalan tüm kuvvetimle, bir elim ağzımda, üzerime bir şey geçirip evden çıkmaya çalışıyorum. Yumrunun artık gitmesi gerekiyor, onu kovmak için yardım istemeliyim. Üzerimde bir kumaş parçası ve terliklerle kendimi sokağa atıyorum. Sol elim hala ağzımda. Sağ elimde şarjı az sonra bitecek telefonum. Kimi arayacağımdan emin değilim. Ben bunları düşünürken şarjım bitiyor. Bacaklarımı hareket ettirmeyi deniyorum. İşe yarıyor, koşabiliyorum. Koşmak çok iyi geliyor. Sesini duymuyorum artık. Hızlanarak koşuyorum. Ayağımdan terlikler çıkıyor, ben hala koşuyorum. Sonrasını hatırlamıyorum. İşte burada uyandım ve şimdi size bunları anlatıyorum. Sanki demin evden çıkmış gibiyim. Hatta evden çıktığıma bile emin değilim. Burasının evime çok benzediğini düşünüyorum. Sizin gerçek olduğunuzdan şüpheleniyorum. Bedenim çok ağır, hareket etmekte zorlanıyorum. Aslında bir süredir olduğu gibi. Sargılarımın olduğunu anlıyorum. Belki bu yaralar gerçekten vardır, ya da yumru artık bedenimden dışarı çıkıyordur. Düşüncelerimi ve ne hissettiğimi sordunuz ya doktor; yumru... Ondan, varlığından başka bir şey hissedemiyorum ve düşünemiyorum. Bana onunla yaşamayı öğretebilir misiniz?

  • Evrensel bir dil öğrenmek ister misiniz?

    Farklı dönemlerden seçilmiş önemli sembollerin ortaya çıkışları, kullanımları, anlamları, tarih boyunca geçirdikleri değişimler ve çok daha fazlası, Joseph Piercy'nin kaleme aldığı Semboller kitabında. * Barış sembolünün ilk başta Silahsızlanma Kampanyasının amblemi olarak tasarlandığını, ama zamanla savaş karşıtı hareketlerin evrensel sembolü haline geldiğini, * Bluetooth sembolünün kökeninin, ortaçağda yaşamış İskandinav bir savaşçı kralın kahramanlıklarına uzandığını, * Gülen surat sembolünün 1960’larda Massachusetts'te ortaya çıktığını biliyor muydunuz? Bu sıradışı kitap, sembollerin tarih boyunca oynadıkları rolleri ve dünyaya bakışımızı nasıl şekillendirdiklerini ortaya çıkarıyor. Joseph Piercy serbest bir yazardır. İngiliz Çalışmaları alanında Felsefe Yüksek Lisans derecesine sahiptir ve çeşitli dergi ve dergilere düzenli olarak katkıda bulunmaktadır. Michael O tarafından yayınlanan 1000 Words You Should Know ve The 25 Rules of Grammar'ın yazarıdır. SEMBOLLER Joseph Piercy Maya Kitap, 2021 Çeviri: Cemal Can Tarımcıoğlu Editör: Selin Saraçoğlu 216 s.

  • Şanslıysan, sevgiyi daha sonra bulursun

    Jeanette Winterson, Normal olmak varken niye mutlu olasın ki? adlı kitabında, Tek Meyve Portakal Değildir adlı eserinin ardına gizlenmiş sarsıcı, kalp kıran gerçekleri tek tek anlatıyor. Ben küçükken –masaların altına saklanabilecek, çekmecelere sığabilecek boyuttayken– bir çekmecenin içine tırmanır, çekmecenin gemi, halının da deniz olduğuna inanırdım. Pusulamı bir şişede buldum. Bir doğum belgesiydi bu. Üzerinde gerçek ebeveynlerimin adları vardı. Bundan hiç kimseye söz etmedim. Gerçek annemle babamı bulmaya hiç yeltenmedim; bir çift ebeveyn talihsizlikse, iki çifti tam bir yıkım olurdu. Jeanette Winterson, Tek Meyve Portakal Değildir adlı eserinin ardına gizlenmiş sarsıcı, kalp kıran gerçekleri tek tek anlatıyor bu kitapta. O, evlat edinilmiş bir çocuktu. Çatısı altına girdiği evi daima yadırgadığı gibi “Bayan Winterson” adıyla çağırdığı kadının annelik güdülerine de şüpheyle yaklaştı. Öyle ki, bir okul etkinliğinde onu yanında görüp “Bu annen mi?” diyenlere “Genellikle...” cevabını verebiliyordu ancak. Hayatın sırrını Kutsal Kitap’ın sayfaları arasında arayan kadına mutlu olmak istediğini söylediğindeyse, Normal olmak varken niye mutlu olasın ki? yanıtını almıştı. Bayan Winterson, Jeanette’ın olduğu ve olmak istediği her şeyin zıddıydı. Ancak Jeanette yine de onu sevdi ve hep çocuk kaldı. Bu durumu en iyi izah eden de yine onun sözleri: “Anne bizim ilk gönül maceramızdır. Onun kolları. Onun gözleri. Göğsü. Bedeni. Ve daha sonra ondan nefret edersek, bu öfkeyi kendimizle birlikte diğer sevgililerimize taşırız. Ve eğer onu kaybedersek, bir daha nerede buluruz? Dünyada hiç ilgilenilmemiş, bu yüzden de bir türlü büyüyememiş bu kadar çok çocuk olduğu için üzgünüm. Yaşlanıyorlar ama büyümüyorlar. Bunun için sevgi gerek. Şanslıysan, sevgiyi daha sonra bulursun. Şanslıysan, sevginin suratına yumruğu yapıştırmazsın.” Jeanette Winterson, 27 Ağustos 1959 yılında Manchester, İngiltere'de doğdu. Yazmaya 1980'li yıllarda başlayan İngiliz yazarlar arasında en özgün isimlerden biri oldu. Jeanette Winterson, 16 yaşında ailesine lezbiyen olduğunu açıklayarak evinden ayrıldı. Oxford Üniversitesinde İngiliz edebiyatı okudu. Daha sonra Londra'ya taşınan Winterson, 24 yaşındayken yazdığı, büyük övgüler alan ve otobiyografik öğeler taşıyan ilk romanı Tek Meyve Portakal Değildir 1985 yılında Whitbread Ödülünü kazandı ve yazarın kendisi tarafından televizyona uyarlandı. 1987 yılında ise Tutku romanı John Llewellyn Rhys ödülünü kazandı. NORMAL OLMAK VARKEN NEDEN MUTLU OLASIN Kİ? Jeanette Winterson Kafka Kitap, 2021 Çeviri: Püren Özgören 216 s.

