Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- "Sevgi hem en kırılgan hem de en sarsılmaz direniş biçimidir"
Sevmenin bir kitabı olabilir mi? Eduardo Galeano'ya göre, evet. Çünkü onun kaleminde sevmek, yalnızca bir duygu değil; dünyayı değiştiren bir güç, insanı insana yaklaştıran bir özgürlük alanıdır. Sevmenin Kitabı ise Galeano'nun acı tatlı gönül serüvenlerini, içten dostlukları ve gündelik hayatın getirdiği ışıltılı enstantaneleri süzgecinden geçirerek satırlara döktüğü, en etkileyici metinlerinden bir araya getirilen bir güldeste. Sürdürülen ya da sonlanan birliktelikler, sığınılan ya da kovulan ülkeler, yoldaşlıklar, bağışlayan ve cezalandıran tanrılar, sırtını güneşe yaslayanlar, hatırlayışlar, unutuşlar... Galeano'nun, aşkın birçok veçhesinden bahsederken, şahitlik ettiği ve kayda geçirdiği adaletsizliklere rağmen insan ruhunu anlama konusundaki takdire şayan çabası, okurunu ihtimallerin heyecanına hazırlamakla kalmıyor, dünyada bulmaya çabaladığı sevgiye ve güzelliğe de ayna tutuyor. Okuru sınırları belirli bir kafese değil, pencereleri ve kapıları ardına kadar açık bir dünyaya davet eden Galeano; küçük ayrıntılarda saklı büyük hakikatleri, hüzünle karışık bir mizah ve derin bir şiirsellikle anlatıyor. Ne de olsa sevgi hem en kırılgan hem de en sarsılmaz direniş biçimidir. Eduardo Germán Hughes Galeano (d. 3 Eylül 1940, Montevideo - ö. 13 Nisan 2015, Montevideo), Uruguaylı gazeteci ve yazar. Kitapları birçok farklı dile çevrilmiştir. Eserleri Las Venas Abiertas de América Latina (1971), (Latin Amerika'nın Kesik Damarları, 2006; Çeviren: Roza Hakmen, Attila Tokatlı, ÇİTLEMBİK YAYINLARI, ISBN 978-975-666-399-8) Días y noches de amor y de guerra (1978), (Aşkın ve Savaşın Gündüz ve Geceleri, 2012; Çeviren: Süleyman Doğru, SEL YAYINCILIK, ISBN 978-975-570-562-0) Biz Hayır Diyoruz Memoria del fuego I: Los nacimientos (1982), Yaratılış - Ateş Anıları 1, 1994; Çeviren: Zülal Kılıç, CAN YAYINLARI, ISBN 978-975-510-560-4 Ateş Anıları 1: Yaratılış, 2016; Çeviren: Süleyman Doğru, SEL YAYINCILIK, ISBN 978-975-570-790-7 Memoria del fuego II: Las caras y las máscaras (1984), Yüzler ve Maskeler - Ateş Anıları 2, 1995; Çeviren: Nihal Yeğinobalı, CAN YAYINLARI, ISBN 975-510-561-1 Ateş Anıları 2: Yüzler ve Maskeler, 2017; Çeviren: Süleyman Doğru, SEL YAYINCILIK, ISBN 978-975-570-849-2 Memoria del fuego III: El siglo del viento (1986), Rüzgarın Yüzyılı - Ateş Anıları 3, 1995; Çeviren: Nihal Yeğinobalı, CAN YAYINLARI, ISBN 978-975-510-562-8 Patas arriba: Escuela del mundo al revés (1998), (Tepetaklak – Tersine Dünya Okulu, 2004; Çeviren: Bülent Kale, ÇİTLEMBİK YAYINLARI, ISBN 978-975-666-350-9) Zamanın Ağızları Yürüyen Kelimeler El libro de los abrazos (1993), (Kucaklaşmanın Kitabı, 1994; Çeviren: Nihal Yeğinobalı, CAN YAYINLARI, ISBN 978-975-510-422-5) Gölgede ve Güneşte Futbol Söz Mezbahası,Görüşmeler, Gözlemler, Görünümler Espejos: una historia casi universal (2008), (Aynalar - Neredeyse evrensel bir tarih, 2009; Çeviren: Süleyman Doğru, SEL YAYINCILIK, ISBN 978-975-570-437-1) Ve Günler Yürümeye Başladı Mujeres - antología (2015), (Kadınlar, 2016; Çeviren: Süleyman Doğru, SEL YAYINCILIK, ISBN 978-975-570-773-0) SEVMENİN KİTABI Eduardo Galeano Sel Yayıncılık, 2025 Çeviri: Süleyman Doğru Tür: Deneme 344 s.
- "Ölüm kaçınılmazdır fakat ona verilen anlam insanın elindedir"
Lina Yalınçay, Murat Özsan’ın Yenişehir’de Bir Kavak Ağacı kitabında yer alan “Timur Şimşek’in Beklenmedik Ölümü” öyküsü üzerine yazdı: "Bir insan kendi ölümü üzerinde özgürce tasarrufta bulunabilir mi? Bu tasarruf başkalarının hayatını, yasını, adalet duygusunu nasıl etkiler? Özsan’ın metni bu sorulara doğrudan yanıt vermez; tersine, okuru cevapsızlıkla baş başa bırakır." Murat Özsan’ın Yenişehir’de Bir Kavak Ağacı kitabında yer alan “Timur Şimşek’in Beklenmedik Ölümü” öyküsü, ilk bakışta polisiye türünün alışılagelmiş kalıplarını çağrıştırır: Gizemli bir ölüm, soruşturmayı yürüten bir komiser, ipuçları ve geriye kalan sırlar. Ancak anlatı ilerledikçe okur, bu ölümün ne sıradan bir cinayete ne de rastlantısal bir soyguna benzediğini fark eder. Olay, aslında bizzat maktulün kendi senaryosunu yazması ve ölümü bir edebi metne dönüştürmesiyle açıklık kazanır. Bu noktada öykü, polisiye estetiğin sınırlarını aşarak felsefi ve varoluşsal bir sorgulamanın alanına yerleşir. Öykünün merkezindeki figür, kanser hastası Timur Şimşek’tir. Tıbbi açıdan bakıldığında ölümün kapıda olduğu bellidir; metastazlar yayılmış, hastalık tedaviyi anlamsız hale getirmiştir. Ancak Timur, pasif biçimde ölümü beklemek yerine onu kurgusal bir projeye dönüştürür. Burada Camus’nün absürd düşüncesiyle Sartre’ın özgürlük anlayışı çarpıcı biçimde kesişir: Ölüm kaçınılmazdır fakat ona verilen anlam insanın elindedir. Timur’un tercihi, ölümü edilgen bir son olmaktan çıkarıp, kendi yazdığı bir “oyuna” dönüştürmektir. Böylece yaşamının son ânında bile özne kalır, varoluşunu kendi iradesiyle sonlandırır. Öykü boyunca sıkça vurgulanan “oyun” ve “bulmaca” temaları bu varoluşsal tercihin simgesel uzantılarıdır. Timur ve dostu Naci’nin yıllar boyunca oynadıkları bulmacalar, kurguladıkları senaryolar, nihai olarak ölümün sahnelenmesine zemin hazırlar. Timur, kendi ölümünü bir oyun kuralı gibi tasarlar: Şifreler, saklanmış notlar, çözülmesi gereken bilmeceler… Böylelikle ölüm, yalnızca biyolojik bir son değil, edebi bir performans, bir kurmaca eylemi haline gelir. Dostu Naci ise bu oyunun zorunlu bir ortağıdır; bulmacaları çözmek, notları takip etmek ve geriye kalan anlamı bir araya getirmek ona düşer. Bu süreçte Naci yalnızca bir tanık değil, aynı zamanda okurun da vekilidir; onun şaşkınlığı, karışıklığı ve arayışı okurun deneyimiyle bütünleşir. Öykünün en güçlü yanlarından biri, edebiyatın ölüm karşısındaki işlevini sorgulamasıdır. Timur’un geride bıraktığı mektuplar, ölümünü sıradan bir intihar ya da hastalık sonucu olmaktan çıkarıp, sonsuz bir metin döngüsüne dönüştürür. Timur, polis dosyasının asla kapanmayacağını, her yeni cinayette adının yeniden gündeme geleceğini söyler. Bu, onun için “ölümden sonra var olma” biçimidir: Beden yok olsa da, metin ve belirsizlik yaşamaya devam edecektir. Böylece edebiyat, yok oluşun karşısında bir tür süreklilik sağlar. Metnin metinlerarası göndermeleri de bu felsefi boyutu derinleştirir. Dostoyevski’nin Suç ve Ceza ’sı öyküde doğrudan bir nesne olarak yer alır; Timur’un notunu sakladığı kitap, yalnızca bir saklama mekânı değil, aynı zamanda suç, ceza, vicdan ve seçim üzerine düşüncelerin de bağlandığı bir semboldür. Yine Stevenson’ın Dr. Jekyll ve Mr. Hyde göndermesi, Timur’un kendi içinde yarattığı katil ve kurban ikiliğini açığa çıkarır. Bu metinlerarası bağlar, Özsan’ın öyküsünü bireysel bir trajedi olmaktan çıkarıp dünya edebiyatının varoluşçu sorgulamalarıyla diyaloga sokar. Ancak öykü yalnızca bireysel felsefi arayışlara değil, etik sorulara da kapı aralar. Timur’un ölümünü bu şekilde kurgulaması, yakın dostunu –Naci’yi– bir oyunun parçası haline getirmesi, hatta polisi ve devleti yanıltmayı seçmesi etik açıdan problematiktir. Bir insan kendi ölümü üzerinde özgürce tasarrufta bulunabilir mi? Bu tasarruf başkalarının hayatını, yasını, adalet duygusunu nasıl etkiler? Özsan’ın metni bu sorulara doğrudan yanıt vermez; tersine, okuru cevapsızlıkla baş başa bırakır. Fakat tam da bu belirsizlik, edebiyatın gücüdür: Yanıt vermek değil, yeni sorular yaratmak. Sonuç olarak “Timur Şimşek’in Beklenmedik Ölümü”, bir polisiye öykü olmanın çok ötesinde, ölümün edebiyat aracılığıyla nasıl yeniden yazılabileceğini gösterir. Timur’un ölümü sıradan bir son değil, kendi kendisinin katibi olduğu bir başlangıçtır. Murat Özsan, bu öyküyle polisiye türünün sınırlarını genişletirken, aynı zamanda edebiyatın temel meselelerinden birini –ölüm karşısında insanın konumunu– yeniden gündeme getirir. Okur, metni bitirdiğinde yalnızca bir cinayetin ya da intiharın değil, yazının ve varoluşun derin ilişkisini de düşünmeye davet edilir.
