top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5404 sonuç bulundu

  • Bu dünya aslında neresi?

    Thomas Mann’ın Büyülü Dağ romanındaki sanatoryumu andıran, dünyadan kopuk bir yerde ölümden sonraki hayata dönüşümün sancıları var Öteki Dünya’da. Ölümü kavrayış ve mutlak unutuş aşamalarının yarattığı yabancılaşma birbirini tamamlayan iki metinde anlatılıyor: “Öteki Dünya”, “Taşıyıcı”. Bilimkurgu atmosferinde biçimlenen anlatılarda hayattan ayrılış kurgulanırken bir yandan da yaratılış mitlerine gönderme yapılıyor... Bu dünya aslında neresi? Orasıyla burası yer değiştirse nasıl olur? Gerçek düşlere bulandığında neler olur? Brueghel’in İkarus tablosundaki varlık sorgulamasının, o dramatik görüntünün etkisini bir anlatıya dönüştürüyor Kerem Işık. Felsefi bir düşünceyi kurmacanın arkasında betimliyor. Hepiniz öldünüz! Birkaç önemli bilgi daha: şu an Öteki Dünya’da yer alan Birinci İstasyon’un 871. lojman kompleksindesiniz. Girişte verilen ilaç nedeniyle kendinizi bitkin ve halsiz hissedebilirsiniz. Tabii tüm bu yan etkiler geçici. Ne de olsa az önce belirttiğim gibi artık ölüsünüz. Buranın bir tür ara bölge olduğunu unutmayın. En kısa sürede buradan çıkmaya bakın. Şimdi tulumlarınızın üzerinde yazan numaralara göre odalarınıza dağılabilirsiniz. İlk üç rakam apartman, son iki rakamsa oda numaranızdır. Öteki Dünya’ya hoş geldiniz! ÖTEKİ DÜNYA Kerem Işık YKY, 2025 Resimleyen: Ercan Arslan Editör: Murat Yalçın 88 s.

  • Neredeyse sonsuz ya da sonsuzun gibi - II

    Tarhan Gürhan, Literaedebiyat için kaleme aldığı Yazmamanın Çaresi yazı serisine "Neredeyse sonsuz ya da sonsuzun dibi- II" ile devam ediyor. Aşağıda okuyacağınız “an”lar zamanın ta kendisidir. Çünkü eylemlerimiz zaman içerisinde olgunlaşır, olur ve sonunda yazılır. Çünkü “an”lar birikerek zam/an olur. Zaman kırıntıları bunlar. Geçen zamanı düşünmek, ve zamana kaldığım yerden devamla… İnsan garip, kendinden çirkin birini gördü mü gülüyor. Bizimkiler öyle değil, ne bir kibir ne de başka bir şey. Kırılacak eşya paketinden çıkmış gibiler. Kalplerinin üzerinde “Kırılacak Eşya”yazıyor sanki. Ne bir uyarı ne de başka bir şey. Bir sevgisizlik paylaşayım sizinle: “Canın çekilsin!”, der gibi bakmıyorlar çok şükür ki. Ne bir beddua ne de başka bir şey. Bunca sevgisizliğin yanında, bizimkilerin kasasında sevgi var. Hem de hesapsızca. Ne bir cömertlik ne de başka bir şey. Kimsenin kimseyi beğenmediği bir dönemde, bizimkiler sevgiyle bakıyorlar birbirlerine. Ne bir üstten bakış ne de başka bir şey.  Ne şahane ki birbirlerine ilk defa bakıyormuş gibiler. Ne bir körleşme ne de başka bir şey. Gıdım gıdım konuşuyorlar, çal çene değiller, kendi âlemlerindeler. Ne bir gevezelik ne de başka bir şey. Hayat çekilmiyor. Zaman geliyor insan kendini bile çekemiyor. Fakat bizimkiler başka bir dünyadalar sanki. Ne bir uzaylı ne de başka bir şey. Geçmişin illa gelir bulur seni, hastanede, hapishanede, mezarlıkta... Bizimkiler parkta, “geçmişler”i kanat takıp havalanacak kadar hafif. Ne bir kelebek ne de başka bir şey. Aşkta emin olamazsın, bizimkiler de sanki öyle. Ne bir kara sevda ne de başka bir şey. Toplumsal cinnet bir yana, bizimkilerin aşkı başka bir yana. Ne bir ilişiksizlik ne de başka bir şey.  Aralarındaki zaman uyuşup kalmış gibi görünüyor buradan. Ne bir lokal anestezi ne de başka bir şey. Birbirlerine güler yüzle yeni bir olanak sunuyor gibiler. Ne bir ihtimal vermek ne de başka bir şey. Babasından kaçıp evlenen hatırı sayılır kadın var hayatta. Bizimkiler onlardan değil. Ne bir kadercilik ne de başka bir şey. Pek bir sessiz konuşuyorlar, birbirlerine kapanık gibiler. Ne kulaktan kulağa ne de başka bir şey. Birbirlerini özlediklerini fark ettim. Belki görüştükleri yılların 3-5 katı geçmiş görüşmeyerek. Ne bir sitem ne de başka bir şey. İnsanı vasata mecbur ederler. Bizimkiler öyle değil sanki. Orijinaller. Ne bir sıradanlık ne de başka bir şey. Cümlelerin başına sonuna muhafız gibi küfürleri dikenlerden değiller. Ne bir ahlaksızlık ne de başka bir şey. Kendini haklı çıkarmaktan, kendine acımaktan, kızgınlıktan vazgeçmiş gibiler. Ne bir dinginlik ne de başka bir şey. Hüzün ile heves bir arada işte. Hüzün melankoliye, heves yaşam coşkusuna çıkıyor. Ne bir yorum ne de başka bir şey. Haberleri de takip ediyorlar bir yandan.  Başkasının acısına bakıyorlar. Mısır’da şimdilik 91 tecavüz var. Ne diyeceksiniz? Böyle durumlar normal mi? Peki bu tecavüzler kürtaja yönelmeyecek mi? Ya kürtaj ya intihar. Ne bir manipülasyon ne de başka bir şey. Saçma sapan rüyalar karartmamış uykularını. Öyle görünüyor buradan. Ne bir travma ne de başka bir şey. Mümkünse hiç kalkmayacaklar o banktan. Ne bir işgal ne de başka bir şey. Öyle samimi ve iç içeler ki kimse bu anları sabote edemese. Ne bir seken kurşun ne de başka bir şey. Gitmek varmış, gidebilmek, arkana bakmadan, umarsız. Ne bir kaçış ne de başka bir şey. Hüzün ki artık yeri yok sanki aralarında. Ne bir pür neşe ne de başka bir şey. Kendini savunamayacak olanların yaşadıklarına tanıklık etmek benimkisi. Ne bir yargılama ne de başka bir şey. İplerini sarkıtmış, içlerine inmişler, gün ışığına çıkarmışlar ki kendilerini tanıyabilelim. İnsan tanımadığını pek sevmez, sevemez. Ne bir ötekileştirme ne de başka bir şey. Ben hep kaybedenleri sevdim. Bu bankın üzerindekiler de hayattan sadece kendilerini araklamış gibiler. Ne bir hırsızlık ne de başka bir şey.  Yorum yapmadan konuşuyorlar izlenimi veriyorlar. Çünkü yorum onların müstakilliğini bozar. Bunu biliyorlar. Ne bir yorumsuzluk ne de başka bir şey.   Konuşarak aşık etmişler sanki kendilerini. Hâlâ birbirleriyle muhabbetteler. Ne bir huzursuzluk ne de başka bir şey. Kendini affedememek en kötüsü. Bizimkiler bunu da halletmiş gibi görünüyorlar. Ne bir kırgınlık ne de başka bir şey. Seviyorlar illa ki, hem de çıkarsız. Ne bir hesap ne de başka bir şey. Adamın disketi karışıyor. Ne bir virüs ne de başka bir şey. Başka birileri olmadan sadece kendileri olmuşlar. Ne bir arayış ne de başka bir şey.  Dedikodu yapmadan konuşuyorlar sanki. Aralarındaki mesafe yan yanalıklarından kat be kat fazla. Ne bir çamaşır ipi ne de başka bir şey. Bitmiyor, neredeyse sonsuz ya da sonsuzun dibi. Finali okura bırakmak da intihar. Koyduğum şu son nokta bitiş gibi dursa da öyle değil. Ne bir izafiyet ne de başka bir şey... 22 Eylül’2025 / Ankara Zamanın tırnakları kırıktır, çizince acıtır.