  • Çocuksu coşkuların, dikiş tutmayan ne varsa bir bir onarmanın kitabı!

    Şeyma Ünal, O zaman Gerçeği Nasıl Öğreneceğiz? isimli kitabında, nostaljik tınısıyla geçmişle şimdinin bağını kuran, yıkılan köprüleri onarıp çocukluğun saf ve içten alanını gezintiye çıkan öyküleri kaleme alıyor. Yaşamımızın sayfalarını çevirirken çocukluğumuza dair olanları koparıp bir kenara koyarız. O sayfalara yeniden bakmak uzun süre aklımıza gelmez. Oysa çocukluğumuz, bizi biz yapan anlar bütünüdür aslında. Biz ne kadar geçmişte kaldığını düşünsek de hiç beklemediğimiz bir anda çıkan rüzgâr tüm sayfaları savurur, önümüze getirir. Unuttuk sandığımız, şefkate ihtiyaç duyduğumuz en zayıf anları; anne-babamızla vakit geçirebilmek için beş dakikanın hesabını yaptığımız günleri; çocukluğa özgü, acımasızlığa varan umursamazlıkla bir oyunu kazanmak için gösterdiğimiz çabaları; öylesine söylesek de hâlâ içimizi kemiren o yalanı, ümidimizi hep diri tutan ufacık gülümsemeyi hatırlatır. O sayfaları tekrar tekrar okudukça anlarız; çocukken kurduğumuz bağların yetişkin yaşamımızdaki yansımalarını, attığımız ilk adımları nasıl şekillendirdiğini ve o adım atma dürtümüzün nereden geldiğini… Şeyma Ünal, 15 Ağustos 1988 tarihinde Kahramanmaraş’ta doğdu. Yeditepe Üniversitesi’nde Matematik Öğretmenliği Bölümü’nü bitirdikten sonra aynı alanda Boğaziçi Üniversitesi’nde yüksek lisansını tamamladı. Bir süre proje yöneticisi olarak çalıştıktan sonra kurumsal hayattan ayrılıp girişimci sıfatıyla kendi markalarını kurdu. O ZAMAN GERÇEĞİ NASIL ÖĞRENECEĞİZ? Şeyma Ünal Küsurat Yayınları, 2021 116 s.

  • Ayrılmaz İkili The Guardian’ın listesinde

    The Guardian’ın geçtiğimiz günlerde yayımladığı “en yeni resimli çocuk kitapları ve gençlik romanları” listesinde Türkçeye çevrilmiş bir kitap da bulunuyor. Smitri Halls’un yazdığı Ayrılmaz İkili [I'm Sticking with You], Steve Small tarafından resimlendi. Kitap 2021 yılında Klaus Flugge Ödülü’nün kısa listesine giren beş kitaptan biri oldu. “Çok ama çoook sevgili dostum, uzuuuun kuyruklu, hokka burunlu minik Sincabım, seni öyle çok seviyorum ki, nereye gidersen git, hep peşinden geleceğim. Ne yaparsan yap, sana eşlik edeceğim. Çünkü… Biz ayrılmaz bir ikiliyiz!” İyi günümüzde, kötü günümüzde, mutluyken, bazen de birazcık üzgünken, dostlarımızın daima yanımızda olması harika bir şey. Ama bazen en sıkı dostlar bile... hımm... şey... yani... birazcık tek kalmak isteyebilir. Tıpkı Minik Sincap gibi! Birazcık da kendi kendine vakit geçirmek isteyen Minik Sincap, acaba en yakın dostu Ayıcığı kırmadan bunu başarabilecek mi?” AYRILMAZ İKİLİ Smriti Halls, Steve Small Pearson Çocuk Kitapları, 2020 Çeviri: Melike Hendek 32 s.

  • Belki de tek eksiğiniz azıcık cesaret!