- Öykü: Ceza
"Tavandan sandalyesinin üzerine sarkıtılmış lambanın solgun ışığı altında mürekkebi alete doldurdu delikanlı. Suratı ciddi, önündekinin kimliği, yüzü umrunda değil. Böylesi bir lambanın ışığı gölge vermeye bile yetmez, dedi. Ancak ana hatları gösterir." Özgü Çömezoğlu Koca salonda sıra sıra oturtulmuş her yaştan kadın. İçerisi çok da kalabalık sayılmaz. Sandalyelerin hepsi dolmamış. Oturan kadınların karşısındaki taburelerde birer genç adam, ellerinde dövme iğneleri. Onun dövmesini yapacak delikanlı da gelip oturdu karşısına. İğnesi hazırlanırken, o, etrafına alıcı gözle baktı. Bu beton duvarlar özellikle mi boyanmadan bırakılmıştı, odanın kasveti azalmasın diye? Tavandan sandalyesinin üzerine sarkıtılmış lambanın solgun ışığı altında mürekkebi alete doldurdu delikanlı. Suratı ciddi, önündekinin kimliği, yüzü umrunda değil. Böylesi bir lambanın ışığı gölge vermeye bile yetmez, dedi. Ancak ana hatları gösterir. Öyleyse, asıl gösteri dışarıda başlayacaktı demek ki. Burası sahnenin kulisi. Gözleriyle saydı, salonda toplam yirmi çift sandalye var. On birinde işlem yapılıyordu bu gün. Ne kadar suçlu vardır ki, talihsizlikleri kendine çekmiş kaç kadın vardır. Öyleyse cezalandırılacaklardı elbet. Karşısındaki delikanlı kara mürekkebi iğneli makinaya doldurunca kapağını kapadı. Alet şakağına değdiğinde tüm titreşimi teninde hissetti. Çıkardığı gürültü verdiği acıdan çok. Kendi makinasının sesi diğerlerinin sesine karıştı. Önünde oturan delikanlı bir an olsun onun gözlerine bakmıyordu. Karşısında bir karton parçası vardı ve o karton parçasını boyuyordu. Ezbere. Eli hiç titremeden, tereddütsüz. Salondaki makina gürültüsünü yaklaşan topuk seslerini bastırdı, cilalı lame ayakkabılarıyla âmir onlara yaklaştı. Açık dekoltesinden buruşmuş memelerinin üst kısmı seziliyordu. İnce elbisesi sarkık kalçalarını sımsıkı sarmış. Kalın çatallı sesiyle genç adama bağırdı, “Sallanma, sallanma.” Delikanlı oturuşunu düzeltti, el hareketlerini hızlandırdı ama sesini çıkarmadı. Kadın ona baktı, kıpkırmızı rujun gizleyemediği kırışmış dudaklarının arasından haykırdı, “Hak ediyorlar bunu, sen de okşuyor gibi işletme şu iğneyi,” dedi. Delikanlı bu kez başını kaldırıp kadına gülümsedi. Aletin her vuruşu kemiğini titretip, beyninde yankılandı. İşlenen motifi az çok tahmin edebiliyordu, başka kadınlarda da görmüştü daha önce. Neye benzediği belli değildi, bir siluet, belki bir hayalet. Gün boyu ona eşlik edecek bir tutsağın sembolü. Kara bir tül gibi transparan, ince ince işlenmiş ama şekli belirsiz. Aletin küçücük her bir darbesi suçlu olduğunu tekrarlayıp durdu. Az ileride oturtulmuş genç kıza baktı, kim bilir onun suçu neydi. Böylesi genç bir yaşta ömür boyu cezaya mahkûm edilecek hangi talihsizliği kendine çekmiş olabilirdi ki. Bir kaza yapıp kendini mi sakatladı, saldırıya mı uğradı, kim bilir belki de evini varını yoğunu soygunda kaybetti. Titreşimler kemiğine vurdukça cezası da zihnine yerleşiyordu. Âmir bağırdı adamlara, “Elinizi korkak alıştırmayın, adam gibi işleyin bu kadınların tenine nakışlarınızı.” Binanın demir kapısının açılmasıyla güneşin ışığı tenine vurdu. Başındaki taze yara sızladı, gölgesi yere düştü. Geniş kaldırımda sağına döndü, gölge önünde. Soluna döndü, gölge yine önünde. Yanından, etrafından geçenlere baktı, hepsi suçsuz ne dövmeleri var ne gölgeleri. Birkaç adım attı, ona basmamak için ne yapmalı? Adımlarını küçülttü, yerdeki o kara hayalet de kendiyle aynı hızda yürüdü. Gölgeye baktıkça suçunu hatırladı, niye başkalarının başına gelmemişti de onun başına gelmişti bu acı olay? Gölgeyi çiğnememek için tökezledi ama hayalet kendini ezdirmedi. Yaşlıca bir adam onun attığı acemi adımlara baktı yanından geçerken. Bir an durdu, ellerini arkasında kenetledi, sırıtarak, “Yeni mi?” dedi kaşlarını kaldırıp gölgeyi işaret ederek. Sonra göz kırpıp başını salladı, “Bakıyorum da adım atmaktan acizsin.” “Öyle, yeni çıktım şeyden... Ama çok oldu. Yani biraz önce yaptılar.” “Hadi hadi, halinden belli zaten,” dedi adam yüzünü buruşturup. Yoluna devam ederken dönüp dönüp baktı ona. Yüzü kızardı, ensesinden bir ağrı girdi, kendisini bulduğu bir banka attı. Kimse şu adam gibi tiksinerek bakmamıştı bu güne dek ona. Eskiden ben de gizliden bir bakış atardım doğrusu gölgelilere, diye geçti aklından. Adamın da olmalıydı elbet bir hatası ama ne yapsın. Talihsizliği kendine çekmezler ki, kadınlar gibi zayıf değildi erkekler. Talihsizlikler onları bulur. Dalgınlığından bir çocuk sesiyle sıçradı, annesi hızlıca elinden çekip kendine yapıştırdığı oğlunun canını acıtmıştı. “Yanımdan yürü, gitme o tarafa,” diye azarladı kadın onun yanına yaklaşan çocuğu. Onlara bakarken kalkınca gölgesine ayağının takıldığını sandı sendeledi. Yere kapaklanmaktan son anda kurtuldu. Kaldırıma düşen gölgesinin üstüne dayadığı elleri sıyrıldı, dizlerinin üstüne oturdu kaldı. Ne olmuştu şimdi, biraz önce bütün bakışları üzerine çeken kendisiyken. Şimdi neden herkes başka taraflara bakıyordu. Sanki yokmuş gibi. Oturduğu yerde kızarık avuçlarına baktı kaldı. İri bir el onu kolundan tutup çekince dizleri titreyerek doğruldu. Adamın yanındaki kadın, “Bir yerinizde bir şey var mı, yoklayın bakalım vücudunuzu,” dedi. Onun terden ıslanmış kâkülleri gözünün önüne girmiş, çantasındakiler yere saçılmıştı. Sesi çıkmıyordu, başını kaldırmadan anlaşılır anlaşılmaz, “Yok,” dedi. “Siz neden yattınız?” diye sorunca adam, başını iki yana sallamakla yetindi. “Geçmiş olsun.” “Hayırlı terhisler,” diyerek onun yanından ayrıldılar. Sabah penceresine vuran güneşle uyandı. Ne güzeldi güneşin gülen çehresi, resimlerde bile tombul, neşeli bir yüz olarak çizilen güneş. Doğruldu, odaya giren ışığın düşürdüğü gölgesine hayretle baktı. İlk kez güneşin ihanetini gördüm, dedi. Banyoya gitti, yüzünü yıkadı, mutfağa gidip kahve suyu koydu. Evin içinde nereye gitse, ne yapsa şu gölgeye gözü takılıp duruyordu. Ona baka baka giyindi, ona baka baka çantasını hazırladı. Kapıyı açarken gölge önünde, apartmandan çıkarken, sokakta, hep hep önünde. Kenardan yürüyordu, belki bir nebze gözlerden kaçardı böyle. Kaldırımın diğer tarafında gölgeli bir başka kadın gördü. Bir gidip anlatsa yaşadıklarını, o anlardı mutlaka. Hem o da anlatırdı. Kadın gölgesine dalmış başı önde yürürken yanı sıra gelen yeniyetme delikanlı ona yaklaştı. Bir anda kadının gölgesinin üzerine basarak yürümeye başladı, gülerek. Kadın sendeledi, adımları dengesizleşti, durup gencin ilerlemesini bekledi. O, kadının yanına gidecek gibi oldu, sonra duvar kenarında tuttuğu yolu izlemeye devam etti. Dükkânın önüne gelmişti bile, kapısında durdu, hiç girmemeli miydi? “Bitti mi, bitti mi inzivan, döndün mü?” Gömlek ve elbise askılarının arasından kollarını açıp gelen arkadaşı birden tam önünde durdu. Gölge aralarında bir bariyere dönüşmüştü. “Girmesem daha iyi olacak herhalde,” dedi başı önde. “Saçmalama, gölgen var diye işten atacak değiller ya. Cezanı çekiyorsun işte, kim ne diyecek.” Kasaya baktı, “Yerime başkasını almışlar bile,” derken kırgın gülümsedi. Arkadaşı kolundan tutup içeri aldı onu. “Sen yas inzivasındayken geçici düşündüler onu,” diye cevap verdi. O sırada iş arkadaşlarından bir delikanlı yanından geçerken başını salladı, alçak sesle, “Merhaba,” deyip adımlarını hızlandırdı, mağazanın kapısına doğru yürüdü. Şu konuşkan çocuk hani. Renk renk