  • Türkçe feminist spekülatif kurmacaya musallat olanlar

    Ezgi Hamzaçebi, Canavarların Vaatleri adlı kitabında, “feminist spekülatif kurmaca” başlığı altında topladığı, çoğu 1990’dan sonra yayımlanmış eserlere “musallatbilim”in, posthümanist ve yeni materyalist teorilerin merceğinden bakıyor.   Günümüzün edebiyat eleştirisi yakın dönemin metinlerine bakarken yeni okuma yöntemleri kuşanmak zorunda. Ezgi Hamzaçebi de “feminist spekülatif kurmaca” başlığı altında topladığı, çoğu 1990’dan sonra yayımlanmış eserlere “musallatbilim”in, posthümanist ve yeni materyalist teorilerin merceğinden bakıyor. Suat Derviş’in Buhran Gecesi ’nden Nazlı Karabıyıkoğlu’nun Kadın Kürkünde Rüya ’sına uzanan yaklaşık yüz yıllık dönemde “biz” olmanın sorunsallaştırıldığı, “ben” derken ötekine duyulan etik duyarlılığın karakterlere ya da anlatıcıya musallat olduğu metinleri ele alıyor. Bu metinlere musallat olan canavar ve hayaletlerin vaat ettikleri etik ve politik potansiyeller ile edebi temsil düzleminin bu vaatleri gerçekleştirme olanaklarını ve kısıtlarını tartışıyor.   Canavar tasavvurları insan dışı dünyaya, kadınlara ve kuirlere ilişkin olarak toplumda yer etmiş korku ve kaygılarla ilgili ne anlatır? İmkânsız, fantastik, doğaüstü olana yönelik arzu ve korkularla ilgili ne söylerler? Bu arzu ve korkular “biz” kategorisini nasıl kurar? “Biz”in bilgisine dair ne tür uyarılarda bulunurlar? Kimler, ne gibi özellikleri nedeniyle “biz” kategorisinden dışlanır?   Bu tür soruların cevaplarını arayan Canavarların Vaatleri ’nin, edebiyat eleştirisi ve feminizmin yanı sıra felsefeyle ilgilenen okurların da ilgisini çekeceğine inanıyoruz. Ezgi Hamzaçebi Lisans derecesini Boğaziçi Üniversitesi, Batı Dilleri ve Edebiyatları Bölümü’nde tamamladıktan sonra modern Türkçe edebiyat alanında çalışmaya başladı. Yüksek lisans derecesini “İnsan Olmayanların Edebi Temsili: Yere Düşen Dualar ve Yeryüzü Halleri’ne Ekoeleştirel Bir Yaklaşım” başlıklı teziyle aynı üniversitenin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden aldı. Doktorasını aynı bölümde “Canavarların Vaatleri: Türkçe Feminist Spekülatif Kurmacaya Musallat Olanlar” başlıklı teziyle tamamladı. 2017-19 yıllarında Boğaziçi Üniversitesi’nde düzenlenen “Disiplinlerarası Ekolojik-Etik Karşılaşmalar” konferans dizisinin organizasyon ekibinde yer aldı. Yazıları Feminist Tahayyül, Monograf, Kampfplatz gibi hakemli dergilerin yanı sıra Anlatı Üzerine II: Hayatı Yeniden Kurmak (Livera, 2024), Turkish Ecocriticism: From Neolithic to Contemporary Timescapes (Lexington Books, 2020), Animals, Plants, and Landscapes: An Ecology of Turkish Literature and Film (Routledge, 2019), Gaflet: Modern Türkçe Edebiyatın Cinsiyetçi Sinir Uçları (Metis, 2019) ve The Speculative Route: Futures from South and Southwest Asia and North Africa (Routledge, 2026) gibi derlemelerde yayımlandı. Sosyal Bilimler Ne İşe Yarar? (Boğaziçi Üniversitesi, 2015) adlı kitabın eş editörlüğünü üstlendi. 2019 yılından bu yana Özyeğin Üniversitesi’nde ders veriyor, feminist spekülatif kurmaca, canavar çalışmaları ve ekoeleştiri üzerine araştırmalarına devam ediyor. Şu sıra, Mart 2026’da Hara İstanbul’da açılacak “Canavarların Vaatleri” adlı karma serginin küratörlüğünü yapıyor. CANAVARLARIN VAATLERİ Ezgi Hamzaçebi Metis Kitap, 2025 Tür: Eleştiri 320 s.

  • Doğanın coşkulu koroları

    S. Serdar Yegül, John Muir ve Yosemite’nin edebi mirası üzerine yazdı: "Muir, varoluşta hiçbir unsurun diğer unsurlara göre ayrıcalıklı olmadığına inanmaktadır. Ona göre insan, doğanın üstünde bir varlık değil, doğanın bir parçasıdır ve doğadaki canlılar da insanın 'arkadaşları'dır." Dijital platformda yayımlanan ve başrollerini Eric Bana ve Sam Neill’in paylaştığı Untamed  dizisinde Yosemite Milli Parkı’nın o muhteşem görüntülerini (El Capitan, Gelin Duvağı ve Yarım Kubbe) izlediğimde hemen aklıma doğa yazarı John Muir geldi. ABD’de milli parkların öncüsü olarak tanınan Muir, büyük kayalıklara, şelalelere ve büyük ağaçlara; Spiritüalizmin Kaleleri, Sekoya Abidesi ve Sierra Katedrali gibi isimler vermiş, doğanın sadece bir manzaradan ibaret olmayıp, toplumsal, kültürel ve manevi değerlerinin de bulunduğunu vurgulamıştı. Gelin, John Muir’i yakından tanıyalım!       Yosemite Milli Parkı'nda; El Capitan (Solda), Gelin Duvağı şelalesi (sağda), Yarım Kubbe (orta ileride) İskoçya'dan Wisconsin'e İskoçya’da dindar bir ailede doğup büyüyen John Muir (1838-1914), 11 yaşında ailesiyle birlikte ABD’ye (Wisconsin) göç eder. Daha çocuk yaşta yaban hayatına ilgi duyan Muir, arazilerinin hemen yanı başında bulunan, çok sevdiği ve Tanrı'nın bizzat koruduğuna inandığı bir koruluğu çitle çevirir ve çiftlik hayvanlarının içeri girmesini engeller.  Babası Daniel Muir, dini görüşlerini koruması için John Muir’i okula göndermez, dahası kutsal kitabı ezberlemesi için onu zorlar. Tüm bu zorlamalar, Muir’in gelecekte yazacağı eserlerin diline yansır. Muir, kutsal kitabın dilini, kutsal doğanın betimlemesinde kullanır. Örneğin eserlerinde dağlara, tepelere ve büyük kaya parçalarına; Spiritüalizmin Kaleleri, Maneviyatın Kaleleri, Sekoya Tapınağı, Sekoya Abidesi, Sierra Katedrali  ve Katedral Kayalıkları  gibi isimler verir.  Muir ergenlik yıllarında uzun saatler tarlada çalıştıktan sonra arta kalan zamanını babasından aldığı matematik kitaplarını okuyarak geçirir; öğle paydoslarında bile önce kitaplarını okur, daha sonra yemeğini yer. Kış günlerinde akşam saat 8’de yatan Muir, sabahleyin erkenden kalkarak kitaplarını okumaya devam eder. Muir, bilime ilgi duyar; evlerinin bodrum katında deneyler yapar, buluşlarını Wisconsin Fuarı’nda sergiler ve ödüller alır. 22 yaşında (1860) Wisconsin Üniversitesi'nde botanik ve jeoloji okuyan Muir, üniversitede geçirdiği iki buçuk yılın ardından İndianapolis’te bir araba fabrikasında çalışmaya başlar. İşinde oldukça başarılı olan Muir’in, bir iş kazası sonucu bir süre gözleri görmez olur. Muir, görmeyenlerin dünyasına adımını atar atmaz, doğal güzellikleri ne kadar çok sevdiğini ve onlarsız yapamadığını fark eder ve bir karar verir. Eğer bir gün gözleri iyileşir de görmeye başlarsa, yaz-kış ve yağmur-çamur demeden doğada gezecek ve doğal güzellikleri doyasıya seyredecektir. Bir süre sonra Muir’in gözleri görmeye başlar. Wisconsin'den Yosemite'ye 29 yaşında (1867) yürüyerek iki yıllık bir yolculuğa çıkar Muir, yolculuğu esnasında not defterine; yolculuğunun Kaliforniya’da biteceğini, tek başına ve yaya olarak Meksika Körfezini yürüyeceğini, çantasında alacağı bitki örnekleri için bir kutu bulunduğunu ve kendini kıştan kaçan ve Güney’e inen kuşlar gibi hissettiğini yazar. Niyetinin Güney Amerika’ya da geçerek Amazon Nehri'nin başlangıcından itibaren Güney Amerika ormanlarını yürümek olduğunu ve koca nehri salla geçerek okyanusa varmak istediğini yazan Muir, çok az parası kaldığı için Güney Amerika’ya geçmek için gemiye binemediğini ve Florida’da yakalandığı hastalık nedeniyle de kendisini pek iyi hissetmediğini dile getirir. Sonuç olarak Muir, 1600 km’lik Kentucky-Florida arasını yürüyerek, Florida-(Panama)-San Francisco arasını deniz yoluyla ve 300 km’lik San Francisco-Yosemite arasını ise yine yürüyerek tamamlar. Uzun yürüyüşü boyunca mümkün olduğunca şehirlerden uzak duran Muir, kırsal ve ormanlık bölgelerden yürümeye gayret eder. San Francisco-Yosemite etabında, Kaliforniya Merkez Vadisi’ne oldukça yüksek bir geçitten bakan ve heyecanlanan Muir, güneşin adeta gökten yere inerek vadiyi saf bir ışık gölüne çevirdiğini ve bu ışık gölünün şimdiye kadar gördüğü altın bahçelerinin en büyüğü olduğunu söyler. Bu altın bahçelerini yukarıdan aydınlatılan bir salona ya da bir tapınağa benzetir. Benzersiz Yosemite Kaliforniya Merkez Vadisi’nin en ünlü ve en kolay ulaşılabilir kolu Yosemite Vadisi’dir ve bu Vadi’de pek çok şelale, kayalık, çayır, orman, bataklık, göl ve büyük ağaçlar/Sekoyalar bulunmaktadır. 1868 yılı ilkbaharında Vadi’ye ulaşan John Muir, Yosemite’de gördüğü eşsiz güzellikler karşısında sevinçle; şimdiye kadar duyduğu ve okuduğu hiçbir cennet tasvirinin Yosemite kadar güzel olmadığını, dağların ve vadilerin çiçeklerle kaplı olduğunu, çiçekler arasında kaybolurcasına dolaştığını ve ayaklarının onu götürdüğü yere gittiğini söyler. Devamla Muir: “Tepelere çıkıp etrafı seyrettim. Karşımda gördüğüm manzara, hayatımda gördüğüm en görkemli manzaraydı. Doğa sanki sevdiklerini kendine çekiyor, onlarla güven dolu bağlar kurmak istiyor ve bunun için en değerli hazinelerini bu dağ malikânesinde bir araya getiriyordu,” der (1). Muir, Yosemite Vadisi’nin dereleri için: “En sıcak havalarda bile, sanki sevinçle haykırıyorlarmış gibi görünürler; fışkıran sularını alkış gibi birbirine çarparak kanyonlardan aşağıya doğru, beyaz yelelerini savurarak coşkun bir güçle yarışırlar; devasa, uykuda olan kayaları uyanmaya, danslarına ve şarkılarına katılmaya zorlarlar; böylece coşkulu korolarını büyütürler,” der (2).  Vadi’nin yüksek kesimleri için de Muir’in söyleyecekleri vardır. Yaz geldiğinde vadinin yüksek kesimlerine çıkan, yükseklerin bitki, hayvan ve yeryüzü şekillerini tanıyan ve yükseklerden vadiye bakmaya bir türlü doyamayan Muir, kendisini sanki ibadet ediyor ve Tanrı'yla iletişim kuruyor gibi hisseder. "Muhafaza" düşüncesinin doğuşu Muir, Vadi’nin yüksek kesimlerinde, otlayan evcil hayvan sürülerinin toprağın bitki örtüsüne zarar verdiğini, toprağın yağmurla sürüklendiğini, Sierra’nın o güzelim ağaçlarının zengin olmak isteyen kimseler tarafından kesilip satıldığını ve ormanların tarla ya da otlak açmak için yakılıp yıkıldığını görür. İnsanların kısa vadeli ekonomik çıkarları için doğayı istedikleri gibi tahrip ettiklerini görür.  Tüm bu gözlem ve incelemeleri sonucunda Muir, ülke insanının böylesine tahrip edici olmasını, doğa sevgisindeki eksikliğe bağlar. Muir’e göre tüm bu sevgi eksikliği, insanların kendilerini yaradılışın merkezine koymaları, kendilerini “Tanrı İnsan” olarak görmeleri ve diğer tüm canlıların “yaşam haklarını” göz ardı etmelerinden kaynaklanmaktadır. Çünkü Muir, varoluşta hiçbir unsurun diğer unsurlara göre ayrıcalıklı olmadığına inanmaktadır. Ona göre insan, doğanın üstünde bir varlık değil, doğanın bir parçasıdır ve doğadaki canlılar da insanın “arkadaşları”dır. Bu düşüncelerden hareketle Muir, doğal alanların olduğu gibi muhafazasını (preservation)  düşüncesini geliştirir ve bu alanlara insanların müdahale etmemesini ister. Doğa, ruh sağlığını korur Muhafaza  edilen doğal alanların  insanların ruh sağlığını koruyacağını ve endüstrileşme ve lüks düşkünlüğünden kurtaracağını da vurgulayan Muir, bu düşüncelerini Amerikan toplumuna duyurmak için yazılar yazar, konuşmalar yapar ve ulusal kampanyalar düzenler. Muir’in tüm bu çabaları yıllar içinde meyvelerini verir ve Amerikan toplumu, Muir’in muhafaza düşüncesini benimser. Bunun bir işareti olarak, ABD’de Yosemite, Sequoia, Grand Canyon ve Petrified Forest gibi milli parkları da içine alan Milli Parklar Sistemi kurulur. 1890 yılında Yosemite Vadisi milli park olarak ilan edilir. 1912 yılında Muir, gezginler ve yürüyüşçüler için Yosemite  (2) isimli bir rehber kitap yazar. Muir 1892 yılında Sierra Kulübü’nü kurarak Amerikan toplumuna ve bilhassa gençlere muhafaza düşüncesini aşılamaya çalışır. Sierra Kulübü bugün de faaliyetlerini sürdürmektedir. Büyük kayalıklara, şelalelere ve büyük ağaçlara; Spiritüalizmin Kaleleri, Sekoya Abidesi ve Sierra Katedrali gibi isimler vererek düşünce yolculuğuna başlayan Muir, doğanın sadece bir manzaradan ibaret olmadığına, toplumsal, kültürel ve manevi değerlerinin de bulunduğuna işaret eder ve sonunda doğal yaşam alanlarının muhafazası  düşüncesine ulaşır. Bu düşünce, ABD’de Milli Parklar Sistemi’nin kurulmasıyla eyleme dönüşür. Muhafaza  düşüncesi yıllar içinde tüm dünyaya yayılır ve Türkiye’de de milli parkların kurulmasında etkili olur ( https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP/Menu/27/Milli-Parklar ).   Dilerseniz yazıyı yine Muir’in düşünceleriyle bitirelim: “Dağlara çık ve verecekleri iyi haberi al. Doğanın huzuru, aynı güneş ışığının ağaçlara aktığı gibi, içine akacak. Rüzgârların taze nefesi, fırtınaların enerjisi içine esecek, kaygıların da sonbahar yaprakları gibi dökülüp gidecek.” Kaynaklar: (1) William O. Douglas, Ağaçlar Kaçamaz (Ünlü Doğasever John Muır'in Yaşam Öyküsü 1838-1914), Redhouse Press, 1978.  (2) Muir, John; The Yosemite , Martino Fine Books, 2017.