    Her fırsatta korkularıyla barışmaya heveslenip de aradığı motivasyonu bir türlü bulamayanların yoluna ışık tutan Haydi Biraz Cesaret; okurlarına, ''İşte tam da benim yaşadıklarımı resmetmiş,'' dedirterek Raina'nın kendi çocukluğundan ilhamla hayat verdiği Anna ile bolca duygudaşlık kurduruyor. Gülümse'nin yaratıcısı Raina Telgemeier'dan, kaygı ve korkularına teslim olmaktan çekinen hemen herkesin endorfin seviyesini artıracak, Eisner Ödüllü bir mutlu olma kılavuzu: Haydi Biraz Cesaret. Sanatçının on yaşından itibaren bilfiil yaşadığı anksiyete kaynaklı sağlık sorunlarının ve buna bağlı olarak gelişen panik atakların mizahî bir dışavurumu olan kitap; gerçek insanlardan, zorlu terapi seanslarından ve okul anılarından yola çıkarak esin verici bir kendini kabullenme öyküsü anlatıyor. Psikolojinin derinlerine inerek fobi, kaygı ve korku duygularına henüz ortaokul sıralarındaki bir kız çocuğunun dünyasından bakan bu ''iyileştirici'' çizgi roman, benzer sıkıntılarla mücadele edenlere yalnız olmadıklarını hatırlatıp kendilerini daha iyi hissedebilmeleri için başkalarından yardım almaya çağırıyor. BÖÖEEAAHH! Anna, bir gece berbat bir mide bulantısıyla uyanır. Annesi de aynı rahatsızlıktan şikâyetçidir. Başlarda bunun bir mide enfeksiyonu olduğunu zannedip biraz istifra biraz da istirahatle sorunun kendiliğinden çözüleceğini düşünürler... Bir süre sonra Anna okula ve normal yaşantısına döner. Ne var ki mide bulantıları ve karın ağrıları peşini bırakmaz. Yeniden iştahla yemek yiyememekten, arkadaşlarıyla arasının bozulma ihtimalinden, derslerdeki başarı grafiğinin düşmesinden ve buna benzer daha pek çok şeyden endişelenmektedir. Karşılaştığı her stresli durumda bedeni ve özellikle de sindirim sistemi alarm verse de gerçekte Anna turp gibidir. Peki, ortada teşhisi konulabilecek bir hastalık yoksa sorun nedir? Büyüme serüvenimizde ayağımıza takılan taşları, karşımıza çıkan engelleri sadece cesur adımlar atarak bertaraf edebileceğimizi gösteren Raina Telgemeier, zorluklarla mücadele ederken aslolanın kendimize güvenmek olduğunu vurguluyor. Her fırsatta korkularıyla barışmaya heveslenip de aradığı motivasyonu bir türlü bulamayanların yoluna ışık tutan Haydi Biraz Cesaret; okurlarına, ''İşte tam da benim yaşadıklarımı resmetmiş,'' dedirterek Raina'nın kendi çocukluğundan ilhamla hayat verdiği Anna ile bolca duygudaşlık kurduruyor. Raina Telgemeier, San Francisco'da büyüdü ve sonrasında New York'a taşınıp Görsel Sanatlar Üniversitesi'nde İllüstrasyon Bölümü okudu. Çizgi romanları Ignatz, Cybil ve Eisner Ödüllerine aday oldu. İnternette, çeşitli dergilerde ve antolojilerde yer aldı. Uyarlayıp resimlediği The Baby-sitters Club çizgi romanları 2007 yılında YALSA'nın ''Gençler için Harika Çizgi Romanlar'' listesine ve Booklist'in ''Gençler için En İyi 10 Çizgi Roman'' listesine girdi. Eşi ile birlikte yazdığı son eseri X-Men: Misfits, Anzu tarafından resimlendi ve New York Times çoksatanlar listesine girdi. HAYDİ BİRAZ CESARET Raina Telgemeier Desen Yayınları Çeviri: Damla Kellecioğlu Tür: Çizgi Roman, 10 yaş ve üzeri 224 s.