eteklerin ve elbiselerin ardından saçları sımsıkı toplanmış, uzun boylu incecik genç kadın çıktı geldi. “Hoş geldin, geçmiş olsun, biz de çıkmanı bekliyorduk,” dedi. “Ablama da tam beş ay inziva vermişlerdi.” Genç kadın O’nun gölgesine hiç bakmıyordu. “Burada hemen kaldığın yerden işine devam edebilirsin.” “Ama müşteriler, onlar beni görmek istemez ki müdürüm.” “Merak etme, ‘gölgeli’ çalıştırma ruhsatımız var bizim. Kapımıza asarız.” Kasanın ardındaki çekmeceden önünde gölgesiyle resmedilmiş bir kadın şablonu çıkardı. Vücudundaki tüm çıkıntılar vurgulanarak resmedilmiş, başı öne eğik kadın silueti. Gölgesi önüne düşmüş, gölgesiyle arasındaki alanda yeşil bir tik işareti. Levhaya bakarken eliyle çelimsiz gövdesindeki çıkıntıları yokladı. Ne kendisine ne de gölgesine benziyordu şablondaki çizim. “Kime bakarak çizdiler acaba bu levhadakini,” diyerek güldü. “Hayallerindeki kadına herhalde,” diyerek burun kıvırdı müdür. Mağazanın içine döndü, mevsimin değişmesiyle raflardaki kreasyonlar da farklılaşmıştı gelmeyeli. Tezgâhların önünden kapıya doğru ilerledi, delikanlının yanına gelince konuşmak için döndü. Delikanlı sanki yanında kimse yokmuş gibi başka tarafa bakmaya devam etti. O gülümsedi, “Ne var ne yok görüşmeyeli? Hâlâ akşamüstleri yoğunluk devam ediyor mu?” Delikanlı gömlek cebinden çıkardığı sigarayı yaktı, O’na bakmadan başını salladı. O aynı tezgâhların arasından yürüyüp kasaya gitti, orada bekleyen arkadaşlarının yanında başı öne eğik durdu biraz. Gölgesiyle arasında havaya asılı bir yeşil tik eksikti. “Hiçbir şeye gerek yok,” dedi ve kapıdaki delikanlının mümkün olduğunca uzağından geçerek mağazadan çıktı. Pencerenin dışındaki günışığı gittikçe soluklaşıyordu. Ne garip, ortam loşlaştıkça hüzün çökmeliydi. Oysa şimdi daha ferahtı, karanlığa geçtikçe gölge soluklaşıyordu. Işıkları yakmasa kaybolacak o koyu hayalet. Karanlıktan suçsuzlar korkarmış demek, suçlular aydınlıktan korkuyor artık. İyiden iyiye karanlık çöktü, nihayet o gölge görünmez oldu, evinde yalnız. İnce perdenin ardından dışarı baktı, sokak lambaları ve etraftaki evlerin ışıkları etrafını seçebilmesine yetiyor. Yakmayacak ışığı. Eskimiş koltuğu, çizilmiş sehpası, duvarlardaki baskı resimler bulanık görüntüleriyle hafiflemişler. İyice araştırıyor, gölgesi görmediği bir yerde saklanıyor olabilirdi. Ama yoktu işte, sabaha kadar olsa bile kurtulmuştu ondan. Kurtulmak, gölgeyi yok eder miydi? Zaten varsa ve her gittiği yerde önünde olacaksa kurtulmuş sayılır mıydı. Neler düşünüyordu böyle, hayaletine ihanet etmek öyle mi. Hızla gidip ışıkları yaktı. Gölge önünde beliriverdi hemen. Ona baktı, özür dilemeliydi, onsuz olmayı nasıl aklından geçirmişti. Kendini ağır hacmiyle geri dönmüş kanepeye bıraktı. Servis ettiği birayı bardaki masaya bırakırken adam elini O’nun elinin üstüne koydu. Sırıtarak, “Suçun ne bakayım senin?” diye sordu. O omuzlarını dikleştirdi, başını kaldırdı, “Burada ne işin var bakalım senin,” diye cevap verdi. Adam bir an dondu, hınzır gülümseyerek, “Sen müşterilerle hep böyle mi konuşursun?” dedi. O omuz silkti. “Burası gölgelilerin mekânı, bir erkeğin ne işi olur burada.” Adam kapının üstündeki tabelayı işaret etti. “Gördüm, biliyorum. Gölgesizlere de yasak değil ya.” O sallana sallana bara döndü. Barmen kadın, tek gözünü kırpıp adamı işaret etti, “Ne ayak? Sen mi çağırdın?” “Yok canım, tanımam etmem. Tutmuş suçumu soruyor, asılıyor işte düpedüz.” “Kovamıyorsun da bunları, hemen ceza yazarlar.” Omuzları çökkün, üzerine bol tulum giymiş kır saçlı garson elindeki boşları barın üzerine sertçe bıraktı, “Millet tiyatro izlemeye mi geliyor buraya, anlamıyorum ki,” dedi. “Şu çift ne yapıyor burada. Gidin temiz bir yerde takılın kardeşim. Marjinal olacaklar güya buraya gelince.” Sonra tek başına oturan adama baktı, “Bu neyin nesi?” “Bizimkine takılıyor,” dedi barmen. “Bırakın bir sonraki içkisini ben vereyim ona,” dedi garson. O hemen cevapladı diğer garsonu, “Büyütmeyin, bir şey olduğu yok. Rahatsız etmiyor.” Loş ışık altında hazırlanan içkileri alıp üç kadının oturduğu masaya götürdü. Birbiri üstüne binen solgun gölgelerin üzerine kendininki de düştü. Elindekileri bırakıp önünde yürüyen belli belirsiz hayaletiyle barın önüne döndü. Bu ışık altında her şey varla yok arasında, böylesi rahattı. Adam bakışlarıyla onu takip ediyordu. Fena bir tip değildi aslında. Biraz yüz verse kötü mü olurdu. Azcık eğlenirdi işte. Olacak şey değildi, hem nerede görülmüştü bir gölgeliyle gölgesizin beraberliği. O’nun ömür boyu bağlı olacağı bir gölgesi vardı. Elinde olsa kaçıp kurtulmayı seçer miydi o gölgeden? Yok, aklından silmeliydi böyle soruları. Nankör müydü, vefasız mıydı, neler geliyordu aklına öyle. Ama yine de bir kurtuluşu olsa… Adam o geceden beri her akşam oradaydı. Kızlar yanından geçerken ters ters baksa da sandalyesinde arkasına yaslanıp kaykılıyor, çerezleri yuvarlıyordu. Siparişlerini yalnız O’na veriyordu, zaten diğerleri de masasına uğramıyordu. Havanın kararmasına yakın hazırlandı, iş vakti gelmişti yine. Adam bu akşam da gelirdi herhalde, o günden beri eksikliğini hissettirmemişti. Yine gelmeliydi. Gölgesi önünde kenardan kenardan yürüdü kaldırımda. Hafif yana mı kayıyordu gölge? O durdu ama gölge durmadı, bir sağa bir sola kayıyordu. Başı dönmüş olmalıydı, yoksa gölge neden oynasındı ki. Önünden geçtiği bloğun taş duvarına tutundu, derin birkaç nefes alıp verdi. Evde de olmuştu geçen gün aynısı, neydi o öyle. Düpedüz yer değiştiriyordu gölge. Arkasına geçiyor, uzuyor, kısalıyordu. O kendini iyi hissediyordu oysa. Enerjisi yerindeydi, hatta fazlasıyla iyiydi, işe gidiyordu ne de olsa. “Gelmiş yine seninki,” dedi barmen. “Nereden benimki oluyor canım. İyi davrandık diye yakıştırmayın.” “Biz yakıştırmıyoruz da o yapışıyor besbelli.” “Aman, siz de,” derken yan gözle adama baktı. Keşke, ama nerde, diye iç geçirdi. Hasta da değilim, diye tekrarladı yolda giderken. Gölge aniden uzaklaşıp temasını kesiyor, sonra yine dönüp arkasında kısacık kalıyordu. Tansiyonu normaldi son zamanlarda, halsizlik filan da hissetmiyordu. Ama gölge hep hareketliydi, saklanıyordu ondan. Düpedüz kaçıp kurtulmaya çalışıyordu. Nasıl yapardı bunu O’na. Durdu, kalbi çıkacakmış gibi atıyordu. Gölgeye baktı, nerede? Elleriyle yüzünü kapattı. “Beni bırakıp gidemezsin,” diye haykırdı. “Tutsak olan sen miydin yoksa?” Sağa sola koştu, gölge oralarda bir yerlerde olmalıydı. Kalabalık sokakta gece lambaları yanmaya başlamıştı. Başka hiç gölge yoktu, ne ağaçların gölgesi, ne insanların gölgesi. Kendi gölgesi de yoktu. Eğilip sokak banklarının altına baktı, ağaçların etrafını çepeçevre dolandı. Önüne çıkan insanları ittiriyor, çarptıklarına dönüp bakmıyordu bile. Sonunda iki gözü iki çeşme, bir lamba direğinin altına çöktü. Yanından geçen ihtiyar kadın önünde durdu, şakağına baktı, baştan aşağı süzdü O’nu, “yazıklar olsun,” diyerek geçip gitti. “Ben yapmadım,” diye haykırdı, “gerçekten gitmesini istemedim.” Gelirken takip ettiği duvarın dibinden yürüyerek evine gitti. Bütün ışıkları yaktı. Sağa döndü, sola döndü, yoktu işte. Oturdu, elleriyle yüzünü kapatıp hıçkıra hıçkıra gelmesini bekledi. Bir saat, iki saat gelen giden olmadı. Uzun, bakımsız tırnaklarıyla hafif hafif şakağını kazımaya başladı. “Git,” dedi, “git, özgürsün artık.” Sonra daha sert kazıdı şakağını, kanattı, canı yandı. Yine de kazıdı.