  • Kedilerin gücü adına: Cat Power!

    Kedilerin şifalı özelliklerine dair giderek artan araştırmalardan yola çıkan İsveçli yazarlar Ulrica Norberg ve Carina Nunstedt dünyanın önde gelen kedi uzmanlarıyla ve tutkulu kediseverlerle röportajlarını kendi tecrübeleriyle, tarihten ve günümüzden pek çok hikâye ve tanıklıkla birleştiriyor. Kediler insanlık tarihinde öteden beri önemli roller oynamıştır. Pek çok kültürde kutsal varlıklar olarak kabul edilmişler; yol gösterici, koruyucu ve şans sembolü sayılmışlar; sanatçılara, yazarlara ve yoldaşlık arayışındaki insanlara sadık dostlar olmuşlardır. Kedilerin beden ve ruh sağlığına iyi gelen özellikleri de uzun zamandan beri bilinse de bu konuda bilimsel çalışmalar yeni yeni artmaktadır. Kedilerin şifalı özelliklerine dair giderek artan araştırmalardan yola çıkan İsveçli yazarlar Ulrica Norberg ve Carina Nunstedt dünyanın önde gelen kedi uzmanlarıyla ve tutkulu kediseverlerle röportajlarını kendi tecrübeleriyle, tarihten ve günümüzden pek çok hikâye ve tanıklıkla birleştiriyor. Kendilerini “kedi delisi” yerine “kedi akıllısı” olarak tanımlayan Carina ve Ulrica bütün bu nesnel ve öznel birikimi –kedilerin dokuz canından ilhamla– dokuz başlık altında her yönüyle sunarak, kedilerin yaşam gücünü ve sihirli becerilerini hayatımıza katmanın yollarını gösteriyor. “ Kedinin yolu daha bilgece bir yaşam sürmemizi sağlayabilir, bizi daha dengeli ve keyifli bir hayata götürebilir. O halde kedilerin yaşam enerjisine kendimizi açalım ve Kedi Gücü’nü bünyemize katalım. Kedilerin gücü adına: Cat Power ! ” CAT POWER - KEDİLERİN ŞİFALI GÜCÜ Ulrica Norberg & Carina Nunstedt Koridor Yayıncılık, 2025 İllüstrasyon: Jenny Svenberg Bunnel Çeviri: Oğuz Tecimen Tür: Yaşam 256 s.