  • Öykü: Epilepsi Dansı

    “Hemen internette bir site açmalıyım ki tutunayım, devam edecek gücüm olsun. Deniz kenarlarına baktım, henüz gitme ihtimali yok. Yaşayan ölüler masama yaklaşana kadar bir dakikam var. Yoksa yanımdaki abladan kurtardığım ruhumu bu teyze ve amcalar emebilir. Bu hep kullandığım bir yöntem. Her zaman aşağıda bir pencere açık tutarım bilgisayarda, acil oksijen penceresi.” Umut Belek Erşen Sabah çalıştığım banka şubesine geldim, bilgisayarı açtım, dokuzu bir geçiyor. Yanımdaki emekliliğine bir sene kalmış, yaşını almış ama başını alamamış abla ciyakladı. “Ay portföyüm on sıra geri düşmüş”. Müşteri temsilcileri olarak hepimizin, çeşitli insanların bulunduğu ve her biri muhteşem ürünlerimizin potansiyel alıcısı olan insanlardan oluşan portföylerimiz vardı ve yine yaptığımız satışlara göre bu portföyler belirli bir sıralamaya tabi tutuluyordu. Ablam gönüller düşmüş yerlere bak portföyün düşmüş çok mu diyerek tam onu savuşturdum -çünkü savuşturmazsam ve en ufak bir ilgi gösterirsem her gün değişen sıralamaların neden böyle olduğunu, neden düştüğünü anlamadığından girip aslında müdürlüğü hak ettiğinden çıkan bir dizi ruh emicilere maruz kalırdım. Onları savmakta kullanılan doğru patronus büyüsü için Harry Potter bile yardım edemezdi bana. Tam o sırada ekranın sağ alt yanı yanıp sönmeye başladı. İşte bir diğer ruh emici istilası geliyordu. Bağlı olduğumuz bölge satış yöneticisi grup açmıştı, değişik şubelerden yaklaşık otuz kişi daha vardı. Grubun ortak paydası, geçen hafta satışlarının düşük olmasıydı ve sohbetin konusu da özet olarak “Arkadaşım neden satmıyorsun ha neden” idi. Oysa satış hayatımızın amacı, varlığımızın anlamıydı. Bölge satış yöneticimiz ise ruhunu satış tanrısına satmış kariyerinin başında bir genç adamdı. Koskoca amcalar, bu yeni yetme tipin karşısında efendim ile başlayan cümleler kuruyorlar: Efendim aslında kakaladık ama henüz yansımadı rakamlara. O sırada yaşayan ölülerin dönüşü sökün etti. Masam şubenin ikinci katında. Merdivenlerin trabzanlarından gelen tıkırtılar ama henüz ortalıkta kimsenin olmayışı buna işaretti. O sesler bayağı bir devam eder eder ve ardından bir anda ortaya çıkarlar. Yaşlılık nedir? Artık hırstan ve mücadeleden uzaksındır, bahçe ile uğraşırsın, resim yaparsın, dünyevi ne varsa bir kenara atmaz mısın? Ama hayır, bu gelenler ellerinde tuttukları banka cüzdanlarına kalan son enerjilerini aktarırlar ve sizinle 0,10 ek faiz oranı için kanlarının son damlasına kadar savaşırlar. Kıymetlimisss diyen Gollum kadar sevimli, cüzdanlarını uzatırkenki ses tonları aynı ihtirasla doludur. İşte geliyorlar. Yavaş yavaş bana doğru ilerlerken ışıklar kararır, göğsümü bir el sıkıştırırken ekranda panik halinde tutunacak bir dal aradım. Hemen internette bir site açmalıyım ki tutunayım, devam edecek gücüm olsun. Deniz kenarlarına baktım, henüz gitme ihtimali yok. Yaşayan ölüler masama yaklaşana kadar bir dakikam var. Yoksa yanımdaki abladan kurtardığım ruhumu bu teyze ve amcalar emebilir. Bu hep kullandığım bir yöntem. Her zaman aşağıda bir pencere açık tutarım bilgisayarda, acil oksijen penceresi. Özellikle yetmiş yaş üstü istilasında, onlar koltuğa oturduktan işleme geçene kadar mutlaka 10-15 dakikalık bir süre söz konusu olur. Bu süreyi muhtelif gevezelikleri doldurur, gelin- damat dedikoduları, diğer bankaların arayıp Allah aşkına bize gelin demesi, eskiden işte efendim her şeyin daha değişik olması, değişik anılar vs. Bu süre boyunca zaten bir şey yapmanıza gerek yoktur. Arada sırada hı hı evet aa öyle mi demeniz yeterlidir. Bakmanıza, göz teması kurmanıza bile gerek yoktur. Ben o süreyi açtığım pencerede zaman geçirerek değerlendiririm. Şimdi bu ayıp değil mi? Değil. Günde en az on beş müşterinin olduğunu düşünün. Ruhunuzda açılan yaraları bir düşünün. Bu pencereler yerine göre –neyin yerine- deniz kenarında evler, pansiyonlar olabilir ki gözlerime iyi gelir, son zamanlarda okuduğum bir yazar hakkında yorumlar olabilir veya o gün için belirlediğim gündem konusu neyse o olur örneğin yeni vizyona giren bir film. Bu sayede akıl sağlığımı koruyarak bugüne kadar gelebildim. Sürem daralıyor. Bir gün önce radyoda duyduğum hüzünlü ses aklıma geldi. Şarkının ismini söylemişti spiker: Love will tear us apart. Şarkının adı çok güzeldi. Söyleyenin sesi çok hüzünlüydü. Hemen google'a yazdım. Söyleyen Joy Division. Bir site açıldı. Bir film sitesiydi, Control isminde bir filme link veriyordu. Bankada google’ın açıldığına bile şükrederken tabii ki bu filmi açmayacaktı. Kapatayım derken yanlışlıkla üzerine tıkladım ve birden Joy Division’un o hüzünlü sesinin sahibi Ian Curtis’i anlatan Control isimli film oynamaya başladı. Neredeyse ben de masanın üzerine çıkıp şıkır şıkır oynayacaktım. Bir film sitesinden film seyrediyordum olacak iş değildi. Bu coşkuyla önüme oturmuş olan amcanın anlattıklarına normalden daha çok tepki verdim. Arada tekrar oynatıyorum filmi, yeminle devam ediyor. Ian Curtis’i Sam Riley nefis canlandırıyor. Seyrediyorum ama nasıl seyrediyorum: -Yalnız diğer bankalar daha fazla veriyor. -Daha fazla derken 0.05 fazla o da 20 TL’ye tekabül ediyor. -20 TL’yi beğenmiyor musun? -Tabi beğeniyorum beğenmez miyim? -Bu kart neden çalışmıyor? -Ne uyarı veriyor? -Şifresi yanlış diyor. -Şifresini yanlış girmişsinizdir o zaman. -Aaaaaaaa -Yaaaaaaa. Ian Curtis’in mutsuz hayatı akıyor, bir kez gülmüyor. Hiç mutlu olmuyor. Epilepsi hastalığı tüm hayatına damgasını vuruyor, zaten hayatla zayıf olan bağlarını daha da zayıflatıyor. Şarkıları daha fazla dinlendikçe bilinirliği arttıkça mücadele gücü daha da azalıyordu. Sonra Ian Curtis’in epilepsi dansı dediklerini sonradan öğrendiğim dansı başladı. Elleri ayakları bedenine hiç uymayan bir şekilde hareket ediyordu. Sam Riley’in epilepsi dansından orjinaline çevirdim gözlerimi ki birbirinden adeta ayırt edilemiyordu. Ian Curtis ve epilepsi dansı… Çok çaresiz çok bu dünyanın dışından bir şeydi. Hayata ne kadar çok uymaya çalışırsa çalışsın, vücudu ve benliği onun çabasının dışında hareket ediyordu. O sırada bağlı olduğumuz bölge müdürlüğünden bir mail geldi. Bugün içinde bireysel emeklilik satışı yapmanız gerekiyor. Aksi takdirde…. Kredi taksidim vardı ama yalvaracak kadar gurur eksikliğim yoktu. Aşağı kattaki abla “yalvar” diyordu. ”Ne olacak. Ben vallahi yalvarıyorum artık. Ne yapalım. Nolur nolur nolur diyorum dayanamıyorlar.” “Ama bu artık insanlığa aykırı değil mi?” “Yooo ne yapalım bizi bu hale getirenler utansın” Başa alıp alıp Ian Curtis’i seyrediyorum. Gözleri kayıyor, kendisini zorlayarak ayakta tutuyor. Elleri kolları vücudundan adeta bağımsız bir organizma gibi hareket ediyor. Benim ellerim kollarım da oynuyor: -BES ürünümüz çok başarılı, bakın isterseniz 10 yıl sonra emekli olabilirsiniz. -Yok ben düşünmüyorum. -Aaa neden düşünün bence. Gözlerim kayıyor, gözleri kayıyor, gittikçe daha çok çabalıyor, gittikçe daha çok çabalıyorum, gömleği kan ter içinde kalıyor, yaptığı dans o kadar o ana uymuyor o kadar dans kelimesini doldurmuyor ki ve o kadar uymadığı için o kadar güzel ki… Onu durdurup ben devam ediyorum. Ellerim kollarım oynuyor, “bunu almanız gerekiyor.” Ian yere yığılıyor, daha fazla devam edemiyor. Ben yine devam ediyorum, onun yığıldığı yerden devam ediyorum. “10 yıl sonra emekli olabilirsiniz.” Kalktığım yerden ellerimi oynatıyorum, fayda etmiyor. Ian yere yığılıyor, üzerinden şarkılar geçiyor. Ben yere yığılıyorum, üzerimden teyzeler-amcalar geçiyor.