- Milliyet Sanat'ın Ekim sayısı çıktı
Ferzan Özpetek röportajı, 29. İstanbul Tiyatro Festivali, Starsailor ile söyleşi, Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi’nin “Yan Yana” sergisi, Booksori kitap fuarı ve Paju kitap şehri, fakirlikte eşitlenen orkestralar ve çok daha fazlası, Milliyet Sanat’ın Ekim 2025 sayısında! Milliyet Sanat, ülkenin ve dünyanın sanat gündemine ışık tutan röportajları, yazıları ve haberleriyle Ekim 2025sayısını okurlarla buluşturdu! Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi’nin “Yan Yana” isimli yeni süreli sergisi; 29. İstanbul Tiyatro Festivali; “Elmaslar” filmiyle İtalya’da 2.6 milyon seyirciye ulaşan Ferzan Özpetek’in ve Starsailor grubunun solisti James Walsh’ın röportajları; Seul’de yayıncılığın mutfağı olacak şekilde sıfırdan kurgulanan Paju Kitap Şehri; yerli orkestralardaki ücret eşitsizliği ve çok daha fazlası… Türkiye’nin sanat hafızası Milliyet Sanat, Ekim 2025 sayısı kapak dosyasını, Melahat ve Eşref Üren ile Eren ve Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun eserlerini Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi’nde bir araya getiren “Yan Yana” isimli sergisine ayırıyor. Dosyada, Üren çiftine odaklanan küratör, öğretim üyesi Dr. Ali Kayaalp ile Eyüboğlu çiftinin RHM’de ‘yan yana’ sergilenmesinde pay sahibi Ömer Faruk Şerifoğlu ve İş Sanat Genel Müdürü Zuhal Üreten’in röportajları yer alıyor. PLASTİK SANATLAR “Üç Ayaklı Kedi” başlığını taşıyan 18. İstanbul Bienali’nin mercek altına alındığı plastik sanatlar sayfalarında, Arkas Holding’in sanat dünyasına kazandırdığı Arkas Sanat Göztepe’nin ve 2025 İtalya Kültür Başkenti Agrigento’da hayata geçirilen ve su temasını merkeze alan “Mirror/Specchio” projesinin incelemeleri okurları bekliyor. Kezban Arca Batıbeki’nin MERKUR Galeri’deki “Sound of Silence” sergisini, Deniz Doğruyol’un Baruthane’de açılan sergisi “Bir Kere Oldum, Bin Kere Doğdum”u anlattığı sayıda ayrıca Diageo Türkiye’nin düzenlediği “Birleşen Sular, Filizlenen Umutlar” sergisinin küratörü ve sanat danışmanı Sinan Eren Erk ile Diageo Türkiye Genel Müdürü Bahar Uçanlar’ın da röportajı yer alıyor. Ayşegül Sönmez “Sanatatak” köşesinde içindeki sanatçıyı kaleme alırken Sabiha Kurtulmuş “Biz, Vesaire” köşesini Promat’ın kurucularından Tolga Ürkmezgil ile yaptığı röportaja ayırıyor. SİNEMA Ekim 2025 sayısının sinema sayfalarında okurları, yeni filmi “Diamanti/Elmaslar”ı anlatan Ferzan Özpetek’in kapsamlı röportajı karşılıyor. Ayrıca 44. İstanbul Film Festivali’nde En İyi Senaryo Ödülü kazanan ve Altın Koza’ya damga vuran filmi “O Da Bir Şey Mi” üzerinePelin Esmer’in; bu ay vizyona giren “Gündüz Apollon Gece Athena” filminin yönetmeni ve senaristi Emine Yıldırım ilebaşrol oyuncusu Ezgi Çelik’in röportajları da yer alıyor. Filmekimi’nden öne çıkan 10 filmlik bir seçki sunan sayfalar, “Springsteen: Deliver Me from Nowhere/Springsteen: Hiçlikten Kurtar Beni”de usta müzisyen Bruce Springsteen’e hayat veren Jeremy Allen White’ın performansını da incelemeye alıyor. EDEBİYAT Bu yıl 24-26 Ekim’de gerçekleşecek Booksori Uluslararası Kitap Festivali vesilesiyle, Seul’de yayıncılığın mutfağı olacak şekilde sıfırdan kurgulanmış Paju Kitap Şehri’ne dair kapsamlı bir dosyayla açılan edebiyat sayfalarında ilk romanı Leopar Selim’in Son Günü’nü anlatan gazeteci ve müzik yazarı Mehmet Tez’in röportajı da yer alıyor. Hülya Avtan ise “Sayfayı Çevir” köşesinde her zamanki gibi edebiyatseverlere geniş bir öneri seçkisi sunuyor. SAHNE SANATLARI Milliyet Sanat Ekim 2025’in sahne sanatları sayfalarında Dada Salon Kabarett’te prömiyer yapmaya hazırlanan “Kanlı Kabare”de sahneyi paylaşan Derya Alabora ve Okan Bayülgen’in;29. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında, Perulu Teatro La Plaza topluluğunun sekiz Down sendromlu oyuncuyla sahneleyeceği “Hamlet”in yazarı ve yönetmeni Chela De Ferrari’nin röportajları okurları bekliyor. 20 Ekim-22 Kasım 2025 tarihleri arasında gerçekleşecek 29. İstanbul Tiyatro Festivali’ne geniş yer ayıran sayıda Mehmet Ali Nuroğlu Kadıköy Oda Tiyatrosu’nda (KOT) sahnelere döndüğü “Dünyada” oyununu, Nazan ve Ercan Kesal ise beş yıl önce hayata geçirdikleri Urla Dam’ı anlatıyor. MÜZİK 25. yıl turnesi kapsamında 24Ekim Zorlu PSM’de müzikseverlerle buluşmaya hazırlanan Starsailor grubun solisti James Walsh’ın özel röportajıyla açılan müzik sayfaları, 35. Akbank Caz Festivali kapsamında Mehmet Uluğ anısına gerçekleştirilecek “Invisible Threads / Görünmeyen Bağlar” adlı özel konser öncesinde OkayTemiz’in röportajıyla devam ediyor. Müzisyen ve yazar Beyza Doğuç kendi geliştirdiği yapay zekâ uygulamaları ve deneysel vokal arayışlarını anlatırken Yavuz Hakan Tok “Yeter ki Müzik Olsun” köşesinde Manifest cephesindeki son durumu anlatıyor. Naim Dilmener “Müzikal Günce”sinde geçen ayın müzik gündemini değerlendirirken Eray Aytimur “Bırak Dağınık Kalsın” köşesinde sonbahar albümlerini; Mehmet Tez “Müzik Dünyasından” köşesinde K-pop endüstrisini, Kemal Küçük ise yerli orkestralardaki ücret eşitsizliğini kaleme alıyor. PODCAST Milliyet Sanat’ın Ekim 2025sayısı, Enes Kudu’nun “Hangi Film Hangi Zamanda?” podcast’ini anlattığı röportajıyla sona eriyor.