  • Öykü: Düş ve Lanet

    “Hesap vermeden hiçbirinize ölüm yok. Tüm yoldaşlarımın hesabını vereceksin. Devrim geliyor. O yüzden kaçmaya çalışıyorsun değil mi?” Abdullah Karakaya “Filiz öldü.” İki kelime. Göz kırpmaktan uzun, nefes alıp vermekten kısa. Mırıldanır gibi. “Biliyorum. Ben öldürdüm.” Hırıldayan ahizeden güç bela bir şey duyuldu. “Ne?” Kapadı telefonu. Duyulacakların bir önemi yoktu. Söyleneceklerin de. Yarım bıraktığı işine döndü. Namluyu tekrar ağzına soktu. Çeliğin tadı bir anda çocukluğuna götürmüştü. Eski evlerindeki arka balkona. Merakla korkuluk demirlerini ısırırken, yakalanmaktan korktuğu annesinin henüz en büyük özlemine dönüşmediği günlere. Şu an değil dercesine küflü geçmişinden sıyrılıp eline baktı. Tetikteki parmağı titriyor, ağzının içinde soluyan silah öğürtü hissi veriyordu. “Alçak herif. Öyle kolay değil.” Arkasından çullanan sesin sahibiyle beraber yere düştüler. Fırlayıp giden silah birkaç dişini kırıp öyle çıkmıştı ağzından. Kanın tadını alınca vurulduğunu sanıp korkuyla, “Bab!... Hikmet Yoldaş bırak beni.” dedi. “Ne yoldaşı. Ajan olduğunu ilk günden anlamıştım senin.” Yerdeydi. Ağzından sızan kan koyu kırmızı yol alıyordu. Göğsü acıyor, üstündeki babasıyla nefes alması iyice zorlaşıyordu. Kurtulmaya çalışmış fakat yaşlı adamın bu kadar kuvvetli olacağını tahmin etmemişti. Baban hasta ama biraz değişik derdi annesi. Hep böyle bilmişti babasını. İlk gençliğinden beri tüm öğrenci hareketlerinin içinde olan, doğru bildiğinden ayrılmayan Hikmet Yoldaş. Karısı daha iki aylık hamileyken bir gece sabaha karşı götürülen, oğlunun doğumundan birkaç gün önce öylece kapının eşiğine bırakılan ve o günden sonra anıları hep geriye doğru açılan, yoldaş, düşman veya ajan olarak bildiği Ulaş’ını bir kez bile oğlu olarak bilemeyen Hikmet Baba. Kimi sayfaların kopuk, kimi sayfaların detaylara boğulduğu, akıp giden her şeye inat kendi zamanına asılı kalmış bir takvimden farksız. “Hesap vermeden hiçbirinize ölüm yok. Tüm yoldaşlarımın hesabını vereceksin. Devrim geliyor. O yüzden kaçmaya çalışıyorsun değil mi?” Ölecekti. Ölmesi gerekiyordu. O bile yolunda gitmemiş babasına yakalanmıştı. Onu saran babası değil lanetiydi. Hissediyordu. Gücüne boyun eğmek zorunda kaldığı bir lanet. Hayatını gölgeler içinde bırakan. Bir kez daha konuşarak ikna etmeyi deneyecekti. Son ikna konuşmasını ve Filiz’i hatırladı. “Olmaz Filiz. Gitmeden olmaz. Söz veriyorum. Gidelim istediğin her şeyi yapacağız. “ “Burası orası ne fark edecek? Bir şeye de gerek yok zaten. Altı üstü imza atacağız.” “Yapma Filiz. Konuştuk daha önce. Sık dişini. Çok az kaldı. Niye bu acele?” “Acele mi? Kaç zamandır söylüyorum sana. Sürekli geçiştiriyorsun. Açıkça korkuyorum desene.” Damarına basmıştı. Karşılığı fazlasıyla gelmek üzereydi. “Hep böyle yapıyorsun. Daha iyi bir şeylerle ne zaman çıkagelsem bahane bulup kendini öne atıyorsun. Her seferinde. Bu ilişkinin iyisi hep sen olmalısın zaten. Tüm yükü alanı. Hatası affedilecek olanı. Ulaş’ın cefakârı, bahtsız Filiz. Kabul et. Senden iyi olmamdan korkuyorsun. Acelen bundan değil mi?” “Allah belanı versin Ulaş. Delirdin artık. Etrafını görmez oldun.” Kapıyı çarpıp gitti. Zehir çoktan akmıştı. Masadaki kitabın arasından çıkardığı başvuru kağıtlarını iki parmağı arasında nazikçe havaya kaldıran genç adam gözlerindeki hastalıklı parıltıyla gülümsüyordu. İkna konusunda şansını denemekten başka çıkış yolu olmadığını görüp; “Hikmet Yoldaş. Bırak hadi anlatayım.” dedi. “Bırakmam.” Yaşlı adamın vazgeçeceği yoktu. “Anlatmama izin ver. Hem Filiz Yoldaş...” derken korktuğu sonu, babasının canını yakmadan kurtulmanın yollarının tükendiğini fark ediyordu. Son kez kelimelerle oyalamaya çalışacaktı. Sabırla yumdu gözlerini. Konuşmadan önce becerebildiği kadar sakince nefes aldı. Başvurunun sonucu üç gün sonraydı. Bitmez denen evrak işlerini bitirmişti. Her şey hazırdı. Ekrandaki yeşil renkli onay yazısı düşünün başlangıcı olacaktı. Nefret ettiği işi, son dönemde Filiz’le artan kavgaları, babası ve bu sıkışmışlık... Hepsi son bulacaktı. Gideceği gün havaalanında keyif kahvesini içtikten sonra sakin adımlarla uçağın kapısına gelip arkasına dönecek, filmlerde gördüğü gibi bir şeyler söyleyip öyle binecekti uçağa. Ne hakkında bağıracağını hala netleştirememişti. Neyse buluruz bir şeyler diye aklından geçirirken keyiflendi. Yayıldı dudakları. Filiz geldi aklına. Biraz fazla çıkışmıştı sanki. Arayıp gönlünü almak lazım. Giderayak kavgaya ne gerek var? Düşlerine küs başlayamazlardı. Aradı. Akşam yemeği için evde buluşmak istedi. Donuk sesiyle kabul etti Filiz. İş çıkışı çiçekçiye uğrayıp, sevdiği çiçeklerden aldı. İlk buluşmalarında titreyen ellerle verdiği beyaz papatyaların ortasında kırmızı güller. Koşar adım evin yolunu tuttu. İçeri girdiğinde Filiz’i otururken bulmuştu. “Ceketini bile çıkarmadığına göre...” diye kendi kendine söylendi. “Aşkım, erken gelmişsin. Hemen hazırlıyorum yemeği.” “Konuşmamız lazım.” Yüz hatları keskin. Bakışları sert. Farklıydı bu sefer. Üstelemedi Ulaş. Geçip oturdu. “Bak. Seni her şeyden çok sevdiğimi biliyorsun. Senin için her şeye göğüs gerebileceğimi ve her zaman yanında olduğumu. Ama son zamanlarda çok yoruldum. Her şeyi tek başıma sırtlanmaktan. Yoksun Ulaş. Evet başta da çok fazla olduğun söylenemez ama artık hiç yoksun. Görmüyorsun. Görünmüyorsun. Benimle ilgili hayaller kurarken bana hiçbir şey sormuyorsun. Hikmet Baba’dan bahsetmiyorsun bile. Varsa yoksa düşün. Nereye varacak böyle?” Karşılık beklemekten çok soluklanma için durmuştu. Heyecanına kapılmak istemiyordu. Derin bir nefesin ardından devam etti. “Nasıl olacak söyleyeyim. Her şeyi sıfırlaman lazım. Yıkıp yeniden yapman. Etrafından önce senin değişmen lazım. Kim bilir belki müziğe geri dönersin. Şirketi sevmediğini söylüyordun ya. Neyse bunu o zaman düşünürüz. Ama şimdi böyle bir başlangıca ihtiyacın var. Gerçekten. İkimiz için.” Konuşmasını bitirmesiyle cebinden çıkarttığı başvuru kağıtlarını yırtması bir oldu. Kağıtlar yere düşene kadar asırlar geçmişti sanki. Korku filminin kareleri asırlar. Parmaklarının arasındayken kendinden bile sakındığı kağıtları yerde paramparça gören Ulaş attı kendini. Kapandı üstlerine. Patlamak üzere olan bir volkan gibi önce titredi ardından boğuk sesler çıkarmaya başladı. Boğuk sesler çığlıklara, çaresizlik kör bir öfkeye dönüştü. Ağzından saçılan salyalar gözyaşlarına karışıp kağıtları ıslatmaya başladı. Islanan yırtık kağıtları birleştirmeye çalışıyor olmadıkça aklını büsbütün yitiriyordu. Düşü ıslak parçalar halinde ayaklarının altındaydı. “İnan senin iyiliğin için. Takıntıdan öte bir şey bu. Farkında değilsin. Düzeleceksin. Ben varım artık. Bak Hikmet Baba da var. Sonra...” “Defol! Defol git evimden. Her şey bitti. Sen, ben, babam... Ne anlatıyorsun hala! Çık git defol!” Ayağa kalktı. Bağırırken omuzlarından tuttuğu Filiz’i sarsıyordu. Gözlerinin içinde Ulaş yoktu. Henüz fark edebilmişti Filiz. Elinden kurtulup kapıya doğru koştu. İçinin burukluğuyla sevdiği adama son kez bakmak için döndüğünde bileğinden yakalandı. “Bu kadar kolay olmayacak. Öyle çıkıp gitmek yok.” Gözyaşları, salya ve sümüklerin arasında pis bir gülümseme belirdi. Öfkesinin gücüyle diğer bileğini de sertçe kavramıştı. “Kendine gel Ulaş. Ne yapıyorsun? Canım acıyor.” Ters bir hareketle elini kurtarıp tokatladı sevdiği adamı. Pişmanlığı tomurcuklandı gözlerinde. Ve sahne şeytanındı. Tek bir tokatla salıverildi. Zincirlerine aldırmadan koşup gitti yasak elmaya. Suç yine aşıklara yıkılacak, cezayı onlardan fazla aşk çekecekti. Kapının ağzında duran kadını tüm gücüyle itti. Dengesini kaybedip merdivenlerden yuvarlanan Filiz birkaç basamak sonra yerde hareketsiz yatıyordu. Kaynayan öfkesi katrana dönen Ulaş’ın içi kaskatıydı artık. Dişlenmiş elma merdivenlerden yuvarlanırken tüyler ürperten bir kahkaha yankılandı merdiven boşluğunda. Durdu babası. İnce noktasından yakalanmıştı. “Filiz Yoldaş mı? Senin ne işin olabilir onunla?” Yalan düşünüyordu. Aklından geçen sayısız yalandan en ikna edici olanı için zamana ihtiyacı vardı. “Filiz Yoldaş getirdi beni buraya hatırlasana. Ajan olsam o anlamaz mıydı?” Merdivenlerde hareketsiz yatan Filiz geldi gözlerinin önüne. Korumaya devam ediyordu yattığı yerden. Ellerini çözen babası üzerinden kalkmadan konuştu. “Tek şartla inanırım. Filiz Yoldaş... Onunla konuşursam...” “Keşke...” diye mırıldandı Ulaş. Son cümlesiyle oğlunun üstünden kalkan adam namlusunda kan izleri olan silahı aldı. Tüm kurşunları boşalttıktan sonra gözlerini devirerek, “Sana bırakacağımı düşünmedin herhalde.” dedi. Düşü başlamadan bitmişti. Filiz artık yoktu. Boş silahla oynarken göz ucuyla onu izleyen babası zaten hiç olmamıştı. Şu kısacık zamanda kaybettikleriyle kaybetmek üzere olduklarının hesabı içinden çıkılmaz hale gelmişti. Çıkış bulabilmek umuduyla içine gömüldü. Niye geç kalıyorum her şey için? Onca plana rağmen nasıl yetişemiyorum? Hayat her seferinde erken davranıp neden önüme dikiliyor? Neyin bedeli bu ödemekle bitiremediğim? Biraz daha derken içindeki ihtimaller sıralandı önünde. Biraz daha erken davransa tetiği çekebilecekti. Biraz daha erken başvursa belki çoktan düşünün içinde olacaktı. Biraz daha erken davransa Filiz’in elinden kağıtları alabilecekti. Biraz daha erken doğsa babasını alıp götürmeyecekler, annesi ölmeyecekti. Biraz daha erken gelse günler belki devrim olacaktı. “Filiz Yoldaş ne zaman gelecek peki? Konuşmalıyım onunla.” En bilindik yalana başvurdu. “Sen gelmeden önce konuşmuştuk. Biraz rahatsızmış. Doktora uğraması gerekiyormuş.” Dikkatlice baktı oğluna. Yalanı hala gözlerden anlayabiliyormuş gibi bir bakışla. Ardından kafasını geriye doğru bir şeyleri hatırlamış olmanın verdiği duyguyla attı. “Doğru ya. Ulaş meselesi.” Kaldırdı kafasını genç adam. Tüm düşünceleri durdu. Bunca sene sonra babasının ağzından ilk kez ismini duymuştu. Hem de gözlerinin içine bakarken. Büyüyü bozmamak için sustu. Bekledi. “Geçen demişti. O da daha yeni öğrenmiş. Başta tasvip etmemiştim. Tam devrim önü ne gerek vardı diye söylendim hatta. Ama aramızda kalsın içimden de sevinmiştim. Kuracağımız düzene, düşümüze doğacaktı Ulaş. Ha, söylemeyi unuttum. İsmini de ben koydum. Yoldaşlarımdan biridir. Ne çok severim onu da.”