  • Stalker’ı Düşlerken Saramago’ya Tutulmak

    Barış Özdemir, Tarkovski’nin Stalker’ından yola çıkarak Saramago’nun İsa’ya Göre İncil’ini değerlendiriyor. “Bireyin evren ve Tanrı ile ilişkisine dair Saramago, bireye/okura zihinsel bir çaba içinde olması, varoluşunu sorgulaması gerektiğini fısıldıyor.” Tarkovski’nin Stalker’ına vurulup mutlaka yazmalıyım derken Saramago’nun İsa’ya Göre İncil’inde dumur olup bir anlatıcının sesinde kayboldum, satır satır, nefesini duyarak. Tanrı’nın İzini Sürmek: Stalker’dan Saramago’ya… Stalker, bir şiir, bir metafor, evrene/dünyaya yeni bir anlam yükleme, dünyanın/yaşamanın derin ve giz anlamını bir çeşit fısıldama olarak da okunabilir mi(?). Öyle okudum, öyle izledim. Bergman’ın kimi filmleri de Tanrı’yı arama, ontolojiye/bireyin varoluşuna yeni bir ses olma arayışı, Tarkovski filmleri de, Stalker da öyle. Ama şimdi Saramago zamanı, Tarkovski’nin Stalker’ının duyumsattıkları, karakterleri Profesör, Yazar ve İz Sürücü’nün izini sürmenin yaşattığı ve yazıya aktarırken yaşatacağı heyecan sonraya kalsın. Şimdi, şimdilik ve ancak İsa’ya Göre İncil üzerinden Saramago zamanı. derin bir anlam’dan gelen roman Her şey İsa’ya Göre İncil’in tam da eserin bağlamına sadık kalarak gökten inercesine ellerime düşüşüyle başladı. Bir giz, bir anlam, bir derin, derin bir anlam bu romanı bana getirdi, koydu önüme. Ama değil öyle herhangi bir anda, Stalker filminin –izler izlemez, hatta izleme eyleminin içerisinde– oluşturduğu çağrışımla, katmanlarındaki nefesiyle. Ve başladım okumaya ürkerek, kaygıyla. ilk ürperti Saramago’nun okuyacağım ilk eseri olacak bu. Ve bir yazarın ilk eserini okuma eylemimde bana düşen; İncil’i, bilhassa İsa’yı ve dolayısıyla Tanrı’yı, meleği ve melekleri, çobanı ve Çoban’ı, şeytanı, Mecdelli Meryem’i ve havarileri anlatan bir romanla karşılaşmak oluyor. Ve ilk sayfa. Bir tablo tasviri. Yoğun. Cümleler özenli ve ama yoğun. Tasvir nakış gibi, ama yoğun, metaforlarla örülü, anlatıcı nakkaş. Romanın henüz başında, anlatıcı, çarmıha gerilmiş ve ruhunu teslim etmiş İsa’nın önünde toplanmış insanlar arasından Meryem’i anlatırken, anne Meryem’i, Mecdelli’yi, odağını bir başka kadına çevirip, belki de Mecdelli Meryem’in bu kadın olduğunu ileri sürer ve şimdi de bu kadını tasvir eder. Ardından üçüncü bir Meryem’e uzanır anlatıcı. Kafam mı karışıyor? Hayır, karışmasın. Karışmamalı. Değil mi ki bu romanın efendisi Saramago’nun kişiliğinden damıttığı bir anlatıcı, ve bu roman da –diğer tüm romanlarda olduğu ve olacağı gibi– anlatıcının kendi belirlediği kurallarıyla oynanmasını istediği bir oyun olduğundan en başta bu oyunun kurallarına rıza göstererek okumaya başlamalı, inanmalı, işte, anlatıcının oyununa teslim olup okuyorum cümleleri birbiri üzerine. Daha ilk sayfalardaki Meryem anlatılarında, “anlatıcının işlevine, olanaklarına” dair özel, anlamlı, keskin, iddialı tezlere kapı aralayan, tadını da ancak anlamdan çok gizemiyle sunan bir anlatı tercihiyle dikkat çekiyor romanında Saramago. Bir dediğini sonra yalanlayan, veya bir dediğini sonra ikileyen, ya da bir dediğini sonra onarmayı, dönüştürmeyi izin de istemeden mahcubiyet de duymadan kararlı ve bilen bir duruş/tavırla cümlelere dönüştüren bir anlatıcı ile karşı karşıyayım. Bir haz ekleniyor artık zihnimle kalbim arasına, okumam hızlanıyor. … ama belki asıl Mecdelli Meryem bu. (s. 9) (…) Ancak ve ancak Mecdelli Meryem kadar sevebilen bir kadın böyle bir ifadeye sahip olabilir, bu o olmalı, başkası olamaz, öyleyse yanındaki kadını geçelim. (s. 10) Anlatıcıdan rol çalıp biraz da güç alarak ekleyeyim, araya girip kendi sözümüzü bozarak, bozup yeniden kurmak için, bozup daha iyiye ermek için. Anlatıcının; İncil’e, İsa’ya, İsa’nın anne babasına, kardeşlerine, aşkına, Çoban’a, havarilerine, Tanrı’ya ilişkin kurduğu örgüsüne, ayrıca eserin kimi bölümlerinde “bu İncil”, “elinizdeki İncil” gibi ifadelerine bakarak, İsa’ya Göre İncil, düz/beklenildiği gibi bir “İncil”(!) okuması, İsa-severleri ve Tanrı aşkı yaşayanları memnun edecek türden bir anlatı