- Öykü Gazetesi’nin Ekim sayısı yayınlandı
2016'dan beri gerçekleri yazmadığını alenen söyleyen tek yayın organı olan Öykü Gazetesi 'nin Ekim sayısı yayında! Veveya.net ’in yayıncılığını üstlendiği Öykü Gazetesi , PDF formatta ücretsiz indirilebilir ve/veya web tarayıcısı üzerinden okunabilir. Öykü Gazetesi ’nin Ekim sayısında; Erva Kara, Ayşe Saban Topuz, Seda Nida Demir, Didem Çelenk, Adalet Temürtürkan, Ayhan Kavcı, Vuslat Çamkerten’in öyküleri var.
- Mario Levi Öykü Yarışması bu yıl ilk kez düzenlenecek
Geçtiğimiz yıl yitirdiğimiz değerli yazarımız Mario Levi’nin anısını yaşatmak için, Everest Yayınları, yazarın ailesiyle birlikte bu yıl ilk kez Mario Levi Öykü Yarışması'nı düzenliyor. Son katılım tarihi: 28 Kasım 2025 Yarışma konusu: Serbest Mario Levi Öykü Yarışması katılım koşulları: Mario Levi Öykü Ödülü; daha önce öykü, roman, novella gibi kurmaca türlerde herhangi bir formatta (matbu, dijital, sesli kitap vb) kitabı yayımlanmamış, ayrıca senaryoları, tiyatro oyunları yine herhangi bir formatta kitaplaşmamış, filme, diziye yahut herhangi bir şekilde sahneye uyarlanmamış olan bir yazarın ilk öyku dosyasına verilecektir. Adayların kitaplaşmış şiir, deneme ya da akademik çalışmalarının olması ise başvuruya engel değildir. Ödül, bir bütünlük oluşturacak şekilde bir araya getirilmiş öykülerden oluşan bir dosyaya verilecektir. Tek öyküyle başvuranlar baştan elenecektir. Adaylar, istedikleri sayıda öyküyü bir dosya oluşturacak şekilde bir araya getirebilirler. Sayfa, karakter ya da sözcük sayısı sınırlaması da yoktur. Dosyalardaki öyküler daha önce müstakilen dergilerde yayımlanmış yahut ödül almış olabilir. Yarışmada yaş sınırı yoktur. Dosyalar, mariolevioykuyarismasi@everestyayinlari.com adresine e-mail olarak gönderilebilir. Dosyaya katılımcının özgeçmişinin, posta adresinin ve telefon numarasının da eklenmesi gerekmektedir. Yarışmacılar, yarışmaya tek bir eserle katılabilirler. Yarışmaya son katılım tarihi 28 Kasım 2025 Cuma günüdür. Yarışmayı kazanan kişi 22 Mayıs 2026 Cuma günü açıklanacaktır. Yarışmayı kazanan yazarın eseri editoryal süreçlerin tamamlanmasının ardından Everest Yayınları tarafından yayımlanacaktır. Mario Levi Öykü Yarışması Jüri Üyeleri Cemil Kavukçu’nun destekleriyle Ali Budak Ece Erdoğuş Levi Elif Tanrıyar Şebnem İşigüzel Yekta Kopan
- "İnsanlara yaşam ve ölüm arasındaki sınırı kontrol edebileceğini söylersen, bunu kim istemez?"
Selin Bak’ın “Başkomiser Asya Sağlam Polisiyeleri” dizisinin ilk kitabı Sonsuzluk Kapanı okurlarıyla buluştu. “Hayır hocam. Ben aydınlandım, sana da bu aydınlanmayı sunuyorum.” Elini uzattı. “Bizimle çalış. Yeniden doğuşu gerçekten mümkün kılalım. Senin hayalini gerçekleştirmek için elimizde artık bir formül var. Bu formül bize sadece ölümsüzlüğü değil, dünyaya hükmetme şansını da veriyor. Düşünsene… İnsanlara yaşam ve ölüm arasındaki sınırı kontrol edebileceğini söylersen, bunu kim istemez?”… ... Doktor gözlerini açtığında başı zonkluyordu. Görüşü bulanıktı, nefes almakta zorlanıyordu. Kolları ve bacakları, yatırıldığı yerde sıkı sıkıya bağlanmıştı, el ve ayak bileklerine dolanan plastik kelepçeler derisini acıtıyordu. Tepesindeki ışıklar öyle parlaktı ki etrafını göremiyordu. Çıplaktı ve üşüyordu. Başını kaldırmaya çalıştı ama ensesinden vücuduna bir ağrı saplandı. Ağzı kurumuştu. Derin bir nefes aldı ve etrafı dinledi. Sessizlik... Ama hayır, biri vardı… SONSUZLUK KAPANI Selin Bak Maceraperest Kitaplar, 2025 Tür: Polisiye 200 s.
- Dikkat çekici bir ilk roman: Par
Dilek Bektaşoğlu’nun ilk romanı Par , insan bedeninde yürütülen içsel serüvenleri; doğayla, özgürlükle ve zamanla kurulan unuttuğumuz bağları incelikle işliyor. Sessizlikten yükselen bir ses gibi. "Çok yol gittim insan bedeninde. Tepelerde kendimden kutsal bir atlas sedirine rastladım. Uzun upuzun dantelli yeşilliğini dua gibi katıyordu yeryüzüne. Geceleri oğlak yıldızları kayarak düşüyordu sedirin dallarına. Odaları aydınlanıyordu kozalakların. O odalarda saklandım. Havalar soğuduğunda, bir kuş teleğine sığındım. Oracıkta, uçuş uçuş, ormanın içine durmadan yağan yağmurları izledim. Yıllar sonra, bindiğim bir geminin direğinde rastladım sedire. Geminin omurgasından yükseliyordu. Üzerinde gergin bir kumaş dikili, tepesinde yeşil seyir fenerleri, karanlıkları yırtarak yol alıyordu. Sarışın gemici bir çocuk uzanıyordu yelkenin altında. Saçları küllü. Gözleri alev bulutu. Dalga dalga yol aldıkça rüzgârda, o çocuğun ufka bakışına yerleştim. Sonsuza değin ufku taşıyacak çizgiye. O çizgiyi işaret eden parmaklara. Parmakların tuttuğu kaplara. O kaplardan içtiğim sulara. Şırıl şırıl akan berrak sulara. Akarsulara." "Roman, doğada bulunmak üzerinden duyumsal bir varoluş tartışması yapan bir gezinti ve karşılaşmayı konu edinir. Bu gezinti ve karşılaşma, bir yandan dışa, diğer yandan insanın kendi içine doğrudur. İç ve dış uyaranlara açık bir bedenin, doğada konumlanırken, kendi içsel algısına, hikayesine, hissedişine yakınlaşarak bakışıdır. Yalnızlık, yokluk, şiddet, utanç, korku gibi duygular, doğadaki varlıkların kendiliğinden taşıdığı kuvvetlerle sürekli sınanır. İnsanın kaygıdan korkuya, hayretten titremeye, arzudan donukluğa deneyimlediği tüm duyguları doğada bir izlenim, bir manzara haline getirir. Ve başlangıçtaki bakış, doğa kuvvetleri ve (başka) bir insan varlığı üzerinden, kendiyle ötekilik ilişkisi kurarak, sürekli şekillenerek dönüşür. Anlatıcı, başladığı yere geri döndüğünde, artık o yerde ne huy vardır, ne zihniyet. Ne de başlangıçtaki kendi." Dilek Bektaşoğlu (Sanlı) , İstanbul doğumludur. Hukuk eğitimi almıştır, İstanbul’da avukatlık yapmaktadır. Hukuk alanındaki pratik ve makaleleri dışında, sanat, felsefe ve edebiyatla ilgilenmekte, bu konularda atölyelere katılmaktadır. Düşünsel aktüel alanda yazdığı yazıları Birikim dergisinde yayınlanmakta, öyküleri Varlık , edebiyathaber , oggito gibi mecralarda yayınlanmaktadır. Par, ilk romanıdır. PAR Dilek Bektaşoğlu Sakin Kitap, 2025 Editör: Oylum Yılmaz Tür: Roman 120 s.
- “Edebiyat metinleri en baştan itibaren en önemli yol göstericilerimiz oldular.”