  • "Bazı dönemler ne kadar çok yazılırsa o kadar çok irdelenir, hatırlanır ve sorgulanır"

    Çimen Erengezgin, Polat Özlüoğlu ile altıncı kitabı ve ilk romanı, Kalbin Durduğu Bütün Zamanlar odağında söyleşti: "Roman boyunca bir kadına odaklanıyoruz, Meşhur’a. Yaşanmamış bir hayatın izinden gidiyoruz. Onun yaralarını, kayıplarını, yaslarını, korkularını, tereddütlerini, suskunluğunu takip ediyoruz. Yeryüzünden kendini soyutlayan, dışlayan bir kadının tutunma hikayesini okuyoruz." Öyküleriyle tanıdığımız, Annem, Kovboylar ve Sarhoş Atlar öykü kitabı ile pek çok ödüle layık görülen Polat Özlüoğlu’nun altıncı kitabı bir ilk roman: Kalbin Durduğu Bütün Zamanlar çıktığı ilk hafta 2. Baskıyı gören romanı ve daha fazlasını konuşuyoruz: Polat Bey, öykülerle tanınan, sevilen, çok okunan ve ödüllerle taçlandırılan bir yazar olarak, roman türüne geçmek için sizin motivasyonunuz neydi? Açıkçası türler arasında ayrım yapmayan biri olarak bazı öykülerin başka formlarda yazılabileceğini ve hikayelerin tek bir türe indirgenemeyeceğini düşünüyordum. Bazı karakter ve hikayeler size hangi türde yazılmak istendiğini dayatırlar, başka türlü kaleme alamazsınız. Meşhur karakteri de öyle bir noktaya gelmişti. Öykü olarak yazılıp bırakılamayacak, hakkı uzun uzadıya teslim edilmeden yazılamayacak bir karakterdi. O yüzden roman kurgusu ve atmosferi içinde var olabilecek bir hikâyeye sahipti Meşhur. Öyküleri de kısa yazmayan bir yazar olarak roman formuna geçtiğimde Kalbin Durduğu Bütün Zamanlar ’ı başka türlü hikâye edemeyeceğimi anladım. Bir karakter ve hikayesinin nereye gideceğini, hangi yollara sapacağını, nerede genişleyip nerede daralacağını, peşinden neleri sürükleyip neleri silkeleyeceğini ve geride bırakacağını tahmin edince onun türünü de belirlemiş, bir seçim yapmış oluyorsunuz. Bir hikâye öyküye değil de romana sığacağını bazen en başında bazense yazım sürecinde belli eder. Meşhur daha en başında roman olacağının sinyallerini verdi. Roman ülke tarihimizin karanlık bir zaman dilimi olan 1980 darbesini mercek altına yatırıyor. Kitabın çıkış tarihi de Eylül ayına denk geldi, tesadüf değil sanırım. Bu yakın tarih hakkında bir roman yazma fikri nasıl oluştu? Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü’nden mezun olmanız, hikâyelerinizin belirlenmesinde etkin midir? Kalbin Durduğu Bütün Zamanlar ’ın 12 Eylül’de raflarda yerini alması elbette tesadüf değil. Hele üzerinden kırk beş yıl geçmişken. Bazı dönemler ne kadar çok yazılırsa o kadar çok irdelenir, hatırlanır ve sorgulanır. 1980 darbesi de ülke tarihine kanlı bir leke olarak kaydolmuş öyle karanlık ve zor zamanlardan biri. Gazetecilik mezunu olmak sorularınızın, merakınızın, araştırma kabiliyetinizin artmasına sebep oluyor. Bir yazar olarak herhangi bir olayla, bir fotoğrafla, bir karakterle, bir durumla karşılaşınca akla gelen bu fazladan sorular sizin yazma disiplininizi de etkileyip değiştiriyor. Gerisi kişinin dünyaya bakışı, zamana karşı duruşu, toplumsal olaylara, tarihsel belleğe ve hayatın kırılma noktalarına dair duyguları ve düşünceleri ile ilgili. Yani tamamen kişisel duyarlılık alanları önemli olan, diye düşünüyorum. Sadece gazetecilik bölümünde okumanın yeterli olduğunu sanmıyorum. Hayata nereden bakıyorsunuz ve nerede, kimlerin yanında duruyorsunuz sorularını dürüstçe cevaplamanız gerekiyor. Ben haksızlığa uğramış, sürgün edilmiş, vurgun yemiş, mağdur hale gelmiş, toplum dışına itilmiş insanların yanında durmaya çalışıyorum. Yazdığım metinlerde bu gerçekliği gözetiyorum. Hesaplaşmak ve yüzleşmek mecburiyetinde olduğum bazı dönemler var. Öykülerde kenarından, kıyısından değiniyordum ama bu kadar kapsamlı ve geniş geniş ele almak bu romana kısmet oldu. Bazı kapanmayan yaralara, acılara, kayıplara karşı sorumlu hissetmek önemli. 1980 darbesine dair vicdan borcumu bu kitapla ödemeye çalıştım. Toplumsal belleğimize dokunan, yaralayan, acıtan zamanlara ve olaylara dairdi bu hikâye. Meşhur’un hikayesi peşinden sürüklediği hayaletler, yüreğini sıkıştıran karanlıklar, hayatını engelleyen gölgeler, ruhunu tutuşturan olaylar bir öyküyü değil romanı çağırdı metin olarak. Roman boyunca bir kadına odaklanıyoruz, Meşhur’a. Yaşanmamış bir hayatın izinden gidiyoruz. Onun yaralarını, kayıplarını, yaslarını, korkularını, tereddütlerini, suskunluğunu takip ediyoruz. Yeryüzünden kendini soyutlayan, dışlayan bir kadının tutunma hikayesini okuyoruz. Hem kendi ülkemizde kenarda köşede kalan, bireysel ve toplumsal sessiz çığlıkları hem de Külliyat bölümlerinde dünyanın dört bir yanında ötekileştirilen şiddet görmüşleri aktarmak yedi yılınızı aldı. Nasıl geçti bu yedi yıl sizin için? Hazırlıklarınızdan, araştırmalarınızdan bize bahseder misiniz? Açıkçası ilk yazılışı 2018 sonbaharı ile 2019 ilkbaharı arasında gerçekleşti. Sonrasında çeşitli yıllarda romanla defalarca hemhal oldum, yeniden yeniden yazdım. Araştırma kısmı son halini aldıktan sonra gerçekleşti. Meşhur tamamen hayal ürünü bir kadın ancak yaşadıkları, yaşadıklarımız tarihsel gerçekliklere dayanıyor. Çok karanlık, şiddet dolu, kötülüklerin ve zorbalıkların yaşandığı, kayıplar, sürgünler ve ölümler verdiğimiz darbe dönemine ait bir zamanın içinde savruluyor Meşhur. Hem bir devrimci hem bir kadın olarak kötülüklere karşı suskunlukla, yalnızlıkla direniyor. Romanı yazdıktan sonra bazı tanıklıklar, romanlar, belgeseller, filmler izleyip okudum. Ancak bunların tamamı dönemi daha iyi anlayabilmek, yaşananları yeniden hatırlayabilmek, belleği tazelemek içindi. Darbe olduğunda çocuktum. Yaşanan karanlıkların farkında değildim. Yıllar sonra belleği geriye çağırmak önemli bir uğraştı benim için. Çetin bir zaman dilimini yeniden canlandırdım. Etkileri ve karanlığı hala devam eden bir zaman dilimine hem geçmişten hem şimdiden bakmak tuhaf ve zorlu bir deneyimdi. Darbe döneminde 650 bin kişi gözaltına alındı, 230 bin kişi yargılandı, işkencede ve şüpheli ölümlerin sayısı 300, fişlenenlerin sayısı 1 milyon 683 bindi. Bu rakamların içinde kaybolmak, yeniden anımsamak kolay olmadı. 80 dönemini yetimhanede büyümüş Meşhur’un özelinde okuyoruz. Özellikle şimdiki zamanda yaşadıklarıyla 80 yılında şiddet gördüğü dönem arasında Meşhur’un düşüncelerini bir sarkaç gibi salınırken buluyoruz. Zaman sıçramaları, geriye dönüşler ve paralel anlatımlar hikâyeyi zenginleştirdiği gibi okurun da merakını arttırıyor. Bu tekniği seçmenizin nedenleri nelerdir? Romanın tüm imkanlarını kullanmaya çalıştım. Sanırım romanın en özgürleştirici yanlarından biri de bu sınırsızlık duygusu. Üçüncü tekil şahısla bir romanı yazarken birdenbire başka seslere, bakışlara yer bulabilmek ve o anlatı tekniklerinden yararlanmak hikâyeyi daha yoğun, güçlü bir şekilde hissetmeyi sağlıyor. Meşhur’un yaşadığı olayları tek bir ağızdan değil de başka ağızlardan aktarmak romanın akışını değiştirdi. Onu zenginleştirdi hatta çoğalttı. Okura başka kapılar araladığını düşünüyorum bu çoklu anlatımın. Bazı bölümlerin her zaman yapıldığı gibi mağdurun ağzından değil de failin ağzından yazılmasının önce irkiltici sonrasındaysa merak uyandırıcı bir yönü var. Romanın aksını değiştiren bazı yöntemlerin Meşhur’un yalnızlığını, içindeki karanlığı, korkuları, tenindeki yaraları, izleri, ruhundaki yangını, kafasındaki sesleri, yüreğindeki tedirginliği, acıyı daha güçlü hissetmemizi sağladığını düşünüyorum.   