sunmuyor(?). Ama anlatıcının muhkem sınırları yine göz ardı edilecek ve ceza yazara kesilecek, asırlardan beri kurulagelen cadı kazanı tekrar kaynatılacak ve Saramago ülkesini terk etmek zorunda kalacak, hem de anlatıcı değil, bir yazar, bir insan olarak. Hem yukarıda değindiğim “İncil kitabı/yazarı” meselesine, ve ama en çok da baştan beri övgüyle bahsettiğim bu romana ve Saramago’nun diline, dil anlayışına, kurmacadaki keskin, sert, haz veren, zor ve güzel, derin ve manalı dil yapısına örnek olsun: Hava karardı, kandil tam iki kez söndü, İsa’nın hikâyesi bizim bildiğimiz haliyle aktarıldı, bizim önemsiz bulup görmezden geldiğimiz ve hatta bazen fark edemediğimiz sayısız düşünce de bu ayrıntılı hikâyede yerini aldı. İsa bunları bizden saklamış değildir, ama bu İncil yazarının her an her yerde olması mümkün değildir, bilesiniz. (s. 267) biçemi ve noktalama işaretlerindeki nahiflik: anlatıcının erki İsa’ya Göre İncil’in dil örgüsünde anlatıcı –onun dil anlayışının muhtemeldir ki okuyacağım diğer eserlerinde de yine yakın iklimlerde gezineceğini düşünebilirim, bir yazarın yazarlık başarısının önemli ölçütlerinden birinin de imzası yerine geçen biçemi olduğunu bilerek, yazarın kimi özgün ve arayışlara ilişkin yeni olanaklarını da zenginlik ve bir başka başarı saymak şerhiyle– olabildiğince gözü kara. Saramago, dil birliklerini birçok noktalama işaretinden arındırmış, rahatlatmış kelimelerini, cümlelerini –çevirmenin orijinal metne sadık kaldığını okurun öngörmesi şartıyla, ki öyledir–. Daha da önemlisi, diyaloglarda iki nokta, çift tırnak, konuşma çizgisi yok. Ayrıca bu akıştaki konuşmaların arasına sızan anlatıcının araya girdiği, kimi zaman mütevazı ve kısaca, kimi zaman da kişilerinin önüne geçerek, onların sözünü ezerek dolayımlarını artırıp zenginleştirdiği uzunca cümle geçişleri arasında bile anlatıcı –kimi zaman– nokta ya da diğer noktalama işaretleri yerine daha çok virgülle devam ediyor –Semih Gümüş’ün kaleme aldığı “Nokta ile Virgül” makalesini de burada anarak ve hakkını teslim ederek–. Tanrı demişti ki, Bundan sonra etinle kemiğinle bana bağlandın, ve şeytan, tabii gerçekten şeytansa, onu azarlamıştı, Hiçbir şey öğrenmemişsin, defol git, ve gözleri karanlık göllere benzeyen, dudakları şiş Mecdelli Meryem, göğsünden ter damlar, dağınık saçları adeta dumanlar saçarken, dedi ki, Sana öğrettiklerim için bir karşılık istemiyorum, borcun değil ama geceyi burada geçir. (s. 244). Romanın bir okur olarak üzerimde bıraktığı asıl etkisi, itiraf edeyim, konu/izleğinden de çok dilindeki nahifliği, bu nahifliğe eklenmiş anlatıcı tavrı, bir romanda anlatıcının olanaklarına ilişkin yelpazesinin genişliği, alışılmamış bağdaştırmaları, karakterlerle/akışla anlatıcının harmanlandığı keskin, cüretkâr tavrı oldu. Ve roman, kimi sayfalarında bana ait bir deftere dönüştü, sayfalarına not aldığım kimi değinilerim, işaretlerimle. Yukarıdan bir bakışla hem her şeyi gören, bilen, hem de bu görüp bildiklerini ne zaman isterse o zaman söyleyeceğini imleyen cümleleriyle Saramago, okuru kimi zaman heyecanlandırıyor, kimi zaman sakinleştiriyor. (…) Ama İsa, genç bir çoban olarak görevlerini yerine getirirken, Yahudiye’nin tepelerinde dolanır ya da birazdan yapacağı gibi Erden Vadisi’ne inerken bizim bu sözleri söylememiz, mırıldanmamız ya da fısıldamamız, abesle iştigal olur, çünkü biz, tıpkı Tanrı gibi, şimdiye kadar olan ve gelecekte de olacak olan her şeyi biliyoruz. İsa’nın hayatını yazıyoruz diye değil, her insanın iyi ve kötü günleri olur, her hayatta bir dert bir başkasını, ve bir gün bir diğerini izler de ondan. Elinizdeki İncil, İsa’nın hayatıyla ilgili başkalarının yaşadıklarını göz ardı etmek ya da onları çarpıtmak gibi bir amaç gütmediğinden ve hikâyemizin kahramanı da açıkça İsa olduğundan, kulağına eğilip yarın onu neyin beklediğini anlatmamız, muhteşem geleceğini, mucizeleriyle açları doyurup hastaları iyileştireceğini ve hatta ölüyü dirilteceğini ona önceden haber vermemiz çok kolay, ama bu pek akıl kârı olmaz çünkü genç İsa, din bilgisi ve