Aynur Kulak, Kumbara Görsel Sanatlar Tiyatrosu’nun kurucusu Vural Bingöl ile iki güçlü sanat disiplini olan tiyatroyu ve edebiyatı, yeni sezonu ve uyarlama edebiyattan yola çıkarak sahneleyecekleri yeni oyunların tamamını, Tutunamayanlar özelinde konuştu. 2025 Eylül ayı itibariyle 2024-2025 tiyatro sezonunun ikinci yarısı başladı. Sahneler perdelerini açtı. Yeni oyunlar ve tekrar sahnelenecek oyunlarla birlikte yoğun bir dönem bekliyor tiyatro seyircisini. Ardı ardına duyuruları gelen edebiyat eserleri uyarlamaları ise tiyatro sahnelerinin yeni sezonu adına önemli olacak. Kumbara Görsel Sanatlar Tiyatrosu’nun Vural Bingöl yönetmenliğinde 1 Eylül’de prömiyerini gerçekleştirdiği edebiyatımızın modern klasikleri arasında yerini alan Oğuz Atay’ın Tutunamayanlar eserinin uyarlaması bu yılın dikkat çekici önemli oyunları arasında yerini aldı. Serkan Atar’ın tek kişilik çarpıcı performansıyla tiyatro sahnesine uyarlanan Tutunamayanlar , Selim Işık’ın kişisel hikayesi gibi gözükse de sağlam bir sistem eleştirisi sunması adına en önemli modern metinlerimiz arasında yer almakta. KGS’nin kurucusu Vural Bingöl’ün uyarladığı ve yönettiği Tutunamayanlar ’la birlikte KGS bünyesinde yine edebiyat uyarlaması olacak üç yeni oyun daha tiyatro seyircisiyle buluşacak. Vural Bingöl ile iki güçlü sanat disiplini olan tiyatroyu ve edebiyatı, yeni sezonu ve uyarlama edebiyattan yola çıkarak sahneleyecekleri yeni oyunların tamamını Tutunamayanlar özelinde konuştuk. Buyurun lütfen. Kumbara Görsel Sanatlar Tiyatrosu bu sezon edebiyat uyarlaması tiyatro oyunları daha çok olsa da izlesek dediğim bir dönemde dikkatimi çekti. KGS ne zamandır var? Yola çıkma süreçlerinizi ve sebeplerinizi anlatır mısınız? KGS olarak 2010 senesinde kurulduk. Tiyatro sevgisi elbet kurulma sebebimiz. Sanatın önemli disiplini edebiyat metinlerinden yola çıkarak, bir diğer disiplin tiyatro sahnesini bir araya getirmek baştan itibaren en önemli motivasyon sebebimiz oldu. İki disiplini birbirinden ayırmamız mümkün değil zaten. Böylece KGS’yi hayata geçirmiş olduk. Çok zor bir tiyatroyu kurmak, sonrasında tüm imkanları ve imkansızlıklarıyla yürütebilmek. Her şeye rağmen bizi motive eden tek unsur sahnelediğimiz oyunların seyircisiyle buluşturmak. Her yeni oyunu bu motivasyonla sahneleyip, devam eden oyunlarımızı bu motivasyonla sahneye koymaya devam ediyoruz. İlk olarak hangi oyunlarla sahne almaya başladınız? Gördüğüm kadarıyla baştan itibaren edebiyata dair önemli metinlerle rotanızı oluşturuyorsunuz. Edebiyat metinleri en baştan itibaren en önemli yol göstericilerimiz oldular. Kumbara Görsel Sanatlar olarak ilk Viktor Hugo’nun klasik eseri Notre Dame’ın Kamburu’nu sahneye müzikal olarak uyarladık, sekiz senedir devam eden bir müzikal oldu Notre Dame’ın Kamburu. Sonra Çingeneler Zamanı müzikalini sahneledik, biliyorsunuz Emir Kusturika’nın kült filmidir. Sonra yine bir edebiyat eserinden yola çıkarak Drakula’yı sahneye müzikal olarak uyarladık. Şimdi 2024-25 sezonu itibariyle hem yeni bir şeyler ortaya koyalım istedik hem de ekonomik koşullardan dolayı, ekibimizle birlikte dedik ki biraz daha küçük prodüksiyonlara yönelelim, bu çerçevede neler yapabiliriz, hangi kıymetli eserleri uyarlayabiliriz diye konuştuk. Hangi edebiyat metinlerini uyarlamakta karar kıldınız? Bizim dört tane tiyatro sahneleriyle buluşturacağımız edebiyat uyarlaması projemiz var. Bunlardan ilki Oğuz Atay’ın Tutunamayanlar eseri olacak. Sonra Shakespeare’in Hırçın Kız’ı gelecek, Dostoyevski’nin Suç ve Ceza’sı yer alacak üçüncü olarak. Dördüncü projemizde ise daha konuşma aşamasında olduğumuz için şimdilik dillendirmiyoruz. Toplamda dört projemiz yeni sezonun başlamasıyla birlikte hayata geçecek. Eserlerin her biri hem çok kıymetli hem de zor eserler. Hem okuması zor anlamında söylüyorum bunu hem de kompak hale getirip sahnelemek anlamında. Bu noktada sizin edebiyatla olan bağınızı konuşmak istiyorum. En başta iyi bir okur olmak tüm projeleri gerçekleştirmek adına önemli bir etken, öyle değil mi? Romanlara aşık bir adamım. Roman okuru olmak, anlatılan hikaye iyi yazıldıysa, hikayenin içinde yol almak tüm öğretilerden daha öğretici. Özellikle yaz aylarında otururum ve belirlediğim romanları okurum. Notlarımı alırım. Eşimle, dostlarımla, ekibimizle fikirlerimi paylaşırım, istişarelerimizi yaparım. Bu anlamda sanata dair olarak edebiyat hep var hayatımda ve asla vazgeçemeyeceğim bir disiplin olarak var. Şimdiye kadar sahnelediğimiz edebiyat metinlerinin her biri de çok kıymetli, bu yüzden üzerlerine çalışıp sahneye koyarken titizlikle çok çalıştığımız projeler oldular. Hem karar aşamasında, hem üzerine çalışırken, provalarda, hem de sahneye koyduktan sonra da elimizi üzerlerinden çekmeyeceğimiz oyunlar oldu her biri. Tam da bu noktada şunu da konuşmak istiyorum sizinle. Tutunamayanlar ya da Suç ve Ceza ’nın hikayeleri çok güçlü ve iyi anlatılmış edebiyat metinleri. Aynı zamanda sahneye konmaya elverişli yapılarından dolayı mı tercih ettiniz bu metinleri? Aslında sahneye konması çok zor metinler bunlar. Aylarımızı aldı sadece düşünmek. Sonrasında devam eden süreçte bu muhteşem eserleri sahneye nasıl uyarlayabiliriz, nasıl bir yol izlersek hakkını tam olarak verebiliriz, içimize nasıl siner konuşmaları ve fikir alış verişleri yapmak da aylarımızı aldı. Ne yaparsak yapalım uzun vadeli düşünüp, uzun vadeli yaparak hayata geçirmek istiyoruz çünkü. Biz bundan iki veya üç sene sonra neleri sahneleyebiliriz planlaması yapan bir ekibiz. Zaten projelere dikkat ettiyseniz, Drakula’dan tutalım, Tutunamayanlar’a, Hırçın Kız’dan, Suç ve Ceza’ya, sistem eleştirisi yapan eserler seçiyoruz. Bu bile başlı başına zorlu süreçleri beraberinde getiriyor Evet, mesela ilk prömiyerini yapacağınız Tutunamayanlar , Selim Işık’ın bireysel kaybolmuşluğu üzerine gibi dursa da, aslında büyük bir sistem eleştirisinin romanı, öyle değil mi? Elbette. Tutunamayanlar aslında bu dünyada gerçekten hayata tutunamamış, bir yere sahip olamamış istediği yerlere erişememiş, iç dünyasını tam olarak yansıtamamış kişilere ayna tutuğu için çok kıymetli. Oğuz Atay öyle bir metin yazmış ki bana göre dünya eseri. Türkiye’de en çok okunan roman. Kalemi çok zor fakat aynı zamanda da çok özgün. Romanı konuştuğum birçok kişi en fazla yüz ellinci sayfasına kadar gidebildik dediler fakat bu eşiği atlayıp okumaya devam edenler, muhteşem bir eser okuduk dediler. Sabrı ve sebatı elden bırakmaksızın okunması önemli eserler arasında kesinlikle. Romanın sonu bir trajediyle bitiyor evet, fakat Selim Işık karakteri o kadar çok şey öğretiyor ki, sistemin aslında nasıl işlediği ile ilgili o kadar önemli şeyler söylüyor ki, Oğuz Atay bu anlamda metnin tamamını ince ince çok güzel işlemiş; güneşin batma hali bile sistemde tutunamayan her ayrıntıya dahil şekilde betimlenmiş. Seçtiğimiz diğer eserlerde de sistem eleştirisini hakkını ince işçilikleriyle tam anlamıyla verebilen, seyirciyle bu anlamda gönül rahatlığıyla buluşturabileceğimiz metinler seçmek istedik. Tutunamayanlar böyle, Drakula böyle, Hırçın Kız böyle, Suç ve Ceza keza öyle. Notre Dame’ın Kamburu mesela, müzikleri çok güzel diyor herkes ama aslında ciddi bir sistem eleştirisi koyuyor önümüze. Biliyorsunuz insanları Ortaçağ’da olmadık sebeplerden öldürüp, yakıp, korkunç cezalara mahkum etmişler. Hırçın Kız mesela, sadece hırçın, şirret bir kızın hikayesi değil anlatılan, biraz dikkatli okunup üzerine düşündüğümüzde hikaye bize büyük bir sistem eleştirisi sunuyor. Biraz sonra Tutunamayanlar ’ı sahnede izleyeceğiz. 724 sayfalık bir eseri sahneye koyarken, yani kompak hale getirirken, -bir perdelik bir oyun ve tek kişilik bir performans izleyeceğiz- nelere dikkat ederek ön plana çıkarmak istediniz? Evet tek perdelik bir oyun izleyeceğiz ve oyuncu arkadaşımız Serkan Atar’ın tek kişilik performansıyla izleyeceğiz. Özne olarak Selim Işık karakterinin hikayeyi domine edeceği bir performans olacak, çünkü aslında Turgut Özben özne gibi dursa da, bütün mesela Selim Işık’ta. Diğer karakterleri de göreceğiz tabii, fakat Tutunamayanlar’ı domine eden hayat Selim Işık’ın hayatı. Hikayeye derinlemesine girdikçe bunun gerçeklik boyutlarıyla daha fazla karşılaşmaya başlıyoruz. Bu hikaye temelde tutunamamaktan mütevelli olarak Selim Işık’ın trajedisi ve bu anlamda Türk toplumunun depresif yapısının tüm temel dinamiklerini, tetiklenen şartları, noktaları çok iyi yansıtıyor. Neden tek kişilik bir performansı tercih ettiniz? Bu hikayenin uyarlaması ya solo performans olacaktı ya da Günseli ile, Turgut ile, Albay ile, hatta Olrik ile tüm karakterleri sahneye taşıyacaktık. Fakat metnin bütününe baktığımızda sadece Selim Işık karakterinin varlığı anlatılmak istenen hikayenin bütününe hizmet ediyor zaten. Belirttiğim gibi diğer karakterleri de hiç görmeyecek değiliz, göreceğiz zaten, fakat tutunamayan asıl özne Selim ve onun temsil ettiği her ayrıntı adına sistemin kendisi ve ülke gerçekleri. Türkiye’de tiyatro yapmanın zorluklarını, daha ziyade nasıl ayakta durduğunuzu ve devam etiğinizi de konuşmak istiyorum. Çünkü önemli eserleri sahneye müzikal olarak koyuyorsunuz ve devlet desteği olmadan, sadece seyirci desteğiyle. Şimdi biz üç tane büyük müzikalin altına imzamızı attık evet ve her biri de uzun vadeli projeler oldu ve tüm bu müzikallerin bir maliyeti oluyor, Sahnesi, düzenlemesi, kostümleri, ışığıyla tüm maliyetler tiyatronun en önemli gerçekliği. Bu anlamda sürdürülebilir projeler üretmek hem çok önemli hem de çok zor oluyor. Maalesef devlet desteği de söz konusu değil fakat seyirci desteği ve tiyatroya gösterilen ilgi hiç tahmin edilmeyen boyutlarda. Özellikle ülkemizin çeşitli şehirlerine yaptığımız turnelerimize gösterilen ilgi çok güzeldi. İlk başta turneler yapsak mı yapmasak mı diye düşünmüştük ama iyi ki yapmışız. Muş’a gittiğimizde mesela o kadar kıymetli tepkiler aldık ki, eşim organizasyonlarla ilgileniyor, gerçekten buraya gelecek misiniz diyerek ağlamışlar telefonda. Hatta 25 kişilik ekibimizi evlerinde misafir etmek istediler. Yani tiyatrolara ister İstanbul’da olsun ister diğer illerimizde seyircinin desteği tam. Bizlerde tüm zorluklara rağmen tiyatro severlerden, seyircilerimizden güç alarak ilerliyoruz.