İşkenceyi görenle işkencecinin düşünce ve duygularını eş zamanlı yazma fikri nasıl oluştu? Bunun planlı, programlı bir şey olduğunu söyleyemem. Yazarken aklıma gelen bir fikirdi. Sadece Meşhur’a yapılanları onun ağzından değil de bu defa failin dilinden yazmak istedim. Kötülüğü, zalimliği, şiddeti yapanın bakışından aktarmak bir yandan mağdurun duygularını daha yoğun hissetmemizi diğer yandan failin kafasının içine girmemizi sağladığını düşündüm. Bir de insanın içinde bekleyen, pusudaki canavarın nasıl uyandığına tanıklık etmek istedim, okuru da bu tanıklığın ortağı yapmak. Ele geçirilen ya da verilen bir görevle, güçle, emirle insanların nelere dönüşebileceğini ilk ağızdan okuyalım istedim. Kötülük ve iyiliğin sınırlarının belirsizleştiği halleri görmek adına bu hikâye önemli. İnsanlar seçimler yaparlar ve bunun sonucunda sıradan bir insan içinden bir canavar, cellat, katil çıkabilir. Yer kabuğunda karşımıza çıkan kötülükler hep bu sıradan dediğimiz insanların güçle zehirlenmesinden kaynaklanmıyor mu? Bir insan olarak o şiddeti yazarken neler hissettiniz? Bir an önce yazıp kurtulmak istedim ilk başlarda. Çünkü hayal etmesi, orada oyalanıp vakit geçirmesi hiç kolay değildi. Çünkü bir karanlığa, şiddete ve kötülüğe gözlerinizi açıyorsunuz ve onu kaleme alıyorsunuz. Bir de bunları yapanın gözünden, işkencecinin ağzından aktarıyorsunuz. Ancak bunlar yaşandı sadece bu topraklarda değil dünyanın dört bir yanında gerçekleşti. Kötülükler birbirine benziyordu, failler birbirini andırıyordu, yaptıkları işkence yöntemleri bile aynıydı. Kayıplar benzerdi, ölümler benzerdi. Tutulan yaslar bile aynıydı. Yani tüm yaşanan acılar ve yaslar ortaktı. Yazılması zor olsa da yazılmalı diye düşündüm hep. Hayali bir karakteri etiyle kemiğiyle canlandırıp gerçek bir zamana ve döneme hapsediyorsunuz. Yaşanan şiddetin hacmi ve ağırlığı o kadar fazla ki ruhunuz tutuşuyor okurken. Tanıklıkların sizin yazdıklarınızdan daha şiddetli olduğunu görmek içinizi daha da acıtıyor. İnanmak istemiyorsunuz. Bir insan bir insana bunu yapar mı diyorsunuz? Nasıl başını yastığa koyar o fail, nasıl karısına bakar, nasıl kızını öper diyorsunuz? Utanç duymazlar mı hiç? Duymamışlar.  Romanda geçmişten bugüne tüm acılara ve acı çekenlere yer vermeniz, hikâyenin sadece tarihi değil aynı zamanda güncel kalmasını da sağlıyor. Böylesi kısa sürede bu kadar çok okunmasının nedenlerinden biri de bu olabilir mi? İnsanlar acılarında ve dertlerinde buluşup teselli buluyor. Bir de anlatmak ihtiyacı duyduğumuz gibi aynı şeyleri yaşadığımızın da ortaklığını görmek istiyoruz. Yalnız olmadığımızı, dünyada o acılara bizim gibi yüz binlerce insanın da katlandığını bilmek önemli. Henüz tam anlamıyla o acılarla yüzleşilmedi, hesaplaşılmadı, failler yargılanmadı, aramıza karıştılar, kalabalıkların içinde görünmez oldular, ceza almadılar, yüzlerine vurulmadı utançları. Kötülüğün, şiddetin tümü anlatılmadı, özellikle devrimci mücadele içinde yer almış kadınların maruz kaldığı karanlık çok az dillendirildi. Tanıklıklarımız, hatırladıklarımız paylaşılsın, tekrar gündem olsun, konuşulsun, hakkıyla yüzleşilemese de bildiklerimiz gelecek nesillere aktarılsın istedim. Bunların her biri nedenler arasında olabilir. Tarihsel belleği edebiyatın belleğine taşımanın önemli olduğunu düşünüyorum. Metinde sanatın pek çok alanından referanslar okuyoruz. Edebiyat, resim, müzik, filmler bizi o dönemlerin içinde yoğuruyor sanki. Böylesi geniş bir perspektif kullanmak sizin de sanatın farklı alanlarına ilginizi mi açıklıyor, ne dersiniz?  Tarihsel dönemleri sanatın farklı disiplinleri ile hatırlamayı seviyor ve önemsiyorum. Bir hikâyeyi bir dönemin gölgesine sığdıracaksam o zamanlarda yaşamış şairlerin sesini duymanın, şiirlerini okumanın, şarkılarını dinlemenin, filmlerini izlemenin, romanlarını hatırlamanın, resimlerini anmanın yazdığım metne sızmasının bir yakınlık ve duygudaşlık kuracağına inanıyorum. Özellikle bazı şarkılar, filmler ve romanlar o dönemi çağırır. Yani o dönemin sesini yakalamak için o şarkıyı anmanız yeter. Metin size hatırlatır o zamanları. Çeşitli sanat disiplinlerini takip etmeyi, çağdaş sanatın peşinden sürüklenmeyi, izini sürmeyi seviyorum. İnsan pek çok hatırasıyla sanatın içinde kendine yer bulabilir. Meşhur’un çevirmenliği ve edebiyata olan ilgisi sizin bu hikâyeyi örmenizde hareket kabiliyetinizi nasıl etkiledi? Anlatmak istediğim meseleyi daha kolay işlememe olanak verdi Meşhur’un edebiyat tutkusu ve diğer dillere olan yatkınlığı. Çevirmenlik zor bir meslek ve maalesef hakkı tam anlamıyla teslim edilmeyen bir konumda ülkemizde. İyi bir okur olarak çok şanslı olduğumuzu harika çevirilere imza atan çok sayıda çevirmene sahip olduğumuzu düşünüyorum. Bunu elbette dilimizi hakkıyla kullanan, pürüzsüz çevirilere imza atan çevirmenlere borçluyuz. Külliyattaki bu çeşitliliği sağlayan Meşhur’un çevirmen kimliğini ve edebiyat tutkusunu vurgulayan bir yapı oluşturmaktı. İşkence Külliyatı sayı olarak arttıkça Meşhur çevirmen olarak önem kazandı beklenen, takip edilen biri haline geldi. Kendimden biliyorum, bazı çevirmenlerin yeni çevirilerini heyecanla bekleyenlerdenim. Ülkemizde sağlam bir çeviri geleneği mevcut. Haklarının tam teslim edilmediğini düşündüğüm için romanın çeviriye tekabül eden külliyat kısmını da kitap içinde kitap formatında oluşturdum. Bunu okurlara ve yayıncılara tekrar tekrar hatırlatmak gerekiyor sanırım. Peruk dükkanındaki işi ile çevirmenliği arasındaki bağı kuran Külliyat Bölümleri için ayrı kurgular, öyküler yazmak gerektiği anlaşılıyor. Bu da kitap içinde kitap yazmak demek. En baştan nasıl bir yol haritası çizdiniz bu kitap için? Kitap içinde kitaplar fikri kahramanın çevirmen kimliğini benimsedikten sonra ortaya çıktı. Peruk dükkanındaki dışa dönük dünyası ile edebiyat camiasındaki gizemli, kapalı hali arasında bir paralellik kurmak kitaplar aracılığı ile mümkün oldu. Külliyatla birlikte dünyadaki tüm işkence vakalarına değinmek mümkün olmasa da yapılanların aynılığı, yapanların benzerliği ve yaşanan acıların ortaklığı hikayeleri birbirine bağladı. Şiddeti sadece fiziksel olanla sınırlamak yerine tüm yönleri ile ele almak yerinde bir karardı roman için. İşkencenin ve kötülüğün evrensel boyutuna değinip buradan hareketle bireysel acılara ve kayıplara dokundu metin. Bir yapbozun eksik parçalarını birleştirmek gibi bir şeydi külliyat bölümleri.  Bu kitabı yazarken sizi en çok ne zorladı? Romana başlamak önceleri bilinmeyen sulara atlamak gibiydi ancak sayfalar ilerledikçe, yüzmeye başlayınca suyun içinde her şey o kadar tanıdık ve bildik geldi ki adeta kulaç atmak keyif verir oldu. Sonuçta bir metnin peşinden gitmek hangi tür olursa olsun yazma sonsuz bir haz verir bize. İsim ve kapak seçimlerinde nelere dikkat ettiniz? 12.İsim bulmakta zorlanan, hatta metni yazdıktan haftalar sonra isim bulan biri olarak bu romanda da yaklaşık bir yıl boyunca isim arayışım sürdü. Romanın yoğunluğunu, dönemin karanlığını, yaşananların ağırlığını, Meşhur’un yalnızlığını ve çaresizliğini, hikâyenin dilsizliğini, anlatının gücünü vurgulayacak bir isim araştırdım. Neyse ki yazar dostlar imdadıma yetişti. Tiyatro oyun yazarı ve yönetmeni Şamil Yılmaz romana bu güzel ismi verdi. Kapak seçiminde ise editörüm Bilal Acarözmen’in çabası ve yardımı etkili oldu. Görür görmez kapağın Meşhur’a ve kitaba yakıştığını düşündüm. Kitabın başında Agota Kristof’un alıntısında ‘Acılar diniyor, anılar köreliyor’ ‘Diniyor, köreliyor dedim, evet, ama kayboluyor demedim’ diyor. Bu kadar şiddeti anlatan, yakın geçmişi ele alan cesur bir kitaptan sonra bizi okurlar olarak neler bekliyor. Kaybolmayan başka çığlıklar da duyacak mıyız sizden? Acılar ve anılar hiçbir zaman kaybolmuyor, hatta daha derine işliyor. Yer kabuğunun kayıpları her daim çok fazlaydı, asla azalmadı, çoğaldı, yaralarımız hafiflemedi, korkularımız kaybolmadı, şiddet yok olmadı, karanlık bitmedi. O yüzden yazacak çok fazla acımız, paylaşacak çokça derdimiz ve ortaklık kuracak, duygudaşlık kuracak çok fazla yasımız var. Yazarın yaşadığı çağ ile ilgili bir savaşı olmalı diye düşünenlerdenim. Bir meselesi, tasası, derdi olmalı yazarın.  Teşekkür ederim bu incelikli sorular için. Bu röportaj için çok teşekkürler. Kalbin Durduğu Bütün Zamanlar’ın yolu açık olsun.