ahlâk konularında doğuştan yetenekli olmasına ve atalarla peygamberlerin hayatlarını iyi bilmesine rağmen, her genç gibi dünyaya sağlıklı bir şüphecilikle bakıyor, yani bunları anlatsak bizi bir güzel paylayıp kovalardı. Evet, Tanrı ile karşılaştığında fikrini değiştirecek, ama bu büyük buluşma için henüz çok erken, oraya gelene kadar İsa daha çok bayır tırmanacak. Eklemeli mi eklememeli mi kararsızlığı yaşayarak sonunda eklemeyi tercih ettiğim bu cümlelerde, anlatıcı, yukarıda da değinmeye çalıştığım karakter ve olaylara ilişkin her şeyin önünü ve sonunu bildiğini ve ayrıca dilediğini dilediği zaman vereceğini hem de gerekçe göstererek söyleyip okurunu sağaltıyor. kurmacanın büyüsü: bir yazarın olanakları… Roman sanatı üzerine kafa yorma ediminde olan okur; roman kuramına ilişkin bilimsel eserlerden, eleştiri-inceleme yazılarından, makalelerden ve ayrıca Cervantes, Dostoyevski, Balzac, Tolstoy, Prosut, Faulkner (…) romanlarının yanı sıra Saramago romanlarından da –bizzat ve en yalın haliyle adı geçen yazarların romanları ile hayatlarındaki kırılma noktalarının birleştiği duru bir katmana odaklanarak– faydalanacaktır günümüzde ve gelecekte. Saramago’nun hakkını yıllar içinde teslim etmiş nice yazarın nice yazı/incelemesinin yanında çok da güdük kalacağını şimdi burada baştan teslim edebileceğim tespitim –hatta bu yazım–, ancak kendi gözümün-zihnimin mütevazı ve ama bilinçli bir aynasıdır. Saramago, anlatısını; günün vakitlerinin birbiri ardına ve şiirsel bir ahenk içinde dizilişi gibi tıpkı, tan’ı, sabahı, öğleni, gurubu, akşamı ve gecesiyle, mevsimlerin geçişindeki ritimle, kışın sertliği ama karın sermest ediciliğiyle, ilkbaharın sağaltıcılığı ve efsunlu kokusuyla aktarıyor: duru, yalın ve akıcı biçeminin aralarında muzırca gezinen absürt ifadelerine eklediği kimi metaforların yarattığı karmaşıklıktan doğan zorlayıcı ve özgün anlatımı, cümle geçişlerindeki belki zorlayıcı ama daha da önemlisi şiirsel ve akıcı biçemiyle doyumsuz bir tat bırakıyor. Romanda karakterlerin ele alınışı, karakterlere yüklenen hasletler –ki Saramago’nun, bu karakterleri tarihi verilerin, gerçekliğin üzerinden ördüğünü rahatlıkla söyleyebiliriz, yani o, var olan bilgiler/tarihsel gerçeklikler üzerinden bir çeşit harmanlama (mı) yapmıştır– ve örgünün akışı ilerlerken anlatıcı kendisini ısrarla imliyor, öylesine bir imleme ki bu, roman sanatına yeni değilse bile başka ve çok özgün bir anlatıcı kimliği/deneyselliği kazandırmış da oluyor. Kiminde karakterleri arasında geçen diyalogları haddini bilen(!) bir anlatıcı kimliğiyle müdahalesiz aktarır ve uygun boşluk bulduğu anlarda tasvir, tespit, yorum gibi mütevazı dokunuşlarla anlatımına devam ederken, kiminde karakterlerini uyarıyor, hatta onları bir kenarda bırakıp okuruna dönerek neyi ne zaman ve nasıl anlatması gerektiğini ya da neyi neden şimdi anlatmadığını ve hangi vakit anlatacağını nezaket kuralları içerisinde ama erkini de hissettirerek kurduğu o cümleler romanda hazza en fazla erdiğim kısımlardır. Bizi doğmamış bir çocuğun adını bilmeye çalışmakla suçlayan varsa açıklayalım, asıl suç marangozda [İsa’nın babası Yusuf’u kastederek], bir süre önce, doğan ilk oğluna bu ismi koymaya karar verdi. (s. 59). Anlatıcı hem ben biliyorum diyor, senin bilmediğini, önceden, hem de en iyi haliyle sorumluluktan ve belki suçtan kendini arındırıyor. İnan bana Yusuf, kader bu dünyada kabullenilmesi en güç şeylerden biri, benim yaşıma geldiğinde sen de bunu anlayacaksın. Uyarıyı dikkate alarak gözlerini dört açan kardeşler gölün sonuna varana kadar, gittikleri her yerde, … (s. 279) “Uyarıyı dikkate alarak gözlerini dört açan kardeşler”… “Romanda anlatıcı ve işlevi, anlatıcının olanakları” meselesi/olgusu ekseninde düşünüldüğünde, belli ki Saramago, karakterlerine belirli bir mesafeden ve alışıldığı/bilindiği üzere görev tanımı üzerinden bakmanın yanı sıra, bu gibi cümleleriyle okuruna bir çeşit şölen hazırlıyor, karakterleri ile anlatıcı arasında geçen –kimi zaman da okur ile anlatıcı arasında geçen– mahrem bir dil yaratıp