- Çocuk yarasız büyümez
Peyman Ünalsın Gökhan, Özlen Alpaslan’ın okuyucunun zihninde şarkılardan bir kovuk inşa ettiği romanı, Yara üzerine yazdı: “ Yara , varoluşsal sorgulamaları ile bir açıdan felsefî, insanın yalnızlığını, sevgisizliğini irdelediği için aynı zamanda psikolojik, bir başka açıdan ise politik de bir roman.” Yara , çağdaş edebiyatımızın üretken yazarlarından Özlen Alpaslan ’ın üçüncü romanı. İlk iki romanı Yarım ve Mahalle ’den sonra Karakarga Yayınları etiketiyle kısa süre önce okuyucuyla buluştu. 1981 Samsun doğumlu Özlen Alpaslan, Samsun Anadolu Lisesi’ni bitirdikten sonra İstanbul Teknik Üniversitesi’nde Endüstri Ürünleri Tasarımı okuyor. Hayat onu iletişim dünyasına sürüklüyor. Yazmadığı günlerde bir teknoloji şirketinin kurumsal iletişiminde rol alıyor. Bir röportajda* işi gereği vaktinin çoğunu bilgisayar karşısında yazı yazarak geçirdiğini söylüyor. Dört yıl içinde yayımlanan üç roman (Yarım, 2022 – Mahalle, 2023) Özlen Alpaslan’ın meselesi olan konuları kâğıda dökmekteki azmini gösteriyor. Alpaslan, toplumsal gerçekçi anlayışla kurguladığı metinlerinde bireylerin kişisel sorunları ile bireyin içselleştirdiği toplumsal sorunları birleştiriyor. Bir metni değerlendirirken adından başlamak, bana, ev alırken çatısı olup olmadığına bakmak gibi geliyor. Çatı birleştiricidir. Evi, saçaklarının altına alıp korur. Ona bütünlük sağlar. Romanda örgenin çıkış noktasıdır. Bütünsellik romanın adından başlar. YARA, yarmak fiilinden; ayırmak, kesmek eylemi ile ilişkilidir. Bazı yaralar vardır uzun müddet kapanmaz. Kabuk bağladığını sanırız, tam geçecek galiba kaşınıyor dediğimizde kaşırız ve yeniden kanatırız. Romanın ana karakteri İpek’in de hikâyesi kapanmayan bir yara aslına bakarsanız. Hem de en ağır yerden alınan darbe ile oluşmuş. Birinci tekilden dinlediğimiz bir hikâye var ortada. İpek ve Mahir Cumhuriyet Meyhanesi’ndeki ilk karşılaşmalarında aşkın baş döndürücü sarhoşluğuna kapılıyor. Bir süre sonra ayılmaya başlıyorlar. İpek artık her modern insanın yaptığı gibi psikolog koltuğunda kendi evinin çatısını anlamaya ve onarmaya çalışıyor. Psikoloğu Aslı’ya Mahir’li Mahir’siz yaşamını anlatıp kesişim noktalarından YARA ’sının sebebini bulmaya odaklanıyor. “İlk görüşte aşk sanılan şey aslında çoğu zaman şema kimyasıdır İpek. Çoğu zaman sebebini bilmeden çocukluğumuzda aldığımız yaralarımızı bize anımsatan kişilere çekiliveririz fark etmeden,” diyor terapistim. syf.23 İpek’in şiddetle reddettiği konu, Mahir’in bir çekim kuvveti ile karşısına çıkmış olması. Birbirleri için yaratıldıklarını, uzun zamandır beklediği insanın Mahir olduğunu düşünüyor. Mahir ona ‘İpekböceğim’ diyor. İpekböceği de bence örgeye katkı sağlayan bir adlandırma. Kendi etrafına koza ören tırtıl, uzun bir müddet orada bir başına kalır. Başarıp da kozayı delerse güzel bir kelebeğe dönüşür. Başarıp başarmamak belki de İpekböceği’nin elinde. Bir tiyatro sahnesi hayâl edin ya da Fransız Yeni Dalga sinemasından bir film sahnesi. Bir danışan, karşısında oturan ve onu sabırla dinleyen terapistine içerlemekle, ona hak vermek arasında gelgitlerle kocasıyla olan sorunlarını anlatıyor. Anlattığı sorun canlandırması iki oyuncunun arkasındaki duvara bir video projektör ile yansıtılıyor. O sahnedeki başka önemli bir detay bir diğer duvarda oynamaya başlıyor. Matruşka gibi; İpek çözüldükçe çözülüyor. Üzerinden zaman geçmiş olaylar, sözler bugünün büyük dertleri oluyor. Özlen Alpaslan okuyucunun zihninde romanı YARA için şarkılardan bir kovuk inşa ediyor. Hani o hep şarkılardan fal tuttuğumuz fazlaca duyarlı, hassas zamanlarımızın üzerine tıpatıp uyan sözler var ya, işte o sözlerle bizi uzun zaman etkisine alacak bir metin ortaya çıkarıyor. İpek, sevgi açlığındaki ‘Yalnız’lığını bir pati dostuna ad olarak veriyor. Ama ‘Yalnız’ kendini adada buluyor. İpek, sevmenin temelinin bakmak eylemine dayandığını bilse de kendi çevresinde bu eylemin anlamını bilmeyenlerin yaşattığı derin özlemi kalbinde duyuyor. Terapist Aslı, İpek’in hasret olduğu sevginin tanımını Erich Fromm’dan, Jung’dan, Freud’dan alıntılar yaparak danışanına aktarıyor. Sorun sevgi açlığı çekende mi, sevgi cimriliği yapanda mı? Özlen Alpaslan metinde müzik ve plastik sanatlar gibi disiplinlerarasının gücünden faydalanırken ben de tam romanı okuduğum günlerde dinlediğim bir podcastte paralel çağrışımlar yaşayarak tuhaf tesadüfler yaşadım. Kitapta adı geçen Nihan Kaya’nın İyi Aile Yoktur yapıtı, dinlediğim podcastte de konuşuluyordu. Aile, metnin örgesini oluşturan temel basamaklardan biri. Özlen Alpaslan en büyük adımlarını o basamakları tırmanırken atıyor. İpek’in ailesi, ilk görüşte aşka tutulduğu Mahir’in ailesi ve Mahir’le kurdukları kendi çekirdek aile, İpek’i kuşatan üçgenin keskin köşeleri. Aileyi anlamak, onu oluşturan bireyleri çözümlemekten geçiyor. Bir ailede, babanın açtığı dehliz, çocuklarının varlığını omuzlarında yük gibi gören annenin canlı canlı gömüldüğü bir mezar olursa, o çocukların sağlıklı birer birey olması çok zor. Çünkü baba dehlizi açar ve kaçar. Sıkı sıkı kapar dehlizin kapılarını. Oksijen kesilince anneye çıkış yolunu gösterecek mumlar da birer birer söner. Anne karanlıkta çocuklarını da yitirir. Tıpkı İpek, İpek’in ablası İnci ve en küçükleri olan Mete’nin kaybolduğu gibi. Dehlize giren biri, çocuklar için şans olabilir. Ama yüzde kaç ihtimaldir böyle bir karşılaşma, buluşma? Ya kurtuluştur ya da yaraların kabuğunu kaldıran bir pena. Ama insan can simidi gibi görür onu. Ümit bağlar, bel bağlar. Farkında olmadan ona kendini adar. Hatta onun için kendinden ödün verir. Yara , varoluşsal sorgulamaları ile bir açıdan felsefî, insanın yalnızlığını, sevgisizliğini irdelediği için aynı zamanda psikolojik, bir başka açıdan ise politik de bir roman. Türkiye’nin yakın tarihine değindiği ilk romanlarındaki toplumsal gerçekçi çizgiyi bozmadan bu romanda da okuyucuyu, yüreklerimizde Yara açan 2013’ün Mayıs ayına zihinsel bir yolculuğa çıkarıyor. Disiplinlerarası yaklaşımla metnin zenginleşmesine ek olarak kendisinden önce yazılan başka metinlerden de alıntılarla bu zenginliği çoğaltıyor. Satır aralarından okuyucuyu kimler selâmlamıyor ki? Tolstoy, Murathan Mungan… “Tolstoy’u tanımıyorum ama tanısam kesin çok severim. Çünkü adam haklı: ‘Bütün mutlu aileler birbirine benzer, her mutsuz aileninse kendine özgü bir mutsuzluğu vardır.’ “ Syf.17 “Bir sürü anımız olabilirdi. Ben bugün bu koltukta sana babamı kaybettiğim için ne kadar üzgün olduğumu anlatabilirdim. İnsan babası ölünce büyürmüş, diyenlerin ne demek istediğini şimdi anlıyorum, diyebilirdim sana.” syf. 141 Aslında çocuk yarasız büyümez. Yaraların büyüklüğü, derinliğidir önemli olan. Kapanabilecek yaralar da vardır. Sani hiç olmamışçasına ardında iz bırakmadan zamanla yok olup gider. Bazı yaralar ise üzerinden seneler geçse, minik bir sızısı ve izi kalır. Ne dersiniz? Sizce “İpekböceği” kozasını delip güzel bir kelebek olarak kanat çırpabilecek mi? * https://724kultursanat.com/ozlen-alpaslan-ile-mahalle-ve-edebiyat-seruveni-soylesisi/ YARA Özlen Alpaslan Karakarga Yayınları, 2025 Tür: Roman
- Derin bir uykunun eşiğinde, hatırlamanın ve unutmanın kıyısında bir roman…
Tuba Ayşe Özgür'den, çarpıcı bir hatırlama yolculuğu: Kedi Uykusu Bazı rüyalar hiç bitmez. Bazı sorular ise sadece uyandığında başlar… Kırılgan kimliklerin, silinmiş anıların ve zamanın içinde yitmiş benliklerin romanı: Kedi Uykusu. Tuba Ayşe Özgür, yeni romanında okuru rüyaya benzer bir dünyanın içine çağırıyor. Düşlerle örülü, ama bir o kadar da tanıdık. Sessiz ama derin, huzurlu ama rahatsız edici. Nejat’ın evine dönüşü, sadece bir mekâna değil, zihninin karanlık dehlizlerine yapılan bir dönüş. Her kapı ardında başka bir hatıra, her gölge içinde başka bir soru saklı. Zihnin kıyısında gezinen tırtıllar, uçmaya hazırlanırken; bazı anılar yeraltında kalmayı tercih eder. Peki ya hatırlamak, bazen unutmak kadar tehlikeliyse? Tuba Ayşe Özgür, daha önceki eserlerinde de izlerini sürdüğü belleğin, kimliğin ve zamanın kırık aynalarını bu kez Kedi Uykusu ile daha da derinleştiriyor. Yalnızlığın, kayboluşun ve içsel çatışmaların büyülü gerçekçilikle harmanlandığı bu roman, sıradan bir anlatının çok ötesine geçerek okuyucusunu bir rüya labirentine davet ediyor. Kedi Uykusu’nda sizi neler bekliyor? • Gerçek ile hayalin sınırlarının silikleştiği bir anlatı • Hafıza, kimlik ve içsel yüzleşmelere dair derinlikli bir hikâye • Simgesel ve şiirsel bir dil • Zamanın kıyısında savrulan bir adamın ruhsal uyanışı Tuba Ayşe Özgür , çağdaş edebiyatın simgesel anlatıya yaslanan güçlü kalemlerinden biri. Daha önce yayımlanan eserleriyle belleğin kırık yüzeyinde dolaşan karakterleriyle tanındı. Kedi Uykusu , yazarın bu tematik evrenindeki en derin ve sarsıcı katmanlardan biri. Bu roman sadece okunmaz, hissedilir. Ve bazı hikâyeler, sona ermek için değil, sürmek için yazılır. KEDİ UYKUSU Tuba Ayşe Özgür Eyobi Yayınları, 2025 Tür: Roman 96 s.
- “İnsan tutkularını gerçekleştirmediğinde ne tür bir utanç duyuyordu acaba?”
Gökçe Uluscu Kalaycı, Vigdis Hjorth'un Postane Günlükleri adlı romanı üzerine yazdı: "Belki de bir şeyler umamamış birinin kendine, potansiyeline, yapabilecekken yapmadıklarına ağıdı bu." “Evet, Vigdis Hjorth okuyorum.” “Hayır, Miras değil.” Sanırım bu diyaloğun bir ya da iki kez tekrarlanmasından sebep şu an bu yazıyı kaleme alıyorum. Daha doğrusu, üvey evlat demeye dilimin varmadığı, zaten o kadar da yabana atılmış olmayan gelgelelim Miras ’ın gölgesinde sesi bir nebze kısık çıkan Postane Günlükleri ile ilgili yazma kararımı hayata geçiriyorum. İskandinav edebiyatına karşı önyargılarımı kırmamda hatırı sayılır bir etkisi olan, kalemi adeta çekiç gibi kullanan Vigdis Hjorth’tan ve Leve Posthornet gibi havalı bir orijinal isimle okuyucunun karşısına çıkan Postane Günlükleri ’nden söz etmeden önce bu önyargıyı biraz açacağım. “Bunu illa başkaları da düşünmüştür” diyerek içimi de rahatlattıktan sonra bu coğrafyada üretilen eserlerde insanın varoluşsal sorunlarının sıklıkla işlenmesine biraz burun kıvırıyor ve “Zaten başka ne dertleri var muasır medeniyet insanlarının, tabii ki sadece kendilerine saracaklar dertsizlikten” minvalinde bir şeyler mırıldanıyordum. Önce Postane Günlükleri , ardından Miras yerle bir ettiler önyargımı — çok teşekkür, bin teşekkür. Bir kez daha, ne işlendiğinden, neyin dert edinildiğinden, nelerden söz edilmek istendiğinden ziyade onların edebiyat sahnesine nasıl taşındığının çok çok daha fazla önem arz ettiğini bir kez daha hatırlamış oldum. “İnsan tutkularını gerçekleştirmediğinde ne tür bir utanç duyuyordu acaba?” Ellinor kitabın başkahramanı. Ellinor 35 yaşında. Ellinor böyle nasıl desem bir değişik hallerde. Umutsuz desem değil, kayıtsız desem değil, koyvermiş desem değil. Onun bu değişik hali kitaptaki her diyalogda üçünü bir kişi gibi varlığını hissettiriyor. Ellinor sevgilisiyle telefonda konuşuyor. O hal, orada. Ellinor iş arkadaşlarından birinin sitemlerini dinliyor. Yine orada. Ellinor bir aile yemeğinde. Evet bildiniz, orada. Hayattan ve onun getirebileceklerinden ümidini tam kesmemiş ama heyecanla bir şeyleri beklemeyi de tavan arasına saklamış gibi yaşayan bu genç kadının rutinler arasındaki gidip gelişleri okuyucuyu da sarıyor. Şahsen, okurken kendimi Ellinor ne yapsa da şu açmazdan bir çıksa diye düşünüp durdum. Onun sorularına ben de cevaplar aradım. “Asla daha büyük bir şeyler olmayacak mıydı? Bu kadarına mı mahkumdum ben? Gelecek bu muydu? Umut bu değil diye ümit ediyordum ama başka bir şey de ummuyordum, daha başka ya da daha büyük bir şey hayal edemiyordum ama yine de daha büyük bir şeyler olmalıydı.” Bu bir hayal kırıklığı öyküsü değil, evet. Hayallerine kavuşamayan, umduğunu bulamayan bir kahramanın anlatısı değil okuduğumuz. Belki de bir şeyler umamamış birinin kendine, potansiyeline, yapabilecekken yapmadıklarına ağıdı bu. Sonuyla ilgili bir “tat kaçıran” bilgi vermemek adına imtina ettiğim bir yazı olmadığını da ayrıca belirtmek isterim zira bu tarz kitapların sonlarını az çok tahmin edersiniz siz de. “Öyle” sonları yoktur ve belki de zaten olmasa daha iyidir. Vigdis Hjorth ile tanışmadıysanız siz de Postane Günlükleri ile başlayabilirsiniz. Ben öyle yaptığıma hiç pişman değilim.