  • Yapay zekanın insan zihnini taklit etme yolculuğu

    Çok sevilen “Bir Nefeste” serisinin en yeni kitabı, yapay zekânın 1950'lerdeki mütevazı başlangıcından yola çıkıyor ve günümüzün insan beyninden daha fazla nörona sahip olağanüstü yeni modellerinin doğuşunu araştırıyor. Yapay zekâdaki büyük gelişmeler onu bir kez daha manşetlere taşıdı. Peki ama bilgisayarları kullanarak insan zihnini taklit etmeye tam olarak ne zaman başladık ve yapay zekânın şu andaki ve gelecekteki yeteneklerinin ne kadarı gerçek? Yapay zekâ daima büyük bir heyecan ve endişe kaynağı olmuştur. ChatGPT gibi modellerin hayatımıza girmesinden bu yana, yapay zekânın kapsamı ve yetenekleri teknolojimizi hem iyi hem de kötü yönde dönüştürmeye hazır hale gelmiş gibi görünüyor. Çok sevilen “Bir Nefeste” serisinin en yeni kitabı, yapay zekânın 1950'lerdeki mütevazı başlangıcından yola çıkıyor ve günümüzün insan beyninden daha fazla nörona sahip olağanüstü yeni modellerinin doğuşunu araştırıyor. Yapay zekâlar ve yaratıcılarına odaklanan kitap, her bir yapay zekânın arkasındaki bilim ve mühendisliği açıklıyor, etik konuları tartışıyor ve insan teknolojisindeki en önemli ve tartışmalı gelişmelerden biri hakkındaki en ilginç bilgileri ve bu alanın geleceğinde bizi nelerin beklediğini ele alıyor. Peter J. Bentley Doğum: 16 Mayıs 1972, Colchester, İngiltere. Mesleği: Bilgisayar bilimci, popüler bilim yazarı, öğretim görevlisi ve danışman. Eğitim: Lisans (B.Sc.) derecesini 1993’te University of Essex’te yapay zekâ alanında aldı. Doktora (Ph.D.) çalışmasını “evrimsel tasarım” (evolutionary design) üzerine 1996’da tamamladı; bu doktora tezi, genetik algoritmalar kullanarak katı cisimlerin tasarımını içeriyordu. Akademik Görevler ve Araştırma: University College London’da (UCL) Onursal Profesör ve Öğretim Görevlisi. KAIST (Kore İleri Bilim ve Teknoloji Enstitüsü) ile işbirlikleri var; ayrıca Autodesk ile ziyaretçi profesörlük gibi görevlerde bulunuyor. “Digital Biology Interest Group” adlı birimi yönetiyor; araştırma alanları evrimsel hesaplama, yapay yaşam, sürü zekâsı, yapay bağışıklık sistemleri, yapay sinir ağları, ve biyolojik ilhamlı bilişim sistemleri gibi konuları kapsıyor. Popüler Bilim Yazarlığı ve Yayınlar: “Digital Biology”, “The Book of Numbers”, “The Undercover Scientist”, “Digitized”, “10 Short Lessons in Artificial Intelligence and Robotics” gibi popüler bilim kitapları var. BBC Science Focus gibi dergilere, Wired UK’ye yazılar yazıyor. Uygulamalı Projeler ve İlginç Girişimler: iStethoscope Pro: Kalp seslerini toplamak ve makine öğrenmesiyle hastalıkları teşhis etmek amacıyla kullanılan bir iPhone uygulaması. Ayrıca teknoloji danışmanlığı, startup girişimleri ve sürdürülebilirlik projeleriyle de ilişkilendiriliyor. BİR NEFESTE YAPAY ZEKÂ Peter J. Bentley Maya Kitap, 2025 Çeviri: Başak Çatıkkaş Tür: Araştırma 224 s.

  • 9. İzmir Uluslararası Edebiyat Festivali 17–19 Ekim 2025’de gerçekleşecek

    İzmir bu yıl 9. kez edebiyat festivali coşkusuna hazırlanıyor: 17–19 Ekim tarihleri arasında gerçekleşecek etkinlikte gençlik, söyleşi, atölye ve kitap buluşmaları öne çıkacak. İzmir, 17–19 Ekim 2025 tarihleri arasında 9. Uluslararası Edebiyat Festivali’ne ev sahipliği yapacak. Festival, İzmir’in kültürel dokusunu edebiyatla buluşturacak etkinliklere sahne olacak. Uluslararası ve yerli yazarlar, çevirmenler, genç okurlar ve edebiyatseverler festival kapsamında panellerde, okuma atölyelerinde, şiir söyleşilerinde ve kitap buluşmalarında bir araya gelecekler. Festival programı gençlik edebiyatından klasik metinlere, çeviri söyleşilerinden deneysel edebiyata kadar geniş bir yelpazeyi kapsayacak şekilde hazırlandı. Özellikle genç katılımcılara yönelik “Yazın Gençlik İçin” temalı atölyeler, okuma kulüpleri ve ödüllü öykü yarışmaları festivalin dikkat çeken başlıkları arasında yer alacak. Festivalin düzenleyicileri, etkinlik alanlarının İzmir merkezinde kolay ulaşılabilir mekânlardan oluşacağını, program detaylarının ilerleyen günlerde açıklanacağını belirtti. İzmir’in edebiyat dünyasındaki konumunu güçlendirmesi beklenen bu festival, hem yerel kültür yaşamına hem de ulusal edebiyat sahnesine canlılık kazandıracak bir etkinlik olarak gösteriliyor.

  • Ekenek'in 10. sayısının dosya konusu: Attilâ İlhan 100 yaşında

    Eğitim-İş’in kültür, sanat ve edebiyat dergisi Ekenek; sonbahar 2025 tarihli 10. sayısında Türk şiirinin büyük ismi Attilâ İlhan’ı doğumunun 100. yılında özel bir dosyayla selamlıyor. “Hayal / Estetik / Emek” anlayışını merkeze alan Ekenek, onuncu sayısında Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en özgün seslerinden Attilâ İlhan’a adanmış kapsamlı bir içerikle okur karşısına çıkıyor. 10. sayısıyla birlikte Kaan Eminoğlu editörlüğünde yayımlanmaya başlayan dergide Attilâ İlhan’ın düşünsel mirası, estetik anlayışı ve toplumcu gerçekçi duruşu; şiirlerinden sinemaya, politik görüşlerinden genç kuşaklara bıraktığı etkiye kadar geniş bir çerçevede ele alınıyor. Dosya kapsamında Ozan Öner, M. Sadi Karademir, Kaan Eminoğlu ve Zekeriya Çavuşoğlu; Attilâ İlhan’ın sanat evrenini farklı yönleriyle inceliyor. Ayrıca Kaan Eminoğlu’nun, Banu Avar’la yapmış olduğu kapsamlı söyleşi, şairin düşünsel izlerini sürüp İlhan’ın edebiyatla kurduğu çok katmanlı ilişkiye yeni bir okuma alanı açıyor. Ekenek, bu özel sayısıyla yalnızca Attilâ İlhan’ı anmakla kalmıyor; aynı zamanda Cumhuriyet kuşağının düşünsel birikimini, şiirin direniş gücünü ve sanatın toplumsal sorumluluğunu da yeniden hatırlatıyor. Bu sayıda Gültekin Emre, “Şiir Günlükleri” başlıklı yazılarının ilkiyle okurun karşısına çıkıyor. Umut Boyun, Niels Hav, Kaan Eminoğlu, Ece Yılmaz, Mehmet Rayman, İlhan Kemal, Bedriye Korkankorkmaz, Gazanfer Eryüksel ve Oya Uysal dergiye şiirleriyle katkı sunarken Doğan Görmez, Hürriyet Yaşar, Eray Karınca, Erdinç Gültekin ve Meliha Yıldırım öyküleriyle yer alıyor. Günay Güner’in İlhan Selçuk’u, Güzel Zeynep Tunçok’un Nilgün Marmara’yı, Yalçın Duman’ın Enver Gökçe’yi, A. Kadir Paksoy’un öğretmenlik yıllarını, Aydın Akyüz’ün Türkçenin doğru kullanımını, Kemal Ateş’in yazar örgütlerini, Halûk Cengiz’in günümüz Türk şiirini, Kaan Tanyeri’nin şiirin estetik temellerini, Eren Koçdemir’inse İlhan Tarus’un Ahmet Muhip Dıranas’a yönelik eleştirilerini merkeze aldıkları yazılarıyla yer aldığı bu sayıda Sıla As’ın Niels Hav ile Filiz N. Kabacı’nın Bâki Ayhan ile yapmış oldukları söyleşiler dikkat çekiyor. Eğitim-İş, Ekenek dergisiyle kuruluşunun 20. yılında da sanatı emekle, estetiği düşünceyle buluşturan çizgisini sürdürüyor. Ekenek dergisine 81 ildeki Eğitim-İş şube ve temsilciliklerinden ücretsiz olarak ulaşılabilecek dergi aynı zamanda çevrim içi olarak da erişime açık: https://www.egitimis.org.tr/ekenek-dergimiz