çok da alışıldık olmayan bir anlatım sunarken. Roman ve hikâye esas alındığında, anlatıcının araya girerek söyledikleri, çoğunlukla, belki de hep(!) okuradır, okur için bilgi/açıklama niteliğindedir bu sözler, ekler, hatırlatma ya da uyarılar; oysa Saramago, bu alıntıda da görüldüğü gibi karakterlerine, efendilerinin –anlatıcının– sesini de duyan, olayların gelişimine katkıda bulunurlarken bir yandan da kendilerini yaratanın anlatıcıları olduğunu unutmayarak davranışlarına çekidüzen veren bir kimliğe büründürüyor, kurmacasının gerçekliğinde / gerçekliğin kurmacasında tek hâkimin kendisi olduğunu ilan edercesine. anlatıcının yoksuldan, halktan yana taraf olması İsa’ya Göre İncil’de Saramago, romanında tartışmalara neden olan muhtemel tutumuyla, evet, ayrıca dikkatleri çekiyor, fazlasıyla. Ve ama, okur/izleyici; bir sanat eserinin ortaya çıkışında yazarının/yönetmeninin/senaristinin beslendiği kaynağın, düşünce hayatına/inancına göre ne derece doğru(!) olup olmadığını bir mesele olmaktan ne zaman çıkaracak –insanın/okurun binlerce yıldan bu yana insanlık tarihinden devraldığı bunca birikim, olanak, kültür orta yerde duruyorken–! Evet, çok da cüretkâr bir şekilde kurmacasının içerisine yüksek, çok yüksek bir itiraz ekliyor Saramago, adeta oyunlaştırdığı, ironiyle, absürtlükle bir oyun kurmuşçasına eklediği cümleleriyle. Bu oyunu kendi zihninde/iç dünyasında yine kendi inancını sorgulamak adına mı oynuyor, yoksa okura –Hıristiyan inancına bağlı toplumlara hatta tüm inançlar üzerinden ontolojik bir sorguya geçerek– gerisini de siz düşünün, tarzında bir ünlem koyma derdiyle (mi?). İsa’ya Göre İncil’de anlatıcı, tavrını; İsa anlatımının yanı sıra Tanrı’nın adalet anlayışını, bir başka deyişle çoğunluğa, halklara, yoksula Tanrı tarafından biçilen zorlukları kimi absürt kimi mizahi cümlelere dönüştürüyor. Tanrı’nın Eyüp’ten aldığını fazlasıyla geri vererek adil davrandığı doğru, ama isimlerini hiçbir kitabın yazmadığı, her şeylerini kaybeden ve karşılığında hiçbir şey almayan, her şeyin vaat edildiği ve vaat edilen hiçbir şey verilmeyen diğerlerine kim diyecek. (s. 111) Bu gidişle İsa bir gün İshak’ı kurtaran Tanrı’nın Beytüllahim’in çocuklarını neden kurtaramadığını da soracak, öyle ya, o çocuklar da en az İbrahim kadar masumdu, ama Tanrı katında onlara hiç merhamet gösterilmedi. (s. 120). (…) Tanrı ilk günahtan sonra Havva’ya şöyle söylemişti, Acını ve çocuklarını çoğaltacağım, bu dünyaya çocuklarını acı ile getireceksin, yüzyıllar acıyla, sancıyla geçti ama Tanrı henüz doymadı, işkence devam ediyor. (s. 64) tavır ve itiraz mı fantastik bir katman mı? Bir bulutun ardına gizlenmiş Tanrı’nın önce oradan İsa’yla konuşması, ardından anlatıcının uygun gördüğü bir an(!) Tanrı’nın tekrar ortaya çıkıp İsa’nın balık tuttuğu tekneye gelerek bir köşeye geçip kurulması, Çoban’ın da bu buluşmaya katılmak iradesiyle aralarına girmesi ve bu sahnede geçen sayfalar dolusu diyalog –ve diyaloglara yoğun bir şekilde yansıyan özellikle mizahi renkler–, yine bunun gibi satır aralarındaki başka anlatımlarla Saramago’nun, bu romanını, Tanrı’yı/dini/inancı alaya almaktan ya da basitleştirmekten çok fantastik bir düzleme kavuşturma çabası içinde olduğunu da düşünebilir miyiz? Bu sorunun en değerli yanıtı, muhtemel ki Saramago’nun mülakatlara verdiği yanıtlar ile yine diğer romanlarındaki satır aralarının sentezinden çıkabilecektir. Ancak belirtmeliyim ki, bireyin evren ve Tanrı ile ilişkisine dair Saramago, bireye/okura zihinsel bir çaba içinde olması, varoluşunu sorgulaması gerektiğini fısıldıyor gibi. biterken başlayan… İsa’ya Göre İncil, okuduğum ilk Saramago romanı ve diğer romanlarını da okumak için sabırsızlanıyorum, hemen bugünlerde bir diğer romanına başlayacağımı bilerek. Sanıyorum, Saramago, birkaç yazıya daha gebe bırakacak bu zihni ve klavyeye vuran parmakları, kimi benzeri dil beceresi ve muhtemeldir ki kimi de başka ve yeni yazarlık becerileriyle. İSA'YA GÖRE İNCİL José Saramago Kırmızı Kedi Yayınevi, 2021 Çeviri: E. Efe Çakmak 392 s.

bottom of page