  • Granada: Kucaklaşmanın en derin, en şiirsel hali

    Deniz Zeka ve Hande Özçelik yazdı: "Belki Lorca’nın gölgesiydi sokak aralarında karşılaştığım, belki de Alhambra’nın duvarlarına sinmiş çingene ezgileriydi beni bu kadar etkileyen. Bilmiyorum. Bildiğim tek şey var: Granada’ya vardığımda yalnız olmadığımı hissettim. Şehrin her taşında, her nakışında kendimle karşılaştım." Akşam saat dokuzu vurduğunda Sevilla’da güneş yavaşça alçalıyor ve şehir altın tozuna bulanmış bir masal kentine dönüşüyor. Gökyüzü yorgun bir yaz akşamının son renklerini savururken. Şehrin taş sokaklarında asırlık bir serinlik yalayıp geçiyor yüzümüzü… Elimde kurutulmuş meyvelerden damıtılmış zarif bir beyaz şarap; her yudumumda güneşin içini ısıttığı incirin, kayısının buruk ve tatlı hatırası saklı. Yanında çıtır kroketler- dışı narin bir çıtırtı, içi yumuşacık bir sır gibi. Derinlerden, zamanın içinden süzülerek gelen bir ses; fayton tekerleklerinin taş zeminde çıkardığı o nostaljik tını… Sanki geçmiş bugünün omzuna dokunuyor; bir atın yavaş adımlarıyla, uzak bir romanın içine çekiyor beni. Sevilla’nın bu saatlerinde ne geçmiş tam geçmişte kalıyor, ne an tam bugüne ait. Her şey zamansız bir güzelliğin içinde birbirine karışıyor. Granada’da Kendimi Buldum Lorca’nın Gölgesinde, Alhambra’nın Sessizliğinde Granada… İlk hecesiyle kalbime işledi. O sızıyı tanıyorum; bir şairin ömrü boyunca taşıdığı, bir halkın asırlardır içinde büyüttüğü derin sızı bu. Belki Lorca’nın gölgesiydi sokak aralarında karşılaştığım, belki de Alhambra’nın duvarlarına sinmiş çingene ezgileriydi beni bu kadar etkileyen. Bilmiyorum. Bildiğim tek şey var: Granada’ya vardığımda yalnız olmadığımı hissettim. Şehrin her taşında, her nakışında kendimle karşılaştım. Endülüs, Batı ile Doğu’nun el ele verip göğe doğru dua ettiği bir toprak parçası. Granada ise bu kucaklaşmanın en derin, en şiirsel hali. Arap kemerlerinin gölgesinde bir İspanyol gitarı tınılıyor. Hıristiyan bir kulede ezan sesinin yankısı duyuluyor gibi. Zaman burada doğrusal değil; tarih bir döngüye dönüşmüş, birbirine karışan uygarlıklar bir bütün oluşturmuş. Alhambra’yı ilk gördüğümde içim titredi. Oymalı duvarlar, fısıltı gibi akan sular, zamanın bile saygı duyduğu sessizlik… Her ayrıntıda bir dua saklıydı. Her nakış, geçmişin bir dilimiydi sanki. Ve ben, taşların arasına sıkışmış bir yalnızlığı sevdim orada. Lorca’nın dizeleri geldi aklıma: "Granada, granada, benim kanlı şehrim!" Sanki o da Alhambra’nın avlusunda oturup beni bekliyordu. Çingenelerle karşılaştım sonra. Sacromonte’nin mağaralarında, geceleri yangın gibi yanan birer hikâyeydi onlar. Ne zaman ki flamenco başladı, ne zaman ki topukların ritmi yerle göğü titretti, işte o zaman ruhumda bir kıpırtı hissettim. İçimdeki kadim bir parça, o ritme eşlik etmek istedi. Dilini bilmediğim bir şarkının sözleriyle ağlamak gibi bir şeydi bu. Granada’da zamanın kıyısında yürüdüm. Ne tam Batıdaydım ne de tümüyle Doğuda. Belki de ilk kez hiçbir yere ait olmamanın huzurunu yaşadım. Lorca’nın acısıyla çingenelerin neşesi iç içe geçti içimde. Alhambra’nın sessizliğinde geçmişimle konuşup bir çingene şarkısında geleceğimi dinledim. Bu şehir bana kendimi gösterdi. Hem yitirdiğim hem yeniden bulduğum bir “ben” vardı Granada’da. Giderken arkamı dönüp son bir kez baktım. O an hissettim: Bazı şehirler seni sadece gezgin değil, insan kılar. Sisler İçinden Yükselen Ruh: Sevilla’da Bir Flamenco Gecesi Sislerin içine gömülmüş siyah bir sahne… Gitarın ilk tınısıyla başlıyor her şey. Kalbin ritmiyle yarışan parmaklar, tellere dokunur dokunmaz salonun kalbi atmaya başlıyor. Ardından içli bir ses, derinlerden gelen bir çağrı gibi yankılanıyor: hamile bir kadının, göğsünden değil, köklerinden kopup gelen o benzersiz çığlığı. Sadece bir şarkı değil bu; bir ağıt, bir isyan, bir dua. İspanyolların duende dediği o tarif edilemeyen ruh haliyle örülü. Flamenco, Endülüs’ün kadim toprağından doğmuş, göçlerin, acıların, sevinçlerin ve kuytulardaki tutkuların dilidir. Çingenelerin, Arapların, Yahudilerin ve İspanyol köylülerinin ortak ezgisidir. Her notasında bir tarih, her adımında bir direniş gizlidir. 19. yüzyılın sonunda sahnelere taşınmadan önce, avlularda, küçük köy meydanlarında, evlerin loş odalarında yaşanıyordu flamenco. O günden bugüne değişti belki formu, ama özü hep aynı kaldı: içten, kırılgan ve yakıcı. O gece sahnede üç kadın dansçı vardı. Her biri farklı renklerde, ama her biri bir duygunun rengiydi sanki. Birinin kırmızısı öfkeyi, diğerinin mavisi özlemi, ötekinin siyaha çalan mürdümü tutkuyu fısıldıyordu. Bir erkeğin ayaklarıysa toprağı dövüyordu. Zarif ama sert; estetik ama öfkeli. Her adımıyla bir meydan okuma, her dönüşüyle bir kabul vardı. Sanki hayatın kendisiydi bu dans: dengesiz ama anlamlı, yoğun ama bir o kadar duru. Flamenco’da şarkıcılara cantaor, dansçılara bailaor, gitaristlere tocaor denir. Ama bu unvanlar sadece mesleği değil, bir ruh halini de anlatır. Çünkü flamenco yapmak bir iş değil, bir yaşam biçimidir. Şarkıcılar siyah giyinmişti o gece; karanlığı içlerinde taşır gibi. Ama sesleriyle o karanlığı delip geçmişlerdi. Bazen bir annenin feryadı gibiydi söyledikleri, bazen terk edilmiş bir sevgilinin yakarışı. Hamile olan şarkıcının sesinde ise iki yürek atıyordu sanki. Yaşamın hem kaynağı hem sınırı vardı orada. Bir saat boyunca, hiç durmadan, gözümüzü bile kırpmadan izledik sahneyi. Çünkü sadece bir gösteri izlemiyorduk. Bir hikâyeye, bir kültüre, bir milletin kalbine tanıklık ediyorduk. Dansçıların her hareketinde geçmişin gölgeleri vardı; mağaralarda yankılanan ezgiler, Granada’nın taş sokaklarında yankılanan ayak sesleri, Cádiz’in tuzlu rüzgârında savrulan etekler… Flamenco bir anlatı biçimi değil sadece; bir hafızadır. Bastırılmışların, dışlanmışların, âşıkların, kaybedenlerin ve direnenlerin sesi. Sevilla’da, o siyah sisin içinde anlatılan da tam olarak buydu: aşk, inanç, kayıp, öfke ve umut. Sessizliğin bile yankılandığı bir dans. Sahne karardı. Alkışlar yükseldi. Ama içimizde hâlâ bir nota çınlıyordu: Duende. Adını koyamadığımız, sadece hissedebildiğimiz o şey. Belki de flamenco’nun ta kendisi.

  • Bakmakla yetinmeyin — biraz daha yaklaşın

    Edebiyatın ustalarından Nedim Gürsel, resimle arzunun kesiştiği büyülü dünyanın kapısını aralıyor. Sanat tarihi yalnızca estetik bir serüven değildir; aynı zamanda arzunun, yasakların, bedensel hazların ve ölüm düşüncesinin de izini sürer. Courbet’nin “Dünyanın Kökeni”nden Picasso’nun “Avignonlu Kızlar”ına, Degas’nın gizli monotiplerinden Matisse’in mavi çıplaklarına uzanan bir yolculukta, resim ile cinselliğin ayrılmaz bağını keşfederiz. Nedim Gürsel, Eros’un Renkleri’nde hem ressamların tuvalleri hem de yazarların satırları arasında geziniyor; Paris’in buluşma evlerinden Nice’in ışıklı kıyılarına, Orsay ve Pompidou’nun galerilerinden ressamların atölyelerine uzanan bir güzergâhta, okuru sanatın en mahrem alanına davet ediyor. Edebiyatın tanıklığıyla resimlerin içine giren bu kitap, erotizmin sanatta yalnızca çıplaklıkla değil, yas, yalnızlık, haz, korku ve özgürlükle nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor. Gürsel’in usta anlatımı, renklerin, gölgelerin ve arzunun iç içe geçtiği o büyülü dünyanın kapısını aralıyor. Yazar, yalnızca resim tarihine değil, aynı zamanda insanın kendine bakışına da ayna tutuyor. Courbet, Degas, Matisse ve Picasso gibi ustaların fırça darbelerinde saklı olan arzunun, utancın, yasın ve direncin izini sürerken; sanatın, varoluşun en derin, en çıplak yanına uzandığı anlara ışık tutuyor. Eros’un Renkleri, sanat tarihine tutkulu bir bakışla yaklaşırken aynı zamanda bir yazının nasıl tabloya dönüşebileceğini de gösteriyor. Her bölümde bir resim, bir beden, bir duygu yeniden doğuyor. Gürsel’in dili, akademik titizliğin ötesinde edebiyatın şiirselliğini taşıyor; anlatısı, sanatın hem görsel hem bedensel doğasına yaklaşırken okuru da bu arayışın bir parçası hâline getiriyor. Bu kitap, yalnızca sanatseverler için değil, insanın kendi karanlık arzularıyla yüzleşmeye cesaret eden herkes için bir davet. Bir resme yalnızca bakmakla yetinmeyip onu görmek, anlamak, içselleştirmek isteyenler için çağrıdır bu kitap: Bakmakla yetinmeyin — biraz daha yaklaşın. Nedim Gürsel , 1951’de Gaziantep’te doğdu. Galatasaray Lisesi’ni ve Paris Sorbonne Üniversitesi Modern Fransız Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi; aynı üniversitede Nâzım Hikmet ve Aragon üzerine Prof. Etiemble’ın yönetiminde karşılaştırmalı edebiyat doktorası yaptı. Halen CNRS’te (Fransa Bilimsel Araştırmalar Ulusal Merkezi) araştırma başkanı olarak görev yapmakta ve Paris INALCO’da (Doğu Dilleri ve Medeniyetleri Enstitüsü) Türk edebiyatı dersleri vermektedir. Edebiyatın hemen her dalında ürün veren Nedim Gürsel’in kitapları Fransa başta olmak üzere yirmi beş ülkede yayımlandı, bazı öykülerinden yapılan tiyatro uyarlamaları Türkiye ve Avrupa ülkelerinde oynandı. Yazar DAAD adlı kurumun davetlisi olarak bir yıl Berlin’de kaldı; Fransa, Almanya, İtalya ve Türkiye gibi pek çok ülkede hakkında incelemeler ve doktora tezleri yapıldı, belgeseller çekildi. Nedim Gürsel’in aldığı ulusal ve uluslararası ödüller: Türk Dil Kurumu Ödülü (1976), Abdi İpekçi Barış Ödülü (1986), Fransız PEN Kulüp Özgürlük Ödülü (1986), Haldun Taner Öykü Ödülü (1987), Struga Altın Plaket Ödülü (1992), Radio France Internationale Öykü Ödülü (1992), France-Turquie Ödülü (2004), Fransa Hükümeti Edebiyat Şövalyesi Nişanı (2004), Mevlânâ Dünya Kardeşlik Ödülü (2009), Türkiye Yayıncılar Birliği İfade Özgürlüğü Ödülü (2009), Balkanika Vakfı Uluslararası Roman Ödülü (2012), Fransa Akdeniz Roman Ödülü (2013), Türk Dünyası Kızıl Elma Ödülü (2016), Türkiye-Avrupa Eğitim ve Bilimsel Araştırmalar Vakfı Ödülü (2018), Çukurova Sanat Girişimi Büyük Ödülü (2019). EROS'UN RENKLERİ - Resim, Cinsellik ve Ötesi Nedim Gürsel Doğan Kitap, 2025 Tür: Deneme 248 s.

bottom of page